![\"Dr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/ea36c1741645d9e0ab8df83aa993463b_jacek_szczygiel.jpg\")
\nDr Jacek Szczygie\u0142 z Katedry Geologii Podstawowej na Wydziale Nauk o Ziemi U\u015a
\nFot. Mateusz Golicz
\n <\/p>\n
Oko\u0142o siedmiu procent og\u00f3lnej powierzchni l\u0105d\u00f3w pokrywaj\u0105 ska\u0142y osadowe, kt\u00f3re pod wp\u0142ywem dzia\u0142ania w\u00f3d powierzchniowych i podziemnych ulegaj\u0105 rozpuszczaniu, czyli procesowi krasowienia. Najcz\u0119\u015bciej poddaj\u0105 si\u0119 temu wapienie, dolomity, margle, gips, anhydryt, halit. Skutkiem krasowienia s\u0105 m.in. jaskinie, kt\u00f3rych naturalna rze\u017aba zachwyca fantastycznymi formami. Wisz\u0105ce stalaktyty, wznosz\u0105ce si\u0119 u pod\u0142o\u017ca stalagmity czy kolumnowe stalagnaty tworz\u0105 krajobraz niemal ba\u015bniowy. Dla turyst\u00f3w to niezapomniana atrakcja, dla naukowc\u00f3w \u2013 bezcenny obszar badawczy.<\/p>\n
\nDr Jacek Szczygie\u0142 z Katedry Geologii Podstawowej na Wydziale Nauk o Ziemi U\u015a
\nFot. Mateusz Golicz
\n <\/p>\n
W Polsce najpi\u0119kniejsze jaskinie krasowe mo\u017cna spotka\u0107 m.in. na Wy\u017cynie Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej, w Tatrach Zachodnich i Sudetach, poniewa\u017c jednak najwi\u0119ksze skupisko teren\u00f3w krasowych \u015bwiata znajduje si\u0119 w Chinach, miejsce to jest rajem dla speleolog\u00f3w.<\/p>\n
Dr Jacek Szczygie\u0142<\/a>, adiunkt w Katedrze Geologii Podstawowej na Wydziale Nauk o Ziemi<\/a> U\u015a jest wprawdzie katowiczaninem, ale taternikiem jaskiniowym jest niemal od dziecka. Od najm\u0142odszych lat, najpierw u boku ojca, p\u00f3\u017aniej ju\u017c samodzielnie jako taternik i instruktor, penetruje jaskinie tatrza\u0144skie, jurajskie, sudeckie, a tak\u017ce alpejskie, kaukaskie, ba\u0142ka\u0144skie i chi\u0144skie. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 groto\u0142aza po\u0142\u0105czy\u0142 z pasj\u0105 speleologa. Nie tylko wi\u0119c odkrywa kolejne odcinki nieznanych dot\u0105d jaski\u0144, ale tak\u017ce zbiera materia\u0142, kt\u00f3ry wykorzystuje do bada\u0144. Tu\u017c po obronie doktoratu, na prze\u0142omie stycznia i lutego 2016 roku, uczestniczy\u0142 w wyprawie naukowo-eksploracyjnej kierowanej przez Erin Lynch z Instytutu Geologii Krasu w Guilin. Wyjazd ten zosta\u0142 dofinansowany ze \u015brodk\u00f3w Centrum Studi\u00f3w Polarnych Uniwersytetu \u015al\u0105skiego \u2013 Krajowego Naukowego O\u015brodka Wiod\u0105cego (KNOW). Badania by\u0142y prowadzone w jaskini Lou Shui Kong w rejonie krasowym Wulong w chi\u0144skiej prowincji Chongqing.<\/p>\n \u2013 To niezwyk\u0142e miejsce \u2013 wspomina dr Jacek Szczygie\u0142 \u2013 widok jest taki, jakby ca\u0142e g\u00f3ry zapada\u0142y si\u0119 do \u015brodka. To teren niemal dziewiczy, w promieniu 200 km, poza opracowaniem bardzo og\u00f3lnej mapy geologicznej, nie przeprowadzano \u017cadnych bada\u0144. Jaskinia Lou Shui Kong ma ponad 400 m g\u0142\u0119boko\u015bci i oko\u0142o 7 km d\u0142ugo\u015bci.<\/p>\n Jaskinie europejskie od po\u0142udniowochi\u0144skich r\u00f3\u017cni\u0105 przede wszystkim klimat i geologia. W Europie du\u017ce jaskinie wyst\u0119puj\u0105 w g\u00f3rach typu alpejskiego, kt\u00f3re wyrze\u017abi\u0142y lodowce, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 wi\u0119c od po\u0142udniowochi\u0144skich p\u0142askowy\u017c\u00f3w poci\u0119tych g\u0142\u0119bokimi kanionami. Inna morfologia i cieplejszy klimat wp\u0142ywa\u0142y na tempo i wydajno\u015b\u0107 procesu chemicznego rozpuszczania w krasie chi\u0144skim. Ten bardzo charakterystyczny krajobraz jest wypadkow\u0105 warunk\u00f3w klimatycznych i geologicznych. Sezonowo\u015b\u0107 klimatu monsunowego \u2013 okres d\u0142ugotrwa\u0142ej suszy i nast\u0119puj\u0105ce po nim pot\u0119\u017cne opady \u2013 w po\u0142\u0105czeniu z budow\u0105 geologiczn\u0105 decyduj\u0105 o pojawieniu si\u0119 niespotykanych w \u017cadnym innym miejscu na \u015bwiecie g\u0142\u0119bokich (do kilkuset metr\u00f3w) zapadlisk, tzw. tiankeng\u00f3w. Rejon krasowy Wulong s\u0142ynie ze zjawiskowych most\u00f3w skalnych, \u015blepych dolin, malowniczych kanion\u00f3w i w\u0105woz\u00f3w.<\/p>\n Dr Jacek Szczygie\u0142 zajmowa\u0142 si\u0119 tam tektonik\u0105 i geomorfologi\u0105 strukturaln\u0105. Odnotowuj\u0105c wszystkie widoczne zmiany morfologiczne, wykonywa\u0142 pomiary sp\u0119ka\u0144, zapadania warstw oraz orientacji uskok\u00f3w, tworzy\u0142 map\u0119 tektoniczn\u0105 jaskini. Rejestrowa\u0142 tak\u017ce wszystkie zmiany w morfologii, bada\u0142, co dzieje si\u0119 w stropie, co w sp\u0105gu, a co w \u015bcianach. Dok\u0142adnie studiowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c osady naniesione tam przez wod\u0119, poniewa\u017c \u2013 jak wyja\u015bnia speleolog \u2013 to one dostarczaj\u0105 informacji o wieku jaskini, \u015bwiadcz\u0105 o tym, kiedy ostatnio p\u0142yn\u0119\u0142a tam woda, czy by\u0142 to silny przep\u0142yw powodziowy, czy te\u017c woda spokojna, a mo\u017ce jezioro \u2013 to wszystko mo\u017cna odczyta\u0107 z osad\u00f3w.<\/p>\n \u2013 Pobrane pr\u00f3bki naciek\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105 ich wydatowanie metod\u0105 izotopow\u0105 (izotopami uranu i toru). Metoda ta ma jednak okre\u015blony zasi\u0119g \u2013 do p\u00f3\u0142 miliona lat. Nacieki okaza\u0142y si\u0119 starsze \u2013 stwierdza adiunkt J. Szczygie\u0142. \u2013 Pozwoli\u0142y jednak oszacowa\u0107 wiek mi\u0119dzy 500 a milionem lat. Na bazie wszystkich informacji, pomiar\u00f3w orientacji struktur tektonicznych, obserwacji morfologii i osad\u00f3w jaskiniowych mo\u017cna wnioskowa\u0107 o ewolucji jaskini.<\/p>\n Wbrew pozorom pobieranie naciek\u00f3w do bada\u0144 nie jest prost\u0105 czynno\u015bci\u0105, pomijaj\u0105c niezb\u0119dn\u0105 precyzj\u0119, znacznie trudniej jest pokona\u0107 opory etyczne. \u2013 Zawsze waham si\u0119, kiedy mam co\u015b ukruszy\u0107. Pierwszy naciek, kt\u00f3ry \u0142ama\u0142em, znajdowa\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Chinach, ale by\u0142 ich tam niemal ca\u0142y las. R\u0119ka jednak dr\u017cy, kiedy trzeba to zrobi\u0107. Znacznie wi\u0119cej emocji towarzyszy zbieraniu pr\u00f3bek w Tatrach, gdzie nacieki s\u0105 nieliczne i trzeba pokona\u0107 wewn\u0119trzny op\u00f3r \u2013 jak u\u0142ama\u0107 jeden z dw\u00f3ch? Zawsze mam ogromne wyrzuty. Robimy to jednak w ostateczno\u015bci, kiedy zawodzi metoda znacznie mniej inwazyjna. Je\u017celi jest to tylko mo\u017cliwe, staramy si\u0119 pobiera\u0107 pr\u00f3bki rdzeniowe.<\/p>\n Dzi\u0119ki aparaturze zakupionej z uzyskanych wcze\u015bniej grant\u00f3w mo\u017cliwe jest wywiercanie w naciekach rdzenia o \u015brednicy ok. 4 cm. Speleolodzy korzystaj\u0105 tak\u017ce cz\u0119sto z po\u0142amanych element\u00f3w. Wszystkie pobrane materia\u0142y s\u0105 maksymalnie wykorzystywane, s\u0142u\u017c\u0105 do bada\u0144 paleosejsmologicznych, geomorfologicznych, a tak\u017ce paleoklimatu.<\/p>\n Umiej\u0119tno\u015bci groto\u0142aza i taternika okaza\u0142y si\u0119 bezcenne. Kiedy naukowcy po raz pierwszy przekroczyli otw\u00f3r jaskini Lou Shui Kong, znane by\u0142o zaledwie oko\u0142o 4 km korytarzy; kiedy j\u0105 opuszczali, odcinek ten wyd\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 do 7 km. Efektem prac eksploracyjnych by\u0142o odkrycie i skartowanie ponad 2,5 km korytarzy, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 starym, dojrza\u0142ym kana\u0142em, silnie zmienionym przez zawaliska z ogromn\u0105 ilo\u015bci\u0105 kryszta\u0142\u00f3w gipsu przybieraj\u0105cych bardzo rzadko spotykan\u0105 form\u0119 komin\u00f3w gipsowych. Przeprowadzono tak\u017ce obserwacje s\u0105siednich jaski\u0144 i w zestawieniu z nimi okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pod wzgl\u0119dem hydrologicznym Lou Shui Kong jest cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszego systemu San Wang Dong licz\u0105cego oko\u0142o 70 km. Praca speleologa zwykle kojarzy si\u0119 z urzekaj\u0105c\u0105 Jaskini\u0105 Raj, jedn\u0105 z najpi\u0119kniejszych jaski\u0144 krasowych w Polsce. Szara codzienno\u015b\u0107 badacza nie jest jednak tak urokliwa. Jaskinie s\u0105 ciemne, a latarki \u2013 nawet najlepsze \u2013 o\u015bwietlaj\u0105 zaledwie 50 m, tak wi\u0119c zdj\u0119cia g\u0142\u0119bokich zakamark\u00f3w s\u0105 niezwykle trudne do wykonania i nigdy nie oddaj\u0105 rzeczywistej przestrzeni.<\/p>\n \u2013 Na szcz\u0119\u015bcie w przeciwie\u0144stwie do kopalni w jaskiniach nie ma problem\u00f3w z oddychaniem, cyrkulacja powietrza jest naturalna, nie ma wi\u0119c potrzeby wspomagania si\u0119 tlenem, ci\u015bnienie tak\u017ce jest takie samo jak na powierzchni \u2013 m\u00f3wi z u\u015bmiechem dr Jacek Szczygie\u0142.<\/p>\n Niezb\u0119dne wyposa\u017cenie badacza jest nader skromne, ogranicza si\u0119 do kompasu geologicznego (wielko\u015bci smartfonu), m\u0142otka, latarki, aparatu fotograficznego i notesu, znacznie okazalszy jest sprz\u0119t groto\u0142aza, kt\u00f3ry umo\u017cliwia poruszanie si\u0119 w jaskiniach.<\/p>\n Pok\u0142osiem wyprawy naukowc\u00f3w do Chongqing by\u0142 artyku\u0142 Geological constraints on cave development in the plateau-gorge karst of South China (Wulong, Chongqing)<\/em>, w kt\u00f3rym autorzy: Jacek Szczygie\u0142, Mateusz Golicz, Helena Hercman, Erin Lynch przedstawili uwarunkowania geologiczne rozwoju jaski\u0144 w krasie po\u0142udniowochi\u0144skim. Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w marcowym numerze \u201eGeomorphology\u201d.<\/p>\n Badania speleologiczne wymagaj\u0105 udzia\u0142u specjalist\u00f3w wielu dyscyplin naukowych. Dr Szczygie\u0142 realizuje obecnie trzy projekty badawcze. Wsp\u00f3\u0142pracuje z prof. Helen\u0105 Hercman oraz dr. hab. Micha\u0142em G\u0105siorowskim z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 datowaniem naciek\u00f3w i aspektami paleo\u015brodowiskowymi. Tematem projektu jest ewolucja i wiek rze\u017aby Zachodnich Karpat Wewn\u0119trznych w oparciu o kompleksowe badania jaski\u0144 (morfologii jaski\u0144, aktywno\u015bci neotektonicznej i wieku osad\u00f3w jaskiniowych). Kolejny projekt, pod kierunkiem dr. hab. Micha\u0142a Gradzi\u0144skiego z Instytutu Nauk Geologicznych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego \u201eUszkodzone nacieki jaskiniowe jako zapis aktywno\u015bci sejsmicznej w Centralnych Karpatach Zachodnich\u201d, dotyczy odtworzenia zapisu dawnych trz\u0119sie\u0144 ziemi, kt\u00f3re s\u0105 zarejestrowane jako zniszczenia szaty naciekowej w jaskiniach Polski i S\u0142owacji. Dzi\u0119ki temu b\u0119dzie mo\u017cliwe okre\u015blenie wieku i cz\u0119stotliwo\u015bci trz\u0119sie\u0144 ziemi w ci\u0105gu ostatniego p\u00f3\u0142 miliona lat.<\/p>\n \u2013 Podstaw\u0105 tych bada\u0144 jest poszukiwanie \u015blad\u00f3w trz\u0119sie\u0144 Ziemi w oparciu o po\u0142amane nacieki. Ostatnim czynnikiem, kt\u00f3ry mo\u017ce spowodowa\u0107 p\u0119kni\u0119cie nacieku, jest trz\u0119sienie ziemi, nale\u017cy wi\u0119c wyeliminowa\u0107 wszystkie inne mo\u017cliwo\u015bci, czyli przebrn\u0105\u0107 przez klimat panuj\u0105cy w ubieg\u0142ych epokach geologicznych, dzia\u0142ania zwierz\u0105t, ludzi, ruchy grawitacyjne \u2013 wyja\u015bnia speleolog. Badania takie by\u0142y ju\u017c przeprowadzane m.in. w Alpach i Izraelu. Karpaty i Sudety to teren dziewiczy.<\/p>\n Bliski fina\u0142u jest projekt pt. \u201eAnaliza zdeformowanych naciek\u00f3w z Jaskini Nied\u017awiedziej w Kletnie jako narz\u0119dzie bada\u0144 paleosejsmicznych\u201d (Miniatura 1, NCN).<\/p>\n W por\u00f3wnaniu z Chinami Tatry to niewielki obszar krasowy i mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce jest on doskonale spenetrowany, a jednak co kilka lat odkrywana jest tam jaka\u015b nowa jaskinia. Jeszcze kilkana\u015bcie lat temu Jaskinia Ma\u0142a w Mu\u0142owej (Tatry Zachodnie) nie bez powodu zosta\u0142a tak nazwana, mia\u0142a bowiem tylko 10 m d\u0142ugo\u015bci. Obecnie jest ona jedn\u0105 z najd\u0142u\u017cszych i najg\u0142\u0119bszych jaski\u0144 w Tatrach, d\u0142ugo\u015b\u0107 odkrytych korytarzy wynosi 3863 m, a g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 \u2013 555 m.<\/p>\n Speleolog\u00f3w w Polsce jest niewielu, naukowe badanie jaski\u0144 nie jest r\u00f3wnoznaczne z ich eksploracj\u0105, tym zajmuj\u0105 si\u0119 groto\u0142azi. Speleolog groto\u0142az to po\u0142\u0105czenie unikatowe w polskim \u015brodowisku naukowym, dr Jacek Szczygie\u0142 jest je\u015bli nie jedynym, to zapewne jednym z niewielu, kt\u00f3ry \u0142\u0105cz\u0105 pasj\u0119 groto\u0142aza z wiedz\u0105 speleologa.<\/p>\n Maria Sztuka<\/em><\/p>\n Artyku\u0142 pt. \u201eO czym m\u00f3wi\u0105 jaskinie?\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 10 (260) lipiec\u2013wrzesie\u0144 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Oko\u0142o siedmiu procent og\u00f3lnej powierzchni l\u0105d\u00f3w pokrywaj\u0105 ska\u0142y osadowe, kt\u00f3re pod wp\u0142ywem dzia\u0142ania w\u00f3d powierzchniowych i podziemnych ulegaj\u0105 rozpuszczaniu, czyli procesowi krasowienia. Najcz\u0119\u015bciej poddaj\u0105 si\u0119 temu wapienie, dolomity, margle, gips, anhydryt, halit. Skutkiem krasowienia s\u0105 m.in. jaskinie, kt\u00f3rych naturalna rze\u017aba zachwyca fantastycznymi formami. Wisz\u0105ce stalaktyty, wznosz\u0105ce si\u0119 u pod\u0142o\u017ca stalagmity czy kolumnowe stalagnaty tworz\u0105 krajobraz niemal ba\u015bniowy. Dla turyst\u00f3w to niezapomniana atrakcja, dla naukowc\u00f3w \u2013 bezcenny obszar badawczy.<\/p>\n […]<\/p>\n
\n <\/p>\n![\"Jaskinia](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/f50b5563d164ef46999de8b07ffab390_jaskinia1.jpg\")
\nJaskinia Lou Shui Kong w rejonie krasowym Wulong w Chinach
\nFot. Mateusz Golicz
\n <\/p>\n
\n