![\"Dr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/519a894f18363ad0e23fe650bd37a8e4_agnieszka_skorupa.jpg\")
\nDr Agnieszka Skorupa na prze\u0142\u0119czy pod Fuglem na Spitsbergenie
\nFot. Archiwum A. Skorupy
\n <\/p>\n
Niemal codziennie na ekranach telewizor\u00f3w lub monitor\u00f3w komputer\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 drastyczne obrazy kataklizm\u00f3w, wojen, katastrof\u2026 Czy ogl\u0105daj\u0105c dramatyczne zmagania o \u017cycie, oswajamy si\u0119 z zagro\u017ceniami i potrafimy przewidzie\u0107 w\u0142asn\u0105 reakcj\u0119 w zderzeniu z realnym niebezpiecze\u0144stwem? Jakie predyspozycje i cechy decyduj\u0105 o umiej\u0119tno\u015bci radzenia sobie w krytycznym po\u0142o\u017ceniu, w sytuacjach skrajnych i ekstremalnych?
\n <\/p>\n
\nDr Agnieszka Skorupa na prze\u0142\u0119czy pod Fuglem na Spitsbergenie
\nFot. Archiwum A. Skorupy
\n <\/p>\n
Zagadnienia te nurtuj\u0105 przede wszystkim praktyk\u00f3w, s\u0142u\u017cby ratownicze i mundurowe, pozostaj\u0105 tak\u017ce w kr\u0119gu zainteresowa\u0144 badawczych m.in. psycholog\u00f3w, fizjolog\u00f3w, biolog\u00f3w czy lekarzy. Brakuje jednak zespo\u0142\u00f3w interdyscyplinarnych skupionych wy\u0142\u0105cznie na badaniach zachowa\u0144 w sytuacjach skrajnych i ekstremalnych. Temat mimo ogromnej popularno\u015bci nadal jest niszowy.<\/p>\n
Dr Agnieszka Skorupa<\/a>, adiunkt w Zak\u0142adzie Psychologii Og\u00f3lnej na Wydziale Pedagogiki i Psychologii<\/a> U\u015a, specjalizuje si\u0119 w zakresie psychologii r\u00f3\u017cnic indywidualnych. Przedmiot ten stawia pytania, w jakim stopniu geny, a w jakim \u015brodowisko wp\u0142ywaj\u0105 na nasze zachowanie oraz na ile nasze biologicznie zdeterminowane cechy s\u0105 adaptacyjne i czy mog\u0105 ulega\u0107 modyfikacji na skutek r\u00f3\u017cnych wydarze\u0144 \u017cyciowych. Dla psycholog\u00f3w to wiedza bazowa, dla m\u0142odej psycholo\u017cki fundament, na kt\u00f3rym buduje swoj\u0105 prac\u0119 badawcz\u0105 z psychologii przetrwania \u2013 jak sama okre\u015bla kr\u0105g swoich zainteresowa\u0144, nie tylko naukowych.<\/p>\n \u2013 Przez lata zajmowa\u0142am si\u0119 survivalem \u2013 opowiada dr A. Skorupa \u2013 je\u017adzi\u0142am na obozy przetrwania, by\u0142am instruktorem, prowadzi\u0142am grupy m\u0142odzie\u017cy, du\u017co podr\u00f3\u017cowa\u0142am, nawi\u0105za\u0142am wiele kontakt\u00f3w z lud\u017ami, kt\u00f3rzy stali si\u0119 inspiracj\u0105 mojej pracy badawczej.<\/p>\n \u015awiadectwem obszernych i r\u00f3\u017cnorodnych zainteresowa\u0144 s\u0105 referaty wyg\u0142aszane na mi\u0119dzynarodowych konferencjach i liczne artyku\u0142y naukowe, kt\u00f3rych tematyka najlepiej oddaje obszary zainteresowa\u0144. Oscyluj\u0105 one mi\u0119dzy psychologi\u0105 turystyki, psychologi\u0105 sportu ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem bada\u0144 wspinaczy i zachowa\u0144 cz\u0142owieka wobec g\u00f3r, a tak\u017ce szeroko rozumian\u0105 psychologi\u0105 zdrowia i jako\u015bci \u017cycia po\u0142\u0105czon\u0105 z rozwojem zr\u00f3wnowa\u017conym.<\/p>\n Efektem kontakt\u00f3w ze \u015brodowiskiem mi\u0142o\u015bnik\u00f3w survivalu by\u0142 niezwykle oryginalny temat pracy magisterskiej po\u015bwi\u0119conej poszukiwaniom znamion syndromu Piotrusia Pana u wspinaczy wysokog\u00f3rskich. Autorka stara\u0142a si\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie, na ile anga\u017cowanie si\u0119 w alpinizm jest wyrazem eskapizmu i nosi znamiona ucieczki przed codzienno\u015bci\u0105 i czy pasja ta jest efektem pewnego rodzaju niedojrza\u0142o\u015bci, egocentryzmu, czy te\u017c jest drog\u0105 do samorealizacji, podobn\u0105 do ka\u017cdej innej. Syndrom Piotrusia Pana w wynikach bada\u0144 nie znalaz\u0142 potwierdzenia, cho\u0107 znamienne by\u0142o wyst\u0119powanie poszczeg\u00f3lnych jego element\u00f3w. Dzi\u015b z perspektywy do\u015bwiadcze\u0144 zawodowych pani adiunkt dostrzega wiele pu\u0142apek w prowadzonych przed laty badaniach. Np. w grupie wspinaczy wysokog\u00f3rskich, kt\u00f3rzy zgodzili si\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119, znale\u017ali si\u0119 prawdopodobnie ludzie bardziej prospo\u0142eczni, kooperatywni, zorientowani na relacje.<\/p>\n \u2013 Nie uda\u0142o mi si\u0119 uchwyci\u0107 ca\u0142ego spektrum, czyli ludzi nastawionych typowo eskapistycznie, na siebie, na realizacj\u0119 przede wszystkim w\u0142asnego ja, poniewa\u017c najcz\u0119\u015bciej tego typu ludzie nie chc\u0105 uczestniczy\u0107 w badaniach. Zaproponowany konstrukt by\u0142 ponadto trudny do zoperacjonalizowania. B\u0142\u0105d m\u0142odego badacza \u2013 surowo os\u0105dza swoj\u0105 prac\u0119 psycholo\u017cka. Przyznaje jednak, \u017ce koncepcja by\u0142a interesuj\u0105ca.<\/p>\n Zdaniem dr A. Skorupy kszta\u0142t jej pracy naukowej nie by\u0142 dzie\u0142em przypadku, ale nast\u0119pstwem wszystkiego, czym zajmowa\u0142a si\u0119 w r\u00f3\u017cnych sferach swojego \u017cycia. Gdyby nie wcze\u015bniejsza znajomo\u015b\u0107 z Jankiem Mel\u0105, pierwszym niepe\u0142nosprawnym podr\u00f3\u017cnikiem, najm\u0142odszym w historii zdobywc\u0105 biegun\u00f3w p\u00f3\u0142nocnego i po\u0142udniowego, mo\u017ce nie posz\u0142aby do Oka Miasta na spotkanie zorganizowane w ramach \u015al\u0105skiej Kawiarni Naukowej i nie mia\u0142aby mo\u017cliwo\u015bci porozmawia\u0107 z wybitnym glacjologiem profesorem Jackiem Jani\u0105. Zach\u0119cona znakomit\u0105 atmosfer\u0105 studentka ostatniego roku psychologii zapyta\u0142a w\u00f3wczas badacza lodowc\u00f3w, czy polarnikom nie przyda\u0142yby si\u0119 badania psychologiczne. Tak rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 kolejny rozdzia\u0142 \u017cycia naukowego. \u017byczliwo\u015b\u0107 i otwarto\u015b\u0107 profesora sprawi\u0142y, \u017ce temat przewodu doktorskiego by\u0142 niemal gotowy i \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 nie tylko potrzebny, ale po raz kolejny \u2013 niszowy.<\/p>\n Pierwsze badania psychologiczne polarnik\u00f3w prowadzi\u0142 na prze\u0142omie lat 70. i 80. ubieg\u0142ego wieku ceniony psycholog prof. Jan Terelak z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie. Przez 30 nast\u0119pnych lat nikt w Polsce nie podj\u0105\u0142 tego tematu, pierwsza by\u0142a dr A. Skorupa, kt\u00f3ra w 2013 roku wyruszy\u0142a na Spitsbergen.<\/p>\n \u2013 Ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w moje badania mia\u0142y zupe\u0142nie inny charakter ni\u017c te prowadzone przez prof. J. Terelaka, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 rok na biegunie po\u0142udniowym, prowadz\u0105c prace badawcze w polskiej stacji arktycznej, jednocze\u015bnie uczestnicz\u0105c samodzielnie w wyprawie polarnej. Ja skupi\u0142am si\u0119 przede wszystkim na badaniach zdalnych, celowo nie chcia\u0142am stawa\u0107 si\u0119 cz\u0142onkiem grupy. W psychologii polarnej badaj\u0105cej zachowania cz\u0142owieka w sytuacjach ekstremalnych rodzi si\u0119 wiele wyzwa\u0144 natury technicznej i organizacyjnej.<\/p>\n Prof. J. Terelak np. celowo tworzy\u0142 sytuacje eksperymentalne, kt\u00f3re pozwala\u0142y na badania reakcji w symulowanych warunkach, ja skupia\u0142am si\u0119 na analizie zachowania w warunkach zastanych \u2013 wyja\u015bnia psycholo\u017cka. Prof. J. Jania skontaktowa\u0142 m\u0142od\u0105 badaczk\u0119 z geografem prof. Piotrem G\u0142owackim z Instytutu Geofizyki PAN, kt\u00f3ry przez lata nadzorowa\u0142 funkcjonowanie Polskiej Stacji Polarnej Hornsund. Sie\u0107 kontakt\u00f3w zacz\u0119\u0142a si\u0119 rozrasta\u0107, co znacznie u\u0142atwi\u0142o dotarcie do \u015brodowiska, a aspekt ten jest niezwykle istotny, poniewa\u017c z psychologi\u0105 i badaniami psychologicznymi zwi\u0105zanych jest wiele stereotypowych wyobra\u017ce\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 pocz\u0105tkow\u0105 barier\u0119 w nawi\u0105zywaniu kontaktu z osobami badanymi. Pierwsze spotkanie i rozmowa z polarnikami odby\u0142y si\u0119 przed wypraw\u0105, p\u00f3\u017aniej co miesi\u0105c wype\u0142niali oni wysy\u0142ane drog\u0105 elektroniczn\u0105 kwestionariusze, co pozwoli\u0142o na wychwycenie fluktuacji zachowa\u0144 wynikaj\u0105cych ze zmiany \u015brodowiska. Niezwykle cenna by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 pobytu pod koniec ekspedycji w stacji polarnej i prowadzenia jednego z etap\u00f3w bada\u0144 na miejscu w Hornsundzie.<\/p>\n Efektami bada\u0144 interesuj\u0105 si\u0119 przede wszystkim ci, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 rekrutacj\u0105 do miejsc, gdzie cz\u0142owiek pracuje w skrajnych warunkach \u015brodowiskowych. Pytania, czy jeste\u015bmy w stanie zrekrutowa\u0107 ludzi o jaki\u015b po\u017c\u0105danych cechach, czy istnieje pakiet cech, kt\u00f3ry predestynuje ludzi do pracy w danych warunkach, nie znalaz\u0142y potwierdzenia w wynikach bada\u0144.<\/p>\n \u2013 Wi\u0119ksze znaczenie ni\u017c konkretny uk\u0142ad cech osobowo\u015bci czy temperamentu zdaje si\u0119 mie\u0107 zdolno\u015b\u0107 elastycznej adaptacji \u2013 wyja\u015bnia dr A. Skorupa. \u2013 Poza tym zachowanie polarnik\u00f3w wydaje si\u0119 mocno determinowane sytuacyjnie. Cechy typowe na przyk\u0142ad dla introwertyka czy skrajnego choleryka pozwalaj\u0105 jedynie przewidzie\u0107 pewn\u0105 charakterystyczn\u0105 form\u0119 reagowania na dane sytuacje, ale nie gwarantuj\u0105 adaptacji ani te\u017c jej nie wykluczaj\u0105. Cechy jako kryterium podczas rekrutacji okazuj\u0105 si\u0119 najmniej przydatne.<\/p>\n Efektem bada\u0144 by\u0142a praca doktorska pt.: \u201eWyznaczniki efektywnego funkcjonowania jednostki w grupie w warunkach polarnych\u201d. Cenne okaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce wnioski: sugestia uruchomienia programu monitoringu psychologicznego prowadzonego w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y w stacji na Spitsbergenie, w\u0142\u0105czenie wynik\u00f3w polskich polarnik\u00f3w do og\u00f3lno\u015bwiatowych bada\u0144 z zakresu psychologii polarnej, a co za tym idzie prowadzenie mi\u0119dzynarodowych por\u00f3wna\u0144, a tak\u017ce wskaz\u00f3wki co do prowadzenia szkole\u0144 przedekspedycyjnych. Propozycja ta spotka\u0142a si\u0119 z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i otwarciem W\u0142odzimierza Sielskiego, kierownika Polskiej Stacji Polarnej Hornsund, z inicjatywy kt\u00f3rego od ubieg\u0142ego roku psychologia zosta\u0142a wprowadzona m.in. jako temat szkole\u0144 przedwyprawowych.<\/p>\n Wydarzenia na Nanga Parbat, gdzie pozosta\u0142 himalaista Tomasz Mackiewicz, i dramatyczn\u0105 decyzj\u0119 polskich wspinaczy o zaniechaniu ataku na K2, kt\u00f3re przyku\u0142y uwag\u0119 niemal ca\u0142ej Polski, dr Agnieszka Skorupa komentuje wspomnieniem sprzed lat, kiedy uczestniczy\u0142a w Dniach Lajtowych, cyklicznym spotkaniu cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w Polskiego Klubu Alpejskiego:<\/p>\n \u2013 Jednym ze znakomitych go\u015bci by\u0142 Kurt Diemberger, austriacki alpinista, pionier himalaizmu, kt\u00f3ry pod koniec lat 50. ubieg\u0142ego wieku zdoby\u0142 dwa dziewicze o\u015bmiotysi\u0119czniki: Broad Peak i Dhaulagiri. Mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 t\u0142umaczy\u0107 jego wypowiedzi. Jedn\u0105 zapami\u0119ta\u0142am szczeg\u00f3lnie. Opowiadaj\u0105c o dramatycznym przebiegu g\u00f3rskiej tragedii, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142, nie ukrywa\u0142 oburzenia, przypominaj\u0105c, jak dotkliwe i krzywdz\u0105ce by\u0142y \u00f3wczesne medialne komentarze, na kt\u00f3re mia\u0142 tylko jedn\u0105 odpowied\u017a: \u201eWas tam nie by\u0142o, siedzieli\u015bcie w ciep\u0142ych mieszkaniach i oceniacie z perspektywy mi\u0119kkiego fotela, jak zachowuj\u0105 si\u0119 ludzie w tamtych warunkach. To jest zupe\u0142nie nieprzystaj\u0105ce\u201d. W ustach do\u015bwiadczonego wspinacza te s\u0142owa nabra\u0142y szczeg\u00f3lnego znaczenia. Uciekam wi\u0119c od takich s\u0105d\u00f3w \u2013 konkluduje badaczka. \u2013 Nie znamy \u017cadnych fakt\u00f3w, aby podwa\u017ca\u0107 decyzje Denisa Urubki czy kierownika wyprawy Krzysztofa Wielickiego. Szanuj\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 podj\u0119cia decyzji o zaprzestaniu atakowania szczytu. Wiele bowiem tragedii g\u00f3rskich spowodowanych jest brakiem w\u0142a\u015bciwej decyzji podj\u0119tej w odpowiednim momencie i zignorowaniem czynnik\u00f3w obiektywnych.<\/p>\n Materia\u0142 zgromadzony do pracy doktorskiej badaczka traktuje jako punkt wyj\u015bcia dalszych docieka\u0144 naukowych, rozpocz\u0119\u0142a m.in. prac\u0119 nad ksi\u0105\u017ck\u0105 dotycz\u0105c\u0105 psychologii przetrwania, kompendium psychologii zachowa\u0144 cz\u0142owieka w sytuacjach ekstremalnych. Na co dzie\u0144 zajmuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c popularyzacj\u0105 i dydaktyk\u0105 psychologii, czego efektem jest wsp\u00f3\u0142tworzony z mgr. Micha\u0142em Brolem z Zak\u0142adu Psychologii Pracy i Organizacji Instytutu Psychologii U\u015a projekt \u201ePsychologicznej Pracy z Filmem\u201d. Od 2014 roku w ramach Projektu Bohaterskiej Wyobra\u017ani (Heroic Imagination Project<\/em>, HIP) wsp\u00f3\u0142pracuje r\u00f3wnie\u017c z wybitnym psychologiem spo\u0142ecznym prof. Philipem Zimbardo. Udzia\u0142 w projekcie stanowi doskona\u0142\u0105 okazj\u0119 do po\u0142\u0105czenia pozornie skrajnych zainteresowa\u0144: psychologii survivalu i dydaktyki psychologii. Dzi\u0119ki HIP dr Agnieszka Skorupa ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 aktywizowania dzieci i m\u0142odzie\u017cy, uczenia ich niepozostawania biernymi obserwatorami oraz wykszta\u0142cania w sobie nastawienia rozwojowego.<\/p>\n Maria Sztuka<\/em><\/p>\n Artyku\u0142 pt. \u201ePsycholog w\u015br\u00f3d polarnik\u00f3w\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 7 (257) kwiecie\u0144 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Niemal codziennie na ekranach telewizor\u00f3w lub monitor\u00f3w komputer\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 drastyczne obrazy kataklizm\u00f3w, wojen, katastrof\u2026 Czy ogl\u0105daj\u0105c dramatyczne zmagania o \u017cycie, oswajamy si\u0119 z zagro\u017ceniami i potrafimy przewidzie\u0107 w\u0142asn\u0105 reakcj\u0119 w zderzeniu z realnym niebezpiecze\u0144stwem? Jakie predyspozycje i cechy decyduj\u0105 o umiej\u0119tno\u015bci radzenia sobie w krytycznym po\u0142o\u017ceniu, w sytuacjach skrajnych i ekstremalnych? […]<\/p>\n
\n
\n <\/p>\n