{"id":110199,"date":"2017-08-07T10:42:07","date_gmt":"2017-08-07T09:42:07","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/badania-jakosci-wod-jeziora-paprocanskiego\/"},"modified":"2019-11-05T11:18:22","modified_gmt":"2019-11-05T10:18:22","slug":"badania-jakosci-wod-jeziora-paprocanskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/badania-jakosci-wod-jeziora-paprocanskiego\/","title":{"rendered":"Badania jako\u015bci w\u00f3d Jeziora Paproca\u0144skiego"},"content":{"rendered":"

Naukowcy z Wydzia\u0142u Biologii i Ochrony \u015arodowiska<\/a> U\u015a postanowili zbada\u0107 jako\u015b\u0107 w\u00f3d Jeziora Paproca\u0144skiego i znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na pytanie: dlaczego ich stan z roku na rok jest coraz gorszy. W tym celu si\u0119gn\u0119li m.in. do map opracowanych w latach 1747\u20131753 przez niemieckiego kartografa Fredericka Christiana von Wredego, na kt\u00f3rych zachowa\u0142y si\u0119 \u00f3wczesne rozwi\u0105zania hydrotechniczne b\u0119d\u0105ce cenn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 dla naukowc\u00f3w. O tym, jakie propozycje maj\u0105 biolodzy dla zarz\u0105dc\u00f3w zbiornika wodnego, opowiada dr Andrzej Wo\u017anica<\/a> z Katedry Biochemii Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n

Naukowcy z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego prowadz\u0105 badania Jeziora Paproca\u0144skiego, jednego z najstarszych zbiornik\u00f3w zaporowych w Polsce. Powsta\u0142o ono dla potrzeb Huty Paprockiej w XVIII wieku. Mo\u017cna je zobaczy\u0107 m.in. na r\u0119cznie wykonanych mapach \u201eKriegskarte von Schlesien\u201d, kt\u00f3re Frederick Christian von Wrede w latach 1747\u20131753 wykona\u0142 na zlecenie kr\u00f3la pruskiego Fryderyka II Wielkiego.Mapy dostarczy\u0142y m.in. informacji na temat zmian uk\u0142adu terenu w okolicach badanego obiektu \u2013 co, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, mia\u0142o ogromne znaczenie dla pogorszenia stanu jako\u015bci w\u00f3d zbiornika. W zwi\u0105zku z tym przygotowane zosta\u0142y wytyczne dla zarz\u0105dc\u00f3w maj\u0105ce na celu przywr\u00f3cenie pe\u0142nej funkcjonalno\u015bci Jeziora Paproca\u0144skiego, w tym r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017c\u0105ce wykorzystaniu jego turystyczno-rekreacyjnego potencja\u0142u.
\n <\/p>\n

\"\"
\nDr Andrzej Wo\u017anica z Katedry Biochemii Uniwersytetu \u015al\u0105skiego
\nFot. \u201eGazeta Uniwersytecka U\u015a\u201d
\n <\/p>\n

\u2013 Przede wszystkim z badanego przez nas terenu znikn\u0119\u0142o wiele okolicznych zbiornik\u00f3w wodnych, kt\u00f3re jeszcze w XVIII wieku otacza\u0142y jezioro. Poza tym znacz\u0105co zmniejszono jego zlewni\u0119 ze wzgl\u0119du na z\u0142\u0105 jako\u015b\u0107 w\u00f3d pokopalnianych. Zatem pewne rozwi\u0105zania hydrotechniczne, kt\u00f3re mogli\u015bmy dostrzec w archiwach, zosta\u0142y z czasem zaniedbane \u2013 wyja\u015bnia dr Andrzej Wo\u017anica.<\/p>\n

Naukowcy sprawdzali r\u00f3wnie\u017c dokumenty odnosz\u0105ce si\u0119 do badanego obszaru w pszczy\u0144skim oddziale Archiwum Pa\u0144stwowego w Katowicach. Zwr\u00f3cili szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na pewnego rodzaju r\u00f3wnoleg\u0142e, dobrze widoczne na mapach \u201ekreski\u201d znajduj\u0105ce si\u0119 w pobli\u017cu zbiornika, lecz niedochodz\u0105ce do starego koryta Gostyni \u2013 rzeki zasilaj\u0105cej akwen. Ich pozosta\u0142o\u015bci s\u0105 zreszt\u0105 obserwowane tak\u017ce dzi\u015b w okolicach Jeziora Paproca\u0144skiego. Owe \u201ekreski\u201d okaza\u0142y si\u0119 rowami melioracyjnymi nawadniaj\u0105cymi pobliskie \u0142\u0105ki. Mieszka\u0144cy wspominali r\u00f3wnie\u017c o istniej\u0105cej na tym terenie oczyszczalni wody.<\/p>\n

\u2013 Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce rzeka Gostynia przedzielona by\u0142a jazem iglicowym, woda przelewa\u0142a si\u0119 wi\u0119c na pobliskie \u0142\u0105ki znajduj\u0105ce si\u0119 po lewej i prawej stronie koryta \u2013 m\u00f3wi naukowiec. Jak dodaje, w dokumentacji zachowa\u0142y si\u0119 rysunki techniczne wspomnianej oczyszczalni typu gruntowo-korzeniowego. Woda wprowadzana na \u0142\u0105ki za po\u015brednictwem row\u00f3w melioracyjnych by\u0142a jednocze\u015bnie naturalnie oczyszczana z fosforu i azotu poprzez korzenie ro\u015blin znajduj\u0105cych si\u0119 w\u0142a\u015bnie na tej \u0142\u0105ce. W ten spos\u00f3b oczyszczona zasila\u0142a nast\u0119pnie zbiornik Paprocany. Jak wyja\u015bnia naukowiec, z czasem jednak oczyszczalni\u0119 zlikwidowano, a rowy melioracyjne przesta\u0142y pe\u0142ni\u0107 swoj\u0105 funkcj\u0119. Koryto rzeki Gostyni zosta\u0142o przeniesione w p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zbiornika, przebudowano zlewni\u0119 \u2013 obecnie wykorzystywane jest zaledwie 12 proc. powierzchni zlewni pierwotnej \u2013 dzia\u0142ania te przyczyni\u0142y si\u0119 wi\u0119c do zmiany przep\u0142ywu wody przez zbiornik i w efekcie doprowadzi\u0142y do pogorszenia jej jako\u015bci.
\n <\/p>\n

\"\"
\nDokumentacja archiwalna jazu iglicowego pi\u0119trz\u0105cego wody Gostyni pozwalaj\u0105cego zasila\u0107 wod\u0105 obszar oczyszczalni
\nFot. dr Andrzej Wo\u017anica
\n <\/p>\n

Szczeg\u00f3lnym miejscem Jeziora Paproca\u0144skiego jest k\u0105pielisko pe\u0142ni\u0105ce funkcje rekreacyjno-turystyczne. Aby przyjrze\u0107 mu si\u0119 dok\u0142adniej, naukowcy, pracuj\u0105c w interdyscyplinarnym zespole, opracowali numeryczny model badanego zbiornika. Dzi\u0119ki temu narz\u0119dziu mog\u0105 m.in. obrazowa\u0107 dynamicznie i czasoprzestrzennie spos\u00f3b przep\u0142ywu wody w zbiorniku oraz wp\u0142yw poszczeg\u00f3lnych czynnik\u00f3w na ten proces. Opieraj\u0105c si\u0119 na zgromadzonych danych, wykazali, \u017ce k\u0105pielisko jest szczeg\u00f3lnie nara\u017cone na wyst\u0119powanie zakwit\u00f3w.<\/p>\n

\u2013 Model przep\u0142ywu wody w zbiorniku pokaza\u0142, \u017ce kierunek i si\u0142a wiatr\u00f3w po\u0142\u0105czone z kszta\u0142tem zbiornika sprawiaj\u0105, i\u017c masowo rozwijaj\u0105cy si\u0119 fitoplankton jest spychany w\u0142a\u015bnie w rejon k\u0105pieliska \u2013 t\u0142umaczy dr Andrzej Wo\u017anica. Jak dodaje, jednym z proponowanych rozwi\u0105za\u0144 stosowanych ju\u017c zreszt\u0105 na \u015bwiecie jest mechaniczne odgrodzenie k\u0105pieliska od pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci Jeziora Paproca\u0144skiego, dzi\u0119ki czemu powsta\u0142e na zbiorniku zakwity nie b\u0119d\u0105 przedostawa\u0142y si\u0119 do przestrzeni rekreacyjnej. Stosowane mog\u0105 by\u0107 specjalne membrany, jest to jednak rozwi\u0105zanie kosztowne. Alternatyw\u0105 s\u0105 mniej skuteczne kurtyny \u2013 rodzaj kierownic przep\u0142ywu, kt\u00f3re sprawi\u0105, \u017ce glony i inne organizmy \u017cywe b\u0119d\u0105 transportowane za po\u015brednictwem wody i wiatru w taki spos\u00f3b, aby omija\u0142y rejon k\u0105pieliska.<\/p>\n

Kolejnym rozwi\u0105zaniem proponowanym przez zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego jest zwi\u0119kszenie powierzchni szuwar\u00f3w \u2013 zbiorowiska ro\u015blinno\u015bci przybrze\u017cnej przyczyniaj\u0105cej si\u0119 do oczyszczania w\u00f3d zbiornika z fosforu i azotu, co w naturalny spos\u00f3b zabezpieczy jezioro przed pojawianiem si\u0119 zakwit\u00f3w. Ponadto takie zbiorowiska ro\u015blinne stanowi\u0105 doskona\u0142e miejsce l\u0119gowe ptak\u00f3w i tarliska dla ryb.<\/p>\n

Zdaniem naukowc\u00f3w wskazane by\u0142oby r\u00f3wnie\u017c poszukiwanie zasob\u00f3w wody, kt\u00f3re mog\u0142yby zasili\u0107 paproca\u0144ski zbiornik.<\/p>\n

\"\"
\nDr hab. Eugeniusz Ma\u0142kowski z Wydzia\u0142u Biologii i Ochrony \u015arodowiska U\u015a przegl\u0105da dokumenty dotycz\u0105ce Paprocan w Archiwum Pa\u0144stwowym w Katowicach Oddzia\u0142 Pszczyna
\nFot. Marek Grucka
\n <\/p>\n

\u2013 Niestety wody rzeki Gostyni s\u0105 mocno zanieczyszczone, dlatego poszukiwali\u015bmy alternatywnych \u017ar\u00f3de\u0142. Uda\u0142o nam si\u0119 kilka takich miejsc wskaza\u0107. Wykorzystali\u015bmy numeryczny model zbiornika, aby pokaza\u0107, jak proponowane przez nas rozwi\u0105zania wp\u0142yn\u0105 na zmian\u0119 dynamiki przep\u0142ywu wody w Jeziorze Paproca\u0144skim. Dzi\u0119ki temu wiemy, \u017ce skr\u00f3ceniu ulegnie czas zatrzymania wody w akwenie, co ma kapitalne znaczenie dla stanu jego wodnych zasob\u00f3w \u2013 t\u0142umaczy dr Wo\u017anica. Jak dodaje, obecnie czas zatrzymania w\u00f3d wynosi oko\u0142o dw\u00f3ch miesi\u0119cy. Po wprowadzeniu zmian by\u0142by o po\u0142ow\u0119 kr\u00f3tszy. Obni\u017cy si\u0119 w zwi\u0105zku z tym temperatura wody w akwenie, co tak\u017ce zmniejszy prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia zakwit\u00f3w.<\/p>\n

Najciekawszym rozwi\u0105zaniem zaproponowanym przez naukowc\u00f3w jest jednak odtworzenie hydrotechnicznych rozwi\u0105za\u0144 z przesz\u0142o\u015bci, czyli odbudowanie oczyszczalni wody typu gruntowo-korzeniowego oraz zwi\u0105zane z tym ponowne wykorzystanie dawnych row\u00f3w melioracyjnych. \u2013 Dzi\u0119ki temu nie tylko przyczynimy si\u0119 do poprawy jako\u015bci w\u00f3d Jeziora Paproca\u0144skiego, lecz r\u00f3wnie\u017c zyskamy kolejny niezwykle interesuj\u0105cy obiekt na Szlaku Zabytk\u00f3w Techniki Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego \u2013 podsumowuje dr Andrzej Wo\u017anica.<\/p>\n

\n

Artyku\u0142 Ma\u0142gorzaty K\u0142oskowicz pt. \u201eGospodarka woda z przesz\u0142o\u015bci\u201d ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eGazecie Uniwersyteckiej U\u015a\u201d nr 10 (250) lipiec\u2013wrzesie\u0144 2017.<\/p>\n

\n

Napisali o tym:<\/p>\n