{"id":109658,"date":"2018-09-13T13:00:04","date_gmt":"2018-09-13T12:00:04","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/nauka-czytania-starozytnych-monet-rozmowa-z-prof-wieslawem-kaczanowiczem-z-wns-us\/"},"modified":"2019-12-06T11:13:33","modified_gmt":"2019-12-06T10:13:33","slug":"nauka-czytania-starozytnych-monet-rozmowa-z-prof-wieslawem-kaczanowiczem-z-wns-us","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/nauka-czytania-starozytnych-monet-rozmowa-z-prof-wieslawem-kaczanowiczem-z-wns-us\/","title":{"rendered":"Nauka \u201eczytania\u201d staro\u017cytnych monet. Rozmowa z prof. Wies\u0142awem Kaczanowiczem z WNS U\u015a"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

Kszta\u0142ty nos\u00f3w cesarzy, starannie upi\u0119te fryzury ich \u017con, tajemniczo wygl\u0105daj\u0105ce napisy i znaki, mityczne postaci oraz dziwne przedmioty czy sceny walki \u2013 to tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w bogactwa ikonograficznego staro\u017cytnych monet. Ka\u017cdy, nawet najdrobniejszy szczeg\u00f3\u0142 mo\u017ce mie\u0107 znaczenie dla interpretacji tego niezwyk\u0142ego \u017ar\u00f3d\u0142a historycznego. O tym, jak \u201eczyta\u0107\u201d aureusy, kwinary czy asy rzymskie opowiada prof. zw. dr hab. Wies\u0142aw Kaczanowicz<\/a>, kierownik Zak\u0142adu Historii Staro\u017cytnej Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n

\n

\"Prof.
\nProf. zw. dr hab. Wies\u0142aw Kaczanowicz z Instytutu Historii Uniwersytetu \u015al\u0105skiego
\nFot. Sekcja Prasowa U\u015a<\/em>
\n <\/p>\n

Dr Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz:<\/strong> Panie Profesorze, przede mn\u0105 le\u017cy kilkana\u015bcie oryginalnych staro\u017cytnych rzymskich monet, ale to nie Cesarstwo Rzymskie jest kolebk\u0105 tej formy p\u0142atno\u015bci. Kiedy i gdzie wybijano pierwsze monety?<\/p>\n

Prof. zw. dr hab. Wies\u0142aw Kaczanowicz: <\/strong>Rzymskie monety zosta\u0142y wprowadzone dosy\u0107 p\u00f3\u017ano, bo dopiero w IV wieku p.n.e., natomiast pierwsze monety pojawi\u0142y si\u0119 najprawdopodobniej w VII wieku p.n.e. na obszarze zachodniej Azji, mia\u0142y owalny kszta\u0142t i najcz\u0119\u015bciej wykonane by\u0142y ze stopu z\u0142ota i srebra. Do upowszechnienia tego \u015brodka p\u0142atniczego przyczynili si\u0119 mi\u0119dzy innymi Grecy w epoce klasycznej i hellenistycznej. O staro\u017cytnych systemach monetarnych wiemy, \u017ce by\u0142y rozbudowane pod wzgl\u0119dem nomina\u0142\u00f3w, nazw czy rodzaju kruszc\u00f3w, z kt\u00f3rych by\u0142y wykonywane monety. Cechowa\u0142o je bogactwo ikonograficzne. To pi\u0119kne dzie\u0142a sztuki przygotowywane cz\u0119sto z dba\u0142o\u015bci\u0105 o najmniejszy szczeg\u00f3\u0142…
\n <\/p>\n

\"Kilkana\u015bcie
\nFot. Sekcja Prasowa U\u015a<\/em>
\n <\/p>\n

MK:<\/strong> Kt\u00f3re z motyw\u00f3w szczeg\u00f3lnie zwr\u00f3ci\u0142y uwag\u0119 Pana Profesora?<\/p>\n

WK:<\/strong> To bardzo trudne pytanie. Jest ich wiele. G\u0142\u00f3wnie interesuje mnie ikonografia oraz napisy namonetne zwi\u0105zane z ideologi\u0105 oraz propagand\u0105 polityczn\u0105 w Cesarstwie Rzymskim. Dla czytelnika mog\u0105 natomiast by\u0107 interesuj\u0105ce przede wszystkim rozmaite ciekawostki, na przyk\u0142ad monety wykonane w czasach panowania kr\u00f3lowej Egiptu Kleopatry VII (I w. p.n.e.), powszechnie znanej z jej romans\u00f3w zar\u00f3wno z Cezarem, jak r\u00f3wnie\u017c z Markiem Antoniuszem. Warto przyjrze\u0107 si\u0119 z bliska ich awersom. Pod lup\u0105 zobaczy\u0107 mo\u017cemy starannie grawerowane kosmyki i pukle w\u0142os\u00f3w, rysy twarzy, drobne elementy stroju, bi\u017cuterii\u2026<\/p>\n

MK:<\/strong> O urodzie Kleopatry kr\u0105\u017c\u0105 legendy, tymczasem wydaje si\u0119, \u017ce jej wizerunek odbiega od znanych nam wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie kanon\u00f3w pi\u0119kna\u2026<\/p>\n

\"Moneta<\/p>\n

 <\/p>\n

\nMoneta przedstawiaj\u0105ca Kleopatr\u0119
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: en.wikipedia.org<\/a>\/ domena publiczna<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

WK:<\/strong> Zachowa\u0142y si\u0119, jak wspomnia\u0142em, egipskie monety z jej wizerunkiem. Ma ostre, orientalne rysy twarzy, d\u0142ugi nos, wydatny podbr\u00f3dek. Nie jest to z pewno\u015bci\u0105 klasyczny typ urody, jaki znamy na przyk\u0142ad z pos\u0105g\u00f3w czy p\u0142askorze\u017ab greckich, nie wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c osob\u0105 zach\u0119caj\u0105c\u0105 do nawi\u0105zania kontaktu, emanuj\u0105c\u0105 ciep\u0142em\u2026<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy to mo\u017cliwe, aby wizerunki na staro\u017cytnych monetach by\u0142y realistyczne?<\/p>\n

WK:<\/strong> Aby odpowiedzie\u0107 na to pytanie, warto na przyk\u0142ad spojrze\u0107 na monety wybijane w r\u00f3\u017cnych okresach Cesarstwa Rzymskiego, kt\u00f3re przedstawiaj\u0105 na awersach g\u0142\u00f3wnie profile kolejnych cesarzy. Otrzymujemy wi\u0119c wyobra\u017cenia bardzo cz\u0119sto o charakterze portretowym, st\u0105d wiemy, jak dany w\u0142adca wygl\u0105da\u0142. Por\u00f3wnujemy je z innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami, na przyk\u0142ad z rze\u017abami i na tej podstawie mo\u017cemy stwierdza\u0107 realizm w oddawaniu wygl\u0105du postaci. Ciekawym przyk\u0142adem jest wizerunek cesarza Oktawiana Augusta panuj\u0105cego dosy\u0107 d\u0142ugo \u2013 od 27 r. p.n.e. do 14 r. n.e. Je\u015bli ustawimy awersami monety przedstawiaj\u0105ce jego kolejne portrety, zobaczymy, jak si\u0119 starza\u0142. To bardzo ciekawe. Ostatnie monety, bite pod koniec jego panowania, prezentuj\u0105 wizerunek starego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry boryka\u0142 si\u0119 z wieloma problemami, nie tylko zdrowotnymi. W jego obliczu odbija\u0142y si\u0119 jego do\u015bwiadczenia. Wracaj\u0105c do urody Kleopatry, my\u015bl\u0119, \u017ce jej wizerunki namonetne maj\u0105 cechy realistycznego portretu.<\/p>\n

MK: <\/strong>Co jeszcze mo\u017cna \u201ewyczyta\u0107\u201d z monet?<\/p>\n

WK:<\/strong> Jak ju\u017c zauwa\u017cy\u0142em, rzymskie monety zosta\u0142y wprowadzone w IV wieku p.n.e. Pa\u0144stwo gwa\u0142townie si\u0119 rozrasta\u0142o, rozbudowywane by\u0142y kontakty handlowe generuj\u0105ce zapotrzebowanie na r\u00f3\u017cne nomina\u0142y. Na pocz\u0105tku, jak zreszt\u0105 w ka\u017cdej innej cywilizacji, system monetarny by\u0142 dosy\u0107 chaotyczny, w Rzymie uporz\u0105dkowa\u0142 go wspomniany przed chwil\u0105 cesarz Oktawian August. To dla historyk\u00f3w cenne \u017ar\u00f3d\u0142o informacji. Wracaj\u0105c zatem do Pani pytania, z monet mo\u017cemy sporo dowiedzie\u0107 si\u0119 o gospodarce pa\u0144stwa, ale tak\u017ce przyk\u0142adowo na temat\u2026 zmieniaj\u0105cej si\u0119 mody. Ka\u017cdy wie, \u017ce damy chc\u0105 by\u0107 pi\u0119kne i wygl\u0105da\u0107 efektownie. Widoczne na monetach wizerunki kobiet, na przyk\u0142ad \u017con cesarzy, tak\u017ce staj\u0105 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wielu intryguj\u0105cych informacji. Poza indywidualnymi rysami twarzy na awersach znajdujemy obrazy starannie upinanych fryzur, jak ju\u017c wspomina\u0142em, cz\u0119sto z zaznaczonymi pojedynczymi kosmykami czy puklami w\u0142os\u00f3w, a tak\u017ce wiele detali zwi\u0105zanych ze strojem\u2026 Mo\u017cna bez ko\u0144ca opowiada\u0107 o zmieniaj\u0105cych si\u0119 gustach w historii cesarstwa…<\/p>\n

\"Cztery<\/a>
\nCztery monety rzymskie, na awersach kt\u00f3rych mo\u017cna zobaczy\u0107 r\u00f3\u017cne modne w danym okresie fryzury<\/em>
\n <\/p>\n

MK: <\/strong>Otrzymujemy zatem bogactwo szczeg\u00f3\u0142\u00f3w na awersach\u2026<\/p>\n

WK:<\/strong> Awersy z zachowanymi portretowymi uj\u0119ciami cesarzy s\u0105 bardzo wa\u017cne r\u00f3wnie\u017c z innego punktu widzenia. Zawieraj\u0105 mi\u0119dzy innymi cesarsk\u0105 tytulatur\u0119, pe\u0142ne imiona w\u0142adc\u00f3w czy przydomki. Na tej podstawie mo\u017cemy ponadto oszacowa\u0107 dat\u0119 bicia monety czy serii monet. Interesuj\u0105ce s\u0105 na przyk\u0142ad monety wybijane w 2. po\u0142owie III wieku n.e. przedstawiaj\u0105ce wizerunek cesarza Aureliana, tw\u00f3rcy idei odbudowy pozycji cesarza w Imperium Romanum. Na awersach czytamy: IMP DEO ET DOMINO AVRELIANO AVG lub DEO ET DOMINO NATO AVRELIANO AVG b\u0119d\u0105ce dedykacj\u0105: \u201ebogu i panu z urodzenia \u2013 Aurelianowi\u201d. Jest to zapowied\u017a zmian w ustroju Cesarstwa Rzymskiego, kt\u00f3re formalnie wprowadzi potem cesarz Dioklecjan, zaczynaj\u0105c okres tzw. dominatu oznaczaj\u0105cego absolutn\u0105 w\u0142adz\u0119 cesarza. Ten, kto rz\u0105dzi\u0142 Rzymem, przestawa\u0142 by\u0107 najlepszym w\u015br\u00f3d rzymskich obywateli, stawa\u0142 si\u0119 natomiast panem z boskim pierwiastkiem, w\u0142adczym i niedost\u0119pnym…<\/p>\n

MK:<\/strong> Tytu\u0142 \u201eDivus\u201d by\u0142 jednak nadawany ju\u017c wcze\u015bniej\u2026<\/p>\n

\"Moneta<\/a>WK:<\/strong> To troch\u0119 inna sprawa. Sp\u00f3jrzmy na tzw. monet\u0119 konsekracyjn\u0105 cesarza Antoninusa Piusa panuj\u0105cego w latach 138\u2013161 n.e. Zosta\u0142 zaliczony w poczet bog\u00f3w jako Divus Antoninus i taki napis widnieje na awersie monety. Wyst\u0119puje tak\u017ce bez nakrycia g\u0142owy, co oznacza, \u017ce moneta zosta\u0142a wybita po jego \u015bmierci i przedstawia wizerunek osoby zmar\u0142ej. Deifikacji cesarza dokonywa\u0142 Senat, je\u015bli jego cz\u0142onkowie uznali, \u017ce w\u0142adca rz\u0105dzi\u0142 dobrze. Domy\u015bla\u0107 si\u0119 mo\u017cemy, \u017ce chodzi\u0142o g\u0142\u00f3wnie o \u201ebycie dobrym\u201d dla cz\u0142onk\u00f3w Senatu. Warto tu przywo\u0142a\u0107 jeszcze cesarza Wespazjana panuj\u0105cego od 69 do 79 r. n.e., znanego z cynicznych wypowiedzi. Przypisuje si\u0119 mu nie tylko s\u0142ynne pecunia non olet<\/em> (pieni\u0105dze nie \u015bmierdz\u0105), mia\u0142  on r\u00f3wnie\u017c na \u0142o\u017cu \u015bmierci rzec: \u201eCzuj\u0119, \u017ce ju\u017c staj\u0119 si\u0119 bogiem\u201d\u2026<\/p>\n

MK:<\/strong> Skoro mowa o przechodzeniu na drug\u0105 stron\u0119, przyjrzyjmy si\u0119 nie mniej ciekawym rewersom, czyli \u201edrugiej stronie monety\u201d.<\/p>\n

\"Rewers<\/a><\/p>\n

WK:<\/strong> Symbolika rewersu pozwala ustala\u0107 na przyk\u0142ad dominuj\u0105ce w danym czasie has\u0142a lub idee, dzi\u0119ki czemu mo\u017cemy prowadzi\u0107 badania preferencji oraz zmian zachodz\u0105cych w propagandzie cesarskiej. Dotycz\u0105 one chocia\u017cby polityki religijnej poszczeg\u00f3lnych w\u0142adc\u00f3w rzymskich, lansowanych cn\u00f3t i warto\u015bci, koncepcji politycznych, propagandy rodzinnej oraz dynastycznej, odniesie\u0144 historycznych i mitologicznych, rywalizacji mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142czesnymi sobie cesarzami, prowadz\u0105cymi ze sob\u0105 \u201edyskurs\u201d za po\u015brednictwem monet czy wreszcie r\u00f3\u017cnych spraw o charakterze militarnym…<\/p>\n

MK:<\/strong> Na rewersach monet cz\u0119sto mo\u017cemy dostrzec wyobra\u017cenia zwi\u0105zane z wojskiem. S\u0105 to na przyk\u0142ad wizerunki \u017co\u0142nierzy czy znaki legionowe\u2026<\/p>\n

\"Trzy<\/p>\n

WK:<\/strong> Na trzech monetach widzimy \u017co\u0142nierzy oraz d\u0142onie, wok\u00f3\u0142 nich wygrawerowany zosta\u0142 napis CONCORDIA MILITUM oznaczaj\u0105cy jedno\u015b\u0107 z wojskiem. To przyk\u0142ad monet bitych w III w. n.e., a zatem w okresie tzw. kryzysu w dziejach Cesarstwa Rzymskiego, kiedy to wierno\u015b\u0107 wojska cz\u0119sto okazywa\u0142a si\u0119 ostoj\u0105 panowania. Has\u0142o mia\u0142o wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c charakter propagandowy.<\/p>\n

\"Awers<\/a>Na rewersie innej monety znajduj\u0105 si\u0119 symbole zwi\u0105zane z walk\u0105. Oto cesarz Walerian I walcz\u0105cy za swojego panowania (253\u2013260 n.e.) z Persami. \u0179le to si\u0119 dla niego zreszt\u0105 sko\u0144czy\u0142o. Zosta\u0142 wzi\u0119ty do niewoli, nigdy wolno\u015bci nie odzyska\u0142 i, jak donosz\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, do ko\u0144ca \u017cycia by\u0142 przez kr\u00f3la perskiego upokarzany, m.in. zast\u0119puj\u0105c w\u0142adcy podn\u00f3\u017cek u\u017cywany przy dosiadaniu konia. Po \u015bmierci jego sk\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 wystawiana na widok publiczny w sali tronowej ku przestrodze.<\/p>\n

Fascynuj\u0105ce s\u0105 tak\u017ce z\u0142ote i br\u0105zowe medaliony o du\u017cej powierzchni, na kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o zawrze\u0107 wi\u0119cej materia\u0142u tekstowego i symbolicznego. Mia\u0142y one szczeg\u00f3lnych odbiorc\u00f3w. Obdarowywano nimi g\u0142\u00f3wnie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 wojskowych. By\u0142y one wi\u0119c rodzajem materialnej nagrody, jak r\u00f3wnie\u017c odznaczenia za po\u015bwi\u0119cenie w walce i zwyci\u0119stwa…<\/p>\n

MK:<\/strong> Dzi\u015b studenci mogliby otrzymywa\u0107 stypendium w postaci medalionu na przyk\u0142ad z wygrawerowan\u0105 nazw\u0105 uczelni i wydzia\u0142u\u2026<\/p>\n

WK: <\/strong>To zreszt\u0105 nie jedyna funkcja medalion\u00f3w. W ten spos\u00f3b zjednywano r\u00f3wnie\u017c sojusznik\u00f3w, w tym przyw\u00f3dc\u00f3w s\u0105siaduj\u0105cych z cesarstwem pa\u0144stw, plemion i lud\u00f3w. Taki medalion okazale prezentowa\u0142 si\u0119 na piersi zaprzyja\u017anionego (przekupionego) wodza.
\n <\/p>\n

\"Przyk\u0142adowy
\nSrebrny medalion z portretem cesarza Postumusa
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: flickr.com<\/a>\/Steve Chatfield\/ licencja CC BY-NC-ND 2.0<\/a><\/em>
\n <\/p>\n

MK:<\/strong> Monety i medaliony okazuj\u0105 si\u0119 zatem niezwykle atrakcyjnym uzupe\u0142nieniem innych \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych\u2026<\/p>\n

\"Denar:<\/p>\n

 <\/p>\n

\u015awi\u0105tynia Jowisza Kapitoli\u0144skiego na rewersie denara
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: en.wikipedia.org<\/a>\/Hermann Junghans\/ licencja: <\/em>CC BY-SA 3.0 de<\/em><\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

WK:<\/strong> To w\u0142a\u015bnie na monetach zachowa\u0142y si\u0119 wyobra\u017cenia budowli architektonicznych, kt\u00f3re nie przetrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w. Dzi\u0119ki temu wiemy na przyk\u0142ad, jak wygl\u0105da\u0142a w zarysie \u015bwi\u0105tynia Jowisza na Kapitolu. Innym przyk\u0142adem s\u0105 bardzo liczne monety, kt\u00f3re wybijali tzw. uzurpatorzy w\u0142adzy cesarskiej wybierani przede wszystkim na prowincjach, co by\u0142o mi\u0119dzy innymi pok\u0142osiem niesprawnie funkcjonuj\u0105cej w\u0142adzy centralnej i oznak\u0105 wspomnianego kryzysu III wieku. W\u0142adcy ci, aby op\u0142aci\u0107 lokalne wojsko i elity, wybijali monety obrazuj\u0105ce istotne dla danego regionu motywy, jak r\u00f3wnie\u017c w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 historycznych wydarze\u0144. W ten spos\u00f3b uwieczniali swoje panowanie, a my otrzymali\u015bmy alternatywne \u017ar\u00f3d\u0142a dostarczaj\u0105ce tre\u015bci cz\u0119sto r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od tych, kt\u00f3re pochodzi\u0142y z oficjalnego obiegu nadzorowanego przez w\u0142adz\u0119 legitymistyczn\u0105. A zatem bywa i tak, \u017ce staro\u017cytne monety staj\u0105 si\u0119 wr\u0119cz g\u0142\u00f3wnym b\u0105d\u017a nawet jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em historycznym w kontek\u015bcie rekonstrukcji dziej\u00f3w cesarstwa, dlatego s\u0105 tak wa\u017cne i fascynuj\u0105ce.<\/p>\n

MK: <\/strong>Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Przyk\u0142adowe monety okresu republiki rzymskiej oraz cesarstwa:
\n <\/p>\n

\"Awers<\/a>\"Awers<\/a><\/p>\n

\"Awers<\/a>\"Awers<\/a><\/p>\n

\"Awers<\/a>\"Awers<\/a>
\n <\/p>\n

Je\u015bli nie zaznaczono inaczej \u2013 fot. Sekcja Prasowa U\u015a.<\/em><\/p>\n

\n

Prof. zw. dr hab. Wies\u0142aw Kaczanowicz<\/strong> jest absolwentem studi\u00f3w historycznych na Uniwersytecie \u015al\u0105skim w Katowicach, a tak\u017ce pracownikiem naukowo-dydaktycznym w Instytucie Historii U\u015a. Jego zainteresowania badawcze dotycz\u0105 dziej\u00f3w Cesarstwa Rzymskiego, a szczeg\u00f3lnie historii tego pa\u0144stwa w okresie tzw. kryzysu III stulecia n.e., rzymskiej numizmatyki oraz dziej\u00f3w rzymskiej Brytanii.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wne publikacje: \u201eUzurpacja Karauzjusza i Allektusa w Brytanii i Galii u schy\u0142ku III w.n.e.\u201d (1985); \u201eAspekty ideologiczne w rzymskim mennictwie lat 235-284 n.e.\u201d (1990); \u201eCesarz Probus 276-282 n.e.\u201d (1997); \u201eProbus the Emperor 276-282 AD. A Biographical Study\u201d (2003). G\u0142\u00f3wne prace pod jego kierunkiem: \u201eStudia z dziej\u00f3w antyku. Pami\u0119ci Profesora Andrzeja Kunisza\u201d (2004); \u201eW kr\u0119gu ikon w\u0142adzy, ludzi oraz idei \u015bwiata staro\u017cytnego\u201d (2014).<\/p>\n

Prof. Wies\u0142aw Kaczanowicz pe\u0142ni\u0142. m.in. funkcj\u0119 zast\u0119pcy dyrektora Instytutu Historii U\u015a, prodziekana Wydzia\u0142u Nauk Spo\u0142ecznych U\u015a, a w latach 2008\u20132016 dziekana tego wydzia\u0142u. Aktualnie jest kierownikiem Zak\u0142adu Historii Staro\u017cytnej w Instytucie Historii U\u015a. Jednocze\u015bnie piastuje funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cego katowickiego oddzia\u0142u Komisji Historycznej Polskiej Akademii Nauk oraz wiceprzewodnicz\u0105cego og\u00f3lnopolskiego Stowarzyszenia Historyk\u00f3w Staro\u017cytno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"saved","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109658"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109658"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109658\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}