{"id":110171,"date":"2017-09-06T10:25:57","date_gmt":"2017-09-06T09:25:57","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/kto-sie-boi-sztuki-zaangazowanej\/"},"modified":"2019-11-05T11:18:21","modified_gmt":"2019-11-05T10:18:21","slug":"kto-sie-boi-sztuki-zaangazowanej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/kto-sie-boi-sztuki-zaangazowanej\/","title":{"rendered":"Kto si\u0119 boi sztuki zaanga\u017cowanej?"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

\u201eJak si\u0119 uda, jestem silna\u201d \u2013 to fragment wypowiedzi kobiety, mieszkanki Lublina, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 bohaterk\u0105 jednego z dwunastu obraz\u00f3w autorstwa dr hab. Joanny Wowrzeczki<\/a> (Instytut Sztuki<\/a> Uniwersytetu \u015al\u0105skiego). S\u0142owa wywar\u0142y na artystce tak silne wra\u017cenie, \u017ce uczyni\u0142a je r\u00f3wnie\u017c tytu\u0142em stworzonego przez siebie cyklu. To nie pracownia by\u0142a jednak centrum wydarze\u0144. Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 na osiedlu kontenerowym przy ul. Antoniny Grygowej \u2013 stygmatyzowanej cz\u0119\u015bci Lublina, gdzie artystka wys\u0142ucha\u0142a historii kilkunastu kobiet zmagaj\u0105cych si\u0119 z trudn\u0105 codzienno\u015bci\u0105. Podzielona na sze\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci opowie\u015b\u0107 dr hab. Joanny Wowrzeczki ods\u0142ania proces tw\u00f3rczy \u201ezaanga\u017cowany\u201d, polegaj\u0105cy na wychodzeniu poza pracowni\u0119 i porzucaniu wygodnych, oswojonych przestrzeni.<\/p>\n

\n

\"Dr
\nDr hab. Joanna Wowrzeczka z Instytutu Sztuki Wydzia\u0142u Artystycznego
\nFot. Sekcja Prasowa U\u015a
\n <\/p>\n

Zaanga\u017cowanie silnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z odpowiedzialno\u015bci\u0105, jest wychodzeniem ze swojej bezpiecznej przestrzeni. W pewnym momencie decydujemy, \u017ce mo\u017cemy si\u0119 splata\u0107 z innymi lud\u017ami poza naszym oswojonym \u201eb\u0105blem\u201d, \u017ce jeste\u015bmy gotowi wsp\u00f3lnie definiowa\u0107, budowa\u0107 lub naprawia\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 i nie uciekamy z niej, gdy zaczyna si\u0119 dzia\u0107 co\u015b niepokoj\u0105cego, co mo\u017ce nam zagra\u017ca\u0107. Wychodz\u0105c poza w\u0142asn\u0105 przestrze\u0144, pami\u0119tam, \u017ce jestem cz\u0142owiekiem uniwersytetu. Co jaki\u015b czas zadaj\u0119 sobie pytanie, jakie s\u0105 moje zobowi\u0105zania wobec uniwersytetu i wobec przestrzeni publicznej. Moja tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczna jest \u201ezaanga\u017cowana\u201d. Nie boj\u0119 si\u0119 tego s\u0142owa, nawet je\u015bli spycha\u0107 mia\u0142oby j\u0105 na peryferia i czyni\u0107 z niej b\u0119karta sztuki. Zastanawiam si\u0119, jakie narz\u0119dzia mog\u0119 wykorzystywa\u0107, b\u0119d\u0105c artystk\u0105 i akademiczk\u0105, by pomaga\u0107 innym ludziom. W 2002 roku wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142am Galeri\u0119 \u201eSzar\u0105\u201d w Cieszynie, kt\u00f3ra mia\u0142a przybli\u017ca\u0107 sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nieprzyzwyczajonemu do niej odbiorcy. W 2003 roku pozna\u0142am \u015brodowisko \u201eKrytyki Politycznej\u201d. Zrozumia\u0142am wtedy, \u017ce zaanga\u017cowanie mo\u017ce by\u0107 g\u0142\u0119bsze i realizowane na wielu r\u00f3\u017cnych poziomach. Zacz\u0119\u0142am je definiowa\u0107 na nowo. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej otworzyli\u015bmy w Cieszynie \u015awietlic\u0119 Krytyki Politycznej \u201eNa Granicy\u201d. Ju\u017c wtedy mia\u0142am \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce potrafimy wyj\u015b\u0107 ze s\u0142odkim baga\u017cem uniwersytetu poza jego mury i przek\u0142ada\u0107 to, czego si\u0119 nauczyli\u015bmy na j\u0119zyk praktyki. Patrz\u0119 na \u015bwiat przez filtr spo\u0142ecznego zaanga\u017cowania, jestem tego \u015bwiadoma i bior\u0119 za moje spojrzenie odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n

Do Lublina zosta\u0142am zaproszona przez Szymona Pietrasiewicza, kt\u00f3ry prowadzi Pracowni\u0119 Sztuki Zaanga\u017cowanej Spo\u0142ecznie \u201eRewiry\u201d dzia\u0142aj\u0105cej przy lubelskim Centrum Kultury. Odwiedzi\u0142am kilka miejsc, w kt\u00f3rych mieszkaj\u0105 ludzie do\u015bwiadczaj\u0105cy wykluczenia spo\u0142ecznego, lecz szczeg\u00f3lne wra\u017cenie zrobi\u0142a na mnie ulica Antoniny Grygowej. Zobaczy\u0142am przera\u017caj\u0105ce osiedle kontenerowe wygl\u0105daj\u0105ce, jakby tamt\u0119dy przebiega\u0142 jeden z wojennych front\u00f3w. Ten widok mnie poruszy\u0142. Zacz\u0119\u0142am si\u0119 zastanawia\u0107, czy co\u015b mog\u0119 tutaj zrobi\u0107? Nie mieszkam w Lublinie, a zatem wiedzia\u0142am, \u017ce nie wezm\u0119 d\u0142ugoletniej odpowiedzialno\u015bci za wybrane przeze mnie miejsce. Postanowi\u0142am porozmawia\u0107 z mieszka\u0144cami, a nast\u0119pnie stworzy\u0107 obrazy opowiadaj\u0105ce intymne historie, by w ten spos\u00f3b pokaza\u0107 problemy, z kt\u00f3rymi borykaj\u0105 si\u0119 na co dzie\u0144 moi bohaterowie.
\n <\/p>\n

\"Jeden<\/p>\n

Emerytowana nauczycielka j\u0119zyka polskiego<\/strong>. Na Grygow\u0105 trafi\u0142a, kiedy jej m\u0105\u017c pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo po otrzymaniu wyroku s\u0105dowego. Orzeczenie przekre\u015blaj\u0105ce wszelkie nadzieje na spadek rodzinny, kt\u00f3ry mia\u0142 zaradzi\u0107 spadaj\u0105cemu kapita\u0142owi ekonomicznemu na skutek transformacji systemowej. Cz\u0142owiek ten nie wyobra\u017ca\u0142 sobie ostatnich lat w niedostatku. Jego cia\u0142o nie mia\u0142o wpisanych w siebie startegii radzenia sobie z brakiem wszystkiego.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Co w\u0142a\u015bciwie zobaczy\u0142am na Grygowej? Cztery bloki, w kt\u00f3rych oficjalnie mieszka oko\u0142o 800 os\u00f3b, ale w rzeczywisto\u015bci liczba lokator\u00f3w mo\u017ce by\u0107 nawet dwa razy wi\u0119ksza. Brakuje podstawowej infrastruktury. Nie ma w najbli\u017cszej okolicy szko\u0142y, biblioteki, o\u015brodka zdrowia, ko\u015bcio\u0142a, a nawet wi\u0119kszego sklepu oferuj\u0105cego produkty w niezawy\u017conych cenach. Jest za to schronisko dla zwierz\u0105t oraz lotnisko, a zatem brud i ha\u0142as, do tego wysypisko i spalarnia \u015bmieci b\u0119d\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142em pleni\u0105cego si\u0119 w niekt\u00f3rych mieszkaniach robactwa, na kt\u00f3re sanepid od kilku lat nie reaguje. Wydaje si\u0119, \u017ce tak\u017ce mieszka\u0144cy Grygowej w strukturze miasta traktowani s\u0105 niczym \u201espo\u0142eczne odpady\u201d. A przecie\u017c mieszkania, kt\u00f3re odwiedzi\u0142am, by\u0142y czyste, schludne, chocia\u017c bardzo ma\u0142e, a w ka\u017cdym z nich artefakty u\u0142o\u017cone wedle okre\u015blonego porz\u0105dku na p\u00f3\u0142kach i stolikach, na \u015bcianach powieszone obrazki. Okazuje si\u0119, \u017ce estetyka wn\u0119trza odgrywa ogromne znaczenie nawet tam, gdzie warunki \u017cyciowe s\u0105 skrajnie trudne. Ka\u017cda gospodyni pocz\u0119stowa\u0142a mnie herbat\u0105 czy kaw\u0105. W niekt\u00f3rych domach pachnia\u0142o praniem, w innych obiadem, w jednym papierosami. To nie jest jednolita zbiorowo\u015b\u0107, o tym nie wolno zapomina\u0107.
\n <\/p>\n

\"Jeden<\/p>\n

Iwona<\/strong>. Uderzaj\u0105cy porz\u0105dek i estetyzacja. Tak jakby te wszystkie ma\u0142pki, kaczuszki i mi\u015bki mia\u0142y by\u0107 stra\u017cnikami tego, co Iwonie uda\u0142o si\u0119 wywalczy\u0107. Kolejna wychowanka domu dziecka, kt\u00f3ra, chocia\u017c si\u0119 stara, przegrywa ze struktur\u0105 zbudowan\u0105 z powt\u00f3rek i reprodukcji, a wi\u0119c przewidywaln\u0105.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Rozmawia\u0142am z dwunastoma kobietami, s\u0142ucha\u0142am ich opowie\u015bci bez nagrywania, aby spot\u0119gowa\u0107 wsp\u00f3lnie tworzon\u0105 intymn\u0105 przestrze\u0144. Nie zadawa\u0142am sobie pytania, czy to, co s\u0142ysz\u0119, jest prawd\u0105. Przyjmowa\u0142am otwarcie ka\u017cd\u0105 wypowied\u017a. Nawet je\u015bli ich s\u0142owa obierzemy z \u0142upin nieprawdy, to i tak otrzymamy dramatyczny obraz trudnej rzeczywisto\u015bci. Wychodzi\u0142am z mieszka\u0144 zdruzgotana. Cz\u0142owiek chcia\u0142by tych ludzi wzi\u0105\u0107 na r\u0119ce, przytuli\u0107, przede wszystkim da\u0107 prac\u0119, a tak niewiele mo\u017ce zrobi\u0107. Zobaczy\u0142am ub\u00f3stwo, kt\u00f3re jest reprodukowane. Je\u015bli kto\u015b wychowa\u0142 si\u0119 w biednym domu, w\u0142a\u015bciwie ma niewielkie szanse na zmian\u0119 swojego losu. Dodatkowo biurokracja skutecznie podtrzymuje nasze miejsce w strukturze spo\u0142ecznej, a system pomocy spo\u0142ecznej okazuje si\u0119 nieefektywny.
\n <\/p>\n

\"Jeden<\/p>\n

Magda i jej paromiesi\u0119czne dziecko<\/strong>. Pr\u00f3bowa\u0142a uciec z Grygowej, niestety to jest jedyne miejsce, w kt\u00f3rym wie, jak \u017cy\u0107. Partner pracuje nielegalnie, bo jako schizofrenik nie mo\u017ce znale\u017a\u0107 pracy w swoim zawodzie.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Analizuj\u0105c Grygow\u0105, tworzy\u0142am w g\u0142owie indywidualne portrety moich bohaterek. Ko\u0144cz\u0105c rozmow\u0119, prosi\u0142am ka\u017cd\u0105 z nich o wybranie dokumentu, recepty, pozwu, rachunku czy r\u00f3\u017cnych kwit\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 symbolem problem\u00f3w. Fotografowa\u0142am je w mieszkaniach na wybranym pod\u0142o\u017cu, aby nast\u0119pnie zdj\u0119cia formularzy i fragment\u00f3w tkanin bez ingerencji cyfrowej przenie\u015b\u0107 na p\u0142\u00f3tno \u2013 w formie wizualnie \u201eprzyt\u0142aczaj\u0105cej\u201d moje bohaterki. Kobiety na obrazach zajmuj\u0105 niewiele przestrzeni, tak jak niewielkie s\u0105 ich mieszkania. W ten spos\u00f3b opowiada\u0142am ich historie. Obrazy te sta\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 wydanego na 2013 rok kalendarza \u2013 tak\u017ce b\u0119d\u0105cego trwa\u0142ym \u015bladem zapadaj\u0105cych w pami\u0119\u0107 rozm\u00f3w.
\n <\/p>\n

\"JedenZofia<\/strong>. By\u0142a uosobieniem wszystkich najlepszych analiz reprodukcji przemocy i biedy. Jak malowa\u0107 kogo\u015b, kto nas tak porusza? Na czym si\u0119 skoncentrowa\u0107? Dokument, kt\u00f3ry dosta\u0142am od niej, to uzasadnienie s\u0105dowe do umorzenia zaleg\u0142o\u015bci podatkowej b\u0119d\u0105cej kwesti\u0105 pomy\u0142ki. Kawa\u0142ek papieru u\u015bwiadomi\u0142 mi, \u017ce w tym ca\u0142ym procesie nie chodzi\u0142o tylko o racj\u0119 finansow\u0105, ale przede wszystkim o godno\u015b\u0107. Zofia ma wszystko obliczone… ile herbaty mo\u017ce wypi\u0107, ile zje\u015b\u0107 dziennie i to jej si\u0119 udaje. Si\u0142y atlety trzeba, \u017ceby z rodowodem domu dziecka i wszystkim tym, co potem… chcie\u0107 si\u0119 u\u015bmiecha\u0107, maj\u0105c na obiad herbat\u0119.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Rozmowy dostarczy\u0142y informacji na temat zaniedba\u0144, kt\u00f3rych w moim odczuciu dopu\u015bci\u0142 si\u0119 system opieki, miasto, otoczenie. Przygotowa\u0142am list\u0119 najbardziej pal\u0105cych potrzeb i przekaza\u0142am j\u0105 w\u0142adzom Lublina. Bra\u0142am te\u017c udzia\u0142 w konferencjach i debatach organizowanych w tym mie\u015bcie, gdzie mog\u0142am dyskutowa\u0107 z innymi lud\u017ami, kt\u00f3rzy zechcieliby zainteresowa\u0107 si\u0119 problemami mieszka\u0144c\u00f3w tego osiedla. Co\u015b si\u0119 zmieni\u0142o. Jedna z moich bohaterek \u2013 Agnieszka \u2013 za\u0142o\u017cy\u0142a rad\u0119 osiedlow\u0105, pracuje z innymi mieszka\u0144cami mimo braku odpowiedniego wykszta\u0142cenia. Potrzebuje informacji, jak mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107 fundacj\u0119, jak przekona\u0107 urz\u0119dnik\u00f3w, by zacz\u0119li reagowa\u0107 na potrzeby mieszka\u0144c\u00f3w Grygowej, chocia\u017cby w sprawie uci\u0105\u017cliwego robactwa. Tu otworzy\u0142a si\u0119 przestrze\u0144 dla uniwersytetu. Wystosowa\u0142am podczas jednej z konferencji apel do naukowc\u00f3w o wsparcie prawniczo-proceduralne dla tych os\u00f3b i od razu dw\u00f3ch akademik\u00f3w zadeklarowa\u0142o pomoc. W ten spos\u00f3b wsp\u00f3lnie podejmujemy rzeczywiste kroki, realizuj\u0105c tak blisk\u0105 mi ide\u0119 sztuki zaanga\u017cowanej i zaanga\u017cowanego uniwersytetu.<\/p>\n

\"JedenAgnieszka<\/strong>. Niezwykle zaradna i dzielna. Dziecko starsze z lekkim upo\u015bledzeniem umys\u0142owym i ruchowym, co uniemo\u017cliwia jej podj\u0119cie pracy. To ona rok po naszej rozmowie zainicjuje dzia\u0142ania rady osiedlowej, to ona r\u00f3wnie\u017c b\u0119dzie pisa\u0107 pisma do w\u0142adzy nawo\u0142uj\u0105ce do zrobienia porz\u0105dku z robakami i smrodem.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n

Zdj\u0119cia wybranych obraz\u00f3w autorstwa dr hab. Joanny Wowrzeczki z cyklu pt. \u201eJak si\u0119 uda, jestem silna\u201d wykona\u0142a Agnieszka Muras.<\/p>\n

Rozmawia\u0142a Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz<\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dr hab. Joanna Wowrzeczka<\/strong> \u2013 artystka i socjolo\u017cka, adiunkt w Instytucie Sztuki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego zajmuj\u0105ca si\u0119 badaniem funkcjonowania sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w Polsce, przestrzeni publicznej oraz problemami os\u00f3b wykluczonych spo\u0142ecznie. Kierowniczka \u015awietlicy Krytyki Politycznej \u201eNa Granicy\u201d w Cieszynie od 2010 roku. Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielka Galerii Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej \u201eSzara\u201d i jej kuratorka w latach 2001\u20132005. Koordynatorka projekt\u00f3w. kt\u00f3rych celem jest budowanie \u015brodowiska artystycznego w Cieszynie i \u015brodowiska zaanga\u017cowanego w sprawy spo\u0142eczne. Zach\u0119ca student\u00f3w i mieszka\u0144c\u00f3w miasta do udzia\u0142u m.in. w Gminnym Programie Rewitalizacji Miasta Cieszyna.<\/p>\n

W roku akademickim 2016\/2017 zako\u0144czy\u0142a realizacj\u0119 dwuletniego projektu finansowanego ze \u015brodk\u00f3w Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pt. \u201eW\u0142\u0105cz Kultur\u0119!\u201d umo\u017cliwiaj\u0105cego artystyczne badania i ingerencje w przestrze\u0144 \u015br\u00f3dmie\u015bcia Cieszyna przez uznanych artyst\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, takich jak: El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska, Julita W\u00f3jcik, Jacek Niegoda, Marcin Polak, Diana Lelonek, Anna Jochymek, Aleka Polis, Ludomir i Magdalena Franczak. Obecnie stypendystka Marsza\u0142ka Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego. Opiekunka merytoryczna Przegl\u0105du Tw\u00f3rczo\u015bci Studenckiej \u201eA Rt+. Cieszyn T\u0119tni Sztuk\u0105\u201d, kt\u00f3ry zainicjowa\u0142a wraz ze studentami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110171"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=110171"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110171\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=110171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=110171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=110171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}