{"id":110166,"date":"2017-09-14T09:18:01","date_gmt":"2017-09-14T08:18:01","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/czy-grozi-nam-makdonaldyzacja-flory\/"},"modified":"2019-11-05T11:18:20","modified_gmt":"2019-11-05T10:18:20","slug":"czy-grozi-nam-makdonaldyzacja-flory","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/czy-grozi-nam-makdonaldyzacja-flory\/","title":{"rendered":"Czy grozi nam \u201emakdonaldyzacja\u201d flory?"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

Barszcz Sosnowskiego, rdestowiec ostroko\u0144czysty lub klon jesionolistny to przyk\u0142ady inwazyjnych ro\u015blin obcego pochodzenia wyst\u0119puj\u0105cych w Polsce, kt\u00f3re przyw\u0119drowa\u0142y do naszego kraju z Kaukazu, po\u0142udniowej Azji czy Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 w szybkim tempie, zmieniaj\u0105 struktur\u0119 rodzimych ekosystem\u00f3w i zagra\u017caj\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. S\u0105 przy tym niezwykle trudne do usuni\u0119cia. Stwarzaj\u0105 zagro\u017cenie przyrodnicze na wszystkich poziomach organizacji, przyczyniaj\u0105 si\u0119 do przekszta\u0142ce\u0144 sk\u0142adu miejscowej flory, wp\u0142ywaj\u0105 na struktur\u0119 upraw, powoduj\u0105 ryzyko powodziowe, doprowadzaj\u0105c do erozji brzeg\u00f3w rzek, bywaj\u0105 wreszcie niebezpieczne dla zdrowia cz\u0142owieka i zwierz\u0105t. Naukowcy nie tylko tworz\u0105 mapy wyst\u0119powania gatunk\u00f3w inwazyjnych, lecz r\u00f3wnie\u017c \u015bledz\u0105 drogi ich rozprzestrzeniania si\u0119 oraz szukaj\u0105 sposob\u00f3w zatrzymania procesu, w wyniku kt\u00f3rego doj\u015b\u0107 mo\u017ce do homogenizacji ro\u015blinnego \u015brodowiska naturalnego.<\/p>\n

\n

\"Prof.
\nProf. dr hab. Barbara Tokarska-Guzik, kierownik Katedry Botaniki i Ochrony Przyrody Wydzia\u0142u Biologii i Ochrony \u015arodowiska U\u015a
\nFot. Julia Agnieszka Szymala
\n <\/p>\n

Jak wyja\u015bnia prof. dr hab. Barbara Tokarska-Guzik<\/a>, botanik z Wydzia\u0142u Biologii i Ochrony \u015arodowiska<\/a> Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, liczba gatunk\u00f3w inwazyjnych w Polsce ci\u0105gle ro\u015bnie. Cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a nie\u015bwiadomie zawlekana, na przyk\u0142ad wraz z mi\u0119dzykontynentalnym transportem. Inne, w tym wspomniany barszcz Sosnowskiego \u2013 w spos\u00f3b celowy, jako ro\u015bliny ozdobne, miododajne, lecznicze czy przeznaczone na pasz\u0119 dla zwierz\u0105t. Jednym z gatunk\u00f3w ro\u015bliny inwazyjnej jest ambrozja bylicolistna, kt\u00f3ra opanowa\u0142a po\u0142udniowe i centralne tereny Europy \u2013 jej py\u0142ek nale\u017cy do najsilniejszych alergen\u00f3w ro\u015blinnych. Gro\u017any jest r\u00f3wnie\u017c barszcz Sosnowskiego \u2013 niezwykle trudna do opanowania, szybko rozprzestrzeniaj\u0105ca si\u0119 ro\u015blina, kt\u00f3rej sok wywo\u0142uje uci\u0105\u017cliwe zmiany sk\u00f3rne. Skutki takiego oparzenia odczuwalne mog\u0105 by\u0107 nawet kilka lat. Z przyrodniczego punktu widzenia rozprzestrzenianie si\u0119 ro\u015blin inwazyjnych jest szczeg\u00f3lnym zagro\u017ceniem dla rodzimych gatunk\u00f3w ro\u015blin, w tym szczeg\u00f3lnie zagro\u017conych i rzadkich czy obj\u0119tych ochron\u0105 gatunkow\u0105. \u2013 W naukach spo\u0142ecznym m\u00f3wi si\u0119 o makdonaldyzacji \u015bwiata. Podobne zjawisko mo\u017cna obserwowa\u0107 w \u015bwiecie przyrodniczym. Je\u015bli nie zaczniemy przeciwdzia\u0142a\u0107 tym procesom, wkr\u00f3tce doj\u015b\u0107 mo\u017ce do homogenizacji ro\u015blinnego \u015brodowiska naturalnego \u2013 wyja\u015bnia naukowiec.
\n <\/p>\n

\"Botanicy \"Botanicy
\nBotanicy z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego gotowi do gromadzenia danych na stanowiskach rdestowc\u00f3w (po lewej) i barszczu Sosnowskiego (po prawej)
\nFot. prof. Barbara Tokarska-Guzik
\n <\/p>\n

Warto tak\u017ce zaznaczy\u0107, \u017ce nie ka\u017cdy gatunek obcy okre\u015blany jest jako inwazyjny. \u2013 Starszymi przybyszami s\u0105 tzw. archeofity. To ro\u015bliny, kt\u00f3re przyby\u0142y z innych rejon\u00f3w geograficznych w czasach wczesnohistorycznych. W p\u00f3\u017aniejszym okresie, ju\u017c po odkryciu Ameryki, dotar\u0142y do nas tzw. neofity. S\u0105 to gatunki obce rodzimej florze, zadomowi\u0142y si\u0119 w niej jednak i, o ile nie stanowi\u0105 zagro\u017cenia dla ro\u015blin oraz zwierz\u0105t w\u0142a\u015bciwych danemu rejonowi \u015bwiata, nie nale\u017c\u0105 do spisu ro\u015blin inwazyjnych. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w archeofit\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych na terenie Polski jest chaber b\u0142awatek czy chrzan pospolity, do grupy neofit\u00f3w zaliczamy natomiast np. nagietek polny czy bodziszek pirenejski \u2013 t\u0142umaczy botanik.<\/p>\n

\"Sze\u015b\u0107<\/p>\n

 <\/p>\n

R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 gatunk\u00f3w wystepuj\u0105cych w miejskiej przestrzeni: (od lewej) przymiotno bia\u0142e (Erigeron annuus<\/em>) jest gatunkiem obcym inwazyjnym, pszeniec zwyczajny (Melampyrum pratense<\/em>) rodzimym, mak (Papaver rhoeas<\/em>) obcym nieinwazyjnym (starszym przybyszem), nostrzyk bia\u0142y (Melilotus albus<\/em>) oraz pow\u00f3j polny (Convolvulus arvensis<\/em>) rodzimym, natomiast cykoria podr\u00f3\u017cnik (Cichorium intybus<\/em>) \u2013 starszym przybyszem.
\nFot. Sekcja Prasowa U\u015a<\/p>\n

 <\/p>\n

Ro\u015bliny przemieszczaj\u0105 si\u0119 w wielu kierunkach. Gatunki inwazyjne s\u0105 zatem nie tylko europejskim problemem. Wiele tutejszych ro\u015blin zosta\u0142o zawleczonych do obu Ameryk czy do Azji. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w jest europejska rodzima krwawnica pospolita (Lythrum salicaria<\/em>), traktowana w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej jako gatunek inwazyjny i zwalczana metodami biologicznymi.<\/p>\n

Problem walki z tymi ro\u015blinami ma zatem wymiar mi\u0119dzynarodowy. Podobnie botanicy z ca\u0142ej Europy od wielu lat wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105, by opracowa\u0107 baz\u0119 danych ro\u015blin (tak\u017ce zwierz\u0105t) inwazyjnych wyst\u0119puj\u0105cych na naszym kontynencie, okre\u015bli\u0107 ich drogi przemieszczania si\u0119, oceni\u0107 stopie\u0144 zagro\u017cenia dla rodzimej przyrody i wreszcie opracowa\u0107 plan zwalczania niepo\u017c\u0105danych przybysz\u00f3w.\u2013 Nie ma uniwersalnej metody, dlatego pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie maj\u0105 obowi\u0105zek wypracowa\u0107 programy, kt\u00f3rych celem b\u0119dzie ograniczenie przyrodniczo uci\u0105\u017cliwego zjawiska na ich obszarze. R\u00f3wnie\u017c w Polsce badane s\u0105 drogi rozprzestrzeniania si\u0119 gatunk\u00f3w inwazyjnych, a informacje o nich wraz z mapami ich wyst\u0119powania gromadzone s\u0105 w powstaj\u0105cych bazach danych. Przyrodnicy z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego stworzyli regionaln\u0105 baz\u0119 danych o zasobach przyrody o\u017cywionej i nieo\u017cywionej wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego, w kt\u00f3rej gromadzone s\u0105 dane zar\u00f3wno o gatunkach ro\u015blin (i zwierz\u0105t) rodzimych, jak i obcego pochodzenia, w tym inwazyjnych \u2013 dost\u0119pnej na stronie: www.biogeo.us.edu.pl<\/a>. Musimy ponadto dzia\u0142a\u0107 ostro\u017cnie, aby podejmowane kroki zaradcze nie szkodzi\u0142y innym ro\u015blinom \u2013 m\u00f3wi naukowiec z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.
\n <\/p>\n

\"Naw\u0142o\u0107 \"Rdestowce
\nP\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skie naw\u0142ocie (po lewej) p\u00f3\u017anym latem s\u0105 dobrze widoczne w polskim krajobrazie. Azjatyckie rdestowce (po prawej) cz\u0119sto kolonizuj\u0105 brzegi rzek, kt\u00f3re stanowi\u0105 dogodne korytarze dla ich dalszego rozprzestrzeniania
\nFot. prof. Barbara Tokarska-Guzik
\n <\/p>\n

W tej chwili realizowanych jest kilka mi\u0119dzynarodowych projekt\u00f3w naukowych, w kt\u00f3rych prac\u0119 anga\u017cuje si\u0119 prof. Barbara Tokarska-Guzik. Gromadzone s\u0105 m.in. informacje na temat rozmieszczenia gatunk\u00f3w inwazyjnych oraz drogach ich rozprzestrzeniania si\u0119 w skali regionu, kraju oraz kontynentu. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwa b\u0119dzie ocena omawianego zjawiska na podstawie konstruowanych modeli matematycznych. \u2013 Od kilku lat badamy zagro\u017cenia w naszym kraju zwi\u0105zane z szybkim rozprzestrzenianiem si\u0119 azjatyckich rdestowc\u00f3w. Maj\u0105 one wyj\u0105tkow\u0105 zdolno\u015b\u0107 przemieszczania si\u0119, zaw\u0142aszczaj\u0105 przestrze\u0144, wystarczy kilka milimetr\u00f3w k\u0142\u0105cza, by zacz\u0119\u0142y si\u0119 gwa\u0142townie rozrasta\u0107. \u0141atwo je r\u00f3wnie\u017c nie\u015bwiadomie przenosi\u0107, przyk\u0142adowo wraz z zanieczyszczon\u0105 ich k\u0142\u0105czami gleb\u0105 \u2013 wyja\u015bnia botanik. \u2013 Wraz z dr Katarzyn\u0105 Bzd\u0119g\u0105<\/a> bada\u0142y\u015bmy w interdyscyplinarnym zespole pracuj\u0105cym w ramach European Cooperation in Science and technology<\/em> (COST) drogi przemieszczania si\u0119 ambrozji bylicolistnej, o kt\u00f3rej by\u0142a ju\u017c mowa wcze\u015bniej, prowadzimy tak\u017ce monitoring tego gatunku [1] \u2013 dodaje.<\/p>\n

\"Gromadzenie
\nGromadzenie botanicznych danych w ramach bada\u0144 terenowych projektu HabitARS
\nFot. prof. Barbara Tokarska-Guzik
\n <\/p>\n

Obecnie realizowany jest projekt HabitARS (www.habitars.pl<\/a>), kierowany przez firm\u0119 MGGP Aero wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c\u0105 z naukowcami reprezentuj\u0105cymi sze\u015b\u0107 jednostek naukowo-badawczych: Uniwersytet \u015al\u0105ski w Katowicach, Uniwersytet \u0141\u00f3dzki, Politechnik\u0119 Warszawsk\u0105, Uniwersytet Warszawski, Szko\u0142\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie oraz Instytut Technologiczno-Przyrodniczy. Celem przedsi\u0119wzi\u0119cia jest opracowanie metody identyfikacji niele\u015bnych siedlisk przyrodniczych wa\u017cnych z punktu widzenia ochrony r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej w skali Polski i Europy, a tak\u017ce ocena zagro\u017ce\u0144 stwarzanych przez przesuszenie, sukcesj\u0119 gatunk\u00f3w drzewiastych i wkraczanie obcych inwazyjnych i rodzimych ekspansywnych gatunk\u00f3w ro\u015blin przy u\u017cyciu nowoczesnych technik teledetekcji. Botanicy gromadz\u0105 dane w terenie, kt\u00f3re nast\u0119pnie por\u00f3wnane zostan\u0105 z pozyskanymi lotniczymi danymi teledetekcyjnymi, dostarczonymi i opracowanymi przez lidera projektu. Dzi\u0119ki nowej metodzie w przysz\u0142o\u015bci mo\u017cliwa b\u0119dzie szybka identyfikacja zagro\u017ce\u0144 cennych przyrodniczo niele\u015bnych przestrzeni, takich jak \u0142\u0105ki, murawy, wrzosowiska czy torfowiska. Wypracowane narz\u0119dzia usprawni\u0105 r\u00f3wnie\u017c zarz\u0105dzanie gatunkami inwazyjnymi i rodzimymi ro\u015blinami ekspansywnymi. Im wcze\u015bniej bowiem rozpoznane zostan\u0105 owe zagro\u017cenia, tym \u0142atwiej i taniej usun\u0105\u0107 mo\u017cna niepo\u017c\u0105dane ro\u015bliny zagra\u017caj\u0105ce cennej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej.<\/p>\n

Autor: Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz<\/a><\/p>\n

\n

[1] Szczeg\u00f3\u0142owe informacje na temat projektu mo\u017cna uzyska\u0107 na stronie: www.internationalragweedsociety.org<\/a>.<\/p>\n

Prof. dr hab. Barbara Tokarska-Guzik<\/strong> \u2013 kierownik Katedry Botaniki i Ochrony Przyrody Wydzia\u0142u Biologii i Ochrony \u015arodowiska Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach. G\u0142\u00f3wne obszary zainteresowa\u0144 naukowych zwi\u0105zane s\u0105 z problematyk\u0105 ekologii inwazji (biologia, ekologia, chorologia oraz zmienno\u015b\u0107 genetyczna populacji ro\u015blin obcego pochodzenia), fitogeografii oraz wp\u0142ywu antropopresji na przemiany szaty ro\u015blinnej (chorologia gatunk\u00f3w ro\u015blin naczyniowych, zasoby rzadkich i chronionych gatunk\u00f3w ro\u015blin naczyniowych, ekologia miasta, ochrona przyrody). Prof.dr hab. Barbara Tokarska-Guzik jest autork\u0105\/wsp\u00f3\u0142autork\u0105  ponad 160 publikacji naukowych oraz ponad 40 popularno-naukowych. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110166"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=110166"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110166\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=110166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=110166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=110166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}