| dr Paulina Puszcz, nauki o rodzinie|<\/span><\/p>\n Pe\u0142nienie roli rodzicielskiej jest znacz\u0105ce w biografii. W perspektywie rozwojowej, rola rodzicielska przedstawiana jest jako wiod\u0105ce zadanie i wydarzenie biograficzne okresu wczesnej doros\u0142o\u015bci (Havighurst, 1981; Harwas-Napiera\u0142a, 2000) lub zadanie odraczane przez m\u0142odych doros\u0142ych (Arnett, 2000). W aspekcie spo\u0142ecznym rodzicielstwo traktowane jest jako jedno z wa\u017cniejszych r\u00f3l spo\u0142ecznych cz\u0142owieka (Szacka, 2008). Poj\u0119cie roli rodzicielskiej rozumiane jest jako \u201ekontynuacja roli zwi\u0105zanej z p\u0142ci\u0105 oraz r\u00f3l ma\u0142\u017ce\u0144skich\u201d (Rostowska, 1995, s. 48) b\u0105d\u017a partnerskich (Janicka, 2006).\u00a0<\/span><\/p>\n Z dotychczasowych ustale\u0144 w literaturze wynika, \u017ce pe\u0142nienie roli rodzicielskiej jest procesem, kt\u00f3rego cz\u0142owiek uczy si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie. W\u015br\u00f3d dotychczasowych teorii wyja\u015bniaj\u0105cych proces kszta\u0142towania si\u0119 roli rodzicielskiej na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105: koncepcja r\u00f3l spo\u0142ecznych (Szczepa\u0144skiego 1970; Szacka, 2008), teoria kszta\u0142towania si\u0119 roli rodzicielskiej (Rostowska, 1995), koncepcja autokreacji do rodzicielstwa (W\u0105si\u0144ski, 2018, 2021) oraz biograficzne uczenie si\u0119 (Alheit, 1995).<\/span><\/p>\n Teoria roli spo\u0142ecznej wskazuje, \u017ce zachowanie ludzi jest efektem dzia\u0142ania wed\u0142ug spo\u0142ecznych norm i wzorc\u00f3w, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 oczekiwania wzgl\u0119dem zajmowanej pozycji spo\u0142ecznej. Ludzie przyjmuj\u0105 r\u00f3\u017cne postawy wobec r\u00f3l spo\u0142ecznych i stopniowo wchodz\u0105 w rol\u0119, mog\u0105c j\u0105 indywidualnie interpretowa\u0107, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do pe\u0142nej identyfikacji lub poczucia dystansu. Istniej\u0105 dwa podej\u015bcia do r\u00f3l spo\u0142ecznych: funkcjonalno-strukturalne, kt\u00f3re traktuje role jako czynniki porz\u0105dkuj\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwo i jego struktury (Szacka, 2008) oraz podej\u015bcie oparte na interakcjonizmie symbolicznym, gdzie role s\u0105 tworzone i modyfikowane w interakcjach osobowych. Rola rodzicielska, g\u0142\u0119boko zakorzeniona w \u017cyciu spo\u0142ecznym, jest stale konstruowana i negocjowana przez interakcje z dzie\u0107mi i spo\u0142ecze\u0144stwem, a spos\u00f3b jej realizacji zale\u017cy od poziomu identyfikacji i zaanga\u017cowania rodzica (Zawadzka, 2006).<\/span><\/p>\n W \u015bwietle teorii Teresy Rostowskiej rola rodzicielska kszta\u0142tuje si\u0119 przez proces transmisji mi\u0119dzypokoleniowej, kt\u00f3ry obejmuje zachowania, postawy i wzorce r\u00f3l spo\u0142ecznych przekazywane pomi\u0119dzy pokoleniami. Rodzicielstwo jest przekazywane poprzez na\u015bladownictwo, modelowanie i identyfikacj\u0119, przez co dzieci odtwarzaj\u0105 i adaptuj\u0105 zachowania rodzic\u00f3w i innych cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Rostowska podkre\u015bla, \u017ce do\u015bwiadczenie zdobyte w rodzinie macierzystej ma decyduj\u0105ce znaczenie w kszta\u0142towaniu si\u0119 roli rodzicielskiej. Kszta\u0142towanie si\u0119 roli rodzicielskiej jest procesem dynamicznym, podlegaj\u0105cym zmianom w zale\u017cno\u015bci od zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w spo\u0142eczno-kulturowych, struktury rodziny, czynnik\u00f3w zachodz\u0105cych w nowo za\u0142o\u017conej rodzinie i czynniki osobowo\u015bciowe (Rostowska, 1995).<\/span><\/p>\n Proces kszta\u0142towania si\u0119 roli rodzicielskiej w teorii autokreacji do rodzicielstwa, opisany przez Arkadiusza W\u0105si\u0144skiego (2018, 2021), rozumiany jest jako osobowy, ci\u0105g\u0142y i tw\u00f3rczy proces obejmuj\u0105cy stawanie si\u0119 i bycie rodzicem. Stawanie si\u0119 rodzicem to \u015bwiadome d\u0105\u017cenie do pe\u0142nienia tej roli, zakorzenione w unikalnym charakterze relacji z dzieckiem na ka\u017cdym etapie jego rozwoju. Bycie rodzicem to z kolei zaanga\u017cowane, egzystencjalne wyzwanie, kt\u00f3re stymuluje rozw\u00f3j osobisty rodzica w kierunku dojrza\u0142ego towarzyszenia dziecku. Autokreacja do rodzicielstwa jest procesem, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy samookre\u015blenie si\u0119 w warto\u015bci rodzicielstwa z tworzeniem siebie jako rodzica w oparciu o osobiste strategie dzia\u0142ania. Proces ten ma biograficzny wymiar, gdy\u017c jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z autorefleksj\u0105 na temat w\u0142asnej historii \u017cycia. Ostatecznie, autokreacja do rodzicielstwa to wsp\u00f3\u0142tworzenie si\u0119 jako rodzic w dynamicznym dialogu z ma\u0142\u017conkiem lub partnerem i innymi cz\u0142onkami rodziny, co prowadzi do ci\u0105g\u0142ego redefiniowania i doskonalenia roli rodzicielskiej w odpowiedzi na zmiany \u017cyciowe i relacyjne (W\u0105si\u0144ski, 2018, 2021).<\/span><\/p>\n Kszta\u0142towanie si\u0119 i rozwijanie roli rodzicielskiej zachodzi na kanwie biografii (Puszcz, Kalus, Mazurek, 2024). Biografia rozumiana jest jako \u201eindywidualny los cz\u0142owieka rozpostarty mi\u0119dzy jego narodzinami i \u015bmierci\u0105 (czas \u017cycia), a r\u00f3wnocze\u015bnie aktem jego w\u0142asnej, kreatywnej aktywno\u015bci\u201d (Lalak, 2010, s. 39). Biografi\u0119 cz\u0142owieka wype\u0142niaj\u0105 rozmaite wydarzenia, do\u015bwiadczenia, akty w\u0142asnej, kreatywnej aktywno\u015bci ulokowane w pewnym kontek\u015bcie historycznym i spo\u0142eczno-kulturowym (Lalak, 2010; Alheit, 2015; Golonka-Legut, 2015). Wed\u0142ug ustale\u0144 badaczy, biografia jest istotnym elementem i obszarem podmiotowego rozwoju cz\u0142owieka oraz kszta\u0142towania swojego \u017cycia (Lalak, 2010). Biografia ma potencja\u0142 edukacyjny (Dominic\u00e9, 2006), gdy\u017c stanowi przestrze\u0144 i podstaw\u0119 uczenia si\u0119. Uczenie si\u0119 zachodzi na kanwie dw\u00f3ch wymiar\u00f3w biografii \u2013 life history obejmuj\u0105cego fakty z \u017cycia cz\u0142owieka ulokowane w konkretnej strukturze historycznej i spo\u0142ecznej; a tak\u017ce life story zawieraj\u0105cej subiektywne elementy biografii (tj. emocje i uczucia, osoby znacz\u0105ce, wa\u017cne wydarzenia \u017cyciowe, sytuacje trudne, wa\u017cne decyzje, cele i warto\u015bci osoby, aktywno\u015bci \u017cyciowe, role \u017cyciowe) (Dubas, 2011). Uczenie si\u0119 na kanwie biografii (tak rozumianej) to biograficzne uczenie si\u0119 (Alheit, 1995). Obejmuje autokreacyjne dzia\u0142ania cz\u0142owieka, tj. (trans)formacj\u0119, (re)konstrukcj\u0119, (re)interpretacj\u0119 w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 zawartych w historii \u017cycia (Alheit, 1995, 2011; Mazurek, 2017); namys\u0142, refleksj\u0119 nad biografi\u0105 w\u0142asn\u0105 i Innych (Dubas, 2011; Mazurek, 2017); autorefleksj\u0119, dokonanie bilansu \u017cycia, przetwarzanie historii \u017cycia (Bron, 2006). Procesy te mog\u0105 zachodzi\u0107 w my\u015blach cz\u0142owieka oraz w ramach interakcji z innymi lud\u017ami (Tedder, Biesta, 2009). Znamienne jest, \u017ce biograficzne uczenie si\u0119 zachodzi poprzez opowiadanie swojej historii \u017cycia (Dubas, 2011).\u00a0<\/span><\/p>\n Biograficzne uczenie si\u0119 roli rodzicielskiej opiera si\u0119 na \u015bwiadomym i nie\u015bwiadomym uczeniu si\u0119 z w\u0142asnej biografii oraz z biografii Innych. Ta forma uczenia si\u0119 jest procesem trwaj\u0105cym ca\u0142e \u017cycie i nie ogranicza si\u0119 jedynie do okresu przygotowa\u0144 do rodzicielstwa, ale jest ci\u0105g\u0142a i obejmuje r\u00f3\u017cne etapy \u017cycia cz\u0142owieka. \u015awiadome uczenie si\u0119 roli rodzicielskiej z w\u0142asnej biografii odbywa si\u0119 poprzez refleksj\u0119, analiz\u0119 i d\u0105\u017cenie do zmiany w\u0142asnego post\u0119powania, a tak\u017ce poprzez relacje z innymi, kt\u00f3re mog\u0105 inspirowa\u0107 i prowokowa\u0107 do zmian. W procesie tym wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 do\u015bwiadczenia z rodziny pochodzenia, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wzorem do na\u015bladowania lub dzia\u0142aniem, od kt\u00f3rego chce si\u0119 \u015bwiadomie odej\u015b\u0107. Biograficzne uczenie si\u0119 roli rodzicielskiej z biografii innych os\u00f3b polega na zamierzonej refleksji nad \u017cyciem innych i na wykorzystywaniu ich do\u015bwiadcze\u0144 do kszta\u0142towania w\u0142asnych postaw rodzicielskich. Przyk\u0142ady z \u017cycia innych, zar\u00f3wno pozytywne, jak i negatywne, staj\u0105 si\u0119 dla matek lekcj\u0105, kt\u00f3ra wp\u0142ywa na ich decyzje wychowawcze. Nie\u015bwiadome uczenie si\u0119 roli rodzicielskiej to natomiast proces, kt\u00f3ry zachodzi w spos\u00f3b niezamierzony i jest cz\u0119sto efektem g\u0142\u0119boko zakorzenionych wzorc\u00f3w zachowa\u0144 wyniesionych z domu rodzinnego. Biograficzne uczenie si\u0119 w zakresie rodzicielstwa to proces dynamiczny, wymagaj\u0105cy od matek ci\u0105g\u0142ej adaptacji do zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w \u017cycia i rozwoju dziecka (Puszcz, Kalus, Mazurek, 2024).<\/span><\/p>\n Wsp\u00f3lnym elementem tych teorii jest za\u0142o\u017cenie, \u017ce uczenie si\u0119 roli rodzicielskiej rozpoczyna si\u0119 w dzieci\u0144stwie, poprzez do\u015bwiadczenia w rodzinie macierzystej, przez transmitowane mi\u0119dzypokoleniowo przepisy pe\u0142nienia roli rodzicielskiej i wzory zachowa\u0144 zwi\u0105zanych z rolami (Rostowska, 1995); kreowanie w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci w adolescencji, a\u017c do podmiotowych dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka obejmuj\u0105cych przetwarzanie do\u015bwiadcze\u0144 domu rodzinnego i urzeczywistnianie w\u0142asnej koncepcji bycia rodzicem (W\u0105si\u0144ski, 2018, 2021), modyfikowanie roli ze wzgl\u0119du na wiek i potrzeby dziecka oraz okres \u017cycia rodzinnego (Harwas-Napiera\u0142a, 2000) oraz refleksj\u0119 nad biografi\u0105 w\u0142asn\u0105 i Innych (Puszcz, Kalus, Mazurek, 2024).\u00a0<\/span><\/p>\n <\/p>\n Bibliografia:<\/b><\/p>\n Alheit, P. (1995). Biographical learning: Theoretical outline, challenges, and contradictions of a new approach in adult education. W P. Alheit, A. Bron-Wojciechowska, E. Brugger, & P. Dominic\u00e9 (Red.), <\/span>The Biographical Approach in European Adult Education<\/span><\/i>. Wien: Werband Wiener Volksbildung.<\/span><\/p>\n Alheit, P. (2015). Teoria biografii jako fundament poj\u0119ciowy uczenia si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie. <\/span>Tera\u017aniejszo\u015b\u0107 \u2013 Cz\u0142owiek \u2013 Edukacja<\/span><\/i>, 18(4), 23-24.<\/span><\/p>\n Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. <\/span>American Psychologist<\/span><\/i>, 55, 469-480.<\/span><\/p>\n Bron, A. (2006). Rozumienie uczenia si\u0119 w teoriach andragogicznych. <\/span>Tera\u017aniejszo\u015b\u0107-Cz\u0142owiek-Edukacja<\/span><\/i>, 4(36), 7-24.<\/span><\/p>\n Dominic\u00e9, P. (2006). <\/span>Uczy\u0107 si\u0119 z \u017cycia. Biografia edukacyjna w edukacji doros\u0142ych<\/span><\/i>. \u0141\u00f3d\u017a: Wydawnictwo Wy\u017cszej Szko\u0142y Humanistyczno-Ekonomicznej.<\/span><\/p>\n Dubas, E. (Red.). (2011). Uczenie si\u0119 z biografii innych \u2013 wprowadzenie. W E. Dubas & W. \u015awitalski (Red.), <\/span>Uczenie si\u0119 z biografii Innych<\/span><\/i> (s. 5-11). \u0141\u00f3d\u017a: Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego.<\/span><\/p>\n Golonka-Legut, J. (2015). Uczenie si\u0119 w perspektywie biograficzno\u015bci. <\/span>Perspektywa andragogiczna. Rocznik Andragogiczny<\/span><\/i>, 22, 101-118.<\/span><\/p>\n Harwas-Napiera\u0142a, B. (2000). Wybrane aspekty wspomagania rozwoju doros\u0142ych. W B. Kaja (Red.), <\/span>Wspomaganie rozwoju. Psychostymulacja. Psychokorekcja<\/span><\/i> (Tom 2, s. 56\u201365). Bydgoszcz: Wydawnictwo WSP.<\/span><\/p>\n Havighurst, R. J. (1981). <\/span>Developmental tasks and education<\/span><\/i>. New York: Longmans & Green.<\/span><\/p>\n Janicka, I. (2006). <\/span>Kohabitacja a ma\u0142\u017ce\u0144stwo w perspektywie psychologicznej: Studium por\u00f3wnawcze. <\/span><\/i>\u0141\u00f3d\u017a: Niepodane.<\/span><\/p>\n Lalak, D. (2010). <\/span>\u017bycie jako biografia. Podej\u015bcie biograficzne w perspektywie pedagogicznej<\/span><\/i>. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie \u017bAK.<\/span><\/p>\n Mazurek, E. (2017). Biograficzne uczenie si\u0119 i narracyjne uczenie si\u0119 \u2013 ramy teoretyczne. <\/span>Edukacja Doros\u0142ych<\/span><\/i>, 1(76), 51-66.<\/span><\/p>\n Puszcz, P., Kalus, A., & Mazurek, E. (2024). Biographical learning of the parental roles of mothers. <\/span>Family Forum<\/span><\/i>, 13, 85\u2013107.\u00a0<\/span><\/p>\n Rostowska, T. (1995). <\/span>Transmisja mi\u0119dzypokoleniowa w rodzinie<\/span><\/i>. \u0141\u00f3d\u017a: Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego.<\/span><\/p>\n Szacka, B. (2008). <\/span>Wprowadzenie do socjologii<\/span><\/i>. Warszawa: Oficyna Naukowa.<\/span><\/p>\n Szczepa\u0144ski, J. (1970). <\/span>Elementarne poj\u0119cia socjologii<\/span><\/i>. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.<\/span><\/p>\n Tedder, M., & Biesta, G. (2009). Uczenie si\u0119 bez nauczania? Potencja\u0142 i ograniczenia biograficznego uczenia si\u0119 doros\u0142ych. <\/span>Tera\u017aniejszo\u015b\u0107 \u2013 Cz\u0142owiek \u2013 Edukacja<\/span><\/i>, 2(46), 19-35.<\/span><\/p>\n W\u0105si\u0144ski, A. (2018). <\/span>Autokreacja ma\u0142\u017conk\u00f3w bezdzietnych do wielowymiarowego rodzicielstwa.<\/span><\/i> Perspektywa pedagogiczno-antropologiczna<\/span><\/i>. \u0141\u00f3d\u017a:<\/span> Wydawnictwo Uniwersytetu<\/span> \u0141\u00f3dzkiego,<\/span><\/i><\/p>\n W\u0105si\u0144ski, A. (2021). Biografie ma\u0142\u017ce\u0144skie i rodzinne rozpatrywane w perspektywie autokreacji do rodzicielstwa. W E. Dubas, A. W\u0105si\u0144ski, & A. S\u0142owik (Red.), <\/span>Biografie rodzinne i uczenie si\u0119. Biografia i badanie biografii<\/span><\/i> (Tom 8, s. 39-58). \u0141\u00f3d\u017a: Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego.<\/span><\/p>\n Je\u015bli chcesz dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej, napisz na maila bka@us.edu.pl<\/em><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_separator]\r\n Paulina Puszcz \u2014 doktor nauk spo\u0142ecznych. Uko\u0144czy\u0142a studia licencjackie i magisterskie na kierunku nauk o rodzinie Wydzia\u0142u Teologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego oraz studia doktoranckie z nauk o rodzinie na Uniwersytecie Opolskim. Absolwentka studi\u00f3w podyplomowych ze zintegrowanej edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Obecnie adiunkt na Wydziale Teologicznym i Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Jej zainteresowania naukowo-badawcze skupiaj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 pedagogicznej perspektywy bada\u0144 nad rodzin\u0105, zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z pe\u0142nieniem roli rodzicielskiej, teorii biograficznego uczenia si\u0119, jako\u015bciowych bada\u0144 spo\u0142ecznych – g\u0142\u00f3wnie bada\u0144 biograficznych, analizy narracji. Swoje wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenie zawodowe zdobywa\u0142a w pracy jako wychowawca \u015bwietlic specjalistycznych dla dzieci, kierownik \u015bwietlicy opieku\u0144czej dla dzieci, specjalista do pracy z rodzin\u0105, tutor rodzinny oraz nauczyciel edukacji przedszkolnej.\u00a0Prywatnie \u017cona i matka, pasjonatka gotowania, jazdy na rowerze i angielskich powie\u015bci.<\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n Paulina Puszcz | fot. archiwum prywatne<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][vc_separator][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\nPaulina Puszcz<\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/absolwent\/wp-content\/uploads\/sites\/10\/Bez-kategorii\/P.Puszcz-scaled-e1741261961718-516x600.jpg\")
<\/span><\/p>\n