{"id":109877,"date":"2018-04-10T09:36:17","date_gmt":"2018-04-10T08:36:17","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/mszyce-jako-zrodlo-bialka-i-fabryki-cukru-rozmowa-z-dr-mariuszem-kanturskim-z-wbios\/"},"modified":"2019-11-05T11:17:51","modified_gmt":"2019-11-05T10:17:51","slug":"mszyce-jako-zrodlo-bialka-i-fabryki-cukru-rozmowa-z-dr-mariuszem-kanturskim-z-wbios","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/mszyce-jako-zrodlo-bialka-i-fabryki-cukru-rozmowa-z-dr-mariuszem-kanturskim-z-wbios\/","title":{"rendered":"Mszyce jako \u017ar\u00f3d\u0142o bia\u0142ka i \u201efabryki\u201d cukru. Rozmowa z dr. Mariuszem Kanturskim z WBiO\u015a"},"content":{"rendered":"

Laureaci<\/a><\/p>\n

Jedne maj\u0105 skrzyd\u0142a, inne s\u0105 bezskrzyd\u0142e, mog\u0105 by\u0107 kar\u0142owate albo ca\u0142kiem sporych rozmiar\u00f3w, charakteryzuje je partenogeneza, dzi\u0119ki kt\u00f3rej osobniki potomne mog\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 z kom\u00f3rki jajowej bez udzia\u0142u samca, w efekcie czego przez d\u0142ugi czas samice rodz\u0105 c\u00f3rki, c\u00f3rki \u2013 wnuczki, a wnuczki \u2013 prawnuczki\u2026 Mszyce, bo o nich mowa, to owady, kt\u00f3re, chocia\u017c s\u0105 uci\u0105\u017cliwymi szkodnikami wielu ro\u015blin, wytwarzaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c spad\u017a b\u0119d\u0105c\u0105 podstaw\u0105 jednego z najbardziej warto\u015bciowych miod\u00f3w. Biologi\u0105 mszyc zajmuje si\u0119 dr Mariusz Kanturski<\/a> z Katedry Zoologii Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n

\n

\"Dr
\nDr Mariusz Kanturski jest laureatem XII edycji stypendi\u00f3w
\nprzyznawanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego
\nm\u0142odym, wybitnym naukowcom
\nFot. Sekcja Prasowa U\u015a
\n <\/p>\n

Mszyce \u017cywi\u0105 si\u0119 sokami pochodz\u0105cymi przede wszystkim z li\u015bci i p\u0119d\u00f3w ro\u015blin, \u017ceruj\u0105c w koloniach, przy czym okre\u015blony gatunek pluskwiak\u00f3w preferuje wybrany ro\u015blinny gatunek. Z zag\u0119szczonej mieszaniny sok\u00f3w powstaje przezroczysta, s\u0142odka spad\u017a zwana te\u017c ros\u0105 miodow\u0105, wydalana i odrzucana za pomoc\u0105 ogonka. Zbierana nast\u0119pnie przez pszczo\u0142y i wzbogacona wydzielin\u0105 pszczelich gruczo\u0142\u00f3w gardzielowych, dojrzewa w kom\u00f3rkach plastra i zamienia si\u0119 w \u201ekr\u00f3lewski\u201d mi\u00f3d spadziowy. Spadzi\u0105 \u017cywi\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c mr\u00f3wki, kt\u00f3re, wchodz\u0105c w symbiotyczny zwi\u0105zek z pluskwiakami zwany trofobioz\u0105, gwarantuj\u0105 im ochron\u0119 przed atakami innych owad\u00f3w.<\/p>\n

\"Pokolenie<\/p>\n

\nPokolenie bezskrzyd\u0142ych samic partenogenetycznych na korzeniach traw. Na zdj\u0119ciu wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c spad\u017a, kt\u00f3ra po wydaleniu zebrana b\u0119dzie przez mr\u00f3wki
\nFot. dr Mariusz Kanturski<\/p>\n

\u2013 Ta nietypowa wsp\u00f3\u0142praca \u015bwietnie sprawdza si\u0119 w \u015brodowisku naturalnym. Mszyce s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em bia\u0142ka m.in. dla biedronek i \u201efabryk\u0105\u201d cukru dla mr\u00f3wek. \u017byj\u0105c w koloniach nadziemnych, staj\u0105 si\u0119 \u0142atwym \u0142upem chrz\u0105szczy i ich larw. Biedronki nie zaatakuj\u0105 jednak grupy chronionej przez mr\u00f3wki, kt\u00f3re potrafi\u0105 skutecznie przegoni\u0107 agresora \u2013 opowiada dr Mariusz Kanturski. Co wi\u0119cej, niekt\u00f3re mszyce utraci\u0142y zdolno\u015b\u0107 naturalnego usuwania spadzi, kt\u00f3ra, je\u015bli nie zosta\u0142aby pobrana przez mr\u00f3wki, mog\u0142aby zatka\u0107 przetchlinki i doprowadzi\u0107 do \u015bmierci owada przez uduszenie.
\n <\/p>\n

\"Mr\u00f3wka
\nMr\u00f3wka przenosi bezskrzyd\u0142\u0105 dziewor\u00f3dk\u0119 mszycy z rodzaju Trama <\/em>w bezpieczne miejsce
\nFot. dr Mariusz Kanturski
\n <\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy wydaje si\u0119 cykl rozwojowy mszyc. Jak wyja\u015bnia afidolog, owady te mog\u0105 bowiem rozmna\u017ca\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno z udzia\u0142em samc\u00f3w, jak i bez nich. \u2013 Oznacza to, \u017ce w przypadku niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku mamy do czynienia tylko z samicami rodz\u0105cymi wy\u0142\u0105cznie c\u00f3rki, kt\u00f3re z kolei rodz\u0105 wnuczki, a te \u2013 prawnuczki itd., bez udzia\u0142u samca \u2013 m\u00f3wi biolog. Za\u0142o\u017cycielka rodu ma te\u017c swoj\u0105 nazw\u0119. Rodz\u0105ca pierwsze larwy-c\u00f3rki to fundatrix, a jej potomstwo to fundatrigeniae.
\n <\/p>\n

\"Bezskrzyd\u0142a
\nBezskrzyd\u0142a dziewor\u00f3dka mszycy Hyperomyzus lactucae<\/em> rodz\u0105ca larw\u0119
\nFot. dr Mariusz Kanturski
\n <\/p>\n

\"Euceraphis\u2013 Gdy nadchodzi jesie\u0144, obni\u017ca si\u0119 temperatura powietrza, a dni staj\u0105 si\u0119 kr\u00f3tsze, w\u00f3wczas pojawi\u0107 si\u0119 mog\u0105 samce oraz wyznaczona do reprodukcji samica. W\u0142a\u015bnie wtedy przestaj\u0105 si\u0119 rodzi\u0107 wy\u0142\u0105cznie samice partenogenetyczne, lecz larwy samc\u00f3w i samic jajorodnych \u2013 dodaje.<\/p>\n

Na zdj\u0119ciu: Euceraphis betulae<\/em> \u2013 samica jajorodna podczas kopulacji z samcem
\nFot. dr Mariusz Kanturski
\n <\/p>\n

\"\u017beruj\u0105caTypowe mszyce maj\u0105 mi\u0119kkie, delikatne, p\u0119kate cia\u0142o wyposa\u017cone w k\u0142uj\u0105co-ss\u0105cy aparat g\u0119bowy umo\u017cliwiaj\u0105cy przebicie tkanek ro\u015blinnych w celu pobrania tzw. soku floemowego, kt\u00f3rym si\u0119 \u017cywi\u0105. W ich uk\u0142adzie pokarmowym znajduje si\u0119 tak\u017ce specjalna komora filtracyjna pozwalaj\u0105ca pozyska\u0107 aminokwasy z tego soku, a pozosta\u0142o\u015b\u0107, czyli zag\u0119szczony, czysty cukier, po wydaleniu odrzucana jest za pomoc\u0105 specjalnej struktury zwanej ogonkiem. Na ich bary\u0142kowatym odw\u0142oku mog\u0105 si\u0119 znajdowa\u0107 dwa syfony pe\u0142ni\u0105ce funkcj\u0119 alarmuj\u0105c\u0105. Gdy owady \u017cyj\u0105ce w kolonii dostrzegaj\u0105 zagro\u017cenie, zaczynaj\u0105 wydziela\u0107 feromony alarmowe, aby ostrzec pozosta\u0142e osobniki. \u2013  Dzi\u0119ki temu mszyce wiedz\u0105, \u017ce zbli\u017ca si\u0119 niebezpiecze\u0144stwo i mog\u0105 si\u0119 rozpierzchn\u0105\u0107 w zaledwie kilka sekund, zwi\u0119kszaj\u0105c tym samym swoje szanse na prze\u017cycie \u2013 m\u00f3wi badacz. Na ich czu\u0142kach wyst\u0119puj\u0105 z kolei aparaty w\u0119chowe zwane rynariami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym owady mog\u0105 odnajdywa\u0107 partnera czy ro\u015blin\u0119 \u017cywicielsk\u0105.<\/p>\n

\u2013 Charakterystyka morfologii mszyc jest szczeg\u00f3lnie istotna w taksonomii. Zajmuj\u0105c si\u0119 okre\u015blaniem gatunk\u00f3w owad\u00f3w, mog\u0119 je z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem identyfikowa\u0107 w zale\u017cno\u015bci od ro\u015bliny, na kt\u00f3rej \u017ceruj\u0105 \u2013 wyja\u015bnia dr Mariusz Kanturski. Jak dodaje, s\u0105 one jednak na tyle do siebie podobne, \u017ce cz\u0119sto dopiero wykonane preparaty mikroskopowe pozwalaj\u0105 jednoznacznie przyporz\u0105dkowa\u0107 osobnika do znanego gatunku, a zatem i rodzaju.
\n <\/p>\n

\"Mszyca
\nMszyca z rodzaju Israelaphis <\/em>z nietypowymi syfonami
\nFot. dr Mariusz Kanturski
\n <\/p>\n

W tym celu naukowiec bada m.in. kszta\u0142t syfon\u00f3w, rozmieszczenie rynari\u00f3w czy okre\u015bla liczb\u0119 w\u0142osk\u00f3w czuciowych na stopach pluskwiak\u00f3w, aby dokona\u0107 klasyfikacji. \u2013 Interesuje mnie przede wszystkim fauna mszyc po\u0142udniowo-wschodniej Azji. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy ze specjalistami reprezentuj\u0105cymi tamtejsze jednostki naukowe otrzymuj\u0119 ciekawe osobniki do bada\u0144 i mog\u0119 r\u00f3wnie\u017c oznacza\u0107 nowe gatunki oraz rodzaje, co jest szczeg\u00f3lnie rzadkie w przypadku tych owad\u00f3w. Ostatni taki przypadek w obr\u0119bie mojej ulubionej podrodziny Lachninae mia\u0142 miejsce prawie 50 lat temu, w 1969 roku \u2013 komentuje afidolog.<\/p>\n

Dr Mariusz Kanturski przygotowuje obecnie opis nowego rodzaju mszyc pochodz\u0105cych z Japonii. \u2013 Pierwotnie my\u015bla\u0142em, \u017ce b\u0119d\u0119 mia\u0142 do czynienia z nieznanym gatunkiem z rodzaju Pyrolachnus<\/em>. Obserwuj\u0105c szczeg\u00f3\u0142y morfologiczne osobnika widoczne pod mikroskopem, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce najprawdopodobniej mamy do czynienia z nowym rodzajem, co ostatecznie potwierdzi\u0142y badania molekularne \u2013 t\u0142umaczy naukowiec. \u2013 Jego nazwy nie mog\u0119 jeszcze zdradzi\u0107. B\u0119dzie ona obowi\u0105zywa\u0107, gdy artyku\u0142 zostanie opublikowany, co \u2013 miejmy nadziej\u0119 \u2013 nast\u0105pi jeszcze w tym roku. Jak wida\u0107, taksonomia jest nauk\u0105 otwart\u0105 \u2013 podsumowuje. Wsp\u00f3\u0142autork\u0105 opisu b\u0119dzie dr Yerim Lee z Seoul National University w Korei Po\u0142udniowej.<\/p>\n

mk<\/em><\/a><\/p>\n

\n

Dr Mariusz Kanturski <\/strong>\u2013 adiunkt w Katedrze Zoologii Wydzia\u0142u Biologii i Ochrony \u015arodowiska<\/a> Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach, certyfikowany tutor akademicki. Entomolog zainteresowany r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105, taksonomi\u0105 i powi\u0105zaniami filogenetycznymi owad\u00f3w z nadrodziny mszyc (Aphidoidea), a tak\u017ce ich szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 morfologi\u0105 i strukturami zmys\u0142owymi. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119ca gatunkom z podrodziny Lachninae oraz mszycom z po\u0142udniowej i wschodniej Azji. Podczas pi\u0119ciu lat pracy naukowej opublikowa\u0142 ponad 40 publikacji naukowych z zakresu morfologii, systematyki i filogenezy mszyc. Jest autorem i wsp\u00f3\u0142autorem 4 rodzaj\u00f3w i 20 gatunk\u00f3w mszyc z Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, Azji i Europy.  Mi\u0142o\u015bnik literatury faktu, czarno-bia\u0142ego kina i fotografii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Laureaci<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109877"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109877"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109877\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109877"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}