{"id":110193,"date":"2017-08-10T16:20:28","date_gmt":"2017-08-10T15:20:28","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/porozumienie-czy-kij-rozmowa-o-mediacji-w-sprawach-karnych\/"},"modified":"2019-11-05T11:11:12","modified_gmt":"2019-11-05T10:11:12","slug":"porozumienie-czy-kij-rozmowa-o-mediacji-w-sprawach-karnych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/porozumienie-czy-kij-rozmowa-o-mediacji-w-sprawach-karnych\/","title":{"rendered":"Porozumienie czy kij? Rozmowa o mediacji w sprawach karnych"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

Liczba przeprowadzonych mediacji w sprawach karnych od kilku lat utrzymuje si\u0119 na podobnym poziomie. W 2015 roku odby\u0142o si\u0119 4 046 post\u0119powa\u0144 mediacyjnych, z czego prawie 63% zako\u0144czy\u0142o si\u0119 ugod\u0105 [1]. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 spraw karnych rozstrzygana jest jednak wy\u0142\u0105cznie podczas procesu s\u0105dowego bez korzystania z alternatywnych form rozwi\u0105zania konfliktu. Tymczasem mediacje nie tylko skuteczniej s\u0142u\u017c\u0105 \u0142agodzeniu spor\u00f3w powsta\u0142ych w wyniku przest\u0119pstwa, lecz r\u00f3wnie\u017c sprzyjaj\u0105 szybszemu zako\u0144czeniu post\u0119powania karnego. O tym, dlaczego w Polsce wci\u0105\u017c tak niewiele spraw kierowanych jest do mediacji, opowiada dr hab. Olga Sitarz<\/a> z Wydzia\u0142u Prawa i Administracji<\/a> Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, wieloletni mediator.<\/p>\n

\n

\"Dr
\nDr hab. Olga Sitarz z Katedry Prawa Karnego i Kryminologii WPiA U\u015a
\nFot. Sekcja Prasowa U\u015a
\n <\/p>\n

Dr Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz:<\/strong> Wydaje si\u0119, \u017ce w Polsce poziom wiedzy na temat mediacji jest dosy\u0107 niski. Co powinni\u015bmy o niej wiedzie\u0107?<\/p>\n

Dr hab. Olga Sitarz:<\/strong> Mediacja jest pr\u00f3b\u0105 rozwi\u0105zania konfliktu mi\u0119dzy pokrzywdzonym a oskar\u017conym przy udziale mediatora. S\u0105d rozstrzyga sp\u00f3r, innymi s\u0142owy orzeka, kto ma racj\u0119. Mediacja ma natomiast s\u0142u\u017cy\u0107 za\u017cegnaniu tego sporu. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 spraw karnych prowadzonych jest w\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3re dobrze si\u0119 znaj\u0105. S\u0105 to cz\u0142onkowie jednej rodziny, znajomi, s\u0105siedzi. Po rozstrzygni\u0119ciu danej sprawy zazwyczaj dalej si\u0119 spotykaj\u0105 i musz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 komunikowa\u0107. Wyrok og\u0142oszony przez s\u0105d bardzo cz\u0119sto przyczynia si\u0119 do eskalacji konfliktu. Mediacja natomiast mo\u017ce doprowadzi\u0107 do uspokojenia relacji, podj\u0119cia pr\u00f3by zrozumienia ka\u017cdej ze stron i szukania efektywniejszego sposobu komunikacji, w czym pom\u00f3c ma towarzysz\u0105cy stronom mediator.<\/p>\n

MK:<\/strong> Na czym polega mediacja?<\/p>\n

OS:<\/strong> Wymieni\u0119 trzy g\u0142\u00f3wne zasady alternatywnej formy reakcji na konflikt. Po pierwsze, mediacja w sprawach karnych zawsze jest dobrowolna. Nie ma w polskim systemie prawnym przymusu uczestnictwa w takim spotkaniu. Obie strony, zar\u00f3wno pokrzywdzony, jak i sprawca, musz\u0105 wyrazi\u0107 dobrowoln\u0105 i \u015bwiadom\u0105 ch\u0119\u0107 podj\u0119cia rozm\u00f3w w obecno\u015bci mediatora.<\/p>\n

Po drugie, mediacja jest niejawna. Wszystko, co zostanie powiedziane podczas spotkania, nie mo\u017ce by\u0107 wykorzystywane poza nim. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce w obecno\u015bci mediatora pokrzywdzony przyznaje, i\u017c by\u0107 mo\u017ce rzeczywi\u015bcie wtargn\u0105\u0142 na jezdni\u0119 pod samoch\u00f3d oskar\u017conego i wina cz\u0119\u015bciowo le\u017ca\u0142a po jego stronie. Je\u015bli mimo wszystko mediacja nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 podpisan\u0105 ugod\u0105, s\u0142owa te nie zostan\u0105 zanotowane w sprawozdaniu ze spotkania i strony b\u0119d\u0105 dochodzi\u0107 swych praw podczas kolejnych rozpraw s\u0105dowych. Jedynym dokumentem podsumowuj\u0105cym mediacj\u0119 jest sprawozdanie, w kt\u00f3rym stwierdzamy, \u017ce dosz\u0142o do spotkania mi\u0119dzy stronami oraz zapisujemy, czy dosz\u0142o do ugody, kt\u00f3rej tre\u015b\u0107 ewentualnie zamieszczamy. \u015awiadomo\u015b\u0107 obowi\u0105zywania tej zasady pozwala stronom w spos\u00f3b szczery wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w rozmowach.<\/p>\n

Trzecia zasada odnosi si\u0119 do osoby mediatora, kt\u00f3ry powinien by\u0107 bezstronny i bezinteresowny. To oznacza, \u017ce stara si\u0119 by\u0107 neutralny i prowadzi mediacj\u0119 w taki spos\u00f3b, aby zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 obu stron. Jego zadaniem jest udro\u017cnienie komunikacji. Ugod\u0119 wypracowuj\u0105 natomiast strony mediacji. Je\u015bli zatem pe\u0142ni\u0119 funkcj\u0119 mediatora, nie mog\u0119 podpowiada\u0107 oskar\u017conemu czy pokrzywdzonemu, jakie rozwi\u0105zanie jest moim zdaniem najlepsze. Nawet je\u015bli zgodnie z moj\u0105 wiedz\u0105 czuj\u0119, \u017ce podj\u0119ta decyzja jest dla kogo\u015b niesprawiedliwa, nie wolno mi tego sygnalizowa\u0107.<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy mediator nie ingeruje w przebieg rozmowy nawet wtedy, gdy jedna ze stron zaczyna wyra\u017anie dominowa\u0107 nad drug\u0105?<\/p>\n

OS:<\/strong> Osoba prowadz\u0105ca mediacje musi czuwa\u0107 nad przebiegiem spotkania. Istotne jest dobrowolne i \u015bwiadome wypracowanie ugody. Je\u015bli dostrzegamy, \u017ce jedna ze stron zaczyna dominowa\u0107, w\u00f3wczas nale\u017cy przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 stron np. poprzez psychologiczne wzmacnianie s\u0142abszego uczestnika spotkania.<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy stron\u0105 s\u0142absz\u0105 zawsze jest pokrzywdzony?<\/p>\n

OS:<\/strong> Paradoksalnie to oskar\u017cony jest cz\u0119sto s\u0142absz\u0105 stron\u0105, poniewa\u017c ma wi\u0119cej do stracenia. Wyobra\u017amy sobie tak\u0105 sytuacj\u0119. Jeden z m\u0119\u017cczyzn zastawi\u0142 swoim samochodem wyjazd drugiemu, kt\u00f3ry chcia\u0142 opu\u015bci\u0107 parking. Prosi\u0142 o chwil\u0119 cierpliwo\u015bci, czeka\u0142 na narzeczon\u0105. Drugi z pan\u00f3w nie mia\u0142 czasu, dosz\u0142o mi\u0119dzy nimi do k\u0142\u00f3tni i uszkodzenia jednego z pojazd\u00f3w. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 post\u0119powanie karne, sprawa zosta\u0142a skierowana do mediacji. Oczekiwania pokrzywdzonego by\u0142y niezwykle wysokie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tydzie\u0144 po zdarzeniu bra\u0142 \u015blub, i, jak twierdzi, \u00f3w incydent popsu\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 uroczysto\u015b\u0107. W zwi\u0105zku z tym w zamian za wycofanie aktu oskar\u017cenia z s\u0105du domaga\u0142 si\u0119, by oskar\u017cony nie tylko pokry\u0142 koszty naprawy samochodu, lecz r\u00f3wnie\u017c sfinansowa\u0142 pa\u0144stwu m\u0142odym podr\u00f3\u017c po\u015blubn\u0105 jako rekompensat\u0119 nieudanego wesela. Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, ile w takiej sytuacji mia\u0142 do stracenia sprawca. Wymierzenie kary oznacza, \u017ce oskar\u017cony b\u0119dzie od tej pory figurowa\u0142 w Krajowym Rejestrze Karnym jako osoba skazana, co z kolei mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na wiele sfer jego \u017cycia. \u015awiadomo\u015b\u0107 tej sytuacji daje znaczn\u0105 przewag\u0119 pokrzywdzonemu. Mediacja u\u0142atwia zastosowanie np. warunkowego umorzenia post\u0119powania lub odst\u0105pienia od wymierzenia kary.<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy mo\u017cna przyj\u015b\u0107 na spotkanie z osob\u0105 towarzysz\u0105c\u0105, na przyk\u0142ad z adwokatem?<\/p>\n

OS:<\/strong> Przebieg i forma mediacji zale\u017c\u0105 od obu stron. Mo\u017cna zatem wzi\u0105\u0107 w niej udzia\u0142 razem z kim\u015b bliskim czy nawet w towarzystwie adwokata. Druga strona musi jednak wyrazi\u0107 na to zgod\u0119, a zadaniem mediatora jest nie dopu\u015bci\u0107 tak\u017ce w tym przypadku do zachwiania r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy stronami.<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy mediacj\u0119 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do negocjacji?<\/p>\n

OS:<\/strong> Dobrze by by\u0142o, aby mediacja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 negocjacjami. Kiedy spotyka\u0142am si\u0119 jako mediator ze stronami, na pocz\u0105tku zawsze by\u0142am po\u015brednikiem. Wys\u0142uchiwa\u0142am najpierw jednej osoby, potem drugiej, umo\u017cliwiaj\u0105c sprawn\u0105 komunikacj\u0119. Je\u015bli mediacja by\u0142a udana, w ko\u0144cu obie strony zaczyna\u0142y rozmawia\u0107 bezpo\u015brednio ze sob\u0105. To wa\u017cna zmiana. Wtedy w\u0142a\u015bnie rozpoczynaj\u0105 si\u0119 negocjacje. Pami\u0119tam konflikt dw\u00f3ch s\u0105siad\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden w wyniku napadu z\u0142o\u015bci zniszczy\u0142 drugiemu gara\u017c. Na pocz\u0105tku oczywi\u015bcie ja zadawa\u0142am pytania, ale w pewnym momencie panowie zacz\u0119li sami szuka\u0107 przyczyn sporu, porozumieli si\u0119 i w ko\u0144cu wsp\u00f3lnie ten gara\u017c odbudowali. Czy mo\u017ce by\u0107 co\u015b pi\u0119kniejszego? Przypuszczam, \u017ce wyrok s\u0105dowy nie doprowadzi\u0142by do tak pozytywnego fina\u0142u.<\/p>\n

MK:<\/strong> Kto mo\u017ce skierowa\u0107 spraw\u0119 karn\u0105 do mediacji?<\/p>\n

OS:<\/strong> Spraw\u0119 karn\u0105 do mediacji kieruje organ prowadz\u0105cy post\u0119powanie karne, co m.in. oznacza, \u017ce mediacja mo\u017ce by\u0107 prowadzona dopiero po wszcz\u0119ciu owego post\u0119powania. Decyduje o tym policjant, prokurator lub s\u0119dzia w zale\u017cno\u015bci od etapu, na kt\u00f3rym post\u0119powanie si\u0119 znajduje. Ch\u0119\u0107 wzi\u0119cia udzia\u0142u w mediacji mo\u017ce wyrazi\u0107 r\u00f3wnie\u017c ka\u017cda ze stron konfliktu. Propozycj\u0119 przekazuje si\u0119 organowi prowadz\u0105cemu post\u0119powanie, kt\u00f3ry zwraca si\u0119 do o\u015brodka mediacyjnego z pro\u015bb\u0105 o ustalenie terminu spotkania. Oczywi\u015bcie mediacja odbywa si\u0119 dopiero wtedy, gdy obie strony, a zatem pokrzywdzony i podejrzany, wyra\u017c\u0105 dobrowoln\u0105 zgod\u0119 na spotkanie w towarzystwie mediatora, co podkre\u015bla\u0142am ju\u017c wcze\u015bniej.<\/p>\n

MK:<\/strong> Czy w zwi\u0105zku z tym po og\u0142oszeniu prawomocnego wyroku nie ma mo\u017cliwo\u015bci podj\u0119cia mediacji w danej sprawie?<\/p>\n

OS:<\/strong> To trudne pytanie. Przez wiele lat pracowa\u0142am jako mediator, pe\u0142ni\u0142am r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 s\u0119dzi. Z mojego punktu widzenia mediacja po zako\u0144czeniu post\u0119powania karnego by\u0142aby znakomit\u0105 propozycj\u0105 zar\u00f3wno dla osoby skazanej prawomocnym wyrokiem, jak r\u00f3wnie\u017c dla pokrzywdzonego. Problemem jest jednak brak przepis\u00f3w reguluj\u0105cych t\u0119 kwesti\u0119. Nie wiemy, kto mia\u0142by tak\u0105 spraw\u0119 skierowa\u0107 do mediacji, kto za t\u0119 mediacj\u0119 zap\u0142aci i czy wp\u0142ywa\u0142aby w jaki\u015b spos\u00f3b na sytuacj\u0119 osoby skazanej.<\/p>\n

MK:<\/strong> Za\u0142\u00f3\u017cmy zatem, \u017ce dosz\u0142o do ugody podczas mediacji. Czy to oznacza, \u017ce proces karny si\u0119 nie odb\u0119dzie?<\/p>\n

OS:<\/strong> Ta forma reakcji na konflikt jest wkomponowana w system prawa karnego, nie jest zatem alternatyw\u0105 dla procesu karnego. Po przeprowadzeniu mediacji, bez wzgl\u0119du na jej efekt, obowi\u0105zkiem mediatora jest zwr\u00f3cenie sprawy organowi ni\u0105 kieruj\u0105cemu. W przypadku oskar\u017ce\u0144 publicznych s\u0105d podejmie decyzj\u0119, jakie kroki podj\u0105\u0107. Oskar\u017cony musi mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce naprawienie szkody nie gwarantuje zatem bezkarno\u015bci. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce pokrzywdzony, kt\u00f3ry pogodzi\u0142 si\u0119 z oskar\u017conym, chcia\u0142 wycofa\u0107 spraw\u0119 z s\u0105du, ale nie ma prawnych narz\u0119dzi umo\u017cliwiaj\u0105cych takie rozwi\u0105zanie, je\u015bli sprawa toczy si\u0119 z oskar\u017cenia publicznego. S\u0105d mo\u017ce jedynie \u0142agodzi\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 karn\u0105, ale i tak oskar\u017cony zostanie wpisany do Krajowego Rejestru Karnego.<\/p>\n

MK:<\/strong> Jest to prawdopodobnie jeden z argument\u00f3w, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce mediacje w Polsce nie s\u0105 zbyt popularne. Co jeszcze nie sprzyja idei konsensualnego rozwi\u0105zywania spor\u00f3w?<\/p>\n

OS:<\/strong> Jest jeszcze wiele kwestii, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby poprawi\u0107 pod k\u0105tem polskiego ustawodawstwa. Wspomnia\u0142am ju\u017c wcze\u015bniej o braku prawnej mo\u017cliwo\u015bci skierowania mediacji po og\u0142oszeniu prawomocnego wyroku s\u0105dowego. Poza tym musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce na przeprowadzenie mediacji mamy jeden miesi\u0105c. Zatem strony oraz mediator musz\u0105 znale\u017a\u0107 czas na rozmow\u0119, cz\u0119sto jednak jedno spotkanie nie wystarczy. Wyznaczony okres jest w moim odczuciu zbyt kr\u00f3tki. W tym czasie r\u00f3wnie\u017c musz\u0105 zosta\u0107 spe\u0142nione warunki ugody. Je\u015bli oskar\u017cony zgodzi\u0142 si\u0119 na zap\u0142acenie okre\u015blonej kwoty w ramach naprawienia szkody i zado\u015b\u0107uczynienia, musi te pieni\u0105dze zebra\u0107 w kr\u00f3tkim czasie. Poza tym wi\u0119ksza liczba spotka\u0144 sprzyja rozwi\u0105zaniu konfliktu, emocje ulegaj\u0105 wyciszeniu, strony maj\u0105 czas na zastanowienie si\u0119, czy nie zmieni\u0107 swoich oczekiwa\u0144.
\n <\/p>\n

\""B\u00f3jka
\n\u201eB\u00f3jka na kije”, Francisco Goya
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: \u00a9Museo Nacional del Prado\/ www.museodelprado.es<\/a>
\n <\/p>\n

MK:<\/strong> By\u0107 mo\u017ce problemem jest r\u00f3wnie\u017c ludzka mentalno\u015b\u0107. Wydaje mi si\u0119, \u017ce wiele os\u00f3b \u015bwiadomie wybiera konfrontacj\u0119 w s\u0105dzie zamiast mediacji. Wolimy si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107 ni\u017c godzi\u0107\u2026<\/p>\n

OS:<\/strong> Jest taki obraz Francisca Goi pt. \u201eB\u00f3jka na kije\u201d. Na p\u0142\u00f3tnie wida\u0107 dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn grz\u0119zn\u0105cych po kolana w b\u0142ocie i ok\u0142adaj\u0105cych si\u0119 kijami [2]. Obraz ten doskonale pokazuje ludzk\u0105 natur\u0119. Jeste\u015bmy gotowi bi\u0107 si\u0119, wiedz\u0105c, \u017ce nawet je\u015bli wygramy, mo\u017cemy by\u0107 przegrani. B\u0142oto nas unieruchamia, b\u0119dziemy wi\u0119c otrzymywa\u0107 ciosy bez wzgl\u0119du na rozk\u0142ad si\u0142. Mediacja natomiast daje szans\u0119 podj\u0119cia wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania i daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywu na rozwi\u0105zanie konfliktu na zaproponowanych przez siebie warunkach. Ponadto wypracowana wsp\u00f3lnie zgoda umo\u017cliwia szybsze naprawienie szkody, obowi\u0105zuje bowiem od momentu spe\u0142nienia ustalonych warunk\u00f3w. Tej gwarancji nie mamy w przypadku og\u0142oszonego prawomocnego wyroku przez s\u0105d. Musimy jako spo\u0142ecze\u0144stwo zrozumie\u0107, \u017ce czasem wypracowanie kompromisu jest dla nas bardziej op\u0142acalne ni\u017c zaci\u0119ta walka. Wybierajmy porozumienie, od\u0142\u00f3\u017cmy kije.<\/p>\n

MK:<\/strong> Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.
\n <\/p>\n

Informacja Ministerstwa Sprawiedliwo\u015bci o post\u0119powaniu mediacyjnym w sprawach karnych<\/a> (plik pdf)<\/p>\n

Wi\u0119cej informacji na temat mediacji mo\u017cna uzyska\u0107 na stronie: www.mediacja.gov.pl<\/a>.
\n <\/p>\n

\n

[1] Statystki dotycz\u0105ce mediacji w Polsce dost\u0119pne s\u0105 na stronie: www.mediacja.gov.pl<\/a>.<\/p>\n

[2] Obraz Francisca Goi jest malowid\u0142em \u015bciennym przeniesionym na p\u0142\u00f3tno. Analiza zachowanego zdj\u0119cia wykonanego w domu Goi, w kt\u00f3rym obraz pierwotnie si\u0119 znajdowa\u0142, pokaza\u0142a, \u017ce w oryginale m\u0119\u017cczy\u017ani nie grz\u0119zn\u0105 w b\u0142ocie, lecz prawdopodobnie stoj\u0105 w wysokiej trawie. Interpretacja obrazu konstruowana na podstawie materia\u0142u przeniesionego na p\u0142\u00f3tno wydaje si\u0119 zatem b\u0142\u0119dna, oddaje jednak my\u015bl rozm\u00f3wcy b\u0119d\u0105c\u0105 komentarzem do pytania o kwesti\u0119 popularno\u015bci mediacji.<\/p>\n

\n

Dr hab. Olga Sitarz<\/strong> \u2013 adiunkt w Katedrze Prawa Karnego i Kryminologii WPiA U\u015a, by\u0142a s\u0119dzia, wieloletnia mediatorka, autorka wielu publikacji na temat prawa karnego materialnego i prawa wykrocze\u0144, a tak\u017ce kryminologii i sprawiedliwo\u015bci naprawczej. Interesuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c problemami praw cz\u0142owieka w konfrontacji z przepisami prawa karnego.<\/p>\n