Ponad p\u00f3\u0142tora roku temu na dachu Wydzia\u0142u Prawa i Administracji U\u015a umieszczono sze\u015b\u0107 uli. Naukowcy z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego postanowili zbada\u0107 m.in. wp\u0142yw \u015brodowiska miejskiego i zwi\u0105zanych z nim czynnik\u00f3w stresogennych na funkcjonowanie pszcz\u00f3\u0142. O tym, czy owadom przypad\u0142 do gustu uniwersytecki kampus i jak smakuje miejski mi\u00f3d, opowiadaj\u0105 mgr \u0141ukasz Nicewicz, jeden z pomys\u0142odawc\u00f3w utworzenia pasieki, oraz dr hab. prof. U\u015a Miros\u0142aw Nakonieczny kieruj\u0105cy Katedr\u0105 Fizjologii Zwierz\u0105t i Ekotoksykologii U\u015a, opiekun przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n
![\"Mgr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/f9ca55dbc47bb4a6dadf036a23d0057a_pszczoly2.jpg\")
<\/p>\n
Mgr \u0141ukasz Nicewicz i dr hab. prof. U\u015a Miros\u0142aw Nakonieczny
\nFot. Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz<\/p>\n
Kiedy w sierpniu 2017 roku na terenie uniwersyteckiego kampusu pojawi\u0142o si\u0119 kilka uli, naukowcy zadawali sobie pytanie, jak na kondycj\u0119 pszcz\u00f3\u0142 wp\u0142ynie intensywny ruch samochodowy, ograniczony dost\u0119p do pokarmu czy zanieczyszczenie powietrza. Na dachu Wydzia\u0142u Prawa i Administracji, gdzie umiejscowione zosta\u0142y drewniane konstrukcje, przez ca\u0142y rok panuj\u0105 raczej trudne warunki, z jakimi owady musz\u0105 si\u0119 zmierzy\u0107. Nie by\u0142a to jednak pierwsza miejska pasieka w Polsce, w zwi\u0105zku z czym naukowcy wierzyli, \u017ce przedsi\u0119wzi\u0119cie uda si\u0119 zrealizowa\u0107 z powodzeniem. Pomys\u0142odawcami utworzenia pasieki byli doktorant mgr \u0141ukasz Nicewicz oraz dr Agata Bednarek z Wydzia\u0142u Biologii i Ochrony \u015arodowiska U\u015a, opiek\u0119 nad ca\u0142ym przedsi\u0119wzi\u0119ciem sprawuj\u0105 dr hab. prof. U\u015a Miros\u0142aw Nakonieczny, kierownik Katedry Fizjologii Zwierz\u0105t i Ekotoksykologii U\u015a, oraz dr hab. Alina Kafel pracuj\u0105ca w tej katedrze.<\/p>\n
Na potrzeby projektu zosta\u0142a wyselekcjonowana specjalna odmiana owad\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y gromadzi\u0107 py\u0142ek z miododajnych ro\u015blin wyst\u0119puj\u0105cych na pobliskich terenach. Zapewnienie w miar\u0119 swobodnego dost\u0119pu do pokarmu by\u0142o jednym z warunk\u00f3w powodzenia tej szczeg\u00f3lnej inicjatywy. Jak przyznawali pomys\u0142odawcy, najmniej obawiali si\u0119 interakcji mi\u0119dzy lud\u017ami i owadami, pasieka zosta\u0142a bowiem zlokalizowana w trudno dost\u0119pnym miejscu, minimalizuj\u0105cym ryzyko niepo\u017c\u0105danych kontakt\u00f3w, a co za tym idzie, tak\u017ce potencjalnych u\u017c\u0105dle\u0144.<\/p>\n
\u2013 Mimo i\u017c znajduj\u0105 si\u0119 na terenie kampusu ju\u017c ponad p\u00f3\u0142tora roku, my\u015bl\u0119, \u017ce jest wielu student\u00f3w, a mo\u017ce i pracownik\u00f3w Wydzia\u0142u Prawa i Administracji, kt\u00f3rzy nawet nie wiedz\u0105, \u017ce na dachu obiektu stoj\u0105 ule. Dodam, \u017ce przy wej\u015bciu do budynku znajduje si\u0119 stosowna informacja. Nie s\u0142ysza\u0142em te\u017c o przypadkach, by pszczo\u0142y odwiedza\u0142y sale wyk\u0142adowe. Bardzo dobrze przemy\u015bleli\u015bmy lokalizacj\u0119 \u2013 m\u00f3wi mgr \u0141ukasz Nicewicz.<\/p>\n
Dodatkowo na potrzeby eksperymentu naukowego w tym samym czasie powsta\u0142a druga, tradycyjna pasieka w przestrzeni wiejskiej oddalonej oko\u0142o 100 km od Katowic. Naukowcy obserwuj\u0105 wi\u0119c funkcjonowanie obu roj\u00f3w, aby por\u00f3wna\u0107, jak spokrewnione ze sob\u0105 roje radz\u0105 sobie w \u015brodowisku miejskim i wiejskim.<\/p>\n
Zadaniem biolog\u00f3w jest nie tylko prowadzenie bada\u0144, lecz r\u00f3wnie\u017c dba\u0142o\u015b\u0107 o pasiek\u0119. \u2013 Mgr \u0141ukasz Nicewicz oraz dr Agata Bednarek opiekuj\u0105 si\u0119 ulami. Ja tylko od czasu do czasu przygl\u0105dam si\u0119 z zainteresowaniem, jak pracuj\u0105 \u2013 m\u00f3wi prof. Miros\u0142aw Nakonieczny. \u2013 Ju\u017c wiemy, \u017ce miejskie rodziny osi\u0105gaj\u0105 zdecydowanie wi\u0119ksze liczebno\u015bci oraz \u017ce w poprzednim roku wyprodukowa\u0142y dwa razy wi\u0119cej miodu.<\/p>\n
Opieka nad pasiek\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 z du\u017c\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 i polega przede wszystkim na monitorowaniu, czy z pszczo\u0142ami nie dzieje si\u0119 nic niepokoj\u0105cego. Naukowcy dysponuj\u0105 na przyk\u0142ad narz\u0119dziami pozwalaj\u0105cymi kontrolowa\u0107 wielko\u015b\u0107 roju. Jak wyja\u015bnia mgr \u0141ukasz Nicewicz, na wiosn\u0119 trzeba dok\u0142ada\u0107 do uli kolejne plastry z woskiem, kt\u00f3re ograniczaj\u0105 rozrost rodziny. \u2013 Oczywi\u015bcie pszczo\u0142y same mog\u0105 takie plastry budowa\u0107, ale je\u015bli w pewnym momencie wyroi\u0142oby si\u0119 ich zbyt wiele, mog\u0142yby narozrabia\u0107 w mie\u015bcie \u2013 t\u0142umaczy doktorant.<\/p>\n
Je\u015bli r\u00f3j by\u0142by w pewnym momencie zbyt du\u017cy, w\u00f3wczas cz\u0119\u015b\u0107 pszcz\u00f3\u0142 prawdopodobnie zdecydowa\u0142aby si\u0119 opu\u015bci\u0107 uniwersyteck\u0105 pasiek\u0119 i poszuka\u0107 dla siebie nowej \u017cyciowej przestrzeni. Dodatkowe plastry sprawiaj\u0105 natomiast, \u017ce pszczo\u0142y maj\u0105 si\u0119 czym zaj\u0105\u0107.<\/p>\n
Monitorowanie stanu pasieki jest r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne ze wzgl\u0119du na trudne warunki atmosferyczne panuj\u0105ce na dachu wydzia\u0142u. Chodzi przede wszystkim o odnotowywane wysokie temperatury w okresie letnim. Jak wyja\u015bnia doktorant, i z tym wyzwaniem pszczo\u0142y poradzi\u0142y sobie \u015bwietnie.<\/p>\n
\u2013 Zaobserwowali\u015bmy, \u017ce owady anga\u017cuj\u0105 do sch\u0142adzania gniazda wiele osobnik\u00f3w, kt\u00f3re osiadaj\u0105 przy wylotku uli i wywo\u0142uj\u0105 ruch powietrza, obni\u017caj\u0105c w ten spos\u00f3b panuj\u0105c\u0105 wewn\u0105trz temperatur\u0119. To bardzo ciekawe i sprawdzone w\u015br\u00f3d pszcz\u00f3\u0142 rozwi\u0105zanie \u2013 m\u00f3wi naukowiec.<\/p>\n
![\"Ul](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/e3e23fc6895458c50e1764c1c6af6aa6_pszczoly3.jpg\")
<\/p>\n
Pszczo\u0142y przy wylotku ula w uniwersyteckiej pasiece
\nfot. Agnieszka Szymala<\/p>\n
Warto wspomnie\u0107 o ograniczonej bazie pokarmowej w przestrzeni miejskiej. Dba\u0142o\u015b\u0107 o tereny zielone sprawia jednak, \u017ce pomimo niewielkich powierzchni zielonych w mie\u015bcie ca\u0142y czas co\u015b kwitnie. Na przyk\u0142ad Muzeum \u015al\u0105skie programowo nasadza ro\u015bliny miododajne, a naukowcy w bezpo\u015brednich rozmowach z dyrekcj\u0105 umocnili jedynie s\u0142uszno\u015b\u0107 takiego dzia\u0142ania.<\/p>\n
\u2013 Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce nasze pszczo\u0142y to intelektualistki. Mieszkaj\u0105 po s\u0105siedzku z prawnikami, a po py\u0142ek lataj\u0105 do Muzeum \u015al\u0105skiego i Biblioteki \u015al\u0105skiej \u2013 komentuje prof. Miros\u0142aw Nakonieczny.<\/p>\n
Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce owady mia\u0142y du\u017cy dost\u0119p do po\u017cywienia, w najbli\u017cszej okolicy ro\u015bnie bowiem wiele gatunk\u00f3w ro\u015blin miododajnych.<\/p>\n
\u2013 Kiedy por\u00f3wnywali\u015bmy ilo\u015b\u0107 zgromadzonego py\u0142ku i nektaru w katowickich ulach do tego, kt\u00f3ry zebra\u0142y ich siostry w pasiece tradycyjnej, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pszczo\u0142y miejskie potrafi\u0142y pozyska\u0107 prawie dwukrotnie wi\u0119cej po\u017cywienia, a co za tym idzie, wyprodukowa\u0107 tak\u017ce wi\u0119cej miodu. To by\u0142o zaskakuj\u0105ce odkrycie \u2013 przyznaje mgr \u0141ukasz Nicewicz.<\/p>\n
W tym sensie wiejskie pola rzepaku i gryki przegra\u0142y z niepozorn\u0105 wydawa\u0142oby si\u0119 przestrzeni\u0105 w centrum Katowic.<\/p>\n
\u2013 Wczesn\u0105 wiosn\u0105 mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c by\u0142o zachwyca\u0107 miodem z wierzb rosn\u0105cych nad Raw\u0105. Potem pszczo\u0142y produkowa\u0142y mi\u00f3d z lipy z okolicznych park\u00f3w z domieszk\u0105 kocimi\u0119tki z teren\u00f3w Muzeum \u015al\u0105skiego. Akurat ten mi\u00f3d lipowy mia\u0142 bardzo interesuj\u0105cy, lekko zio\u0142owy posmak. Na koniec nieliczni mogli spr\u00f3bowa\u0107 jeszcze miodu spadziowego \u2013 m\u00f3wi doktorant.<\/p>\n
W zwi\u0105zku z tym, \u017ce pasieka zlokalizowana jest w zanieczyszczonym \u015brodowisku miejskim, zar\u00f3wno mi\u00f3d, jak i py\u0142ek pszczeli zosta\u0142y przebadane pod k\u0105tem obecno\u015bci o\u0142owiu, kadmu, a tak\u017ce mikroelemnt\u00f3w \u2013 cynku i miedzi. W planach s\u0105 tak\u017ce oznaczenia wielopier\u015bcieniowych w\u0119glowodor\u00f3w aromatycznych (WWA). Dotychczasowe wyniki wykazuj\u0105, \u017ce mi\u00f3d z uniwersyteckich uli nie r\u00f3\u017cni si\u0119 pod wzgl\u0119dem czysto\u015bci od produktu z pasieki tradycyjnej.<\/p>\n
Naukowcy zwracaj\u0105 uwag\u0119 na inne wa\u017cne aspekty, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na funkcjonowanie pszcz\u00f3\u0142 i pokazuj\u0105, jakim wyzwaniem dla owad\u00f3w mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 miejska przestrze\u0144. Mgr \u0141ukasz Nicewicz przyznaje, \u017ce w tym czasie wykonanych zosta\u0142o wi\u0119cej bada\u0144, ni\u017c pierwotnie zaplanowano. Analizy z wykorzystaniem biomarker\u00f3w stresu pokaza\u0142y m.in., \u017ce uniwersyteckie pszczo\u0142y do\u015bwiadczaj\u0105 wi\u0119cej czynnik\u00f3w uznawanych za stresogenne ni\u017c owady \u017cyj\u0105ce w pasiece kontrolnej. Oznacza to, \u017ce w organizmach pszcz\u00f3\u0142 \u017cyj\u0105cych w kampusie U\u015a wytwarzanych jest wi\u0119cej mechanizm\u00f3w obronnych przed uszkodzeniami DNA wynikaj\u0105cymi na przyk\u0142ad z obecno\u015bci jon\u00f3w metali ci\u0119\u017ckich w \u015brodowisku.<\/p>\n
\u2013 W tym przypadku mamy do czynienia ze zjawiskiem kompensacji. Z jednej strony mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wyst\u0119puj\u0105cym w mie\u015bcie zjawisku multistresu, na kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 wiele czynnik\u00f3w stresogennych, dzia\u0142aj\u0105cych jednak na niskim poziomie. O ile ka\u017cdy z nich, rozpatrywany oddzielnie, nie ma istotnego wp\u0142ywu na funkcjonowanie \u017cywego organizmu, o tyle skumulowane i dzia\u0142aj\u0105ce w d\u0142u\u017cszym czasie (przez ca\u0142e \u017cycie pszczo\u0142y) oddzia\u0142uj\u0105 ju\u017c w spos\u00f3b znacz\u0105cy. Z drugiej strony \u2013 s\u0105 takie aspekty, kt\u00f3re wynagradzaj\u0105 \u00f3w miejski stres \u2013 wyja\u015bnia prof. Miros\u0142aw Nakonieczny.<\/p>\n
Takimi czynnikami rekompensuj\u0105cymi mog\u0105 by\u0107: wi\u0119ksza dost\u0119pno\u015b\u0107 pokarmu oraz mniejsza liczba wyspecjalizowanych drapie\u017cc\u00f3w poluj\u0105cych na pszczo\u0142y.<\/p>\n
Celem kolejnych bada\u0144, kt\u00f3rych podj\u0119\u0142a si\u0119 dr Agata Bednarek, by\u0142o sprawdzenie, kt\u00f3re osobniki lepiej radz\u0105 sobie z odnajdowaniem pokarmu. W tym przypadku okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przoduj\u0105 owady \u017cyj\u0105ce w tradycyjnej pasiece. Naukowcy t\u0142umacz\u0105 ten wynik trudniejszym i okresowym dost\u0119pem do ro\u015blin miododajnych na wsi, w wyniku czego tamtejsze pszczo\u0142y musz\u0105 by\u0107 bardziej wra\u017cliwe na poszukiwania. Sprawdzali r\u00f3wnie\u017c umiej\u0119tno\u015b\u0107 orientowania si\u0119 w przestrzeni i zapami\u0119tywania drogi do ula i w tym przypadku bieglejsze okaza\u0142y si\u0119 pszczo\u0142y \u017cyj\u0105ce w mie\u015bcie.<\/p>\n
\u2013 Sp\u00f3jrzmy na przestrzenny rozk\u0142ad Katowic. Jest to skomplikowana architektura pe\u0142na licznych przeszk\u00f3d z perspektywy ma\u0142ych owad\u00f3w. Wyobra\u017amy sobie, ile korytarzy i labirynt\u00f3w musz\u0105 pokona\u0107, aby dotrze\u0107 na przyk\u0142ad w okolice Biblioteki \u015al\u0105skiej\u2026 Tak doskonal\u0105 swoj\u0105 pami\u0119\u0107 \u2013 m\u00f3wi doktorant.<\/p>\n
Jak dodaje, w najbli\u017cszym czasie prowadzone b\u0119d\u0105 m.in. badania, kt\u00f3rych celem jest sprawdzenie, czy czynniki stresogenne nasilaj\u0105 si\u0119 w okre\u015blonych miesi\u0105cach. Wyniki pozwol\u0105 jeszcze lepiej zaplanowa\u0107 opiek\u0119 nad uniwersyteck\u0105 pasiek\u0105. W przysz\u0142o\u015bci naukowcy chc\u0105 tak\u017ce dzieli\u0107 si\u0119 wiedz\u0105 i do\u015bwiadczeniem z innymi osobami zajmuj\u0105cymi si\u0119 miejskimi pasiekami lub chc\u0105cymi je za\u0142o\u017cy\u0107.<\/p>\n
Tekst z kwietniowego wydania \u201eGazety Uniwersyteckiej U\u015a<\/a>\u201d nr 7 (267). <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eGazeta Uniwersytecka U\u015a\u201d | badania naukowe<\/p>\n Kalendarz \u015bwi\u0105t szczeg\u00f3lnych z Uniwersytetem \u015al\u0105skim<\/a><\/p>\n […]<\/p>\n
\nAutor: Ma\u0142gorzata K\u0142osowicz<\/em><\/p>\n
\n\n