{"id":109573,"date":"2018-11-29T15:56:16","date_gmt":"2018-11-29T14:56:16","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/badania-tekstow-hermetycznych\/"},"modified":"2019-11-05T11:17:29","modified_gmt":"2019-11-05T10:17:29","slug":"badania-tekstow-hermetycznych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/badania-tekstow-hermetycznych\/","title":{"rendered":"Badania tekst\u00f3w hermetycznych"},"content":{"rendered":"

Ojcem nurtu zwanego hermetyzmem uznany zosta\u0142 Hermes Trismegistos, hipotetyczny autor tekst\u00f3w hermetycznych. Postrzegany by\u0142 on jako ojciec filozof\u00f3w, prorok, mag, a nawet jako b\u00f3g. Wiedza o tym, kim by\u0142 \u00f3w tajemniczy Hermes, jest znacznie mniej istotna ni\u017c przypisywana mu spu\u015bcizna literacka, m.in. w postaci dzie\u0142a opatrzonego przez humanist\u00f3w wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych tytu\u0142em Corpus Hermeticum<\/em>. Jest to siedemna\u015bcie starogreckich traktat\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie dialog\u00f3w, kt\u00f3rych proweniencja si\u0119ga okresu mi\u0119dzy I a III wiekiem n.e. Od staro\u017cytno\u015bci po czasy wsp\u00f3\u0142czesne m\u0105dro\u015bci zawarte w tym niezwyk\u0142ym zbiorze znacz\u0105co wp\u0142ywaj\u0105 na histori\u0119 my\u015bli.<\/p>\n

\n

\"Dr
\nDr Agata Sowi\u0144ska z Wydzia\u0142u Filologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego
\nFot. Julia Agnieszka Szymala
\n <\/p>\n

Dr Agata Sowi\u0144ska<\/a>, adiunkt w Katedrze Filologii Klasycznej<\/a>, jest autork\u0105 monografii pt. \u201eHermetica <\/em>\u015bredniowiecza i renesansu. Studium z historii my\u015bli europejskiej\u201d (Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, 2018). Publikacja ta jest rozpraw\u0105 doktorsk\u0105, kt\u00f3ra zdoby\u0142a uznanie recenzent\u00f3w i zosta\u0142a wyr\u00f3\u017cniona w 2017 roku Nagrod\u0105 Prezesa Rady Ministr\u00f3w.<\/p>\n

Droga do zg\u0142\u0119bienia tajnik\u00f3w hermetyzmu by\u0142a splotem wielu przypadk\u00f3w, kt\u00f3rych punktem wyj\u015bcia by\u0142a g\u0142\u0119boka fascynacja kultur\u0105 staro\u017cytnego Egiptu. To ona zawiod\u0142a studentk\u0119 filologii klasycznej na wyk\u0142ad znakomitego patrologa, koptologa i znawcy tekst\u00f3w gnostycznych ks. prof. dr. hab. Wincentego Myszora. Spotkanie to okaza\u0142o si\u0119 niezwykle brzemienne w skutkach, przysz\u0142a znawczyni hermetyzmu nie tylko rozpocz\u0119\u0142a zg\u0142\u0119bianie tajnik\u00f3w j\u0119zyka koptyjskiego, potomka j\u0119zyka staroegipskiego, ks. profesor W. Myszor by\u0142 tak\u017ce pomys\u0142odawc\u0105 tematu i promotorem jej pracy magisterskiej \u201e\u2018Egipt\u2019 w Corpus Hermeticum<\/em> i w \u015bwietle Teleios Logos\/Asclepius<\/em> (NHC VI 8:70,3-76,1; Ascl. 24-27)\u201d, p\u00f3\u017aniej doktorskiej, zaowocowa\u0142o te\u017c wsp\u00f3\u0142prac\u0105 naukow\u0105 z autorem polskiego przek\u0142adu Ewangelii Judasza<\/em>, czego efektem by\u0142a wsp\u00f3lna publikacja ksi\u0105\u017cki pt. Tajemnice gnozy. VI kodeks biblioteki z Nag Hammadi \u2013 inny ni\u017c wszystkie.<\/em><\/p>\n

\u2013 By\u0142am zaskoczona, kiedy ks. profesor Wincenty Myszor zaproponowa\u0142 mi teksty hermetyczne jako temat pracy magisterskiej \u2013 wspomina pani adiunkt. \u2013 Moje pierwsze w\u00f3wczas skojarzenie z \u201ehermetycznym zamkni\u0119ciem\u201d nie okaza\u0142o si\u0119 jednak nazbyt absurdalne. Literatura hermetyczna jest bowiem \u201ezamkni\u0119ta\u201d, a nauk\u0119 o niej mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ehermetycznie zamkni\u0119t\u0105\u201d, ma\u0142o kto si\u0119 ni\u0105 zajmuje \u2013 m\u00f3wi z u\u015bmiechem dr A. Sowi\u0144ska.<\/p>\n

I tak zacz\u0119\u0142y si\u0119 \u017cmudne, pe\u0142ne niezwyk\u0142ych odkry\u0107 penetracje bibliotek, studiowanie inkunabu\u0142\u00f3w, starodruk\u00f3w i edycji wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n

Teksty hermetyczne s\u0105 ogromnie zr\u00f3\u017cnicowane. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich stanowi kwintesencj\u0119 g\u0142\u0119bokich przemy\u015ble\u0144 religijno-filozoficznych, a g\u0142osz\u0105cy je Hermes Trismegistos ur\u00f3s\u0142 do rangi m\u0119drca, a nawet boga. Jego wiedza o \u015bwiecie zar\u00f3wno materialnym, jak i duchowym oraz ich wzajemnych relacjach stanowi\u0142a pomoc w osi\u0105gni\u0119ciu kontroli nad zmiennymi kolejami losu oraz w doprowadzeniu duszy do stanu harmonii \u2013 wyja\u015bnia badaczka.<\/p>\n

Traktaty wchodz\u0105ce w sk\u0142ad Corpus Hermeticum<\/em> nie bez powodu zaliczane s\u0105 do nurtu hermetyzmu wy\u017cszego. Dzie\u0142em r\u00f3wnie istotnym w literaturze hermetycznej jest Asclepius<\/em>. Traktat (dialog) ten oryginalnie zosta\u0142 napisany najprawdopodobniej w j\u0119zyku starogreckim. Niestety orygina\u0142 nie zosta\u0142 odnaleziony, przetrwa\u0142y jedynie fragmenty, w ca\u0142o\u015bci natomiast zachowa\u0142 si\u0119 jako parafraza \u0142aci\u0144ska i cz\u0119\u015bciowo w wersji koptyjskiej. Traktat \u0142aci\u0144ski pocz\u0105tkowo przypisywano Apulejuszowi z Madaury, wnikliwe analizy nie potwierdzi\u0142y jednak jego autorstwa; uznano, \u017ce jest to dzie\u0142o nieznanego autora, kt\u00f3ry snuje rozwa\u017cania na temat kosmogonii, kosmologii, antropogenii, przekazuje nauki o \u015bwiecie, stworzeniu cz\u0142owieka, m\u00f3wi o woli boga\u2026<\/p>\n

\u2013 Dzie\u0142a te powstawa\u0142y w egipskiej Aleksandrii, kulturowej stolicy \u015bwiata hellenistycznego, b\u0119d\u0105cej kulturowym tyglem, w kt\u00f3rym przenika\u0142y si\u0119 tradycje egipskie, greckie, \u017cydowskie i rzymskie. Hermes Trismegistos, czyli Trzykro\u0107 Najwi\u0119kszy, jawi si\u0119 wi\u0119c jako uosobienie wiedzy i m\u0105dro\u015bci \u015bwiata staro\u017cytnego. W prowadzonych przez niego dialogach (jego interlokutorami byli Asclepius, Thot, Amon) pojawiaj\u0105 si\u0119 elementy m.in. my\u015bli plato\u0144skiej, arystotelesowskiej, pitagorejskiej \u2013 wyja\u015bnia pani adiunkt.<\/p>\n

Na gruncie europejskim filozoficzne pisma hermetyczne zakorzeni\u0142y si\u0119 naprawd\u0119 dopiero w XV wieku. Greckie manuskrypty Trismegistosa przywi\u00f3z\u0142 do Florencji w 1460 roku mnich Leonardo da Pistoia. Na polecenie Kosmy Medyceusza traktaty przet\u0142umaczy\u0142 na j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski Marsilio Ficino. \u2013 Dat\u0119 ich wydania, rok 1471, uwa\u017ca si\u0119 za moment wskrzeszenia \u201em\u0105dro\u015bci egipskiej\u201d \u2013 uzupe\u0142nia dr A. Sowi\u0144ska.<\/p>\n

Jak wa\u017cn\u0105 rol\u0119 teksty te odgrywa\u0142y w rozwoju my\u015bli europejskiej, najlepiej \u015bwiadczy fakt wykorzystania ich w celach apologetycznych w okresie spor\u00f3w wewn\u0105trzchrze\u015bcija\u0144skich, w czasach reformacji. Traktaty mia\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0107 tak\u017ce do scalenia chrze\u015bcija\u0144stwa, a sam Hermes Trismegistos przeobrazi\u0142 si\u0119 w jeden z wa\u017cniejszych autorytet\u00f3w teologicznych.<\/p>\n

Autorka monografii nie tylko w znacz\u0105cy spos\u00f3b poszerza wiedz\u0119 o literaturze hermetycznej, ale przede wszystkim poddaje wnikliwej analizie tre\u015bciowej i por\u00f3wnawczej dzie\u0142a polskich tw\u00f3rc\u00f3w, w kt\u00f3rych utworach znalaz\u0142y si\u0119 obszerne cytaty z dw\u00f3ch najbardziej reprezentatywnych tekst\u00f3w hermetyzmu wy\u017cszego (Corpus Hermeticum<\/em> w \u0142aci\u0144skim przek\u0142adzie Marsilia Ficina oraz \u0142aci\u0144skiego Asclepiusa<\/em>). Tw\u00f3rcami tymi byli m.in.: Bernard z Lublina (tzw. \u201eantologia filozoficzna\u201d), Jan z Trzciany (\u201eDe natura ac dignitate hominis\u201d) oraz Jakub G\u00f3rski (\u201eAd Magnificum Dominum Stanislaum Miskovski Castellanum Sendomiriensem et Capitaneum Cracoviensem Iacobi Gorscij Mercurius sive de Trinitate contra Gregorium Bresinensem\u201d). Autor\u00f3w tych wskaza\u0142 w swojej publikacji polski badacz (m.in.) hermetyzmu prof. Jan Czerkawski.<\/p>\n

Zg\u0142\u0119biaj\u0105c istot\u0119 hermetyzmu, dr Agata Sowi\u0144ska korzysta\u0142a z bogatej zagranicznej bibliografii przedmiotu, m.in. z licznych edycji krytycznych, translacji, artyku\u0142\u00f3w, dysertacji akademickich, seminari\u00f3w naukowych. Polskie zaplecze naukowe w tym zestawieniu nie jawi si\u0119 zbyt okazale. Na li\u015bcie uczonych zajmuj\u0105cych si\u0119 tym tematem widniej\u0105 wprawdzie nazwiska znakomitych autorytet\u00f3w, m.in. profesor\u00f3w: Tadeusza Zieli\u0144skiego, Jana Czerkawskiego, Wincentego Myszora, uczeni ci skupili jednak sw\u0105 uwag\u0119 g\u0142\u00f3wnie na pismach filozoficznych, poddaj\u0105c analizie teksty hermetyzmu wy\u017cszego.<\/p>\n

\u2013 Literatura opisuj\u0105ca recepcj\u0119 dzie\u0142 hermetycznych w kulturach zachodnich jest bardzo bogata. Hermetyzm w polskim pi\u015bmiennictwie doczeka\u0142 si\u0119 w tych publikacjach zaledwie kilku wzmianek, wiedza zagranicznych badaczy ogranicza si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do postaci Hannibala Rosselego, bernardyna z Kalabrii, kt\u00f3ry w 1581 roku rozpocz\u0105\u0142 wyk\u0142ady w Akademii Krakowskiej, a w latach 1584\u20131590 wyda\u0142 swoje monumentalne dzie\u0142o: sze\u015bciotomowy komentarz do pism hermetycznych. Pokutuje wi\u0119c przekonanie, \u017ce znajomo\u015b\u0107 tekst\u00f3w hermetycznych polska literatura zawdzi\u0119cza Rosselemu. Tymczasem traktaty Trismegistosa na gruncie polskim znalaz\u0142y si\u0119 znacznie wcze\u015bniej.<\/p>\n

Badania dr Agaty Sowi\u0144skiej s\u0105 chronologiczne, literaturoznawczyni konsekwentnie analizuje teksty hermetyczne, poczynaj\u0105c od chwili ich powstania, czyli staro\u017cytno\u015bci, po ich recepcj\u0119 w literaturze polskiej w wiekach p\u00f3\u017aniejszych. Wprawdzie \u015bredniowiecze i renesans doczeka\u0142y si\u0119 wnikliwej analizy, to jednak, zdaniem badaczki, wydanie \u201eHermetica <\/em>\u015bredniowiecza i renesansu\u2026\u201d i tak pod tym wzgl\u0119dem nie wyczerpuje tematu. W zwi\u0105zku z tym w najbli\u017cszym czasie przewidywana jest monografia naukowa dr Sowi\u0144skiej dotycz\u0105ca hermetyzmu wiek\u00f3w \u015brednich \u2013 ale tym razem hermetyzmu ni\u017cszego: astrologicznego, magicznego \u2013 bazuj\u0105ca m.in. na \u201ehermetycznych\u201d manuskryptach ze zbior\u00f3w polskich bibliotek.<\/p>\n

Najwa\u017cniejszymi edycjami, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 bada\u0107 literatur\u0119 hermetyczn\u0105, s\u0105 edycje opatrzone obszernymi komentarzami i translacj\u0105 na dany j\u0119zyk. Pracy tej dokonali Walter Scott, udost\u0119pniaj\u0105c tym samym teksty w obszarze angloj\u0119zycznym, oraz Arthur Darby Nock i Andr\u00e9-Jean Festugi\u00e8re, kt\u00f3rzy opracowali t\u0142umaczenia na j\u0119zyk francuski. Dr A. Sowi\u0144ska nie ma w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 wypada to zrobi\u0107 tak\u017ce u nas, w Polsce. To niezwyk\u0142e wyzwanie dla m\u0142odej badaczki, dlatego pracuje obecnie nad d\u0142ugoterminowym projektem \u201epolskiej tetralogii hermetycznej\u201d, czyli czterotomowym przek\u0142adem najwa\u017cniejszych tekst\u00f3w i \u015bwiadectw literatury hermetycznej \u2013 przek\u0142adem z j\u0119zyk\u00f3w staro\u017cytnych, w wersji synoptycznej, z aparatem naukowym (T. I: Corpus Hermeticum<\/em>, T. II: Asclepius<\/em>, T. III: Hermetica <\/em>Stobajosa oraz T. IV: \u015awiadectwa hermetyczne u \u201er\u00f3\u017cnych autor\u00f3w\u201d). W dwutomowym s\u0142owniku Gnozy i zachodniej ezoteryki<\/em> pod redakcj\u0105 naukowego autorytetu prof. Woutera Hanegraaffa (Wydawnictwo Brill) zamieszczonych jest ponad 400 artyku\u0142\u00f3w autorstwa 180 mi\u0119dzynarodowych specjalist\u00f3w, niestety brakuje tam polskich nazwisk, co dobrze by\u0142oby zmieni\u0107.<\/p>\n

Niszowy temat i nik\u0142e zainteresowanie hermetyzmem nie sprzyjaj\u0105 spektakularnym konferencjom naukowym, wymiana my\u015bli bywa wi\u0119c sporadyczna, dlatego jednym z miejsc najcz\u0119\u015bciej odwiedzanych przez badaczy hermetyzmu jest centrum filozofii hermetycznej przy Uniwersytecie Amsterdamskim \u2013 czego namiastk\u0105 jest Centrum Studi\u00f3w nad Gnostycyzmem i Doktrynami Pokrewnymi z bogato wyposa\u017con\u0105 w pozycje naukowe bibliotek\u0105 mieszcz\u0105c\u0105 si\u0119 w tzw. Pracowni Wincentego Myszora w gmachu Biblioteki Teologicznej U\u015a \u2013 dzi\u0119ki kt\u00f3rym planowane s\u0105 kolejne pozycje wydawnicze z obszaru nauk mniej lub bardziej \u201ezamkni\u0119tych\u201d, acz znacz\u0105cych dla kultury czas\u00f3w zamierzch\u0142ych, jak i dzisiejszych.<\/p>\n

Maria Sztuka<\/em><\/p>\n

\n

Artyku\u0142 pt. \u201eNauka hermetycznie zamkni\u0119ta\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 1 (261) pa\u017adziernik 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ojcem nurtu zwanego hermetyzmem uznany zosta\u0142 Hermes Trismegistos, hipotetyczny autor tekst\u00f3w hermetycznych. Postrzegany by\u0142 on jako ojciec filozof\u00f3w, prorok, mag, a nawet jako b\u00f3g. Wiedza o tym, kim by\u0142 \u00f3w tajemniczy Hermes, jest znacznie mniej istotna ni\u017c przypisywana mu spu\u015bcizna literacka, m.in. w postaci dzie\u0142a opatrzonego przez humanist\u00f3w wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych tytu\u0142em Corpus Hermeticum<\/em>. Jest to siedemna\u015bcie starogreckich traktat\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie dialog\u00f3w, kt\u00f3rych proweniencja si\u0119ga okresu mi\u0119dzy I a III wiekiem n.e. […]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109573"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109573"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109573\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109573"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109573"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109573"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}