{"id":109815,"date":"2018-05-16T10:27:29","date_gmt":"2018-05-16T09:27:29","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/o-tozsamosci-gliwic-i-gliwiczan-rozmowa-z-dr-hab-tomaszem-nawrockim-oraz-dr-hab-krzysztofem-bierwiaczonkiem\/"},"modified":"2019-11-05T11:17:46","modified_gmt":"2019-11-05T10:17:46","slug":"o-tozsamosci-gliwic-i-gliwiczan-rozmowa-z-dr-hab-tomaszem-nawrockim-oraz-dr-hab-krzysztofem-bierwiaczonkiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/o-tozsamosci-gliwic-i-gliwiczan-rozmowa-z-dr-hab-tomaszem-nawrockim-oraz-dr-hab-krzysztofem-bierwiaczonkiem\/","title":{"rendered":"O to\u017csamo\u015bci Gliwic i gliwiczan. Rozmowa z dr. hab. Tomaszem Nawrockim oraz dr. hab. Krzysztofem Bierwiaczonkiem"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

Gda\u0144sk, Gliwice oraz Wroc\u0142aw sta\u0142y si\u0119 przedmiotem socjologicznej debaty o kszta\u0142towaniu si\u0119 nowej to\u017csamo\u015bci miast i ich mieszka\u0144c\u00f3w. Naukowcy zbadali mi\u0119dzy innymi znaczenie historii miejsc, kszta\u0142towanie to\u017csamo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w w odniesieniu do miejskich przestrzeni oraz rol\u0119, jak\u0105 odgrywaj\u0105 przestrzenie publiczne w tworzeniu si\u0119 miejskich narracji. O tym, jaka jest to\u017csamo\u015b\u0107 Gliwic i ich mieszka\u0144c\u00f3w opowiadaj\u0105 wsp\u00f3\u0142autorzy bada\u0144: dr hab. Tomasz Nawrocki<\/a> oraz dr hab. Krzysztof Bierwiaczonek<\/a> z Wydzia\u0142u Nauk Spo\u0142ecznych<\/a> Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n

\n

\"Dr
\nSocjolodzy: (od lewej) dr hab. Krzysztof Bierwiaczonek oraz dyrektor Instytutu Socjologii <\/span>dr hab. Tomasz Nawrocki uczestniczyli w badaniach to\u017csamo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w trzech miast: Gda\u0144ska, Gliwic i Wroc\u0142awia
\nFot. Julia Agnieszka Szymala<\/p>\n

Dr Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz: <\/strong>Opublikowana w 2017 roku ksi\u0105\u017cka b\u0119d\u0105ca wynikiem wsp\u00f3\u0142prowadzonych przez Pan\u00f3w bada\u0144 to studium trzech miast: Gda\u0144ska, Gliwic i Wroc\u0142awia. W jej tytule pojawia si\u0119, opr\u00f3cz miasta i przestrzeni, s\u0142owo to\u017csamo\u015b\u0107. Co ten termin oznacza z perspektywy socjologa?<\/p>\n

Dr hab. Krzysztof Bierwiaczonek:<\/strong> Najkr\u00f3cej to\u017csamo\u015b\u0107 okre\u015bli\u0107 mo\u017cna jako zbi\u00f3r w\u0142a\u015bciwo\u015bci opisuj\u0105cych istotne cechy aktora lub podmiotu spo\u0142ecznego w jego w\u0142asnych przekonaniach. W przypadku miasta to zbi\u00f3r najbardziej charakterystycznych cech wyr\u00f3\u017cnionych przez konkretne podmioty spo\u0142eczne. S\u0105 nimi mieszka\u0144cy, przedstawiciele w\u0142adz, eksperci, instytucje. M\u00f3wi\u0105c o to\u017csamo\u015bci miasta, rozmawiamy zatem o r\u00f3\u017cnych miejskich narracjach. Miasto bowiem jest zawsze przez kogo\u015b \u201eopowiadane\u201d.<\/p>\n

Dr hab. Tomasz Nawrocki:<\/strong> Interesowa\u0142o nas mi\u0119dzy innymi to, czy miasto staje si\u0119 punktem odniesienia mieszka\u0144c\u00f3w. Nie chodzi zatem jedynie o wizerunek miasta kszta\u0142towany przez informacje publikowane np. w mediach czy wynikaj\u0105cy ze strategii promocyjnej lokalnych w\u0142adz, lecz o pewien uk\u0142ad odwo\u0142ywa\u0144 do element\u00f3w zwi\u0105zanych z przestrzeni\u0105 miejsk\u0105. Takim przyk\u0142adem jest sprawdzanie, czy mieszka\u0144cy Gda\u0144ska, Gliwic i Wroc\u0142awia, odpowiadaj\u0105c na pytanie: kim jestem, wplatali w ni\u0105 narracj\u0119 o mie\u015bcie.<\/p>\n

MK:<\/strong> Jaki jest zwi\u0105zek mi\u0119dzy miejskimi opowie\u015bciami a przekonaniami mieszka\u0144c\u00f3w? Czy s\u0105 to narracje to\u017csame?<\/p>\n

TN:<\/strong> Nie zawsze. Opowie\u015bci miejskie to kategoria szersza. \u0141\u0105czy bowiem te narracje, w kt\u00f3rych miasto jest \u201ebohaterem\u201d. Mo\u017ce to by\u0107 literatura, pewna linia ideowa, strategia rozwoju, a tak\u017ce promocja miasta \u2013 przygotowywane przez w\u0142adze miejskie; wypowiedzi ekspert\u00f3w (socjolog\u00f3w, historyk\u00f3w, architekt\u00f3w) oraz lokalnych autorytet\u00f3w i wreszcie to\u017csamo\u015bciowe narracje mieszka\u0144c\u00f3w kszta\u0142towane pomi\u0119dzy tradycyjnie rozumian\u0105 przestrzeni\u0105 publiczn\u0105 a nowymi formami obecno\u015bci miasta w przestrzeniach informacji, rozrywki i handlu.<\/p>\n

MK:<\/strong> Jaki obraz Gliwic i gliwiczan wy\u0142oni\u0142 si\u0119 na podstawie przeprowadzonych bada\u0144? Czy narracje mieszka\u0144c\u00f3w pokrywaj\u0105 si\u0119 z miejskimi opowie\u015bciami innych podmiot\u00f3w?<\/p>\n

TN:<\/strong> Gliwice to przyk\u0142ad miasta, w narracji o kt\u00f3rym dominuje w\u0142a\u015bciwie jedno has\u0142o: \u201eprzysz\u0142o\u015b\u0107\u201d. Analizowali\u015bmy wiele r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, rozmawiali\u015bmy z ekspertami odpowiedzialnymi za tworzenie strategii rozwoju miasta i narracji o nim. Badali\u015bmy oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c kontrnarracje, bo takie zawsze s\u0105 obecne w dyskusjach o mie\u015bcie. Nast\u0119pnie konfrontowali\u015bmy wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 obraz Gliwic z wypowiedziami mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

MK:<\/strong> Co m\u00f3wili eksperci i przedstawiciele lokalnych w\u0142adz?<\/p>\n

TN:<\/strong> Ujm\u0119 to w ten spos\u00f3b: Gliwice w narracjach tych podmiot\u00f3w to miasto, w kt\u00f3rym sprawnie rozwi\u0105zuje si\u0119 bie\u017c\u0105ce problemy, stawia si\u0119 na rozw\u00f3j, w tym na rozbudow\u0119 infrastruktury miejskiej i patrzy w przysz\u0142o\u015b\u0107. To\u017csamo\u015bciowe kwestie zwi\u0105zane z miastem czy mieszka\u0144cami nie stanowi\u0105 g\u0142\u00f3wnego przedmiotu debaty, schodz\u0105 na dalszy plan.<\/p>\n

KB:<\/strong> Jedno z pyta\u0144 zadanych ekspertom i przedstawicielom lokalnych w\u0142adz dotyczy\u0142o znaczenia przesz\u0142o\u015bci dla powstaj\u0105cych narracji o mie\u015bcie. Wielu z nich wskazywa\u0142o od razu instytucje z za\u0142o\u017cenia maj\u0105ce zajmowa\u0107 si\u0119 tym tematem, tj. za\u0142o\u017cone w 1905 roku Muzeum w Gliwicach oraz Dom Wsp\u00f3\u0142pracy Polsko-Niemieckiej, kt\u00f3rego celem jest przypominanie o wielokulturowo\u015bci \u015al\u0105ska i prowadzenie dialogu mi\u0119dzynarodowo\u015bciowego. Te instytucje, zdaniem przedstawicieli w\u0142adz oraz wielu ekspert\u00f3w, odpowiadaj\u0105 za relacj\u0119 przesz\u0142o\u015bci z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. Musimy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce s\u0105 to instytucje maj\u0105ce swoich \u015bci\u015ble okre\u015blonych odbiorc\u00f3w, a zatem r\u00f3wnie\u017c o ograniczonym wp\u0142ywie na tworzenie si\u0119 to\u017csamo\u015bci wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

MK:<\/strong> W kontek\u015bcie Gliwic mo\u017cna chyba jednak m\u00f3wi\u0107 o pewnym rodzaju po\u0142\u0105czenia tradycji i w\u0142adzy. Zygmunt Frankiewicz pe\u0142ni funkcj\u0119 prezydenta miasta nieprzerwanie od 1993 roku\u2026<\/p>\n

TN:<\/strong> Narracja o mie\u015bcie tworzona jest tak\u017ce przez prezydenta, kt\u00f3ry od dwudziestu pi\u0119ciu lat ma legitymizacj\u0119 wyborcz\u0105. Nazwali\u015bmy j\u0105 technokratycznym sposobem my\u015blenia o mie\u015bcie.<\/p>\n

MK: <\/strong>Co to oznacza?<\/p>\n

TN: <\/strong>W Gliwicach realizowana jest konsekwentnie technokratyczna wizja miasta jutra. Mieszka\u0144c\u00f3w \u0142\u0105czy miejsce pracy, wsp\u00f3\u0142dzielone przestrzenie rozrywki i handlu, ale nie my\u015bli si\u0119 o tworzeniu prawdziwej wsp\u00f3lnoty. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce gliwiczanie nie korzystaj\u0105 z prawa do decydowania o mie\u015bcie. Na przyk\u0142ad niewielkie znaczenie ma inicjatywa bud\u017cetu obywatelskiego. Jest to miasto przysz\u0142o\u015bci oferuj\u0105ce atrakcyjne miejsca pracy, sprawn\u0105 komunikacj\u0119 samochodow\u0105  oraz rozbudowane przestrzenie rozrywki, rekreacji i handlu dla mieszka\u0144c\u00f3w-konsument\u00f3w, lecz nie obywateli wsp\u00f3lnoty miejskiej.<\/p>\n

MK:<\/strong> Wynika z tego, \u017ce gliwiczanie r\u00f3wnie\u017c nie musz\u0105 konstruowa\u0107 to\u017csamo\u015bci miasta, poniewa\u017c oni ju\u017c wiedz\u0105, \u017ce \u201eprzysz\u0142o\u015b\u0107 jest tutaj\u201d\u2026<\/p>\n

KB:<\/strong> \u2026\u201ecokolwiek to znaczy\u201d, jak powiedzia\u0142 jeden z ekspert\u00f3w. Tu pojawia si\u0119 w\u0105tek kontrnarracji, kt\u00f3re by\u0142y s\u0142yszalne, ale w zdecydowanej mniejszo\u015bci i w\u0142a\u015bciwie bez wi\u0119kszego znaczenia dla g\u0142\u00f3wnej wizji miasta. Co ciekawe, kilkoro respondent\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w Gliwic \u2013 odpowiedzia\u0142o, \u017ce s\u0105 dumni z mieszkania w tym mie\u015bcie, poniewa\u017c tu przecinaj\u0105 si\u0119 autostrady\u2026<\/p>\n

\"Drogowa
\nGliwicki odcinek Drogowej Trasy \u015arednicowej z jednej strony naruszy\u0142 XIX-wieczny uk\u0142ad miasta, z drugiej \u2013 przyczyni\u0142 si\u0119 do poprawy jako\u015bci komunikacji
\nFot. dr hab. Krzysztof Bierwiaczonek
\n <\/p>\n

MK:<\/strong> Czy to z\u0142a odpowied\u017a? Rozmawiamy o mie\u015bcie, w kt\u00f3rym zapewne jedn\u0105 z najbardziej \u0142\u0105cz\u0105cych wszystkich instytucji jest Politechnika \u015al\u0105ska kszta\u0142c\u0105ca przysz\u0142ych in\u017cynier\u00f3w\u2026<\/p>\n

KB:<\/strong> Jeden z ekspert\u00f3w opowiedzia\u0142 nam pewien \u017cart. Ot\u00f3\u017c, je\u015bli na ulicach Gliwic kto\u015b krzyknie: \u201ePanie in\u017cynierze!\u201d, odwr\u00f3c\u0105 si\u0119 wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani\u2026 Politechnika \u015al\u0105ska jest wiod\u0105c\u0105 uczelni\u0105 techniczn\u0105 w Polsce i rzeczywi\u015bcie mieszka\u0144cy s\u0105 z niej dumni, wymieniaj\u0105c j\u0105 jako jedn\u0105 z najbardziej spajaj\u0105cych przestrzeni. Jednak czy miastotw\u00f3rcz\u0105 si\u0142\u0119 mo\u017cna opiera\u0107 jedynie na technologiczno-infrastrukturalnej wizji?
\n <\/p>\n

\"Kampus<\/p>\n

\n

Utworzenie Politechniki \u015al\u0105skiej, znaczenie wiedzy technicznej oraz dominacja in\u017cynier\u00f3w w strukturze zatrudnienia to czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na zwrot ku nowoczesno\u015bci i innowacjom. Na zdj\u0119ciu: cz\u0119\u015b\u0107 kampusu gliwickiej uczelni
\nFot. dr hab. Krzysztof Bierwiaczonek<\/p>\n

 <\/p>\n

MK:<\/strong> Kim jest zatem wsp\u00f3\u0142czesny gliwiczanin?<\/p>\n

TN:<\/strong> Gliwiczanie identyfikuj\u0105 si\u0119 przede wszystkim z polsko\u015bci\u0105, w dalszej perspektywie z miastem. Aby by\u0107 gliwiczaninem, wystarczy\u2026 mieszka\u0107 w Gliwicach. Nie ma tu rzeczywistego historycznego zakorzenienia, czasem jedynie pojawiaj\u0105 si\u0119 odwo\u0142ania do lokalnych mit\u00f3w. W og\u00f3le te historyczne w\u0105tki w wypowiedziach mieszka\u0144c\u00f3w s\u0105 niezwykle ciekawe. W odpowiedziach na pytanie o najs\u0142awniejszego gliwiczanina najcz\u0119\u015bciej pojawia\u0142o si\u0119 nazwisko Oscara Troplowitza, wsp\u00f3\u0142wynalazcy kremu Nivea, a jednym z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 z przesz\u0142o\u015bci miasta by\u0142 natomiast\u2026 przemarsz wojsk Jana III Sobieskiego, kt\u00f3ry mia\u0142 tu napisa\u0107 \u201eList do Marysie\u0144ki\u201d. Zapomina si\u0119 natomiast o innych istotnych wydarzeniach, jak chocia\u017cby o l\u0105dowaniu sterowca \u201eGraf Zeppelin\u201d w 1931 roku, o wiele bardziej znacz\u0105cego dla przestrzeni lokalnej.<\/p>\n

MK:<\/strong> Jest jeszcze Radiostacja Gliwice\u2026<\/p>\n

TN:<\/strong> To tak\u017ce kontekst szerszy, europejski. My szukali\u015bmy opowie\u015bci, kt\u00f3re bardziej zakorzenia\u0142yby mieszka\u0144c\u00f3w w regionalnym i lokalnym  kontek\u015bcie narracyjnym.<\/p>\n

KB:<\/strong> W tym sensie ciekawym przyk\u0142adem jest inny znany gliwiczanin, Karl Schabik, o kt\u00f3rym mieszka\u0144cy prawie zupe\u0142nie zapomnieli, cho\u0107 pami\u0119ta o nim wielu ekspert\u00f3w, a kt\u00f3ry przecie\u017c to miasto tworzy\u0142 w I po\u0142owie XX wieku. By\u0142 znanym architektem odpowiedzialnym za planowanie przestrzenne Gliwic. Zaprojektowa\u0142 zreszt\u0105 jedn\u0105 z wa\u017cniejszych osi urbanistycznych prowadz\u0105c\u0105 od pl. Krakowskiego obok obecnej siedziby Urz\u0119du Miasta.
\n <\/p>\n

\"Manifestacja
\nGliwiczanie podczas manifestacji zorganizowanej w Dniu Niepodleg\u0142o\u015bci (2014 rok).
\nKieruj\u0105c si\u0119 na plac J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, m<\/span>ieszka\u0144cy id\u0105 ulic\u0105 ks. kard. Stefana Wyszy\u0144skiego stanowi\u0105c\u0105 fragment osi miejskiej zaprojektowanej przez Karla Schabika
\nFot. dr hab. Krzysztof Bierwiaczonek<\/p>\n

MK:<\/strong> Jakie s\u0105 konsekwencje technokratycznego sposobu my\u015blenia gliwiczan o mie\u015bcie oraz konstruowanie to\u017csamo\u015bci w niewielkim stopniu odnosz\u0105cej si\u0119 do miejskiej przestrzeni? Czy taka postawa mo\u017ce sprzyja\u0107 silniejszemu odp\u0142ywowi mieszka\u0144c\u00f3w w sytuacji, gdy miasto przestanie sprawnie funkcjonowa\u0107? I, powiedzmy, gliwiczanin bez problemu za chwil\u0119 stanie si\u0119 np. rybniczaninem albo katowiczaninem?<\/p>\n

KB:<\/strong> Ten w\u0105tek w jednym ze swoich tekst\u00f3w poruszy\u0142 prof. Tadeusz S\u0142awek. Pisz\u0105c o odkrywaniu miasta, nawi\u0105za\u0142 do metafory miasta \u201edolnego\u201d i \u201eg\u00f3rnego\u201d, a tak\u017ce \u0142\u0105cz\u0105cej ich bramy. \u201eDolnym\u201d miastem poruszamy si\u0119 na co dzie\u0144, to tkanka urbanistyczna i architektoniczna \u2013 i z niej gliwiczanie s\u0105 zadowoleni. Jest jeszcze \u201eg\u00f3rne\u201d miasto, a wi\u0119c pr\u00f3ba zbudowania g\u0142\u0119bszej, indywidualnej relacji z miastem, w kt\u00f3rym mieszkam. Trzeba tylko podj\u0105\u0107 trud odnalezienia bramy stanowi\u0105cej przej\u015bcie mi\u0119dzy obiema sferami, a to oznacza m.in. konieczno\u015b\u0107 obecno\u015bci jednostki w mie\u015bcie, jej aktywne uczestnictwo w zdarzeniach maj\u0105cych wp\u0142yw na funkcjonowanie miejsca. Wydaje si\u0119, \u017ce w Gliwicach ten rodzaj wysi\u0142ku nie jest podejmowany.<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy mieszka\u0144cy Gliwic maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce najwi\u0119kszy wp\u0142yw na to, w kt\u00f3rym kierunku rozwija si\u0119 miasto, ma lokalna w\u0142adza?<\/p>\n

TN:<\/strong> Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 respondent\u00f3w wskaza\u0142a lokaln\u0105 w\u0142adz\u0119 jako najsilniejsz\u0105 miastotw\u00f3rcz\u0105 si\u0142\u0119. Sw\u00f3j wp\u0142yw na miasto postrzegaj\u0105 znacznie s\u0142abiej. Co ciekawe, nawet je\u015bli mog\u0105 bezpo\u015brednio decydowa\u0107 o zmianach, to nie do ko\u0144ca si\u0119 anga\u017cuj\u0105 w tego typu wydarzenia. Trudno \u017ceby by\u0142o inaczej, je\u017celi w\u0142adze miasta niech\u0119tnie patrz\u0105 na inicjatywy spo\u0142eczne, takie jak np. pr\u00f3ba zorganizowania akcji \u017bywa Ulica przez Fundacj\u0119 Napraw Sobie Miasto.<\/p>\n

MK:<\/strong> Pa\u0144stwa badania dotyczy\u0142y tak\u017ce Gda\u0144ska i Wroc\u0142awia. Czy tego typu analizy socjologiczne mog\u0105 mie\u0107 wsp\u00f3lnego odbiorc\u0119?<\/p>\n

TN:<\/strong> Szczeg\u00f3lnie ciekawe wydaje si\u0119 zestawienie wynik\u00f3w przeprowadzonych przez nas bada\u0144 w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesnej to\u017csamo\u015bci tak r\u00f3\u017cnych przestrzeni miejskich i ich mieszka\u0144c\u00f3w. A r\u00f3\u017cnic tych jest wiele: historia, geograficzna lokalizacja, strategia rozwoju miasta, pochodzenie mieszka\u0144c\u00f3w, ich stosunek do w\u0142adz i lokalna polityka, typy uczelni, znaczenie w skali regionu, kraju i Europy itd. Zale\u017ca\u0142o nam na tym, aby pokaza\u0107, jak r\u00f3\u017cne strategie mog\u0105 by\u0107 obierane zar\u00f3wno przez w\u0142adze, jak i mieszka\u0144c\u00f3w w kontek\u015bcie konstruowania w\u0142asnych to\u017csamo\u015bci. Pewnych rzeczy mo\u017cemy si\u0119 od siebie uczy\u0107 i dawa\u0107 wskaz\u00f3wki, na co osoby maj\u0105ce wp\u0142yw na kszta\u0142towanie \u015bwiadomo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w mog\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 jeszcze uwag\u0119, przygotowuj\u0105c strategi\u0119 rozwoju i promocji miasta na nast\u0119pne lata.  Szczeg\u00f3lnie ciekawym przyk\u0142adem jest tu Gda\u0144sk, w kt\u00f3rym prowadzi si\u0119 od lat debat\u0119 o to\u017csamo\u015bci miasta i w spos\u00f3b \u015bwiadomy kreuje wsp\u00f3lnot\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. Gda\u0144sk zdecydowanie odr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno od Gliwic, jak i Wroc\u0142awia.<\/p>\n

KB:<\/strong> Na pewno b\u0119dzie to r\u00f3wnie\u017c ciekawa lektura dla mieszka\u0144c\u00f3w miast, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki temu by\u0107 mo\u017ce zadadz\u0105 sobie podobne pytania o znaczenie miasta w konstruowaniu w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n

MK:<\/strong> Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n

\n

Ksi\u0105\u017cka pt. \u201eMiasto \u2013 Przestrze\u0144 \u2013 To\u017csamo\u015b\u0107. Studium trzech miast Gda\u0144sk, Gliwice, Wroc\u0142aw\u201d autorstwa dr hab. prof. UWr Katarzyny Kajdanek, dr. hab. Krzysztofa Bierwiaczonka, dr hab. Ma\u0142gorzaty Dymnickiej i dr. hab. Tomasza Nawrockiego ukaza\u0142a si\u0119 w 2017 roku nak\u0142adem Wydawnictwa Naukowego Scholar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109815"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109815"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109815\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}