![\"Mgr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/fbd42b6e4e6e4d41cdcf6cb667493d0d_img_1989.jpg\")
\nMgr Dawid Surmik, doktorant z Wydzia\u0142u Nauk o Ziemi, zajmuje si\u0119 badaniem wyst\u0119powania
\nschorze\u0144 u kr\u0119gowc\u00f3w w czasach prehistorycznych
\nFot. Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz
\n <\/p>\n
Z\u0142amania ko\u0144czyn, skoliozy, zapalenia staw\u00f3w, nowotwory czy gru\u017alica \u2013 to tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w uraz\u00f3w i schorze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na \u017cycie dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Ziemi. \u015alady tych przypad\u0142o\u015bci zapisane zosta\u0142y w maj\u0105cych setki milion\u00f3w lat szcz\u0105tkach szkieletowych, kt\u00f3re od trzech lat bada mgr Dawid Surmik. Na podstawie analizy skamienia\u0142o\u015bci opisuje mi\u0119dzy innymi, w jaki spos\u00f3b r\u00f3\u017cne zaburzenia funkcjonowania organizm\u00f3w kszta\u0142towa\u0142y \u017cycie na naszej planecie.<\/p>\n
\nMgr Dawid Surmik, doktorant z Wydzia\u0142u Nauk o Ziemi, zajmuje si\u0119 badaniem wyst\u0119powania
\nschorze\u0144 u kr\u0119gowc\u00f3w w czasach prehistorycznych
\nFot. Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz
\n <\/p>\n
Paleopatologia jest nauk\u0105, kt\u00f3ra najcz\u0119\u015bciej kojarzy si\u0119 z badaniem zmian chorobowych w pradziejowych populacjach ludzkich. Mgr Dawid Surmik, dokumentuj\u0105c \u015blady schorze\u0144 utrwalone w szkieletowych szcz\u0105tkach kr\u0119gowc\u00f3w sprzed setek milion\u00f3w lat, rozszerza jej konwencjonalne rozumienie i pisze kolejny rozdzia\u0142 w dziedzinie ewolucyjnej historii chor\u00f3b. W geologicznej przesz\u0142o\u015bci Ziemi przyczyn wymierania gatunk\u00f3w zwierz\u0105t by\u0142o wiele. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich mia\u0142a charakter globalny, jak chocia\u017cby uderzenie planetoidy czy wzmo\u017cenie aktywno\u015bci proces\u00f3w wulkanicznych. Inne, mo\u017ce mniej spektakularne, zwi\u0105zane by\u0142y z katastrofami \u015brodowiskowymi o zasi\u0119gu lokalnym, z zanieczyszczeniem siedlisk czy ze wsp\u00f3\u0142zawodnictwem mi\u0119dzygatunkowym. Do zmiany liczebno\u015bci populacji przyczynia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zmiany rozwojowe i chorobowe. To w\u0142a\u015bnie one stanowi\u0105 jedno z zainteresowa\u0144 naukowych doktoranta.<\/p>\n
Prowadz\u0105c analizy z zakresu paleopatologii, mgr Dawid Surmik zwraca uwag\u0119 przede wszystkim na wszelkie nieprawid\u0142owo\u015bci w zachowanym materiale kopalnym. Interesuj\u0105 go zatem nieprawid\u0142owo\u015bci rozwojowe, zniekszta\u0142cenia czy naro\u015ble na cz\u0119\u015bciach uk\u0142adu kostnego. Zwraca uwag\u0119 na \u015blady po urazach mechanicznych, takich jak z\u0142amania, kt\u00f3re mia\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na szanse prze\u017cycia danego osobnika lub na jako\u015b\u0107 jego \u017cycia, utrudnia\u0142y bowiem zdobywanie pokarmu albo zmniejsza\u0142y szans\u0119 prze\u017cycia w walce z drapie\u017cnikami.<\/p>\n
\u2013 S\u0105 to nadal ma\u0142o poznane, a przecie\u017c r\u00f3wnie wa\u017cne czynniki decyduj\u0105ce o przetrwaniu gatunk\u00f3w \u2013 m\u00f3wi naukowiec zwi\u0105zany z Uniwersytetem \u015al\u0105skim. \u2013 Musimy przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce ze wzgl\u0119du na rodzaj dost\u0119pnego materia\u0142u mo\u017cna bada\u0107 jedynie te zmiany, kt\u00f3re zostawi\u0142y \u015blad w uk\u0142adzie szkieletowym.<\/p>\n
Aby opisa\u0107, jak wygl\u0105da\u0142o \u017cycie na Ziemi dziesi\u0105tki i setki milion\u00f3w lat temu, paleontolodzy badaj\u0105 szcz\u0105tki zachowane w ca\u0142o\u015bci lub fragmentarycznie (g\u0142\u00f3wnie materia\u0142 kostny) zwierz\u0105t \u017cyj\u0105cych w czasach prehistorycznych. Jak wyja\u015bnia mgr Dawid Surmik, w zale\u017cno\u015bci od zainteresowa\u0144 naukowcy szukaj\u0105 zwykle okre\u015blonych wska\u017anik\u00f3w, na podstawie kt\u00f3rych mog\u0105 gromadzi\u0107 informacje o trybie \u017cycia i znaczeniu r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w czy wreszcie ewolucji poszczeg\u00f3lnych, nieistniej\u0105cych ju\u017c dzi\u015b gatunk\u00f3w. Zdarza si\u0119 wi\u0119c, \u017ce dany okaz, przebadany wielokrotnie przez rzesze specjalist\u00f3w, kry\u0107 mo\u017ce jeszcze wiele tajemnic. Tak by\u0142o w przypadku licz\u0105cego ponad 245 mln lat okazu znajduj\u0105cego si\u0119 w zbiorach Muzeum Geologicznego Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. Mgr Dawid Surmik analizowa\u0142 w ramach zako\u0144czonego ju\u017c projektu naukowego cz\u0119\u015bciowo zachowany szkielet triasowego gada morskiego. Jego uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142y drobne, guzkowate naro\u015bla dobrze widoczne na kilku \u017cebrach. Postanowi\u0142 skonsultowa\u0107 odkrycie z prof. Bruce\u2019em Rothschildem z Carnegie Museum w Pittsburghu (USA) \u2013 czo\u0142owym badaczem prehistorycznych patologii szkieletowych \u2013 oraz z mgr. Tomaszem Szczygielskim z Instytutu Paleobiologii PAN, tak\u017ce pracuj\u0105cym na materia\u0142ach kopalnych gad\u00f3w.<\/p>\n
Dzi\u0119ki zastosowaniu nowoczesnych metod badawczych, w tym mi\u0119dzy innymi mikrotomografii komputerowej, naukowcy doszli do wniosku, \u017ce maj\u0105 do czynienia z reakcj\u0105 okostnej na przewlek\u0142\u0105 infekcj\u0119, kt\u00f3r\u0105 okaza\u0142a si\u0119\u2026 gru\u017alica. Badania zosta\u0142y dodatkowo potwierdzone przez dr Katarzyn\u0119 Janiszewsk\u0105 w oddziale Krajowego Laboratorium Multidyscyplinarnego Nanomateria\u0142\u00f3w Funkcjonalnych (NanoFun).<\/p>\n
\u2013 O ile gru\u017alica jest schorzeniem dosy\u0107 powszechnie wyst\u0119puj\u0105cym w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnych zwierz\u0105t, o tyle nam uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107 jej najstarsze \u015blady na szkielecie sprzed ponad 245 mln lat, co oznacza, \u017ce ta jedna z najgro\u017aniejszych chor\u00f3b zaka\u017anych pojawi\u0142a si\u0119 na Ziemi jeszcze przed dinozaurami \u2013 m\u00f3wi paleontolog z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Jak dodaje, prze\u0142omowe odkrycie mo\u017ce pozwoli\u0107 zrozumie\u0107 pocz\u0105tki chor\u00f3b zaka\u017anych, kt\u00f3re s\u0105 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn obni\u017cenia sukcesu rozrodczego i \u015bmierci zwierz\u0105t w \u015brodowisku naturalnym. Wyniki prowadzonych bada\u0144 zosta\u0142y opublikowane na \u0142amach czerwcowego numeru \u201eRoyal Society Open Science\u201d.<\/p>\n
Ciekawym przypadkiem analizowanym w ramach bada\u0144 paleopatologicznych s\u0105 tak\u017ce wrodzone lub nabyte zmiany rozwojowe uk\u0142adu kostnego prehistorycznych gad\u00f3w. Mgr Dawid Surmik wraz z mgr. Tomaszem Szczygielskim odkryli r\u00f3wnie\u017c najstarszy przyk\u0142ad skoliozy u kr\u0119gowca kopalnego. Badaj\u0105c szkielet permskiego gada morskiego sprzed 290 mln lat, naukowcy przygl\u0105dali si\u0119 patologii, na kt\u00f3r\u0105 ju\u017c wcze\u015bniej zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 mgr Agnieszka Kapu\u015bci\u0144ska z Instytutu Paleobiologii PAN.<\/p>\n
\u2013 Doszli\u015bmy do wniosku, \u017ce jest to skolioza spowodowana wyst\u0105pieniem kr\u0119gu po\u0142owiczego, co r\u00f3wnie\u017c potwierdzi\u0142 prof. Bruce Rothschild \u2013 m\u00f3wi Surmik. Jak dodaje, taki typ wrodzonej wady rozwojowej powstaje na skutek asymetrycznego rozwoju trzonu kr\u0119gu \u2013 braku lub niedorozwoju jednej z jego po\u0142\u00f3wek. Niekompletny trzon wklinowuje si\u0119 mi\u0119dzy s\u0105siaduj\u0105ce kr\u0119gi, doprowadzaj\u0105c do bocznego skrzywienia kr\u0119gos\u0142upa. W zwi\u0105zku z odkryciem naukowcy zadali sobie pytanie, jaki wp\u0142yw na \u017cycie morskiego gada mog\u0142a mie\u0107 skolioza. \u2013 Wiemy, \u017ce by\u0142o to zwierz\u0119 p\u0142ywaj\u0105ce, w zwi\u0105zku z czym taki rodzaj usztywnienia kr\u0119gos\u0142upa m\u00f3g\u0142 utrudni\u0107 mu polowanie czy ucieczk\u0119. Tymczasem zachowany szkielet nale\u017ca\u0142 do osobnika doros\u0142ego, co oznacza, \u017ce gad morski podczas przemieszczania si\u0119 w wodzie prawdopodobnie nie polega\u0142 wy\u0142\u0105cznie na bocznych ruchach tu\u0142owia, lecz do poruszania si\u0119 s\u0142u\u017cy\u0142 mu g\u0142\u00f3wnie ogon \u2013 t\u0142umaczy mgr Dawid Surmik.<\/p>\n
Paleopatologia dostarcza zatem informacji, z kt\u00f3rych korzysta\u0107 mog\u0105 naukowcy zajmuj\u0105cy si\u0119 innymi aspektami \u017cycia prehistorycznych zwierz\u0105t. Istotn\u0105 kwesti\u0105 w kontek\u015bcie bada\u0144 paleopatologicznych s\u0105 jednak dane statystyczne. Surmik zwraca uwag\u0119 na cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania r\u00f3\u017cnych zmian chorobowych i rozwojowych, co ma wp\u0142yw na interpretacj\u0119 odkry\u0107. W przypadku skoliozy szacuje si\u0119, \u017ce ta wada rozwojowa wyst\u0119powa\u0142a u jednego do pi\u0119ciu osobnik\u00f3w na tysi\u0105c. Bior\u0105c pod uwag\u0119 niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zachowanych szkielet\u00f3w, a tak\u017ce ich cz\u0119st\u0105 niekompletno\u015b\u0107, mo\u017cna zatem m\u00f3wi\u0107 o spostrzegawczo\u015bci naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 zauwa\u017cy\u0107 i odpowiednio zidentyfikowa\u0107 takie zmiany.<\/p>\n
Inn\u0105 jednostk\u0105 chorobow\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce pozostawi\u0107 \u015blad w uk\u0142adzie kostnym, s\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju nowotwory, w tym zar\u00f3wno pierwotne guzy ko\u015bci, jak r\u00f3wnie\u017c przerzuty maj\u0105ce swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w tkankach mi\u0119kkich. Na tej podstawie mo\u017cna wnioskowa\u0107, jakiego typu zmianami nowotworowymi by\u0142y dotkni\u0119te prehistoryczne zwierz\u0119ta.<\/p>\n
Interesuj\u0105ce odkrycie zosta\u0142o dokonane r\u00f3wnie\u017c w 2017 roku, gdy mgr Dawid Surmik wraz z dr. Mateuszem Dulskim z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego i \u2013 ponownie \u2013 z dr Katarzyn\u0105 Janiszewsk\u0105 oraz prof. Bruce\u2019em Rothschildem, zidentyfikowa\u0142 najstarsze \u015blady zapalenia staw\u00f3w sprzed ponad 240 mln lat. Tym razem badania prowadzone by\u0142y na szcz\u0105tkach triasowego gada morskiego \u2013 pistozaura. Wiadomo o nim, \u017ce prawdopodobnie podczas polowania gwa\u0142townie wynurza\u0142 si\u0119 z wody i by\u0142 tym samym nara\u017cony na skutki choroby dekompresyjnej (kesonowej), do kt\u00f3rych nale\u017cy mi\u0119dzy innymi martwica kostna. Co ciekawe, naukowcy odkryli \u015blady dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w tej zmiany. Jeden z nich \u015bwiadczy\u0142 o wspomnianej przebytej chorobie kesonowej, drugi natomiast wywo\u0142any by\u0142 infekcj\u0105 bakteryjn\u0105 doprowadzaj\u0105c\u0105 do zapalenia staw\u00f3w. Jak wyja\u015bnia mgr Dawid Surmik, w wyniku proces\u00f3w zapalnych blokowany by\u0142 przep\u0142yw krwi do zaka\u017conego miejsca, przez co obumiera\u0142a tkanka kostna i dochodzi\u0142o do znacznej erozji staw\u00f3w, co zobaczyli paleontolodzy na zachowanym materiale kopalnym.<\/p>\n
\u2013 Prowadz\u0105c badania z zakresu paleopatologii, mo\u017cna mi\u0119dzy innymi wnioskowa\u0107, \u017ce rodow\u00f3d pewnych chor\u00f3b jest znacznie starszy, ni\u017c pocz\u0105tkowo przypuszczali\u015bmy. Wiele gatunk\u00f3w zwierz\u0105t wymar\u0142o w geologicznych dziejach Ziemi, a patogenne organizmy przetrwa\u0142y, wywo\u0142uj\u0105c praktycznie te same skutki zar\u00f3wno dzi\u015b, jak i kilkaset milion\u00f3w lat temu. Dzi\u0119ki badaniu zachowanych szcz\u0105tk\u00f3w szkieletowych mo\u017cemy wnioskowa\u0107, \u017ce pr\u0105tki gru\u017alicy czy bakterie wywo\u0142uj\u0105ce zapalenie staw\u00f3w utrudnia\u0142y \u017cycie gadom ju\u017c w g\u0142\u0119bokiej prehistorii i mog\u0142y mie\u0107 znaczenie dla przetrwania gatunk\u00f3w \u2013 m\u00f3wi paleontolog. \u2013 My\u015bl\u0119, \u017ce paleopatologia mo\u017ce dostarczy\u0107 nam jeszcze wielu ciekawych informacji na temat znaczenia chor\u00f3b i schorze\u0144 w kontek\u015bcie wi\u0119kszych i mniejszych wymiera\u0144 w dziejach Ziemi \u2013 podsumowuje.<\/p>\n
Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz<\/em><\/p>\n Artyku\u0142 pt. \u201ePaleopatologia\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 9 (259) czerwiec 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z\u0142amania ko\u0144czyn, skoliozy, zapalenia staw\u00f3w, nowotwory czy gru\u017alica \u2013 to tylko kilka przyk\u0142ad\u00f3w uraz\u00f3w i schorze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na \u017cycie dawnych mieszka\u0144c\u00f3w Ziemi. \u015alady tych przypad\u0142o\u015bci zapisane zosta\u0142y w maj\u0105cych setki milion\u00f3w lat szcz\u0105tkach szkieletowych, kt\u00f3re od trzech lat bada mgr Dawid Surmik. Na podstawie analizy skamienia\u0142o\u015bci opisuje mi\u0119dzy innymi, w jaki spos\u00f3b r\u00f3\u017cne zaburzenia funkcjonowania organizm\u00f3w kszta\u0142towa\u0142y \u017cycie na naszej planecie.<\/p>\n […]<\/p>\n
\n