{"id":110202,"date":"2017-08-02T12:41:49","date_gmt":"2017-08-02T11:41:49","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/ortodoksja-i-herezja-badania-nad-rozwojem-doktryny-starozytnego-kosciola\/"},"modified":"2019-11-05T11:18:22","modified_gmt":"2019-11-05T10:18:22","slug":"ortodoksja-i-herezja-badania-nad-rozwojem-doktryny-starozytnego-kosciola","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/ortodoksja-i-herezja-badania-nad-rozwojem-doktryny-starozytnego-kosciola\/","title":{"rendered":"Ortodoksja i herezja. Badania nad rozwojem doktryny staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

Po \u015bmierci Chrystusa chrze\u015bcija\u0144stwo g\u0142oszone by\u0142o przede wszystkim przez \u015bw. Piotra, aposto\u0142\u00f3w oraz ich nast\u0119pc\u00f3w. Szybko rozprzestrzenia\u0142o si\u0119 zar\u00f3wno w granicach Cesarstwa Rzymskiego, jak r\u00f3wnie\u017c poza jego granicami. Trwa\u0142y prze\u015bladowania wyznawc\u00f3w tej religii, jeszcze na pocz\u0105tku IV wieku za panowania cesarza Dioklecjana wydano edykt nakazuj\u0105cy m.in. zburzenie \u015bwi\u0105ty\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich i spalenie \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g, wielu chrze\u015bcijan torturowano i zabijano. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, w 311 roku n.e. cesarz Galeriusz wyda\u0142 reskrypt tolerancyjny, kt\u00f3ry umo\u017cliwia\u0142 chrze\u015bcijanom jawne wyznawanie swojej religii. W 313 roku cesarz Konstantyn potwierdzi\u0142 rozporz\u0105dzenie swego poprzednika, ko\u0144cz\u0105c tym samym d\u0142ugi okres prze\u015bladowa\u0144 (Edykt Mediola\u0144ski).<\/p>\n

Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa w IV wieku po Chrystusie by\u0142 \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z dziejami Imperium Romanum. By\u0142 to wiek, w kt\u00f3rym urodzi\u0142 si\u0119 \u015bw. Augustyn, cesarz Konstantyn I za\u0142o\u017cy\u0142 Konstantynopol, nast\u0105pi\u0142 podzia\u0142 Cesarstwa Rzymskiego na cz\u0119\u015b\u0107 wschodni\u0105 i zachodni\u0105, a \u015bw. Hieronim rozpocz\u0105\u0142 t\u0142umaczenie Biblii na \u0142acin\u0119, znane jako \u201eWulgata\u201d. W ci\u0105gu czterech pierwszych stuleci kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wny nurt chrze\u015bcija\u0144stwa, a wielkie ruchy dokonuj\u0105ce innej ni\u017c przyj\u0119ta podczas kolejnych sobor\u00f3w powszechnych interpretacja Pisma \u015awi\u0119tego, zyskiwa\u0142y miano heretyckich.<\/p>\n

O procesie rodzenia si\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiej \u015bwiadomo\u015bci i kszta\u0142towania doktryny pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a m\u00f3wi ks. dr hab. Andrzej Uciecha<\/a> z Katedry Teologii Patrystycznej i Historii Ko\u015bcio\u0142a Wydzia\u0142u Teologicznego<\/a> Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n

\n

\"Ks.
\nKs. dr hab. Andrzej Uciecha z z Katedry Teologii Patrystycznej i Historii Ko\u015bcio\u0142a Wydzia\u0142u Teologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego
\nFot. \u201eGazeta Uniwersytecka U\u015a\u201d
\n <\/p>\n

Nowa religia pocz\u0105wszy od I wieku po Chrystusie rozprzestrzenia\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na terenie Cesarstwa Rzymskiego, chocia\u017c dociera\u0142a r\u00f3wnie\u017c poza jego granice do takich pa\u0144stw, jak Arabia, Persja czy Indie. G\u0142\u00f3wny nurt chrze\u015bcija\u0144stwa kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 stopniowo we wschodniej i zachodniej cz\u0119\u015bci imperium. \u2013 Nieod\u0142\u0105cznym elementem tego procesu by\u0142o przenikanie si\u0119, a tak\u017ce konfrontacja r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w my\u015blenia. Przyk\u0142adem jest oryginalna i polemiczna teologia \u015bw. Paw\u0142a, faryzeusza wychowanego na \u015bci\u015ble okre\u015blonej lekturze Starego Testamentu \u2013 m\u00f3wi ks. dr hab. Andrzej Uciecha. Owo przenikanie si\u0119 teologicznych my\u015bli i eklezjologicznych koncepcji jest widoczne w Ko\u015bciele na obszarze ca\u0142ego Cesarstwa i poza jego granicami \u2013 wsz\u0119dzie tam, gdzie docierali wyznawcy Chrystusa i g\u0142osili m\u0105dro\u015b\u0107 Ewangelii.<\/p>\n

\u017bywy dyskurs teologiczny w IV wieku by\u0142 efektem rozprzestrzeniania si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3rego misjonarze w pe\u0142ni korzystali z bogatego dziedzictwa my\u015bli greckiej i geniuszu rzymskiego prawodawstwa. Wiele wa\u017cnych kwestii zosta\u0142o ju\u017c postawionych wcze\u015bniej, poszukiwano racjonalnych odpowiedzi zakorzenionych jednak w s\u0142owie Pisma \u015awi\u0119tego. \u2013 Sk\u0105d pochodzi z\u0142o, jaka jest jego relacja z dobrem, dlaczego na \u015bwiecie pojawi\u0142o si\u0119 cierpienie, czym jest zbawienie, kim by\u0142 Chrystus itd. Te pytania rodzi\u0142y nast\u0119pne, a ka\u017cda poruszona kwestia sprzyja\u0142a pojawianiu si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych interpretacji i rozwi\u0105za\u0144 bazuj\u0105cych na odmiennym sposobie rozumienia fundamentalnych dla chrze\u015bcija\u0144stwa zagadnie\u0144. Tradycje i szko\u0142y religijne w zale\u017cno\u015bci od udzielonych odpowiedzi zbli\u017ca\u0142y si\u0119 lub oddala\u0142y od tak zwanego g\u0142\u00f3wnego nurtu chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3ry przecie\u017c by\u0142 in statu nascendi<\/em>. Dzi\u0119ki dyskusjom i sporom, polemikom i szukaniu prawdy formu\u0142owane by\u0142y dogmaty wiary chrze\u015bcija\u0144skiej oraz zwi\u0105zane z ni\u0105 poj\u0119cie ortodoksji \u2013 t\u0142umaczy patrolog.<\/p>\n

 \u2013 Pami\u0119tajmy o tym, \u017ce z ka\u017cdym wiekiem chrze\u015bcija\u0144stwo rozprzestrzenia\u0142o si\u0119, przekraczaj\u0105c wszelkie granice. Dociera\u0142o tym samym do lud\u00f3w pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 r\u00f3\u017cnymi j\u0119zykami, cechuj\u0105cych si\u0119 odmiennymi sposobami my\u015blenia i kulturowo-religijn\u0105 mentalno\u015bci\u0105. Tam r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3bowano zaszczepi\u0107 tajemnice zawarte w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym. Ewangelizacyjna i katechetyczna trudno\u015b\u0107 zadania polega\u0142a mi\u0119dzy innymi na tym, \u017ceby opanowa\u0107 wspomniane r\u00f3\u017cnice j\u0119zykowe. U\u017cywaj\u0105c poj\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych, mogliby\u015bmy powiedzie\u0107 o braku kompatybilno\u015bci terminologicznej, co oczywi\u015bcie nie jest zjawiskiem charakterystycznym tylko dla historii antycznej i ograniczonym do semantyki j\u0119zyka teologii \u2013 wyja\u015bnia historyk z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n

Kszta\u0142towanie si\u0119 ortodoksji oraz formu\u0142owanie artyku\u0142\u00f3w Credo przebiega\u0142y niejednokrotnie w spos\u00f3b gwa\u0142towny i burzliwy, poszukiwano jednak prawdy. W trynitarnych orzeczeniach Soboru Nicejskiego (325 rok n.e.) dopuszczono terminologi\u0119 zaczerpni\u0119t\u0105 z filozofii, chocia\u017c mia\u0142a dogmatycznie podejrzane pochodzenie i nie pochodzi\u0142a z Pisma \u015awi\u0119tego. Przyj\u0119to, \u017ce Jezus Chrystus w swej naturze boskiej jest wsp\u00f3\u0142istotny (gr. homoousios<\/em>; \u0142ac. consubstantialis<\/em>) Ojcu. Na wczesnych etapach procesu rozwoju chrze\u015bcija\u0144skiej doktryny mo\u017cna zatem zauwa\u017cy\u0107, \u017ce kanoniczno-liturgiczne pogl\u0105dy jednych Ko\u015bcio\u0142\u00f3w nie zawsze by\u0142y ortodoksyjne w nauczaniu innych zgromadze\u0144.<\/p>\n

Jak wyja\u015bnia ks. dr hab. Andrzej Uciecha, w IV wieku jeden z g\u0142\u00f3wnych spor\u00f3w teologicznych toczy\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 problemu b\u00f3stwa Jezusa Chrystusa jako Syna jedynego Ojca. Oto S\u0142owo sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em, Zbawiciel zosta\u0142 zrodzony, ale nie stworzony. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zaci\u0119ta i d\u0142uga dyskusja w sporach z herezj\u0105 aria\u0144sk\u0105. W polemice za\u015b z gnostyckim i manichejskim antysomatyzmem ojcowie Ko\u015bcio\u0142a bronili warto\u015bci ludzkiego cia\u0142a i wszelkiej materii stworzonych przez jedynego Stw\u00f3rc\u0119 i Ojca Jezusa Chrystusa. W nauczaniu szk\u00f3\u0142 gnostyckich i w mitach manichejskich materia by\u0142a przeszkod\u0105 w osi\u0105gni\u0119ciu zbawienia, kt\u00f3rego przez zbawcz\u0105 wiedz\u0119 dost\u0105pi\u0107 mogli jedynie wybrani zwani illuminati<\/em>.<\/p>\n

Prawdy szukano nie tylko w kontek\u015bcie wielkich zagadnie\u0144 teologicznych, lecz tak\u017ce w odniesieniu do kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 tradycji religijnej. Wielu ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a przemieszcza\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi cz\u0119\u015bciami \u015bwiata, uczestnicz\u0105c w dyskusjach i proponuj\u0105c konstruktywne rozwi\u0105zania. Jednym z nich by\u0142 \u015bw. Ireneusz, biskup Lugdunum (dzi\u015b Lyon), wybitny umys\u0142 polemizuj\u0105cy z gnostykami w dziele \u201eAdversus haereses\u201d. Zajmowa\u0142 si\u0119 m.in. kwesti\u0105 tzw. kwartodecyman, czyli tych, kt\u00f3rzy obchodzili Wielkanoc z pocz\u0105tkiem \u017cydowskiego \u015bwi\u0119ta Paschy \u2013 14 dnia miesi\u0105ca Nisan zgodnie z nakazem przekazanym \u017bydom o sk\u0142adaniu ofiary z baranka paschalnego, bez wzgl\u0119du na to, kt\u00f3ry to by\u0142 dzie\u0144 w kalendarzu julia\u0144skim. W Syrii i w Azji Mniejszej w wi\u0119kszo\u015bci rzymskich prowincji taka praktyka by\u0142a stosowana. Z kolei w zachodnim Ko\u015bciele chrze\u015bcija\u0144skim \u2013 w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 po pierwszej wiosennej pe\u0142ni Ksi\u0119\u017cyca. Sp\u00f3r m\u00f3g\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas zako\u0144czy\u0107 nawet ekskomunik\u0105 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w wschodnich, w tej sprawie interweniowa\u0142 w\u0142a\u015bnie m.in. \u015bw. Ireneusz. Zna\u0142 on wschodni\u0105 tradycj\u0119 kalendarza liturgicznego, urodzi\u0142 si\u0119 bowiem w Smyrnie na terenie Azji Mniejszej. Przekona\u0142 papie\u017ca Wiktora I do zachowania dw\u00f3ch tradycji \u015bwi\u0119towania Wielkanocy \u2013 wschodniej i zachodniej.<\/p>\n

\u2013 Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce wiele dzie\u0142 patrystycznych z tamtego okresu, w tym r\u00f3wnie\u017c ksi\u0119gi \u201eAdversus haereses\u201d \u015bw. Ireneusza z Lyonu, dost\u0119pnych jest dzi\u015b dzi\u0119ki t\u0142umaczeniom i komentarzom opracowywanym przez lata przez ks. prof. zw. dr. hab. Wincentego Myszora, za\u0142o\u017cyciela i pierwszego dziekana Wydzia\u0142u Teologicznego U\u015a. Dzi\u0119ki jego \u017cmudnej i fachowej pracy mo\u017cna dzi\u015b kontynuowa\u0107 badania m.in. nad gnostycyzmem i innymi doktrynami pokrewnymi z pocz\u0105tk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa. Ogromne znaczenie w prowadzeniu powa\u017cnych bada\u0144 nad histori\u0105 staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a ma ponadto bogaty ksi\u0119gozbi\u00f3r ksi\u0119dza profesora stanowi\u0105cy kolekcj\u0119 ok. 3500 wolumin\u00f3w i udost\u0119pniony w naszej Bibliotece Teologicznej. Dlatego, aby wykorzysta\u0107 pozostawione dobro, powo\u0142ano do istnienia Centrum Studi\u00f3w nad Gnostycyzmem i Doktrynami Pokrewnymi (CSnGiDP) maj\u0105ce na celu kontynuacj\u0119 i rozpowszechnianie bada\u0144 nad histori\u0105 staro\u017cytnego Ko\u015bcio\u0142a \u2013 wyja\u015bnia ks. dr hab. Andrzej Uciecha. Centrum jako interdyscyplinarna jednostka Wydzia\u0142u Teologicznego U\u015a skupia historyk\u00f3w, patrolog\u00f3w, filolog\u00f3w i teolog\u00f3w. Naukowcy pracuj\u0105cy w ramach centrum zajm\u0105 si\u0119 m.in. przek\u0142adem i opracowaniem koptyjskich kodeks\u00f3w z Nag Hammadi, kontynuacj\u0105 przek\u0142adu \u201eAdversus haereses\u201d \u015bw. Ireneusza z Lyonu, t\u0142umaczeniem na j\u0119zyk angielski prac ksi\u0119dza profesora Wincentego Myszora czy popularyzacj\u0105 jego dzia\u0142alno\u015bci i metody naukowej. Planowana jest r\u00f3wnie\u017c szeroka dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicza w ramach istniej\u0105cych w WTL U\u015a serii wydawniczej \u201eStudia Antiquitatis Christianae. Series Nova\u201d i naukowego czasopisma \u201e\u015al\u0105skie Studia Historyczno-Teologiczne\u201d.<\/p>\n

Autor: Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz<\/a><\/p>\n

\n

\"Ks.<\/p>\n

Ks. dr hab. Andrzej Uciecha<\/strong> jest adiunktem w Katedrze Teologii Patrystycznej i Historii Ko\u015bcio\u0142a Wydzia\u0142u Teologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach. Jego zainteresowania naukowe koncentruj\u0105 si\u0119 m.in. wok\u00f3\u0142 badania procesu rodzenia si\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiej \u015bwiadomo\u015bci pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a w podej\u015bciu do dziedzictwa kultury grecko-rzymskiej, jak r\u00f3wnie\u017c kwestii idea\u0142\u00f3w ascetycznych i regu\u0142 klasztornych tzw. \u201esyn\u00f3w przymierza\u201d tworz\u0105cych stowarzyszenie monastyczne w kr\u0119gu Ko\u015bcio\u0142a j\u0119zyka syryjskiego (IV w.) na terenach dzisiejszej Turcji i Iraku.<\/p>\n

Jeden z realizowanych przez ks. dr. hab. Andrzeja Uciech\u0119 projekt\u00f3w badawczych dotyczy\u0142 analizy wp\u0142ywu antymanichejskiej polemiki \u015bw. Efrema Syryjczyka (zm. 373 r.) na tre\u015b\u0107 i metod\u0119 jego argumentacji teologicznej. Temat ten sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 rozprawy naukowej, dzi\u0119ki kt\u00f3rej teolog uzyska\u0142 tytu\u0142 doktora habilitowanego nauk teologicznych w zakresie patrologii.<\/p>\n

Aktualnie ks. dr hab. Andrzej Uciecha prowadzi prace badawcze w zakresie polemiki wczesnochrze\u015bcija\u0144skiej w literaturze j\u0119zyka syryjskiego i analizuje specyfik\u0119 biblijnej egzegezy w komentarzach nestoria\u0144skich VIII i IX wieku. R\u00f3wnocze\u015bnie kontynuuje opracowanie i przek\u0142ad \u201eDemonstrationes\u201d Afrahata Perskiego M\u0119drca.<\/p>\n

Fot. \u201eGazeta Uniwersytecka U\u015a\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142y z cyklu \u201eNauka i sztuka\u201d<\/a><\/p>\n

[…]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[24],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110202"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=110202"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110202\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=110202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=110202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=110202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}