dr. Mariusza Grabca<\/a>, adiunkta z Katedry Geomorfologii U\u015a, zatytu\u0142owana \u201eStan i wsp\u00f3\u0142czesne zmiany system\u00f3w lodowcowych po\u0142udniowego Spitsbergenu w \u015bwietle bada\u0144 metodami radarowymi\u201d. Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a dofinansowana ze \u015brodk\u00f3w projako\u015bciowych Krajowego Naukowego O\u015brodka Wiod\u0105cego otrzymanych przez Centrum Studi\u00f3w Polarnych Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.
\n <\/p>\n![\"Zdj\u0119cie](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/130cd513558b3f51b19266dad66dda50_spitsbergen.jpg\")
\nPowr\u00f3t z Polskiej Stacji Polarnej do Longyearbyen. W tle lodowiec Paulabreen, Spitsbergen
\n(kwiecie\u0144 2016)
\nFot. dr Mariusz Grabiec
\n <\/p>\n
Arktyka, a w szczeg\u00f3lno\u015bci archipelag Svalbard i jego najwi\u0119ksza wyspa Spitsbergen, s\u0105 miejscem na Ziemi niezwykle wra\u017cliwym na zmiany \u015brodowiskowe i dlatego stanowi\u0105 wzorcowy obszar dla proces\u00f3w, kt\u00f3re zachodz\u0105 globalnie. Dlaczego obserwowane na ca\u0142ym \u015bwiecie zmiany klimatyczne w\u0142a\u015bnie tam s\u0105 tak bardzo dynamiczne?<\/p>\n
\u2013 Zwi\u0105zane jest to ze specyfik\u0105 tego miejsca \u2013 wyja\u015bnia dr Mariusz Grabiec. \u2013 Lodowce s\u0105 swoistym wska\u017anikiem zmian klimatycznych. Na Spitsbergenie mo\u017cemy obserwowa\u0107, jak reaguje kriosfera, jak zachowuj\u0105 si\u0119 lodowce oraz jak odpowiadaj\u0105 na zmiany klimatyczne. O wysokiej dynamice zachodz\u0105cych zjawisk decyduje kompleks proces\u00f3w zwanych wzmocnieniem arktycznym. Okre\u015blaj\u0105c stan i to, co si\u0119 dzieje w naszym \u201ema\u0142ym\u201d laboratorium, czyli w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci Spitsbergenu, mo\u017cemy wnioskowa\u0107, jak b\u0119dzie si\u0119 zachowywa\u0142a w przysz\u0142o\u015bci nasza planeta. Chcemy nie tylko ujawnia\u0107 to, co dzieje si\u0119 obecnie, ale tak\u017ce pokazujemy trendy zmian \u2013 to, czego mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Zainteresowanie naukowca lodowcami pojawi\u0142o si\u0119 ju\u017c podczas studi\u00f3w. \u2013 Od pocz\u0105tku mieli\u015bmy znakomity zesp\u00f3\u0142 \u2013 wspomina glacjolog. \u2013 Wielu koleg\u00f3w pozosta\u0142o wiernymi pracy naukowej, dw\u00f3ch zdoby\u0142o ju\u017c stopie\u0144 doktora habilitowanego, kilku pracuje w r\u00f3\u017cnych uniwersytetach, cz\u0119\u015b\u0107 pozosta\u0142a na naszym wydziale. Zostali\u015bmy \u201ezainfekowani\u201d ch\u0119ci\u0105 poznawania, d\u0105\u017cenia do zg\u0142\u0119biania r\u00f3\u017cnego typu zagadnie\u0144, nie tylko glacjologicznych czy geomorfologicznych, kontynuujemy tak\u017ce swoje pasje i zainteresowania.
\n <\/p>\n
![\"Lodowiec\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/a377422b04b2805fb3ae113b907a4b98_dsc_0262.jpg\")
\nCzo\u0142o lodowca Davisbreen, wschodnie wybrze\u017ce Spitsbergenu
\nFot. dr Mariusz Grabiec
\n <\/p>\n
Nie bez znaczenia pozostaje tak\u017ce fakt, \u017ce promotorem pracy magisterskiej Mariusza Grabca (\u201eModelowanie bilansu masy Lodowca Werenskiolda\u201d, 1999) by\u0142 prof. J. Jania.<\/p>\n
\u2013 Od pocz\u0105tku by\u0142 moim mentorem. To profesor inspirowa\u0142 wiele temat\u00f3w projekt\u00f3w. Dzi\u0119ki jego wsparciu wiele si\u0119 nauczy\u0142em. Wdzi\u0119czny jestem, \u017ce mog\u0142em terminowa\u0107 u tego naukowca \u2013 przyznaje badacz. Po sko\u0144czeniu studi\u00f3w m\u0142ody geograf zatrudni\u0142 si\u0119 w jednej z korporacji, jednak zaledwie dwa miesi\u0105ce wystarczy\u0142y, aby przekona\u0107 si\u0119, \u017ce wa\u017cniejsze od wielu innych kwestii jest to, aby tworzy\u0107 co\u015b nowego, nie by\u0107 wy\u0142\u0105cznie odtw\u00f3rczym. Jedyn\u0105 wi\u0119c perspektyw\u0105 by\u0142a praca na uczelni, a w konsekwencji rozpocz\u0119cie studi\u00f3w doktoranckich, w trakcie kt\u00f3rych dr Mariusz Grabiec m\u00f3g\u0142 zrealizowa\u0107 swoje wielkie marzenie \u2013 wypraw\u0119 naukow\u0105 na Spitsbergen \u2013 jak si\u0119 wkr\u00f3tce okaza\u0142o \u2013 pierwsz\u0105 z kilkunastu, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej odby\u0142 w Arktyce. Zi\u015bci\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kolejne marzenie badacza: w publikacjach naukowych (w presti\u017cowych czasopismach glacjologicznych) m\u00f3g\u0142 opiera\u0107 si\u0119 na w\u0142asnych wynikach bada\u0144. Nie egzotyka arktycznego krajobrazu, nie atrakcje \u015bnie\u017cnych podr\u00f3\u017cy czy specyficzny (ostry i suchy) klimat, ale w\u0142a\u015bnie mo\u017cliwo\u015b\u0107 samodzielnego zbierania materia\u0142u i dokonywania pomiar\u00f3w sta\u0142y si\u0119 magnesem przyci\u0105gaj\u0105cym glacjologa do kolejnych wypraw polarnych. Praca doktorska pt. \u201eCzynniki kszta\u0142tuj\u0105ce pokryw\u0119 \u015bnie\u017cn\u0105 na lodowcach Spitsbergenu\u201d (2004) by\u0142a ju\u017c efektem bada\u0144 przeprowadzonych w trakcie realizacji projektu KBN, kt\u00f3rego m\u0142ody naukowiec by\u0142 kierownikiem.<\/p>\n
Studia zaprezentowane w ksi\u0105\u017cce zosta\u0142y sfinansowane i przeprowadzone w ramach realizacji projektu Programu Polsko-Norweskiej Wsp\u00f3\u0142pracy Badawczej \u201eArctic climate system study of ocean, sea ice and glaciers interactions in Svalbard area\u201d \u2013 AWAKE-2\u201d w latach 2013\u20132016, s\u0105 one r\u00f3wnie\u017c pok\u0142osiem wielu projekt\u00f3w badawczych (krajowych i mi\u0119dzynarodowych), w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142 dr Grabiec w latach 2007\u20132014.<\/p>\n
By\u0142y to g\u0142\u00f3wnie wyprawy wiosenne, poniewa\u017c jest to okres najbardziej wydajny pod wzgl\u0119dem pozyskiwania materia\u0142u do dalszej analizy, jest r\u00f3wnie\u017c znacznie przyjemniejszy, cho\u0107by z powodu wi\u0119kszej mobilno\u015bci dzi\u0119ki skuterom \u015bnie\u017cnym. W lecie mo\u017cna jedynie przemieszcza\u0107 si\u0119 \u0142odzi\u0105 lub pieszo, co uniemo\u017cliwia np. dotarcie do miejsc po\u0142o\u017conych w oddalonych partiach lodowc\u00f3w.<\/p>\n
W centrum uwagi autora publikacji pozostaje metoda radarowa, znana z powszechnego stosowania m.in. w archeologii, geofizyce poszukiwawczej, g\u00f3rnictwie, lotnictwie, a nawet w kryminalistyce. Za pomoc\u0105 georadaru mo\u017cna zlokalizowa\u0107 szczeliny, p\u0119kni\u0119cia, uskoki, umo\u017cliwia on tak\u017ce badania torfowisk, w\u00f3d gruntowych, jest niezb\u0119dny przy budowie autostrad, lotnisk itp.<\/p>\n
\u2013 Dzi\u015b trudno sobie wyobrazi\u0107 na przyk\u0142ad geotechnik\u0119 bez wykorzystania urz\u0105dze\u0144 radarowych \u2013 przyznaje naukowiec. \u2013 S\u0105 one powszechnie u\u017cywane, ale ma\u0142o kto wie, \u017ce wykorzystanie fal elektromagnetycznych w celach badawczych wymy\u015blono po to, aby eksplorowa\u0107 lodowce. Pierwszy aparat, kt\u00f3ry mogliby\u015bmy nazwa\u0107 radarem, powsta\u0142 pod koniec lat 20. ubieg\u0142ego wieku i zosta\u0142 wykorzystany do badania lodowc\u00f3w w Alpach. Fal radarowych u\u017cywali r\u00f3wnie\u017c piloci samolot\u00f3w wojskowych, kt\u00f3re operowa\u0142y w latach 50. XX wieku nad kopu\u0142ami lodowymi Antarktydy i Arktyki w celu okre\u015blenia wysoko\u015bci. Wskazania by\u0142y jednak niedok\u0142adne, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 promieniowania wnika\u0142a w powierzchni\u0119 l\u0105dolodu, co by\u0142o powodem serii wypadk\u00f3w lotniczych na Grenlandii, ale to pozwoli\u0142o jednocze\u015bnie na zrozumienie zjawiska i wykorzystanie w przysz\u0142o\u015bci tej w\u0142a\u015bciwo\u015bci do sondowa\u0144 wn\u0119trza lodowc\u00f3w.<\/p>\n
W pierwszej kolejno\u015bci metod\u0119 radarow\u0105 wykorzystano do okre\u015blenia grubo\u015bci mas lodowych Antarktydy, Grenlandii, nast\u0119pnie topografii ich pod\u0142o\u017ca, dzi\u0119ki czemu wiemy, \u017ce pod kopu\u0142\u0105 antarktyczn\u0105 znajduj\u0105 si\u0119 obni\u017cenia poni\u017cej poziomu morza. P\u00f3\u017aniej metoda radarowa zosta\u0142a zastosowana do szeregu aplikacji glacjologicznych, do badania zawarto\u015bci wody w lodowcu, struktury wewn\u0119trznej, warstwowania, foliacji, grubo\u015bci pokrywy \u015bnie\u017cnej, jej struktury i oznaczania szeregu innych parametr\u00f3w.<\/p>\n
Lodowiec jest dla fal radarowych przyjaznym medium. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych zalet stosowania metody radarowej jest jej bezinwazyjno\u015b\u0107. Badania prowadzone na Spitsbergenie odbywaj\u0105 si\u0119 na obszarach chronionych. Jakiekolwiek naruszenie \u015brodowiska b\u0105d\u017a ingerencja wymagaj\u0105 wydania pozwolenia gubernatora prowincji Svalbard. Metoda radarowa nie narusza prawa obowi\u0105zuj\u0105cego w parku narodowym. Kolejn\u0105 jej zalet\u0105 jest niezwyk\u0142a wydajno\u015b\u0107.<\/p>\n
\u2013 Na Lodowcu Hansa, np. w celu monitoringu grubo\u015bci pokrywy \u015bnie\u017cnej, kt\u00f3ry prowadzimy co roku, wykonujemy oko\u0142o 100 km profilu. Operacja ta w sprzyjaj\u0105cych warunkach pogodowych zajmuje zaledwie jeden dzie\u0144, w gorszych \u2013 dwa dni. Pozyskanie tak du\u017cej ilo\u015bci materia\u0142u z wykorzystaniem innej metody geofizycznej jest praktycznie nieosi\u0105galne. Dodatkowo badania te \u015bwietnie komponuj\u0105 si\u0119 z innymi, np. teledetekcyjnymi (pomiary wykonywane z pok\u0142adu satelit\u00f3w lub samolot\u00f3w), metoda radarowa s\u0142u\u017cy do sprawdzenia, czy to, co widzimy na obrazach satelitarnych, zosta\u0142o dobrze zinterpretowane. Metody radarowej nie zamieni\u0142bym na \u017cadn\u0105 inn\u0105 \u2013 zapewnia glacjolog.<\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka \u201eStan i wsp\u00f3\u0142czesne zmiany system\u00f3w lodowcowych po\u0142udniowego Spitsbergenu w \u015bwietle bada\u0144 metodami radarowymi\u201d zawiera zestawienie wynik\u00f3w bada\u0144 prowadzonych przez dr. Mariusza Grabca we wsp\u00f3\u0142pracy z zespo\u0142em z Katedry Geomorfologii Wydzia\u0142u Nauk o Ziemi U\u015a i Centrum Studi\u00f3w Polarnych oraz z badaczami ekip mi\u0119dzynarodowych z Norwegii, Stan\u00f3w Zjednoczonych, Hiszpanii i Rosji. Publikacja \u2013 jak zapewnia autor \u2013 jest w ca\u0142o\u015bci oryginalna, a dane \u015bwie\u017ce i dotychczas nigdzie nieudost\u0119pniane. Jednym z nowatorskich pomys\u0142\u00f3w jest zaproponowana metoda zestawienia danych radarowych z danymi satelitarnymi w taki spos\u00f3b, aby znale\u017a\u0107 parametry, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 ze sob\u0105 por\u00f3wnywane. Wynikiem na miar\u0119 odkrycia geograficznego (dane te opublikowane zosta\u0142y w artykule w \u201eEarth Surface Processes and Landforms\u201d) jest tak\u017ce potwierdzenie tezy, \u017ce by\u0107 mo\u017ce w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci (miedzy 2055 a 2065 rokiem) na skutek intensywnego wycofywania si\u0119 lodowc\u00f3w na po\u0142udniowym Spitsbergenie powstanie nowa, odseparowana od l\u0105du, czwarta co do wielko\u015bci wyspa archipelagu Svalbard.<\/p>\n
Wnioski z przeprowadzanych bada\u0144 glacjolog prezentowa\u0142 b\u0119dzie w najbli\u017cszym czasie na konferencji w Obergurgl w Austrii, na spotkaniu grupy roboczej Network on Arctic Glaciology przy International Arctic Science Committee (kt\u00f3rego Polska jest cz\u0142onkiem, a dr M. Grabiec jest reprezentantem narodowym), a nast\u0119pnie na konferencji w Davos w Szwajcarii.<\/p>\n
Maria Sztuka<\/em><\/p>\n
\nArtyku\u0142 pt. \u201eSpitsbergen \u2013 \u201ema\u0142e\u201d laboratorium\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 3 (253) grudzie\u0144 2017.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Naukowcy zajmuj\u0105cy si\u0119 badaniem lodowc\u00f3w, ich form, w\u0142a\u015bciwo\u015bci fizycznych i chemicznych, a tak\u017ce proces\u00f3w w nich zachodz\u0105cych, jeszcze do niedawna stanowili \u015brodowisko nieliczne i hermetycznie zamkni\u0119te w kilku zaledwie o\u015brodkach na \u015bwiecie. Obecnie dziedzina ta cieszy si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105, grono badaczy \u015bledz\u0105cych zmiany zachodz\u0105ce w kriosferze znacznie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142o, czego najlepszym dowodem mo\u017ce by\u0107 Polskie Konsorcjum Polarne, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodzi 18 instytucji naukowych (13 uczelni i 5 instytut\u00f3w naukowych).<\/p>\n
[…]<\/p>\n
Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110021"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=110021"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110021\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=110021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=110021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=110021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"Dr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/imported_files\/0abe339f7d4681ca186b3db0e21e2947_mariusz_grabiec.jpg\")