{"id":109960,"date":"2018-02-26T15:03:35","date_gmt":"2018-02-26T14:03:35","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/pilsudski-jak-z-westernu-rozmowa-z-rez-michalem-rosa\/"},"modified":"2019-11-05T11:17:59","modified_gmt":"2019-11-05T10:17:59","slug":"pilsudski-jak-z-westernu-rozmowa-z-rez-michalem-rosa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/pilsudski-jak-z-westernu-rozmowa-z-rez-michalem-rosa\/","title":{"rendered":"Pi\u0142sudski jak z westernu. Rozmowa z re\u017c. Micha\u0142em Ros\u0105"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

Kilka lat temu dr hab. Micha\u0142 Rosa<\/a> dosta\u0142 od znajomego kopi\u0119 kartonika przedstawiaj\u0105cego jedn\u0105 z pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu najwi\u0119kszych ucieczek w historii \u015bwiata. Kolekcja kr\u00f3tkich opowie\u015bci do\u0142\u0105czana by\u0142a do baton\u00f3w Milky Way w latach 20. ubieg\u0142ego wieku, a ta, kt\u00f3r\u0105 otrzyma\u0142 re\u017cyser, dotyczy\u0142a spektakularnej ucieczki J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego\u2026 ze szpitala psychiatrycznego. \u2013 My\u015bla\u0142em, \u017ce dobrze znam histori\u0119, w tym r\u00f3wnie\u017c biografi\u0119 tego niezwyk\u0142ego cz\u0142owieka, tymczasem nic nie wiedzia\u0142em o petersburskim incydencie z 1901 roku \u2013 m\u00f3wi re\u017cyser. Wtedy te\u017c zacz\u0105\u0142 my\u015ble\u0107 o zrobieniu filmu opowiadaj\u0105cego o mniej znanych, lecz r\u00f3wnie niezwyk\u0142ych wydarzeniach z \u017cycia Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n

\n

\"Dr
\nDr hab. Micha\u0142 Rosa re\u017cyseruje film o J\u00f3zefie Pi\u0142sudskim
\nFot. Julia Agnieszka Szymala
\n <\/p>\n

Dr Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz: <\/strong>Na pocz\u0105tku zesz\u0142ego roku w mediach pojawi\u0142y si\u0119 informacje, \u017ce b\u0119dzie Pan re\u017cyserowa\u0142 film o J\u00f3zefie Pi\u0142sudskim. Jest to jedna z najwi\u0119kszych postaci w historii Polski, i, jako taka, budzi skrajne emocje. Jedni nazywaj\u0105 go bohaterem narodowym, inni zdrajc\u0105\u2026 Czy film inspirowany jego biografi\u0105 jest dla Pana wyzwaniem?<\/p>\n

Dr hab. Micha\u0142 Rosa:<\/strong> Do udzia\u0142u w projekcie przekonali mnie Filip Bajon i Dariusz Sidor kieruj\u0105cy studiem filmowym \u201eKadr\u201d. Nie musieli mnie zreszt\u0105 d\u0142ugo namawia\u0107, od d\u0142u\u017cszego czasu gdzie\u015b z ty\u0142u g\u0142owy kie\u0142kowa\u0142a my\u015bl, aby wyre\u017cyserowa\u0107 film \u2013 nie o ksi\u0105\u017ckowej postaci, lecz o przedziwnym, m\u0142odym cz\u0142owieku, o kt\u00f3rym, jak mi si\u0119 wydaje, niewiele wiemy.<\/p>\n

MK: <\/strong>Akcja filmu obejmowa\u0107 b\u0119dzie lata 1901\u20131914 z kr\u00f3tkim epizodem z 1918 roku. Z jednej strony fabu\u0142a rozpocznie si\u0119 wi\u0119c w momencie, gdy Pi\u0142sudski ma 33 lata, z drugiej \u2013 zako\u0144czy si\u0119 w przededniu utworzenia Legion\u00f3w Polskich i na kilka lat przed s\u0142ynnym przewrotem majowym. Dlaczego zdecydowa\u0142 si\u0119 Pan na wyb\u00f3r takiego czasu akcji?<\/p>\n

MR: <\/strong>Chcia\u0142em unikn\u0105\u0107 najmocniejszych politycznych kontekst\u00f3w, w przeciwnym wypadku musia\u0142bym zrobi\u0107 serial. Przy dzisiejszej s\u0142abej znajomo\u015bci historii Polski przez nasze spo\u0142ecze\u0144stwo nale\u017ca\u0142oby wiele w\u0105tk\u00f3w rozwin\u0105\u0107, aby pokaza\u0107 ow\u0105 niejednoznaczno\u015b\u0107 decyzji podejmowanych przez Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry, jak wiemy, nadal budzi skrajnie r\u00f3\u017cne emocje i jest nazywany r\u00f3wnie cz\u0119sto bohaterem, co zdrajc\u0105.<\/p>\n

MK:<\/strong> Kt\u00f3re wydarzenie z \u017cycia marsza\u0142ka zobaczymy na pocz\u0105tku filmu?<\/p>\n

MR:<\/strong> 22 lutego 1900 roku Pi\u0142sudski zosta\u0142 aresztowany po tym, jak carska Ochrana odkry\u0142a \u0142\u00f3dzk\u0105 tajn\u0105 drukarni\u0119 PPS. Osadzono go w X Pawilonie Cytadeli i oskar\u017cono dodatkowo, nies\u0142usznie zreszt\u0105, o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w zab\u00f3jstwie konfidenta z Zag\u0142\u0119bia Jana Mazura. Jedynym wyj\u015bciem z sytuacji by\u0142o symulowanie choroby psychicznej, dzi\u0119ki czemu m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 przeniesiony do mniej strze\u017conej plac\u00f3wki, jak\u0105 by\u0142 szpital psychiatryczny. Pi\u0142sudski udawa\u0142 wi\u0119c, ca\u0142kiem przekonuj\u0105co, paniczny strach przed otruciem, elektryczno\u015bci\u0105 oraz wojskowymi mundurami. W ten spos\u00f3b trafi\u0142 do szpitala \u015bw. Miko\u0142aja Cudotw\u00f3rcy w Petersburgu, w kt\u00f3rym sp\u0119dzi\u0142 osiem miesi\u0119cy.<\/p>\n

MK:<\/strong> W jaki spos\u00f3b uda\u0142o mu si\u0119 uciec?<\/p>\n

MR:<\/strong> Plan ucieczki opracowywali cz\u0142onkowie PPS. W szpitalu rozpocz\u0105\u0142 w\u00f3wczas prac\u0119 m\u0142ody lekarz, W\u0142adys\u0142aw Mazurkiewicz. W maju 1901 roku podczas swojego pierwszego dy\u017curu wezwa\u0142 do siebie Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3ry przebra\u0142 si\u0119 w gabinecie, a potem, jak gdyby nigdy nic, obaj opu\u015bcili szpital. Marsza\u0142ek, eskortowany p\u00f3\u017aniej przez grup\u0119 z PPS, dotar\u0142 przez Talin i Polesie do Galicji, kilkakrotnie zmieniaj\u0105c po drodze ubranie i wcielaj\u0105c si\u0119 w r\u00f3\u017cne role.<\/p>\n

MK:<\/strong> Brzmi \u201efilmowo\u201d\u2026<\/p>\n

MR:<\/strong> O tej brawurowej akcji dowiedzia\u0142em si\u0119, gdy od znajomego dosta\u0142em kopi\u0119 kartonika z kolekcji 50 najwi\u0119kszych ucieczek w historii \u015bwiata do\u0142\u0105czonego do batona Milky Way w latach 20. ubieg\u0142ego wieku. Zaskoczony, zacz\u0105\u0142em odkrywa\u0107 kolejne wydarzenia tworz\u0105ce coraz bardziej zadziwiaj\u0105c\u0105 mnie biografi\u0119 Pi\u0142sudskiego. Lata 1900\u20131914 to zreszt\u0105 ciekawy okres jego \u017cycia, udzia\u0142 w organizacjach bojowych, historie jak z westernu!<\/p>\n

\"Kartonik<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Na zdj\u0119ciu: kopia kartonika do\u0142\u0105czonego do batona Milky Way w latach 20. ubieg\u0142ego wieku nale\u017cy do kolekcji prezentuj\u0105cej 50 najs\u0142ynniejszych ucieczek w historii \u015bwiata. Na kartoniku przedstawiona zosta\u0142a historia ucieczki J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego ze szpitala psychiatrycznego.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: www.jpilsudski.org<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

MK: <\/strong>Pi\u0142sudski niczym cz\u0142owiek z Alamo?<\/p>\n

MR:<\/strong> Mia\u0142 w tamtym czasie wok\u00f3\u0142 siebie niewielk\u0105 grup\u0119 ludzi. Socjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy tworzyli znan\u0105 tylko w pewnych kr\u0119gach organizacj\u0119 bojow\u0105, by\u0142o kilkudziesi\u0119ciu. Do grona najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Pi\u0142sudskiego nale\u017celi w\u00f3wczas: Walery S\u0142awek, Aleksander Prystor, Aleksander Sulkiewicz oraz Witold Jodko-Narkiewicz \u2013 jego \u201ech\u0142opcy z ferajny\u201d. Na pocz\u0105tku nic si\u0119 jednak nie dzia\u0142o. Mieli jedn\u0105 drukarni\u0119, troch\u0119 wi\u0119c wydawali, spotykali si\u0119, marz\u0105c jednak o walce, i to walce ostrej. Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 w roku 1904, gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 branka do wojny rosyjsko-japo\u0144skiej, potem wybuch\u0142a rewolucja w Rosji, zmieni\u0142y si\u0119 nastroje i nagle liczba cz\u0142onk\u00f3w Organizacji Bojowej PPS z dwustu wzros\u0142a do kilkunastu tysi\u0119cy. Gwa\u0142towny skok okupiony by\u0142 jednak z\u0142amaniem pewnej linii ideowej towarzysz\u0105cej Pi\u0142sudskiemu. Nast\u0105pi\u0142 wi\u0119c podzia\u0142, marsza\u0142ek zosta\u0142 wyrzucony z w\u0142asnej partii, stworzy\u0142 Frakcj\u0119 Rewolucyjn\u0105 PPS i zn\u00f3w, staj\u0105c si\u0119 w pewnym sensie cz\u0142owiekiem bez ziemi, mia\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie jedynie garstk\u0119 ludzi.<\/p>\n

MK:<\/strong> Frakcja Rewolucyjna PPS swoj\u0105 nazw\u0105 sugerowa\u0142a konieczno\u015b\u0107 podejmowania czynnej walki\u2026<\/p>\n

MR:<\/strong> Pi\u0142sudski chcia\u0142 obudzi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re, jego zdaniem, zapad\u0142o w sen. W zwi\u0105zku z tym w ci\u0105gu trzech lat wraz z t\u0105 niewielk\u0105 grup\u0105 wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w ponad pi\u0119ciuset zamachach, napadach i innych akcjach maj\u0105cych zmusi\u0107 nar\u00f3d do walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Frakcja mia\u0142a po cz\u0119\u015bci charakter terrorystyczny, krew la\u0142a si\u0119 strumieniami, zadawano wi\u0119c pytania, czy o tak\u0105 walk\u0119 chodzi. Tymczasem cz\u0142onkowie organizacji, wierz\u0105c z s\u0142uszno\u015b\u0107 obranej drogi, przygotowywali si\u0119 do kolejnej brawurowej akcji zorganizowanej w Bezdanach ko\u0142o Wilna\u2026<\/p>\n

MK:<\/strong> Wsp\u00f3lnie napadli i obrabowali rosyjski poci\u0105g pocztowy. Co ciekawe, w\u015br\u00f3d siedemnastu uczestnik\u00f3w znalaz\u0142o si\u0119 czterech m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej pe\u0142ni\u0107 b\u0119d\u0105 funkcj\u0119 premier\u00f3w\u2026<\/p>\n

MR:<\/strong> Na czele akcji sta\u0142 oczywi\u015bcie J\u00f3zef Pi\u0142sudski, a towarzyszyli mu m.in. w\u0142a\u015bnie: Walery S\u0142awek, Aleksander Prystor i Tomasz Arciszewski. Organizacja Bojowa PPS potrzebowa\u0142a pieni\u0119dzy, dlatego napady rabunkowe organizowane by\u0142y stosunkowo cz\u0119sto. Wi\u0105za\u0142y si\u0119 jednak, co oczywiste, ze sporym ryzykiem. Podczas jednej z akcji Waleremu S\u0142awkowi wybuch\u0142a w r\u0119kach bomba karbonitowa, w wyniku czego mia\u0142 zdeformowan\u0105 twarz, straci\u0142 r\u00f3wnie\u017c oko i kilka palc\u00f3w prawej i lewej d\u0142oni. Tym razem postanowili zdoby\u0107 wi\u0119ksz\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy, dlatego rozwa\u017cali napad na bank lub poci\u0105g. Wybrali drug\u0105 opcj\u0119. Akcja pod Bezdanami trwa\u0142a pono\u0107 nieca\u0142\u0105 godzin\u0119, ich \u0142upem pad\u0142o 200 tysi\u0119cy rubli. Pieni\u0105dze otworzy\u0142y nowe drogi dzia\u0142ania. Pi\u0142sudski mieszka\u0142 ju\u017c wtedy w Krakowie. W Galicji wydano w\u00f3wczas zgod\u0119 na tworzenie legalnych, paramilitarnych organizacji. W 1910 powsta\u0142y wi\u0119c m.in. Zwi\u0105zek Strzelecki we Lwowie czy Towarzystwo \u201eStrzelec\u201d w Krakowie b\u0119d\u0105ce podstaw\u0105 budowanych p\u00f3\u017aniej Legion\u00f3w Polskich. Pi\u0142sudski zosta\u0142 komendantem Zwi\u0105zku Strzeleckiego w 1912 roku. Ta historia przybli\u017ca nas ju\u017c do wybuchu I wojny \u015bwiatowej i ko\u0144czy tym samym fabu\u0142\u0119 filmu, cho\u0107 planujemy pokaza\u0107 jeszcze kilka uj\u0119\u0107 z wydarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w 1918 roku.<\/p>\n

MK:<\/strong> Strzelaniny, b\u00f3jki, przemoc, ucieczki, napady\u2026 wszystko wskazuje na to, \u017ce film cechowa\u0107 b\u0119dzie wyrazista fabu\u0142a. Czy pojawi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w\u0105tek mi\u0142osny?<\/p>\n

MR: <\/strong>Planujemy wiele dynamicznych scen walk, spektakularnych wybuch\u00f3w i dramatycznych zwrot\u00f3w akcji. Znacz\u0105ce role odegraj\u0105 tak\u017ce kobiety, w tym postaci Marii Juszkiewiczowej i Aleksandry Szczerbi\u0144skiej. By\u0107 mo\u017ce niewiele os\u00f3b wie o tym, \u017ce o wzgl\u0119dy pierwszej \u017cony Pi\u0142sudskiego, zwanej przez PPS-owc\u00f3w \u201ePi\u0119kn\u0105 Pani\u0105\u201d, walczy\u0142 przecie\u017c Roman Dmowski, chocia\u017c ten w\u0105tek w filmie nie zostanie wyeksponowany. Fascynuj\u0105c\u0105 osob\u0105 by\u0142a te\u017c Szczerbi\u0144ska. Jak wiele kobiet dzia\u0142aj\u0105cych w organizacjach bojowych, przewozi\u0142a bro\u0144 i dynamit na teren zaboru rosyjskiego. Moda nam sprzyja\u0142a<\/em> \u2013 tak pisa\u0142a w listach. Obszerne suknie skrywa\u0142y bowiem specjalne metalowe konstrukcje do przemycania broni, mieszcz\u0105ce nawet cztery karabiny. Szczerbi\u0144ska opisa\u0142a m.in. mro\u017c\u0105c\u0105 krew w \u017cy\u0142ach przygod\u0119 swojej przyjaci\u00f3\u0142ki, kt\u00f3rej taki stela\u017c urwa\u0142 si\u0119 podczas transportu na jednej z warszawskich ulic. Zrobi\u0142a w\u00f3wczas gwa\u0142towny przysiad, by zakry\u0107 przewo\u017cony materia\u0142. Podchodzili do niej przechodnie, ona przekonywa\u0142a ich, \u017ce to tylko chwilowa niedyspozycja. Oni, nie daj\u0105c za wygran\u0105, pr\u00f3bowali j\u0105 podnie\u015b\u0107. Ona si\u0119 zaciekle broni\u0142a, w ko\u0144cu z\u0142apa\u0142a stela\u017c i podnios\u0142a go razem z fa\u0142dami sukni, unikaj\u0105c tym samym demaskacji i szcz\u0119\u015bliwie docieraj\u0105c do lokalnego sk\u0142adu broni mieszcz\u0105cego si\u0119 zazwyczaj w mieszcza\u0144skiej kamienicy lub na zapleczu sklepu b\u0142awatnego.<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy darzy Pan sympati\u0105 posta\u0107 wy\u0142aniaj\u0105c\u0105 si\u0119 z pisanego scenariusza?<\/p>\n

MR:<\/strong> To, co mnie najbardziej dotkn\u0119\u0142o w historii Pi\u0142sudskiego, to zmienno\u015b\u0107 kolei losu. Marsza\u0142ek odnosi\u0142 spektakularne sukcesy, a potem los si\u0119 odwraca\u0142, zostawiaj\u0105c go w osamotnieniu. Towarzyszy\u0142a mu niepewno\u015b\u0107 co do s\u0142uszno\u015bci podejmowanych dzia\u0142a\u0144\u2026 Przygotowuj\u0105c scenariusz filmu, wiele razy rozmawia\u0142em z naukowcami, ekspertami w dziedzinie biografii marsza\u0142ka, a tak\u017ce z jego wnukiem Krzysztofem Jaraczewskim. Czyta\u0142em dokumenty, korespondencj\u0119, wspomnienia, dzienniki, a nawet artyku\u0142y pochodz\u0105ce z tamtego okresu. Z tych fragment\u00f3w wy\u0142ania si\u0119 szalenie ciekawa psychologicznie posta\u0107. Pi\u0142sudski mia\u0142 swoj\u0105 wizj\u0119, by\u0142 niezwykle konsekwentny i wykona\u0142 gigantyczn\u0105 prac\u0119. Czuj\u0119, \u017ce dzisiaj lepiej go rozumiem i mam nadziej\u0119, \u017ce widzowie znajd\u0105 w tej opowie\u015bci interesuj\u0105c\u0105 histori\u0119 cz\u0142owieka \u017cyj\u0105cego w pogmatwanych czasach, kt\u00f3re przecie\u017c mog\u0105 do nas kiedy\u015b wr\u00f3ci\u0107\u2026<\/p>\n

MK:<\/strong> Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n

\n

Dr hab. Micha\u0142 Rosa <\/strong>\u2013 uko\u0144czy\u0142 Wydzia\u0142 Architektury Politechniki \u015al\u0105skiej w Gliwicach oraz Wydzia\u0142 Radia i Telewizji im. Krzysztofa Kie\u015blowskiego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach. Jego debiutancki film pt. \u201eGor\u0105cy czwartek”, zrealizowany w 1993 roku, zdoby\u0142 I nagrod\u0119 w kategorii debiut re\u017cyserski podczas FPFF w Gdyni. Dr hab. Micha\u0142 Rosa wyre\u017cyserowa\u0142 takie filmy, jak: \u201eRysa\u201d, \u201eCo s\u0142onko widzia\u0142o\u201d czy \u201eFarba\u201d, a tak\u017ce seriale, m.in. \u201eCzasu honoru\u201d oraz \u201eBodo\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=109960"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/109960\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=109960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=109960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=109960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}