{"id":109414,"date":"2019-05-04T08:30:46","date_gmt":"2019-05-04T07:30:46","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/niech-moc-bedzie-z-nami-naukowcy-z-us-o-gwiezdnych-wojnach\/"},"modified":"2019-11-05T11:10:46","modified_gmt":"2019-11-05T10:10:46","slug":"niech-moc-bedzie-z-nami-naukowcy-z-us-o-gwiezdnych-wojnach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/niech-moc-bedzie-z-nami-naukowcy-z-us-o-gwiezdnych-wojnach\/","title":{"rendered":"Niech Moc b\u0119dzie z nami! Naukowcy z U\u015a o \u201eGwiezdnych wojnach\u201d"},"content":{"rendered":"

  Kalendarz \u015bwi\u0105t szczeg\u00f3lnych z Uniwersytetem \u015al\u0105skim<\/a><\/p>\n

4 maja \u015bwi\u0119tuj\u0105 wszyscy fani \u201eGwiezdnych wojen\u201d. Wyb\u00f3r daty jest nieprzypadkowy, wynika bowiem z podobie\u0144stwa brzmienia pocz\u0105tku s\u0142ynnego pozdrowienia \u201eMay the Force be with You\u201d (\u201eNiech Moc b\u0119dzie z Tob\u0105\u201d) do wyra\u017cenia May the 4th<\/em>. Uniwersytet \u015al\u0105ski w\u0142\u0105cza si\u0119 w obchody tego szczeg\u00f3lnego \u015bwi\u0119ta. Kilkoro naukowc\u00f3w zwi\u0105zanych z uczelni\u0105 postanowi\u0142o spojrze\u0107 na sag\u0119 George’a Lucasa z perspektywy swoich naukowych zainteresowa\u0144.<\/p>\n

Dr Andrzej Swinarew, materia\u0142oznawca i autor wielu patent\u00f3w, zdradza, dlaczego niebieskie miecze \u015bwietlne maj\u0105 przewag\u0119 nad czerwonymi, geolog dr Krzysztof Szopa wskazuje miejsca \u0142udz\u0105co przypominaj\u0105ce Ziemi\u0119 sprzed miliard\u00f3w lat, politolog dr Tomasz Okraska m\u00f3wi natomiast na temat zwi\u0105zk\u00f3w uniwersum \u201eGwiezdnych wojen\u201d z kultur\u0105 azjatyck\u0105.<\/p>\n

Z kolei kulturoznawca Jakub Dziewit udowadnia aktualno\u015b\u0107 temat\u00f3w podejmowanych w kolejnych cz\u0119\u015bciach sagi, a specjalizuj\u0105ca si\u0119 w prawie autorskim doktorantka Karolina Rybak uchyla r\u0105bka tajemnicy na temat dzia\u0142ania prawnego imperium stworzonego przez George’a Lucasa i sp\u00f3\u0142k\u0119 Lucasfilm.<\/p>\n

Uwaga: wypowiedzi zawieraj\u0105 informacje na temat fabu\u0142y \u201eGwiezdnych wojen\u201d.<\/p>\n

\n
\n

\"M\u0119\u017cczyzna,<\/p>\n<\/div>\n

Dr Andrzej Swinarew<\/a>, materia\u0142oznawca, autor wielu patent\u00f3w, zajmuje si\u0119 tworzeniem materia\u0142\u00f3w stosowanych w medycynie
\nfot. Sekcja Prasowa U\u015a<\/p>\n

Czy kolory mieczy \u015bwietlnych mog\u0105 mie\u0107 znacznie? Wydaje si\u0119, \u017ce nie. Je\u017celi jednak por\u00f3wnamy je do wsp\u00f3\u0142czesnych laser\u00f3w, w\u00f3wczas s\u0142ynne starcie Luke\u2019a Skywalkera i Lorda Vadera w V epizodzie \u201eGwiezdnych wojen\u201d mogliby\u015bmy rozpatrywa\u0107 w kategoriach pojedynku mi\u0119dzy technologiami Blu-ray i DVD.<\/p>\n

Wiadomo, \u017ce \u015bwiat\u0142o czerwone r\u00f3\u017cni si\u0119 od niebieskiego d\u0142ugo\u015bci\u0105 fali. Im kr\u00f3tsza fala, tym wi\u0119ksza cz\u0119stotliwo\u015b\u0107, mo\u017cliwo\u015b\u0107 g\u0119stszego zapisu informacji i dok\u0142adniejszego pomiaru, a tak\u017ce wy\u017csza energia promieniowania. Niebieski laser ma zatem wi\u0119ksz\u0105 Moc! A to oznacza, \u017ce w optoelektronicznym starciu Blu-ray jest lepszy od DVD, szybszy od DVD i ciekawszy od DVD.<\/p>\n

Co nie zmienia faktu, \u017ce i w tym pojedynku na ko\u0144cu pad\u0142yby dramatyczne s\u0142owa: \u201eBlu-ray, jestem twoim ojcem\u201d.<\/p>\n

\n
\n

\"Zdj\u0119cie<\/p>\n<\/div>\n

Dr Krzysztof Szopa<\/a>, geolog, prowadzi badania dotycz\u0105ce m.in. datowania chemicznego (izotopowego) ska\u0142 i minera\u0142\u00f3w<\/p>\n

fot. Sekcja Prasowa U\u015a<\/p>\n

Fenomen popularno\u015bci \u201eGwiezdnych wojen\u201d dotyka ka\u017cde pokolenie od czasu pojawienia si\u0119 na ekranach kin \u201eNowej nadziei\u201d w 1977 roku. Saga nie tylko rozbudza wyobra\u017ani\u0119 o \u017cyciu i spo\u0142eczno\u015bciach pozaziemskich czy emocjach towarzysz\u0105cych w\u0142adaniu galaktyk\u0105, ale ods\u0142ania te\u017c r\u00f3\u017cne aspekty geologii mi\u0119dzyplanetarnej.<\/p>\n

Doskona\u0142ym przyk\u0142adem jest wulkaniczna planeta Mustafar znana m.in. z pojedynku Obi-Wana Kenobiego i Anakina Skywalkera. Kto pami\u0119ta, ten wie, \u017ce Obi-Wan pokona\u0142 Anakina i str\u0105ci\u0142 go do lawy i w ten spos\u00f3b narodzi\u0142 si\u0119 Lord Vader. Mustafar zosta\u0142 wykreowany na obraz Ziemi z wczesnego archaiku, a zatem sprzed ~4\u20133 mld lat. Stygn\u0105ca lawa zacz\u0119\u0142a w\u00f3wczas tworzy\u0107 cienk\u0105, p\u0119kaj\u0105c\u0105 skorup\u0119 ziemsk\u0105. Tak powstawa\u0142y te\u017c pierwsze ska\u0142y magmowe i metamorficzne.<\/p>\n

Innym, ciekawym przyk\u0142adem planety o niecodziennej historii geologicznej jest lodowa planeta Hoth. To w\u0142a\u015bnie tam Luke Skywalker pokona\u0142 jednego z wi\u0119kszych jej mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 potwora zwanego Wamp. Filmowy obraz miejsca mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do obrazu Ziemi sprzed ok. 2,4\u20132,2 mld lat, kiedy przypomina\u0142a \u015bnie\u017cn\u0105 kul\u0119. By\u0142 to okres, w kt\u00f3rym zlodowacenia obj\u0119\u0142y ca\u0142y ziemski obszar, w\u0142\u0105cznie z rejonami oko\u0142or\u00f3wnikowymi.<\/p>\n

W obu przypadkach r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nasz\u0105 planet\u0105 a filmowymi obrazami jest jednak taka, \u017ce ziemska atmosfera we wskazanych okresach nie sprzyja\u0142a \u017cyciu i ewolucji jakichkolwiek organizm\u00f3w, tymczasem zar\u00f3wno na Mustafar, jak i Hoth mieszka\u0144cy uniwersum Lucasa mogli bez problemu kontynuowa\u0107 swoje niecne dzia\u0142ania.<\/p>\n

\n
\n

\"Zdj\u0119cia<\/p>\n<\/div>\n

Dr Tomasz Okraska<\/a> zajmuje si\u0119 badaniem problem\u00f3w politycznych i spo\u0142ecznych pa\u0144stw Azji Po\u0142udniowej i Wschodniej 
\nfot. Sekcja Prasowa U\u015a<\/p>\n

W 1997 roku obejrza\u0142em w katowickim \u201eRialcie\u201d edycj\u0119 specjaln\u0105 tzw. starej trylogii \u201eGwiezdnych wojen\u201d. Od tamtej pory Moc towarzyszy mi stale. Odk\u0105d za\u015b zacz\u0105\u0142em si\u0119 naukowo pasjonowa\u0107 Azj\u0105, mn\u00f3stwo frajdy sprawia mi odnajdywanie w kolejnych epizodach inspiracji tym regionem \u015bwiata. Przyk\u0142adowo, pierwszy obraz z serii, \u201eNowa nadzieja\u201d, bardzo du\u017co czerpie z \u201eUkrytej fortecy\u201d Akiry Kurosawy, do czego sam George Lucas zreszt\u0105 otwarcie si\u0119 przyznawa\u0142.<\/p>\n

W filmach mo\u017cna znale\u017a\u0107 tak\u017ce wiele nawi\u0105za\u0144 do kultury samurajskiej, pocz\u0105wszy od techniki walki mieczem \u015bwietlnym, przez zasady, kt\u00f3rymi mieli kierowa\u0107 si\u0119 Jedi, a\u017c po znany chyba ka\u017cdemu image <\/em>Lorda Vadera \u2013 jego charakterystyczna czarna zbroja i he\u0142m budz\u0105 skojarzenia z wizerunkiem Masamunego Datego \u2013 japo\u0144skiego daimy\u014d prze\u0142omu XVI i XVII wieku.<\/p>\n

Z kolei doradzaj\u0105cy spok\u00f3j i pogodzenie z otoczeniem Mistrz Yoda \u2013 kolejna ikoniczna posta\u0107 sagi \u2013 w Kraju Kwitn\u0105cej Wi\u015bni by\u0142by pewnie mistrzem buddyzmu zen. Fundamentalna dla \u201eGwiezdnych wojen\u201d koncepcja Mocy opiera si\u0119 za\u015b na staro\u017cytnym chi\u0144skim koncepcie yin <\/em>i yang <\/em>\u2013 przeciwstawnych, lecz dope\u0142niaj\u0105cych si\u0119 pierwiastk\u00f3w, z kt\u00f3rych \u017caden nie jest silniejszy od drugiego. Mimo to, jak pami\u0119tamy, Ciemna Strona wydaje si\u0119 jednak szybsz\u0105, \u0142atwiejsz\u0105, bardziej kusz\u0105c\u0105 drog\u0105\u2026<\/p>\n

\n
\n

\"M\u0119\u017cczyzna<\/p>\n<\/div>\n

Jakub Dziewit<\/a>, kulturoznawca, interesuje si\u0119 kultur\u0105 wizualn\u0105 oraz wykorzystaniem medi\u00f3w w antropologii, autor kilku fotograficznych wystaw indywidualnych
\nfot. Sekcja Prasowa U\u015a<\/p>\n

Popkultura zawsze dobrze odzwierciedla mentalno\u015b\u0107 swoich czas\u00f3w. To, \u017ce pierwsza trylogia \u201eGwiezdnych wojen\u201d odnosi si\u0119 do zimnej wojny i fascynacji eksploracj\u0105 kosmosu wkr\u00f3tce po dotarciu cz\u0142owieka na Ksi\u0119\u017cyc, jest wr\u0119cz oczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n

O czym jednak opowiadaj\u0105 filmy p\u00f3\u017aniejsze? Kr\u0119cona na prze\u0142omie XX i XXI wieku trylogia prequeli jako punkt wyj\u015bcia bierze zagro\u017cenie wynikaj\u0105ce z rosn\u0105cych w si\u0142\u0119 globalnych koncern\u00f3w handlowych \u2013 planeta Naboo zaatakowana zosta\u0142a przecie\u017c nie przez mieszka\u0144c\u00f3w innej planety, tylko w\u0142a\u015bnie przez federacj\u0119 handlow\u0105.<\/p>\n

Je\u015bli spojrzymy jeszcze g\u0142\u0119biej, oka\u017ce si\u0119, \u017ce te trzy filmy opowiadaj\u0105 przede wszystkim o naszym ponownym zafascynowaniu biologi\u0105. W tym samym czasie, kiedy kr\u0119cone s\u0105 filmy o wojnach klon\u00f3w, akurat bardzo du\u017co dyskutuje si\u0119 o etycznej stronie klonowania (pierwsze sklonowane zwierz\u0119, owca Dolly, \u017cy\u0142o od 1996 do 2003 roku). Gdy za\u015b ko\u0144czony by\u0142 projekt poznania ludzkiego genomu, Mistrz Qui-Gon Jinn bada\u0142 midichloriany w krwi Anakina Skywalkera. Ostatnia trylogia rozpoczyna si\u0119 natomiast od filmu o\u2026 kulturze fanowskiej \u2013 w ko\u0144cu Kylo Ren to psychofan, nerd kolekcjonuj\u0105cy gad\u017cety po Lordzie Vaderze (brakuje mu tylko plakatu na \u015bcianie). P\u00f3\u017aniej jednak robi si\u0119 powa\u017cniej i mroczniej \u2013 \u201eOstatni Jedi\u201d jest przecie\u017c filmem o uchod\u017acach wojennych, kt\u00f3rym w filmie kibicujemy. A w rzeczywisto\u015bci? Niestety bywa z tym r\u00f3\u017cnie.<\/p>\n

\n
\n

\"Sala<\/p>\n<\/div>\n

fot. Eric Witsoe\/Unsplash<\/span><\/p>\n

Karolina Rybak, doktorantka na Wydziale Prawa i Administracji U\u015a, jest autork\u0105 publikacji dotycz\u0105cych prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej
\n <\/p>\n

Od czasu premiery pierwszego filmu z serii \u201eStar Wars\u201d w 1977 roku George Lucas i sp\u00f3\u0142ka Lucasfilm stworzyli nie tylko filmowe galaktyczne imperium, lecz r\u00f3wnie\u017c imperium prawne, na kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 niezliczone prawa autorskie, znaki towarowe i patenty. Ochrona tak rozbudowanego mocarstwa wydaje si\u0119 zaj\u0119ciem r\u00f3wnie czasoch\u0142onnym i trudnym, co obrona kosmosu przed Sithami.<\/p>\n

W 2014 roku Lucasfilm sprzeciwi\u0142o si\u0119 zarejestrowaniu znaku towarowego \u201eEMPIRE STRIKES BOCK\u201d przez ma\u0142y, lokalny browar \u201eEmpire\u201d, kt\u00f3ry od d\u0142u\u017cszego czasu serwowa\u0142 w swoim barze bock<\/em>, czyli tradycyjne niemieckie piwo pe\u0142ne jasne o nazwie \u201eStrikes bock\u201d. Sp\u00f3\u0142ka argumentowa\u0142a, \u017ce znak ten jest niemal\u017ce identyczny z przys\u0142uguj\u0105cym jej znakiem \u201eThe Empire Strikes Back\u201d (b\u0119d\u0105cym jednocze\u015bnie tytu\u0142em V cz\u0119\u015bci sagi) i mo\u017ce wprowadza\u0107 konsument\u00f3w w b\u0142\u0105d co do pochodzenia towaru. Po pewnym czasie browar wycofa\u0142 wniosek o rejestracj\u0119 powy\u017cszego znaku i z\u0142o\u017cy\u0142 wniosek o rejestracj\u0119 znaku \u201eStrikes bock\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych 7 kwietnia 2015 roku.<\/p>\n

Jest r\u00f3wnie\u017c co\u015b, co \u0142\u0105czy Ronalda Reagana z Lukiem Skywalkerem. Prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 \u201eStar Wars\u201d dla okre\u015blenia Inicjatywy Obrony Strategicznej, ameryka\u0144skiego programu strategicznej obrony przeciwrakietowej kraj\u00f3w NATO przed atakiem balistycznym ze strony Zwi\u0105zku Radzieckiego. W 1985 roku Lucasfilm pozwa\u0142o o naruszenie praw do znaku towarowego przedsi\u0119biorstwo \u201eHigh Frontier\u201d kieruj\u0105ce inicjatyw\u0105. W tej sprawie s\u0105d uzna\u0142 jednak, \u017ce korzystanie ze znaku w kontek\u015bcie politycznym oraz w niehandlowych i niekomercyjnych odniesieniach nie stanowi naruszenia przys\u0142uguj\u0105cych praw do znaku. S\u0142owa \u201egwiazda\u201d i \u201ewojna\u201d znajdowa\u0142y si\u0119 w domenie publicznej, zanim Lucasfilm uzyska\u0142o prawa do znaku \u201eStar Wars\u201d i nada\u0142o im drugie, szczeg\u00f3lne znaczenie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Kalendarz \u015bwi\u0105t szczeg\u00f3lnych z Uniwersytetem \u015al\u0105skim<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109414"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109414"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109414\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109414"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109414"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109414"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}