{"id":109705,"date":"2018-07-25T10:31:08","date_gmt":"2018-07-25T09:31:08","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/badania-nad-literatura-science-fiction-w-anglojezycznej-literaturze-postkolonialnej\/"},"modified":"2019-11-05T11:17:39","modified_gmt":"2019-11-05T10:17:39","slug":"badania-nad-literatura-science-fiction-w-anglojezycznej-literaturze-postkolonialnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/badania-nad-literatura-science-fiction-w-anglojezycznej-literaturze-postkolonialnej\/","title":{"rendered":"Badania nad literatur\u0105 science fiction w angloj\u0119zycznej literaturze postkolonialnej"},"content":{"rendered":"

Tematyka poszukiwa\u0144 naukowych dr Agnieszki Podrucznej<\/a> narodzi\u0142a si\u0119 w wyniku spotkania dw\u00f3ch jej fascynacji: po pierwsze literatur\u0105 fantastycznonaukow\u0105, kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 dzieci\u0144stwa, a po drugie \u2013 teori\u0105 postkolonialn\u0105, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142a w trakcie studi\u00f3w. Zastanawia\u0142a si\u0119, czy da\u0142oby si\u0119 te zainteresowania po\u0142\u0105czy\u0107. Przygotowuj\u0105c si\u0119 do napisania pracy magisterskiej, zacz\u0119\u0142a szuka\u0107 powie\u015bci i opowiada\u0144 science fiction, w kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142yby motywy charakterystyczne dla fikcji postkolonialnej. To, co w nich znalaz\u0142a, dostarczy\u0142o jej mn\u00f3stwa materia\u0142u do bada\u0144.<\/p>\n

\n

\"Dr
\nDr Agnieszka Podruczna z Zak\u0142adu Studi\u00f3w Postkolonialnych i Literatur Podr\u00f3\u017cniczych w Instytucie Kultur i Literatur Angloj\u0119zycznych na Wydziale Filologicznym U\u015a
\nFot. \u201eGazeta Uniwersytecka U\u015a\u201d
\n <\/p>\n

Dr Agnieszka Podruczna zajmuje si\u0119 specyficzn\u0105 literatur\u0105 science fiction: nie tylko zwi\u0105zan\u0105 z Ameryk\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c tworzon\u0105 przez niebia\u0142e kobiety. S\u0105 to pisarki, kt\u00f3re wywodz\u0105 si\u0119 ze spo\u0142eczno\u015bci mniejszo\u015bciowych, diasporycznych lub rdzennych.<\/p>\n

Analizowane przez ni\u0105 teksty pokazuj\u0105, \u017ce tradycje pisania postkolonialnego science fiction wyrastaj\u0105 na przek\u00f3r g\u0142\u00f3wnemu nurtowi gatunku.<\/p>\n

\u2013 Wydaje mi si\u0119, \u017ce istnieje przekonanie, i\u017c cz\u0142owiek ma za zadanie podbi\u0107 kosmos i ujarzmi\u0107 to, co w tym kosmosie si\u0119 znajduje. Teksty, kt\u00f3rymi ja si\u0119 zajmuj\u0119, troch\u0119 ten pogl\u0105d poddaj\u0105 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107. G\u0142\u00f3wnonurtowe przekonanie, i\u017c ludzko\u015b\u0107 ma opu\u015bci\u0107 Ziemi\u0119, by podbija\u0107 kolejne planety, to pewnego rodzaju przed\u0142u\u017cenie tradycji kolonialnej kraj\u00f3w Zachodu. \u2013 zauwa\u017ca filolo\u017cka.<\/p>\n

W swojej pracy doktorskiej pt. Reading the Body of the Other in Feminist Postcolonial Science Fiction (Cia\u0142o Innego w feministycznym postkolonialnym dyskursie science fiction)<\/em> dr Agnieszka Podruczna w centrum zainteresowania postawi\u0142a sposoby przedstawiania kobiecego cia\u0142a w postkolonialnym science fiction pisanym przez kobiety. Badaczka si\u0119gn\u0119\u0142a do tw\u00f3rczo\u015bci kanadyjskich autorek r\u00f3\u017cnego pochodzenia, takich jak Larissa Lai, Nalo Hopkinson, Celu Amberstone i Suzette Mayr, a tak\u017ce pisarek o rodowodzie afryka\u0144skim \u2013 Nisi Shawl czy Carole McDonnell. Cia\u0142o kobiece w analizowanych utworach staje si\u0119 transgresywnym podmiotem (kt\u00f3ry przekracza lub zaciera granice), a jednocze\u015bnie jest podmiotem sprzeciwu i oporu wobec kolonialnych praktyk. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce science fiction samo w sobie jest bardzo zainteresowane kwestiami cia\u0142a i uciele\u015bnieniem, co mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w utworach klasyk\u00f3w gatunku poruszaj\u0105cych tematyk\u0119 android\u00f3w, jak np. u Philipa K. Dicka.<\/p>\n

Wiele utwor\u00f3w tych pisarek porusza kwestie rozrachunk\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci\u0105 kolonialn\u0105 i niewolnictwem, wysiedle\u0144, poszukiwania domu i bycia pomi\u0119dzy dwoma \u015bwiatami. Co istotne, pisarki pochodzenia rdzennego, kanadyjskiego czy ameryka\u0144skiego, w troch\u0119 inny spos\u00f3b pisz\u0105 o braku przynale\u017cno\u015bci ni\u017c pisarki, kt\u00f3rych rodziny pochodz\u0105 z innych cz\u0119\u015bci \u015bwiata lub kt\u00f3re p\u00f3\u017ano wyemigrowa\u0142y.<\/p>\n

\u2013 My\u015bl\u0119, \u017ce cech\u0105 charakterystyczn\u0105 tej prozy jest spos\u00f3b patrzenia na Obcego, a mianowicie z jego punktu widzenia \u2013 zauwa\u017ca dr Agnieszka Podruczna. \u2013 W tekstach wspomnianych autorek Obcy mo\u017ce przem\u00f3wi\u0107 w\u0142asnym g\u0142osem. Jak pisze jedna z nich, Nalo Hopkinson, we wst\u0119pie do tomu opowiada\u0144: dla ludzi takich jak ona, kt\u00f3rych spo\u0142eczno\u015bci prze\u017cy\u0142y traum\u0119 kolonializmu, statek kosmiczny pojawiaj\u0105cy si\u0119 gdzie\u015b na horyzoncie nie jest fikcj\u0105. Spo\u0142eczno\u015bci owe to prze\u017cy\u0142y i w tym kontek\u015bcie s\u0105 Obcymi.<\/p>\n

Nalo Hopkinson jest jedn\u0105 z bardziej znanych autorek w obr\u0119bie postkolonialnego science fiction. Pisarka urodzi\u0142a si\u0119 na Jamajce, dorasta\u0142a w Gujanie i na Trynidadzie. Wychowywa\u0142a si\u0119 w \u015brodowisku literackim \u2013 jej matka pracowa\u0142a w bibliotece, ojciec za\u015b by\u0142 guja\u0144skim poet\u0105, dramaturgiem i aktorem, a tak\u017ce nauczycielem j\u0119zyka angielskiego i \u0142aciny. Dzi\u0119ki wychowaniu w takim otoczeniu Hopkinson mia\u0142a dost\u0119p do takich pisarzy, jak Derek Walcott (karaibski poeta, pisarz i artysta, jeden z czo\u0142owych przedstawicieli postkolonialnej szko\u0142y pisarstwa angloj\u0119zycznego, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1992 roku), kt\u00f3ry bardzo wp\u0142yn\u0105\u0142 na ukszta\u0142towanie si\u0119 m\u0142odej pisarki. Na Hopkinson wp\u0142yw mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c wierzenia i opowie\u015bci ludowe, kt\u00f3re czyta\u0142a w m\u0142odo\u015bci, w tym afrokaraibskie opowiadania, a tak\u017ce zachodnie dzie\u0142a, takie jak Podr\u00f3\u017ce Guliwera, Iliada, Odyseja<\/em>, a nawet dramaty Szekspira. St\u0105d w jej tw\u00f3rczo\u015bci mo\u017cna odnale\u017a\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju w\u0105tki: od folklorystycznych i mitologicznych po fantasy i science fiction. W wieku 16 lat Nalo Hopkinson przeprowadzi\u0142a si\u0119 z Gujany do Toronto w Kanadzie, co spowodowa\u0142o u niej ogromny szok kulturowy, a poczucie obco\u015bci od tego momentu towarzyszy jej przez ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n

Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje jedna z powie\u015bci Nalo Hopkinson pt. Midnight Robber<\/em>. Jej akcja rozgrywa si\u0119 w dalekiej przysz\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rej mo\u017cliwe s\u0105 podr\u00f3\u017ce mi\u0119dzyplanetarne. Na jednej z planet skolonizowanych przez ludno\u015b\u0107 z Karaib\u00f3w \u017cyje g\u0142\u00f3wna bohaterka. Powie\u015b\u0107 z jednej strony spe\u0142nia wszystkie wymagania gatunkowe, a z drugiej jest to proza rozrachunkowa, o dojrzewaniu i traumach.<\/p>\n

\u2013 Podzielam pogl\u0105d, kt\u00f3ry g\u0142osi wielu badaczy science fiction, \u017ce tak naprawd\u0119 gatunek ten nie m\u00f3wi nam nic o przysz\u0142o\u015bci. M\u00f3wi natomiast bardzo du\u017co o tera\u017aniejszo\u015bci i o przesz\u0142o\u015bci \u2013 zauwa\u017ca dr Podruczna.<\/p>\n

Mo\u017cna to zauwa\u017cy\u0107, \u015bledz\u0105c zmiany, jakim podlega\u0142y najbardziej popularne narracje w gatunku na przestrzeni wiek\u00f3w, pocz\u0105wszy od jego pocz\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re zreszt\u0105 nie s\u0105 jasno wyznaczone.<\/p>\n

\u2013 Istniej\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne teorie na temat pocz\u0105tk\u00f3w science fiction. Nie ma zgody nawet w\u015br\u00f3d badaczy tego gatunku \u2013 t\u0142umaczy filolo\u017cka. \u2013 Bardzo du\u017co zale\u017cy od podej\u015bcia teoretycznego, bo mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o pocz\u0105tkach science fiction ju\u017c w eposie o Gilgameszu, ale tak\u017ce w Beowulfie<\/em>, a wi\u0119c w literaturze staroangielskiej. Wszystko zale\u017cy od tego, jak bardzo rygorystycznie pojmuje si\u0119 ten gatunek. Je\u017celi chodzi natomiast o tzw. wsp\u00f3\u0142czesny science fiction, to ja znajduj\u0119 jego korzenie w tw\u00f3rczo\u015bci Juliusza Verne\u2019a oraz Mary Shelley. Zgadzam si\u0119 te\u017c z Damienem Broderickiem, popularnym australijskim pisarzem science fiction, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142, \u017ce to gatunek, kt\u00f3rego popularno\u015b\u0107 najbardziej nasila si\u0119 w momentach, gdy ludzko\u015b\u0107 czy cywilizacja przechodz\u0105 jaki\u015b ogromny prze\u0142om, zazwyczaj kulturowy b\u0105d\u017a naukowy.<\/p>\n

Poniewa\u017c literatura SF wi\u0119cej nam m\u00f3wi o nas \u017cyj\u0105cych obecnie lub naszej przesz\u0142o\u015bci, na rozw\u00f3j gatunku maj\u0105 znacz\u0105cy wp\u0142yw r\u00f3\u017cnorodne pr\u0105dy kulturowe i prze\u0142omy cywilizacyjne oraz wydarzenia historyczne. Mary Shelley tworzy\u0142a w dziewi\u0119tnastowiecznej Wielkiej Brytanii, dlatego jej narracja jest odbiciem epoki: odkry\u0107 naukowych, post\u0119p\u00f3w w medycynie, rewolucji industrialnej. Jej bohaterowie to ludzie tamtych czas\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cy odnale\u017a\u0107 si\u0119 w nowej sytuacji, zadaj\u0105cy sobie pytanie: czym jest cz\u0142owiek? \u017byj\u0105cy na prze\u0142omie XIX i XX wieku Herbert George Wells tworzy opowie\u015bci, kt\u00f3rych tematem s\u0105 inwazje obcych. Teksty te s\u0105 odbiciem nastroj\u00f3w dominuj\u0105cych w tamtym spo\u0142ecze\u0144stwie i narastaj\u0105cego l\u0119ku przed wojn\u0105. W latach 50. i 60. XX wieku trwa mi\u0119dzynarodowy wy\u015bcig na Ksi\u0119\u017cyc. W powie\u015bciach science fiction pojawia si\u0119 zatem mn\u00f3stwo narracji dotycz\u0105cych podboju kosmosu, jak w Kronikach marsja\u0144skich<\/em> Raya Bradbury\u2019ego czy licznych ksi\u0105\u017ckach Isaaca Asimova. Nast\u0119pnie przychodz\u0105 lata 80. \u2013 pocz\u0105tek ery komputer\u00f3w i w gatunku pojawia si\u0119 cyberpunk, np. u Williama Gibsona, ameryka\u0144skiego pisarza science fiction, tw\u00f3rcy tej odmiany literatury SF, czy u Philipa K. Dicka. Ze wzgl\u0119du na post\u0119py w technologii i prace nad sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 w latach 90. ludzie zaczynaj\u0105 interesowa\u0107 si\u0119 robotami, androidami i AI. Obecnie te tematy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c bardzo popularne w literaturze science fiction, a tak\u017ce w filmach i grach wideo.<\/p>\n

\u2013 Usi\u0142ujemy sobie wyobrazi\u0107, jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107, ale ramy naszego spo\u0142ecze\u0144stwa, klimatu politycznego, spo\u0142ecznego czy kulturowego w dosy\u0107 istotny spos\u00f3b nas ograniczaj\u0105. Dlatego te\u017c europejska literatura SF jest inna ni\u017c ameryka\u0144ska, chocia\u017c da\u0142oby si\u0119 znale\u017a\u0107 punkty wsp\u00f3lne \u2013 zauwa\u017ca badaczka z Wydzia\u0142u Filologicznego.<\/p>\n

Innym ciekawym motywem w literaturze science fiction jest to, jak autorzy, a co za tym idzie my, sami, wyobra\u017camy sobie obcych. W ogromnej cz\u0119\u015bci przypadk\u00f3w nasze wyobra\u017cenia s\u0105 antropomorficzne. Obcy zazwyczaj maj\u0105 dwie r\u0119ce, dwie nogi, g\u0142ow\u0119, w zasadzie s\u0105 lud\u017ami przemalowanymi na szaro. Wykazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ludzkie cechy: s\u0105 pokojowo nastawieni lub agresywni, mili lub \u017ali, chciwi lub bezinteresowni, a nawet, nomen omen, humanitarni.<\/p>\n

Badany przez dr Agnieszk\u0119 Podruczn\u0105 gatunek \u2013 postkolonialne science fiction \u2013 jest m\u0142ody. To bardzo wsp\u00f3\u0142czesna fikcja. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek zosta\u0142a opublikowana pod sam koniec XX lub ju\u017c w XXI wieku. Jest nowy, ale czerpie bardzo g\u0142\u0119boko z tradycji gatunku. G\u0142\u00f3wny problem polega na tym, \u017ce mn\u00f3stwo autor\u00f3w afroameryka\u0144skich pisz\u0105cych science fiction, jak np. Samuel R. Delany, zosta\u0142o sklasyfikowanych jako pisarze pochodzenia afroameryka\u0144skiego, a nie pisarze science fiction. Dot\u0105d nie zwracano uwagi na podzia\u0142 gatunkowy, a wy\u0142\u0105cznie na to\u017csamo\u015b\u0107 autora. Na szcz\u0119\u015bcie to si\u0119 zmienia. Coraz wi\u0119cej ludzi czyta t\u0119 literatur\u0119 i j\u0105 odkrywa.<\/p>\n

Rozmawia\u0142a Agnieszka Sikora<\/em><\/p>\n

\n

Artyku\u0142 pt. \u201eScience fiction nie m\u00f3wi nam nim o przysz\u0142o\u015bci\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 10 (260) lipiec\u2013wrzesie\u0144 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tematyka poszukiwa\u0144 naukowych dr Agnieszki Podrucznej<\/a> narodzi\u0142a si\u0119 w wyniku spotkania dw\u00f3ch jej fascynacji: po pierwsze literatur\u0105 fantastycznonaukow\u0105, kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 dzieci\u0144stwa, a po drugie \u2013 teori\u0105 postkolonialn\u0105, kt\u00f3r\u0105 pozna\u0142a w trakcie studi\u00f3w. Zastanawia\u0142a si\u0119, czy da\u0142oby si\u0119 te zainteresowania po\u0142\u0105czy\u0107. Przygotowuj\u0105c si\u0119 do napisania pracy magisterskiej, zacz\u0119\u0142a szuka\u0107 powie\u015bci i opowiada\u0144 science fiction, w kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142yby motywy charakterystyczne dla fikcji postkolonialnej. […]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109705"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109705"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109705\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}