| Ewa Kozik<\/span>\u00a0|<\/span><\/p>\n Pierwsze postawy antyszczepionkowe wywo\u0142a\u0142a wariolacj\u0105 dokonana w XVIII wieku przez Boystona i Mathera, czyli uodparnianie przez zaka\u017cenie wirusem ospy prawdziwej[1]<\/sup><\/a>. Eskalacja tych pogl\u0105d\u00f3w nast\u0105pi\u0142a w po\u0142owie XIX wieku, kiedy obowi\u0105zek szczepienia przeciwko ospie prawdziwej potraktowano jako zamach na wolno\u015b\u0107 i pogwa\u0142cenie praw obywatelskich[2]<\/sup><\/a>. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni antyszczepionkowcy najcz\u0119\u015bciej s\u0105 osobami zwi\u0105zanymi z proekologicznymi ugrupowaniami, a tak\u017ce zwolennikami szeroko rozumianej medycyny naturalnej lub holistycznej[3]<\/sup><\/a>. Przeciwnicy szczepie\u0144 to dzi\u015b jedna z najbardziej znanych grup aktywistycznych. W niniejszym tek\u015bcie skupi\u0119 si\u0119 na polskich narracjach antyszczepionkowych odnalezionych w przestrzeni wirtualnej po wybuchu pandemii COVID-19<\/p>\n Nieznany wcze\u015bniej wirus pochodzenia odzwierz\u0119cego o du\u017cej zara\u017aliwo\u015bci spowodowa\u0142 konieczno\u015b\u0107 izolacji spo\u0142ecznej, zmiany plan\u00f3w i trybu \u017cycia rzesz ludno\u015bci. Wszystko w celu ochrony zdrowia. \u015awiat i styl \u017cycia na Zachodzie zmieni\u0142y si\u0119 diametralnie, a zniecierpliwieni lub przera\u017ceni ludzie zacz\u0119li g\u0142o\u015bno pyta\u0107: kiedy to si\u0119 sko\u0144czy? G\u0142\u00f3wnym rozwi\u0105zaniem proponowanym przez \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0119 Zdrowia okaza\u0142a si\u0119 szczepionka zawieraj\u0105ca nieaktywny materia\u0142 genetyczny wirusa SARS-CoV-2. Niniejszy tekst jest pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na pytanie: w jaki spos\u00f3b przeciwnicy szczepie\u0144 odnie\u015bli si\u0119 do oficjalnej narracji zalecaj\u0105cej stosowanie szczepie\u0144 przeciwko SARS-CoV-2?<\/p>\n Przeciwnicy szczepie\u0144 w obliczu pandemii COVID-19 musieli przyj\u0105\u0107 konkretne stanowisko, przyznanie jednak, \u017ce najlepszym sposobem na pokonanie tego zagro\u017cenia jest szczepionka, wymaga\u0142o cz\u0119\u015bciowego lub ca\u0142kowitego zaprzeczenia g\u0142oszonym wcze\u015bniej pogl\u0105dom. Krzysztof Do\u0142owy w ksi\u0105\u017cce Wbrew bogom, czyli od magii i religii do metody naukowej\u2026 i z powrotem<\/em> wspomina o ewolucyjnym mechanizmie ignorowania fakt\u00f3w niezgodnych z w\u0142asnymi przekonaniami. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z ludzkim przywi\u0105zaniem do koincydencji, czyli wi\u0105zania ze sob\u0105 fakt\u00f3w w ci\u0105g przyczynowo-skutkowy[4]<\/sup><\/a>. Zgodnie z tym za\u0142o\u017ceniem cz\u0142owiek na drodze ewolucji wypracowa\u0142 mechanizm pod\u0105\u017cania za tym, co odbiera jako \u201epewne\u201d i \u201esprawdzone\u201d, a tym samym niezawodne. Nawet je\u017celi pogl\u0105d danej osoby w \u015bwietle fakt\u00f3w naukowych jest nie do utrzymania, to wi\u0119kszym zagro\u017ceniem z perspektywy ewolucji b\u0119dzie obalenie daj\u0105cej poczucie bezpiecze\u0144stwa teorii ni\u017c modyfikacja swoich przekona\u0144. Antropologia kulturowa w tym kontek\u015bcie m\u00f3wi o ludzkiej sk\u0142onno\u015bci do my\u015blenia magicznego. Narracjami o magicznym charakterze s\u0105 te, kt\u00f3re stanowi\u0105 narz\u0119dzie spontanicznej kategoryzacji, kt\u00f3re zawieraj\u0105 klarown\u0105, \u0142atwo przyswajaln\u0105 wiedz\u0119. Jest to wiedza absolutna w takim sensie, \u017ce umo\u017cliwia zrozumienie ka\u017cdej sytuacji \u017cyciowej, bez budzenia najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci, i nie wymaga weryfikacji lub zmiany pogl\u0105d\u00f3w. Wiedza ta odznacza si\u0119 zatem naoczno\u015bci\u0105, stanowi efekt tendencji do skr\u00f3tu w spontanicznym sposobie rozumienia rzeczy. Jakakolwiek przypadkowa wsp\u00f3\u0142obecno\u015b\u0107 zjawisk mo\u017ce tu zosta\u0107 odczytana jako ich konieczna zale\u017cno\u015b\u0107, bo te\u017c my\u015blenie magiczne (w jego prototypowej postaci) nie zna ani kategorii przypadku, ani rachunku prawdopodobie\u0144stwa. \u017badna z tych kategorii nie mo\u017ce bowiem zaspokoi\u0107 potrzeby natychmiastowego, niezawodnego rozumienia i t\u0142umaczenia zjawisk. W ten spos\u00f3b to, co zmienne, nieczytelne, cz\u0119\u015bciowo arbitralne i r\u00f3\u017cnorodne przekszta\u0142ca si\u0119 w to co proste, \u0142atwo zrozumia\u0142e i wszechobecne.<\/p>\n Wielu antyszczepionkowc\u00f3w sw\u00f3j sprzeciw wobec przymusowych szczepie\u0144 uzasadnia brakiem przyzwolenia na odebranie ludziom wolno\u015bci decydowania o w\u0142asnym zdrowiu. Traktowane jest to w kategoriach zamachu na jednostkow\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 oraz zdolno\u015b\u0107 decydowania o sobie i w\u0142asnym zdrowiu. To w\u0142a\u015bnie s\u0142owa takie jak \u201eprzymus\u201d, \u201eobowi\u0105zek\u201d, \u201enakaz\u201d s\u0105 u\u017cywane w antyszczepionkowej narracji. Wyra\u017cenia te u\u017cyte w kontek\u015bcie ochrony zdrowia nie s\u0105 neutralne, maj\u0105 emocjonalny wyd\u017awi\u0119k, co budzi czujno\u015b\u0107 i niepok\u00f3j odbiorc\u00f3w: \u201ePa\u0144stwo namawia <\/strong>na szczepionki przeciw grypie\u201d[5]<\/sup><\/a>; \u201eTrwa medialna nagonka <\/strong>by wstrzykiwa\u0107 szczepionki MMR\u201d[6]<\/sup><\/a>; \u201eBadaj\u0105 jak przekona\u0107 <\/strong>ludzi do szczepie\u0144 na COVID-19\u201d[7]<\/sup><\/a>. Taka retoryka sprawia, \u017ce obowi\u0105zek szczepie\u0144 staje si\u0119 swoistym synonimem odebrania wolno\u015bci obywatelom.<\/p>\n Przeciwnicy szczepie\u0144, kieruj\u0105c si\u0119 dobrem wsp\u00f3lnym, do swoich narracji w\u0142\u0105czaj\u0105 elementy polityczne. Antyszczepionkowe narracje nabieraj\u0105 charakteru wezwania do walki z systemem, powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na dobro wsp\u00f3lne obywateli, przeciwko kt\u00f3rym rzekomo dzia\u0142a rz\u0105d lub bli\u017cej nieokre\u015blone elity. Powoduje to, \u017ce argumentacja antyszczepionkowc\u00f3w nierzadko przybiera kszta\u0142t teorii spiskowych. Narracje spiskowe charakteryzuj\u0105 si\u0119 tym, \u017ce maj\u0105 ujawnia\u0107 informacje dotycz\u0105ce spraw publicznych, kt\u00f3re pozostawa\u0142y utajone przez pewne grupy chc\u0105ce przej\u0105\u0107 w\u0142adzy lub kontroli nad innymi[8]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Novus Ordo Mundi, inaczej New World Order (NWO), to zbiorcza nazwa licznych teorii o charakterze spiskowym, kt\u00f3rych trzonem narracyjnym jest przekonanie o istnieniu pewnej uprzywilejowanej grupy ludzi. Dzia\u0142ania tej grupy maj\u0105 doprowadzi\u0107 do powstania nowego porz\u0105dku \u015bwiata. Wszystkie plany przypisywane grupie d\u0105\u017c\u0105cej rzekomo do przej\u0119cia kontroli nad \u015bwiatem docelowo maj\u0105 uderzy\u0107 w tych, kt\u00f3rych jest najwi\u0119cej, a kt\u00f3rzy przez r\u00f3\u017cne ograniczenia (intelektualne, finansowe, klasowe) nie maj\u0105 bezpo\u015bredniego wp\u0142ywu na decyzje podejmowane na wy\u017cszym szczeblu gospodarczym lub politycznym. W\u0142a\u015bnie tam znajdowa\u0107 ma si\u0119 grupa spiskowc\u00f3w, kt\u00f3rymi wed\u0142ug za\u0142o\u017ce\u0144 teorii NWO s\u0105 przedstawiciele elit, czyli osoby najbardziej uprzywilejowane.<\/p>\n Wydarzeniem, kt\u00f3re pobudzi\u0142o narracje antyszczepionkowc\u00f3w, by\u0142y s\u0142owa Billa Gates\u2019a w niemieckiej telewizji publicznej ARD z pocz\u0105tku kwietnia 2020, kiedy to wyrazi\u0142 on nadziej\u0119 na szybkie opracowanie szczepionki[9]<\/sup><\/a>. Zwolennicy teorii spiskowych zadali sobie pytanie: dlaczego tak mu na tym zale\u017cy? Fakt, \u017ce fundacja Bill&Melinda Gates od lat wspiera finansowo programy upowszechniania szczepie\u0144, zosta\u0142 wykorzystany na niekorzy\u015b\u0107 za\u0142o\u017cyciela firmy Microsoft.<\/p>\n Wed\u0142ug jednej z narracji spiskowych Bill Gates inwestuje w szczepionki na COVID-19 i wymusza na decydentach r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw wprowadzenie obowi\u0105zku szczepie\u0144. Wynalezione szczepionki zostan\u0105 przez te pa\u0144stwa zakupione i w ten spos\u00f3b miliarder wzbogaci, a zarazem zostanie bohaterem swoich czas\u00f3w. Zwolennicy tej teorii s\u0105dz\u0105, \u017ce Bill Gates i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy maj\u0105 od dawna opracowany scenariusz, wed\u0142ug kt\u00f3rego wraz z podawaniem szczepionek, media publiczne b\u0119d\u0105 stopniowo zrywa\u0107 z fatalistyczn\u0105 narracj\u0105 o pandemii, ludzie przestan\u0105 udawa\u0107, \u017ce s\u0105 chorzy, i wszystko wr\u00f3ci do poprzedniego stanu sprzed epidemii.<\/p>\n Wielu internaut\u00f3w uwierzy\u0142o w pojawiaj\u0105ce si\u0119 w cyberprzestrzeni fa\u0142szywe informacje na temat \u201ewymy\u015blonej\u201d, \u201erzekomej\u201d pandemii. Wed\u0142ug tre\u015bci tych fake news\u00f3w ca\u0142a pandemia zosta\u0142a wymy\u015blona przez ludzi takich jak Bill Gates i Anthony Fauci, \u015bwiatowej s\u0142awy ameryka\u0144ski immunolog, doradca prezydent\u00f3w Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Gates, sponsor i osoba publiczna, oraz Fauci od lat \u0142\u0105cz\u0105 swoje si\u0142y w walce z r\u00f3\u017cnymi chorobami pochodzenia wirusowego, co w percepcji zwolennik\u00f3w teorii spiskowych samo w sobie jest zastanawiaj\u0105ce i niebezpieczne. Alternatywne serwisy informacyjne zasypuj\u0105 s\u0142uchaczy i czytelnik\u00f3w ostrze\u017ceniami, \u017ce Bill Gates chce uczyni\u0107 z ludzi niewolnik\u00f3w, kt\u00f3rymi b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 dowolnie sterowa\u0107. Natomiast Anthony Fauci bierze w tym wszystkim udzia\u0142 nie tylko ze wzgl\u0119du na zyski finansowe, ale przede wszystkim po to, by zrealizowa\u0107 sw\u00f3j plan depopulacji ludzko\u015bci[10]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Ta konstatacja odwo\u0142uje si\u0119 do bada\u0144 dowodz\u0105cych istnienia efektu wielkiej przyczyny. Ten cz\u0119sty b\u0142\u0105d poznawczy polega na \u0142\u0105czeniu znacz\u0105cego skutku ze znacz\u0105c\u0105 przyczyn\u0105[11]<\/sup><\/a>. Na og\u00f3\u0142 trudno jest uwierzy\u0107, \u017ce jakakolwiek tragedia lub w\u0142asne nieszcz\u0119\u015bcie mo\u017ce by\u0107 spowodowane b\u0142ahostk\u0105 lub co gorsza bezmy\u015blno\u015bci\u0105. Z poznawczego punktu widzenia b\u0142aha przyczyna wielkiego b\u00f3lu jest na tyle trudna do zaakceptowania, \u017ce zdarzeniom maj\u0105cym taki przebieg nadajemy rys humorystyczny, traktujemy je jako przewrotno\u015b\u0107 b\u0119d\u0105c\u0105 odst\u0119pstwem od regu\u0142y. Pandemia, kt\u00f3ra by\u0142a swoistym wyzwaniem obecnych czas\u00f3w i tragedi\u0105 wielu z nas, od samego pocz\u0105tku wymaga\u0142a od spo\u0142ecze\u0144stwa wyj\u015bcia ze strefy komfortu, zmierzenia si\u0119 z l\u0119kami, a tak\u017ce redefinicji niekt\u00f3rych pogl\u0105d\u00f3w i zmiany przyzwyczaje\u0144. Z konsekwencjami stanu pandemicznego oraz izolacji spo\u0142ecznej w tym czasie b\u0119dziemy si\u0119 boryka\u0107 przez kilka lat i w \u015bwietle tych problem\u00f3w trudno jest zaakceptowa\u0107 fakt, \u017ce wszystko to zosta\u0142o spowodowane brakiem higieny na tzw. mokrym targu w Chinach.<\/p>\n W teoriach spiskowych my\u015blenie magiczne sprawdza si\u0119 znacznie lepiej ni\u017c nauka. Niemo\u017cno\u015b\u0107 zmniejszenia niepokoju powoduje, \u017ce podwa\u017cane s\u0105 wszelkie jako\u015bci szanowane i wymagane w \u015bwiecie naukowym. Jak przyzna\u0142a osoba z ruchu antyszczepionkowego, dla niej i dla jej znajomych liczy si\u0119 informacja, a nie \u017ar\u00f3d\u0142o, z jakiej ona pochodzi[12]<\/sup><\/a>. Podobnie rzecz ma si\u0119 z autorytetem samego zawodu naukowca, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 \u201ewnikliwo\u015bci\u0105 w rozr\u00f3\u017cnianiu rzeczy na poz\u00f3r jednakowych, zdolno\u015bci\u0105 kojarzenia rzeczy na poz\u00f3r ze sob\u0105 nie zwi\u0105zanych oraz krytycyzmem w rozpoznawaniu prawd i fa\u0142sz\u00f3w maj\u0105cych pozory prawd\u201d[13]<\/sup><\/a>.<\/p>\n W rozumieniu tych zale\u017cno\u015bci pomo\u017ce si\u0119gni\u0119cie do popkultury, a mianowicie do znacz\u0105cej sceny z Przystanku Alaska<\/em>, kultowego serialu z lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. W jednym z odcink\u00f3w, kt\u00f3rego fabu\u0142a skupia si\u0119 na wizycie cyrkowc\u00f3w w ma\u0142ym fikcyjnym miasteczku Cicely na Alasce, mo\u017cna wys\u0142ucha\u0107 dialogu jednego z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, Chrisa, miejscowego intelektualisty, z cyrkowcem, kt\u00f3ry wcze\u015bniej by\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 fizyki. W trakcie rozmowy by\u0142y wyk\u0142adowca wyznaje: \u201eFizyka zawsze budzi\u0142a m\u00f3j niepok\u00f3j. Na subatomowym poziomie wszystko jest dziwaczne. W magii zyska\u0142em troch\u0119 kontroli\u201d[14]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Tekst na podstawie artyku\u0142u: E. Kozik, Jak troszczy\u0107 si\u0119 o \u017cycie? Antyszczepionkowe narracje spiskowe w czasie pandemii COVID-19<\/em>, \u201eStudia Etnologiczne i Antropologiczne\u201d 2021, T. 21 (1), s. 1\u201319, https:\/\/doi.org\/10.31261\/SEIA.2021.21.01.02<\/a>.<\/span><\/p>\n [1]<\/sup><\/a> A. K. Marchewka, A. Majewska, G. M\u0142ynarczyk: Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ruchu antyszczepionkowego, rola \u015brodk\u00f3w masowego komunikowania oraz wp\u0142yw pogl\u0105d\u00f3w religijnych na postaw\u0119 wobec szczepie\u0144 ochronnych<\/em>, \u201e Post\u0119py Mikrobiologii\u201d 2015,\u00a0 nr 54 (2), s.95-96.<\/span><\/p>\n [2]<\/sup><\/a> Ibidem, s. 96.<\/span><\/p>\n [3]<\/sup><\/a> Ibidem, s .95.<\/span><\/p>\n [4]<\/sup><\/a> K. Do\u0142owy: Wbrew bogom, czyli od magii i religii do metody naukowej\u2026 i z powrotem<\/em>, Warszawa 2020, s.452-454.<\/span><\/p>\n [5]<\/sup><\/a> \u0179r\u00f3d\u0142o: \u201ePa\u0144stwo namawia na szczepionki przeciw grypie\u201d, dost\u0119pne w Internecie: https:\/\/wolnemedia.net\/panstwo-namawia-na-szczepionki-przeciw-grypie\/, dost\u0119p: 17.08.2020<\/span><\/p>\n [6]<\/sup><\/a> \u0179r\u00f3d\u0142o: \u201eTrwa medialna nagonka, aby wstrzykiwa\u0107 szczepionki MMR\u201d, dost\u0119pne w Internecie: https:\/\/wolnemedia.net\/trwa-medialna-nagonka-aby-wstrzykiwac-szczepionki-mmr\/ , dost\u0119p: 17.08.2020<\/span><\/p>\n [7]<\/sup><\/a>Badaj\u0105 jak przekona\u0107 ludzi do szczepie\u0144 na COVID-19<\/em>, Wolne Media, https:\/\/wolnemedia.net\/badaja-jak-przekonac-ludzi-do-szczepien-na-covid-19\/<\/a>, dost\u0119p: 17.08.2020.<\/span><\/p>\n [8]<\/sup><\/a> F. Czech, Spiskowe narracje i metanarracje<\/em>, Krak\u00f3w 2015, s. 13.<\/span><\/p>\n [9]<\/sup><\/a>Bill Gates stworzy\u0142 koronawirusa. Wywiad ma by\u0107 dowodem<\/em>, Rzeczpospolita, https:\/\/cyfrowa.rp.pl\/biznes\/46130-bill-gates-stworzyl-koronawirusa-wywiad-ma-byc-dowodem<\/a>, dost\u0119p: 20.05.2020.<\/span><\/p>\n [10]<\/sup><\/a> Patrz np.: Bill Gates i dr Anthony Fauci in\u017cynierami projektu depopulacji<\/em>, Wolne Media, https:\/\/wolnemedia.net\/bill-gates-i-dr-anthony-fauci-inzynierami-projektu-depopulacji\/<\/a>, dost\u0119p: 29.05.2020.<\/span><\/p>\n [11]<\/sup><\/a> M. Grzesiak-Feldman: Psychologia my\u015blenia spiskowego<\/em>, Warszawa 2016, s.53.<\/span><\/p>\n [12]<\/sup><\/a> Na podstawie rozmowy z przedstawicielem ruchu antyszczepionkowego.<\/span><\/p>\n [13]<\/sup><\/a> M. Mazur, Historia naturalna polskiego naukowca<\/em>, Warszawa 1979, s. 41.<\/span><\/p>\nNarracje antyszczepionkowe a pandemia koronawirusa<\/h3>\n
Wbrew naszej woli<\/h3>\n
W magii zyskujemy troch\u0119 kontroli<\/h3>\n
![\"Ewa](\"https:\/\/us.edu.pl\/absolwent\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/fotografie\/Ewa-Kozik.jpg\")
<\/p>\n