![\"Mgr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/7a5d0505600d348fb0f3a0a991c11cb2_1_mariusz_wierzgon_fot-michal_ronikier.jpg\")
\nMgr Mariusz Wierzgo\u0144 podczas bada\u0144 terenowych na Antarktydzie
\nFot. Micha\u0142 Ronikier
\n <\/p>\n
Mgr Mariusz Wierzgo\u0144, doktorant na Wydziale Biologii i Ochrony \u015arodowiska U\u015a, fascynuje si\u0119 briologi\u0105 \u2013 nauk\u0105 o mszakach, kt\u00f3re mo\u017cna znale\u017a\u0107 praktycznie w ka\u017cdym, nawet najbardziej nieprzyjaznym \u017cywym organizmom zak\u0105tku \u015bwiata. Te niepozorne ro\u015bliny potrafi\u0105 przetrwa\u0107 w lesie, na miejskim trawniku, a nawet\u2026 na biegunach. B\u0119d\u0105c specjalist\u0105 w tej dziedzinie, naukowiec pracuje w r\u00f3\u017cnych zespo\u0142ach badawczych, s\u0142u\u017c\u0105c swoj\u0105 wiedz\u0105 i do\u015bwiadczeniem. Niedawno wr\u00f3ci\u0142 z miesi\u0119cznej wyprawy na Antarktyd\u0119, gdzie zbiera\u0142 pr\u00f3by wybranych gatunk\u00f3w mch\u00f3w do dalszych bada\u0144, kt\u00f3rych celem jest rekonstrukcja historii ekosystem\u00f3w l\u0105dowych Antarktyki.<\/p>\n
\nMgr Mariusz Wierzgo\u0144 podczas bada\u0144 terenowych na Antarktydzie
\nFot. Micha\u0142 Ronikier
\n <\/p>\n
Antarktyda to jeden z najmniej poznanych kontynent\u00f3w \u015bwiata. Znajduje si\u0119 na po\u0142udniowej p\u00f3\u0142kuli Ziemi, jest prawie dwukrotnie wi\u0119ksza od Australii, w 98 proc. jej terytorium pokryte jest lodem. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce i na tym najbardziej zimnym, najbardziej odleg\u0142ym i najbardziej wietrznym l\u0105dzie znajduj\u0105 si\u0119 obszary wolne od lodu, poro\u015bni\u0119te mchami i porostami. Ro\u015bliny te badane s\u0105 w ramach projektu naukowego, kt\u00f3rego celem jest rekonstrukcja historii ekosystem\u00f3w l\u0105dowych Antarktyki w oparciu o metody biogeografii molekularnej. Funkcj\u0119 lidera projektu pe\u0142ni dr hab. prof. IB PAN Micha\u0142 Ronikier z Instytutu Botaniki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.<\/p>\n
Badania ekosystem\u00f3w w tak trudno dost\u0119pnym miejscu Ziemi mo\u017cliwe s\u0105 dzi\u0119ki m.in. istniej\u0105cej od 1977 roku Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. W lutym przebywa\u0142a w niej trzyosobowa grupa naukowc\u00f3w. Prof. Micha\u0142owi Ronikierowi towarzyszy\u0142 dr Tomasz Suchan z Instytutu Botaniki PAN w Krakowie oraz mgr Mariusz Wierzgo\u0144 z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, od wielu lat zajmuj\u0105cy si\u0119 mszakami. Naukowcy przez trzy tygodnie prowadzili prace terenowe. Odwiedzaj\u0105c szereg stanowisk w obr\u0119bie Zatoki Admiralicji, pobierali i konserwowali pr\u00f3by wybranych gatunk\u00f3w mch\u00f3w do bada\u0144 zmienno\u015bci genetycznej, a tak\u017ce pr\u00f3by \u015brodowiskowe do bada\u0144 DNA z gleby.
\n <\/p>\n
![\"Polska](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/cac833146740ddacc8b537f9021f4da5_p1020647.jpg\")
\nPolska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego na Antarktydzie
\nFot. Mariusz Wierzgo\u0144
\n <\/p>\n
\u2013 Je\u015bli grupa badawcza realizuj\u0105ca dany projekt potrzebuje pomocy naukowca specjalizuj\u0105cego si\u0119 w konkretnej klasie ro\u015blin lub zwierz\u0105t, otwiera si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 nawi\u0105zania wsp\u00f3\u0142pracy. Tak by\u0142o r\u00f3wnie\u017c w moim przypadku \u2013 m\u00f3wi mgr Mariusz Wierzgo\u0144. \u2013 Cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144, o kt\u00f3rych rozmawiamy, prowadzona jest na wybranych gatunkach mszak\u00f3w. W zwi\u0105zku z tym pan profesor zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do mnie z pytaniem, czy by\u0142bym zainteresowany wsp\u00f3\u0142prac\u0105 w ramach kierowanego przez niego projektu, w tym r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142em w pracach terenowych na Antarktydzie. Nie zastanawia\u0142em si\u0119 ani chwili.<\/p>\n
Wyprawa zosta\u0142a zorganizowana na prze\u0142omie stycznia i lutego 2018 roku. Zadanie doktoranta z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego polega\u0142o przede wszystkim na odszukiwaniu wskazanych przez prof. M. Ronikiera gatunk\u00f3w mch\u00f3w, kt\u00f3re poddane zostan\u0105 dalszym analizom. Realizacja planu nie by\u0142a jednak \u0142atwa ze wzgl\u0119du na ekstremalnie trudne warunki panuj\u0105ce na Antarktydzie oraz konieczno\u015b\u0107 zdobycia jak najwi\u0119kszej ilo\u015bci materia\u0142u do bada\u0144 w stosunkowo kr\u00f3tkim czasie.<\/p>\n
\u2013 Otrzyma\u0142em list\u0119 gatunk\u00f3w, kt\u00f3re nale\u017cy odszuka\u0107 w okre\u015blonym miejscu. \u015aciga\u0142em si\u0119 z czasem. Na wszystkich fotografiach jestem wi\u0119c w pozycji \u201ez nosem przy ziemi\u201d, uwieczniony podczas poszukiwania ro\u015blin \u2013 m\u00f3wi ze \u015bmiechem naukowiec.<\/p>\n
Wspominaj\u0105c prace terenowe, zwraca tak\u017ce uwag\u0119 na zmienno\u015b\u0107 pogody na biegunie po\u0142udniowym. \u2013 Mieli\u015bmy zapewniony transport do wyznaczonych wcze\u015bniej punkt\u00f3w w terenie, w kt\u00f3rych spodziewali\u015bmy si\u0119 znale\u017a\u0107 wa\u017cne dla projektu gatunki mch\u00f3w. W jednej chwili pogoda sprzyja\u0142a, kilka minut p\u00f3\u017aniej m\u00f3g\u0142 zerwa\u0107 si\u0119 gwa\u0142towny wiatr, kt\u00f3ry skraca\u0142 niespodziewanie nasze wyj\u015bcie w teren \u2013 opowiada briolog.<\/p>\n
Wyzwaniem okaza\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sam pob\u00f3r pr\u00f3b. Jak wspomina mgr Mariusz Wierzgo\u0144, zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce interesuj\u0105cy go gatunek mchu porasta\u0142 ogromn\u0105, prawie pionow\u0105 \u015bcian\u0119 skaln\u0105 z osypuj\u0105cymi si\u0119 kamieniami. Poruszaj\u0105c si\u0119 na kolanach, naukowiec pr\u00f3bowa\u0142 znale\u017a\u0107 rosn\u0105cy wy\u0142\u0105cznie tam mech Schistidium steerei<\/em> (gatunek endemiczny dla Antarktydy). \u2013 Mia\u0142em cztery godziny na wykonanie zadania. Wpatrywa\u0142em si\u0119 w t\u0119 ska\u0142\u0119, zastanawiaj\u0105c si\u0119, jak mam si\u0119 tam dosta\u0107, aby pobra\u0107 materia\u0142 do bada\u0144, o kt\u00f3rym wiem jedynie, \u017ce powinien si\u0119 znajdowa\u0107 gdzie\u015b na wysoko\u015bci 100 m n.p.m. Ale czy warto si\u0119 d\u0142ugo zastanawia\u0107? Zaatakowa\u0142em \u015bcian\u0119 i po prostu zacz\u0105\u0142em szuka\u0107. Adrenalina by\u0142a tak du\u017ca, \u017ce zapomnia\u0142em nawet o moim lekkim l\u0119ku wysoko\u015bci, kt\u00f3ry nazywam\u2026 zdrowym rozs\u0105dkiem \u2013 opowiada m\u0142ody naukowiec. \u2013 Wyprawa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem, ale dobrze, \u017ce mama nie wiedzia\u0142a, jakie przestrzenie mia\u0142em eksplorowa\u0107! \u2013 dodaje ze \u015bmiechem.<\/p>\n Zastosowanie biologii molekularnej na zgromadzonym materiale pozwoli odpowiedzie\u0107 m.in. na pytanie, jaka jest geneza antarktycznych endemit\u00f3w. Naukowcy pracuj\u0105cy w zespole prof. Micha\u0142a Ronikiera sprawdz\u0105, czy owe gatunki znalaz\u0142y si\u0119 na badanym kontynencie stosunkowo niedawno, rozprzestrzeniaj\u0105c si\u0119 przyk\u0142adowo z wysp subantarktycznych, czy mo\u017ce przetrwa\u0142y na Antarktydzie od czas\u00f3w, gdy Ameryka Po\u0142udniowa, Afryka, Indie, Australia, Antarktyda i po\u0142udniowo-wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 Azji tworzy\u0142y jeden superkontynent zwany Gondwan\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 gatunk\u00f3w, jak wyja\u015bnia doktorant, nie zmieni\u0142a si\u0119 a\u017c tak bardzo od tamtego czasu i obecnie stanowi\u0105 swoist\u0105 \u201epami\u0105tk\u0119\u201d po cieplejszym okresie w dziejach tego kontynentu.<\/p>\n Jeszcze do niedawna naukowcy podzielali przekonanie, \u017ce w zimniejszych okresach w historii Ziemi cz\u0119\u015b\u0107 kontynent\u00f3w by\u0142a szczelnie pokryta lodem, co skutecznie uniemo\u017cliwia\u0142o rozwijanie si\u0119 jakiejkolwiek formy \u017cycia. Badania pokaza\u0142y jednak, \u017ce w nawet najbardziej nieprzyjaznym \u015brodowisku mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 swego rodzaju oazy, w kt\u00f3rych pewne ro\u015bliny przetrwa\u0142y niesprzyjaj\u0105ce czasy. Wiadomo ju\u017c, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 badanych gatunk\u00f3w jest ewolucyjnie stara, co sugerowa\u0142oby, \u017ce teoria o ich przetrwaniu przez wiele milion\u00f3w lat wydaje si\u0119 bardziej prawdopodobna. Takimi obszarami, w kt\u00f3rych ro\u015bliny mog\u0142yby funkcjonowa\u0107, s\u0105 nunataki \u2013 strome, niemal\u017ce pionowe masywy skalne, na kt\u00f3rych l\u00f3d nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 utrzyma\u0107. Zatem cz\u0119\u015b\u0107 ro\u015blin tworz\u0105cych obecnie ekosystem Antarktydy w\u0142a\u015bnie tam mog\u0142a przetrwa\u0107 okresy najwi\u0119kszych zlodowace\u0144. \u015awiadczy o tym m.in. specyficzne rozmieszczenie niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w na kontynencie.<\/p>\n \u2013 Opis procesu przemieszczania si\u0119 tych ro\u015blin oraz historia tworzenia tego szczeg\u00f3lnego ekosystemu s\u0105 w\u0142a\u015bnie przedmiotem bada\u0144 zespo\u0142u, do kt\u00f3rego nale\u017c\u0119. Odpowiedzi dostarcz\u0105 analizy genetycznego zr\u00f3\u017cnicowania gatunk\u00f3w mch\u00f3w w zale\u017cno\u015bci od miejsca, w kt\u00f3rym dzi\u015b rosn\u0105 na terenie Antarktydy \u2013 m\u00f3wi mgr Mariusz Wierzgo\u0144. Szczeg\u00f3\u0142owe informacje na temat projektu dost\u0119pne s\u0105 na stronie internetowej grupy badawczej Molecular Biogeography Group (www.molecular-biogeography.botany.pl<\/a>).<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142praca z zespo\u0142em prof. Micha\u0142a Ronikiera narodzi\u0142a si\u0119 znaczenie wcze\u015bniej, jeszcze podczas sta\u017cu, kt\u00f3ry doktorant realizowa\u0142 w ramach programu pn. \u201eBio-PRO: Ewolucja Bio- PROfesjonalizmu\u201d.<\/p>\n Warto doda\u0107, \u017ce mgr Mariusz Wierzgo\u0144 interesuje si\u0119 nie tylko mszakami. Prowadzi r\u00f3wnie\u017c badania dotycz\u0105ce roli martwego drewna w ekosystemach le\u015bnych i ekologii brioflory miejskiej. Anga\u017cuje si\u0119 ponadto w popularyzacj\u0119 wiedzy przyrodniczej, prowadz\u0105c warsztaty botaniczne i uczestnicz\u0105c w wydarzeniach, takich jak Noc Biolog\u00f3w czy festiwale nauki. Od 2017 roku pe\u0142ni funkcj\u0119 edukatora w \u015al\u0105skim Ogrodzie Botanicznym. Jest tak\u017ce cz\u0142onkiem Polskiego Towarzystwa Botanicznego. Jego rozprawa doktorska dotyczy\u0107 b\u0119dzie czynnik\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych wyst\u0119powanie epifit\u00f3w mszystych w aglomeracji miejsko-przemys\u0142owej.<\/p>\n Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz<\/em><\/p>\n Artyku\u0142 pt. \u201eMchy na mszarniku i nunatakach\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 7 (257) kwiecie\u0144 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Mgr Mariusz Wierzgo\u0144, doktorant na Wydziale Biologii i Ochrony \u015arodowiska U\u015a, fascynuje si\u0119 briologi\u0105 \u2013 nauk\u0105 o mszakach, kt\u00f3re mo\u017cna znale\u017a\u0107 praktycznie w ka\u017cdym, nawet najbardziej nieprzyjaznym \u017cywym organizmom zak\u0105tku \u015bwiata. Te niepozorne ro\u015bliny potrafi\u0105 przetrwa\u0107 w lesie, na miejskim trawniku, a nawet\u2026 na biegunach. B\u0119d\u0105c specjalist\u0105 w tej dziedzinie, naukowiec pracuje w r\u00f3\u017cnych zespo\u0142ach badawczych, s\u0142u\u017c\u0105c swoj\u0105 wiedz\u0105 i do\u015bwiadczeniem. […]<\/p>\n
\n <\/p>\n![\"Mech](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/f817620786799f1c1262e5c3e8a209e7_p1020539.jpg\")
\nMech Schistidium steerei<\/em>, gatunek endemiczny dla Antarktydy
\nFot. Mariusz Wierzgo\u0144
\n <\/p>\n
\n