Wis\u0142a i Odra \u2013 dwie najwi\u0119ksze rzeki Polski zosta\u0142y zbadane przez naukowc\u00f3w ze \u015al\u0105skiego Centrum Wody Uniwersytetu \u015al\u0105skiego podczas wypraw naukowo-badawczych zorganizowanych w 2021 i 2022 roku. Oba projekty zrealizowano we wsp\u00f3\u0142pracy z Fundacj\u0105 Why Not i sfinansowano m.in. ze \u015brodk\u00f3w Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej.<\/p>\n
Hydrobiolodzy, hydrolodzy, chemicy i biolodzy postawili sobie za cel kompleksowe zbadanie czysto\u015bci w\u00f3d i ekosystem\u00f3w zale\u017cnych obu rzek. Efektem prac b\u0119d\u0105 mi\u0119dzy innymi mapy przestrzennych zmian fizykochemicznych zachodz\u0105cych w wodzie oraz analiza morfologii rzeki, a wnioski z bada\u0144 maj\u0105 pom\u00f3c zadba\u0107 o przysz\u0142o\u015b\u0107 Wis\u0142y i Odry.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lne zainteresowanie budz\u0105 dane zebrane podczas wyprawy \u201eCzysta Odra? Why Not\u201d. Pobieranie pr\u00f3b do bada\u0144 zako\u0144czy\u0142o si\u0119 pod koniec lipca, tu\u017c przed tym, jak opublikowane zosta\u0142y pierwsze informacje o katastrofie ekologicznej.<\/p>\n
Obserwacjami z tej i poprzedniej wyprawy podzieli\u0142a si\u0119 grupa ekspert\u00f3w i ekspertek z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w artykule \u201e\u00abCzysta Odra? Why Not\u00bb po katastrofie ekologicznej\u201d.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>
\u201eCzysta Odra? Why Not\u201d po katastrofie ekologicznej<\/h3>\r\n Tekst: dr Marcin Libera, dr hab. Andrzej Wo\u017anica, prof. U\u015a, dr hab. Damian Absalon, prof. U\u015a, dr hab. Magdalena Matysik, Ma\u0142gorzata Krasuska-Korzeniec<\/span><\/p>\nNa ostateczne wyniki badania rzeki Odry przeprowadzone przez specjalist\u00f3w Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach ze \u015al\u0105skiego Centrum Wody trzeba b\u0119dzie jeszcze poczeka\u0107, ale znane s\u0105 ju\u017c pierwsze obserwacje naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy w po\u0142owie lipca 2022 roku, w ramach akcji \u201eCzysta Odra? Why Not\u201d, przep\u0142yn\u0119li Odr\u0119 od jej \u017ar\u00f3d\u0142a a\u017c do uj\u015bcia, tu\u017c przed katastrof\u0105 ekologiczn\u0105, kt\u00f3ra zmieni\u0142a rzek\u0119 w cmentarzysko tysi\u0119cy ryb i innych zamieszkuj\u0105cych j\u0105 gatunk\u00f3w.<\/p>\n
Pomys\u0142 zorganizowania sp\u0142ywu Odr\u0105 narodzi\u0142 si\u0119 w ubieg\u0142ym roku, po zako\u0144czeniu sp\u0142ywu Wis\u0142\u0105, realizowanego przez \u015al\u0105skie Centrum Wody Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach oraz Fundacj\u0119 Why Not w ramach projektu \u201eCzysta Wis\u0142a? Why Not\u201d. Kilka dni po sp\u0142ywie Odr\u0105 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce termin mia\u0142 strategiczne znaczenie, gdy\u017c naukowcom uda\u0142o si\u0119 zbada\u0107 stan rzeki tu\u017c przed gigantyczn\u0105 katastrof\u0105. Wyniki ich bada\u0144 mog\u0105 odegra\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119 w poszukiwaniach przyczyn zatrucia rzeki i \u015bmierci ryb, a tak\u017ce m.in. bobr\u00f3w zamieszkuj\u0105cych przybrze\u017ca Odry. Badania te b\u0119d\u0105 kluczowe r\u00f3wnie\u017c dla oceny zagro\u017ce\u0144 dla rzeki ze strony czynnik\u00f3w naturalnych, a przede wszystkim dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Sp\u0142ywy Wis\u0142\u0105 oraz Odr\u0105 wsp\u00f3\u0142finansowano ze \u015brodk\u00f3w Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej.<\/p>\n
Celem wyprawy by\u0142a kompleksowa analiza stanu rzeki. Wed\u0142ug dr. hab. Andrzeja Wo\u017anicy, prof. U\u015a, dyrektora \u015al\u0105skiego Centrum Wody, poza niskim poziomem wody wywo\u0142anym czynnikami hydrometeorologicznymi, Odra by\u0142a w stanie nieodbiegaj\u0105cym od parametr\u00f3w \u015brednich z wielolecia. Uczestnicy wyprawy co kilometr dokonywali pomiar\u00f3w fizykochemicznych wody w rzece za pomoc\u0105 sond zanurzeniowych. Mierzono st\u0119\u017cenie tlenu, chlork\u00f3w, pH, przewodno\u015b\u0107 i m\u0119tno\u015b\u0107 wody. Pobrano pr\u00f3bki wody do analizy w laboratoriach, gdzie opr\u00f3cz standardowych oznacze\u0144 sprawdza si\u0119 obecno\u015b\u0107 w wodzie metali ci\u0119\u017ckich, farmaceutyk\u00f3w lub innych substancji niebezpiecznych.<\/p>\n
Tym, co wyr\u00f3\u017cnia badania prowadzone przez \u015al\u0105skie Centrum Wody i czyni je unikatowymi, s\u0105 pomiary prowadzone wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej rzeki w ci\u0105gu jednego sp\u0142ywu. Taki ca\u0142o\u015bciowy spos\u00f3b prowadzenia bada\u0144 pozwala mi\u0119dzy innymi na precyzyjn\u0105 lokalizacj\u0119 rejon\u00f3w wyst\u0119powania istotnych zmian parametr\u00f3w wynikaj\u0105cych np. ze zrzut\u00f3w w\u00f3d o innych parametrach ni\u017c wody rzeki.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n <\/p>\nSp\u0142yw Wis\u0142\u0105 (2021) i Odr\u0105 (2022) \u2013 zlewnie rzek<\/h3>\n
![\"Mapa](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/infografiki\/wisodr.jpg\")
<\/p>\n
Ryc. 1. Mapa odcink\u00f3w pomiarowych sp\u0142yw\u00f3w badawczych naniesiona na sie\u0107 rzeczn\u0105 wyznaczon\u0105 na podstawie MPHP, na kanwie Open Street Maps (OSM) wraz z datami wskazuj\u0105cymi start danego odcinka | Oprac. Andrzej Wo\u017anica, Marcin Libera<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Jednym z bada\u0144 realizowanych bezpo\u015brednio podczas sp\u0142ywu by\u0142y pomiary przewodno\u015bci elektrolitycznej w\u0142a\u015bciwej (PEW). Jest to pomiar obecno\u015bci elektrolit\u00f3w w wodzie, czyli wszelkich substancji chemicznych ulegaj\u0105cych dysocjacji jonowej w roztworze wodnym. Przewodno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwa w\u00f3d naturalnych waha si\u0119 przeci\u0119tnie w granicach od 50 do 1000 \u03bcS\/cm. Uzyskane wyniki umo\u017cliwiaj\u0105 wyznaczenie zasolenia wody. Przeprowadzone pomiary pozwoli\u0142y na wykonanie profilu pod\u0142u\u017cnego PEW w\u00f3d Wis\u0142y i Odry oraz stwierdzenie znacz\u0105cego zr\u00f3\u017cnicowania tego parametru na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci tych rzek. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwracaj\u0105 wysokie warto\u015bci PEW rejestrowane w g\u00f3rnych biegach Wis\u0142y i Odry (\u015bl\u0105skie odcinki obu rzek). Wyniki bada\u0144 naniesione na przebieg Wis\u0142y (ryc. 2) i Odry (ryc. 3) wyra\u017anie pokazuj\u0105 wp\u0142yw przemys\u0142u g\u00f3rniczego na zasolenie ich w\u00f3d, przy czym charakterystyczne oddzia\u0142ywanie g\u00f3rniczego charakteru \u015al\u0105ska i Zag\u0142\u0119bia s\u0142abnie, pocz\u0105wszy od miejsca, w kt\u00f3rym do Wis\u0142y wp\u0142ywa Dunajec, a do Odry dop\u0142ywa Ma\u0142a Panew.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n ![\"Na](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/infografiki\/wykres_1.png\")
<\/p>\n
Ryc. 2. Wyniki pomiar\u00f3w przewodno\u015bci elektrolitycznej w\u0142a\u015bciwej realizowanych online sond\u0105 zanurzeniow\u0105 na Wi\u015ble w 2021 roku | Oprac. Marcin Libera, Andrzej Wo\u017anica<\/p>\n
\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n ![\"Na](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/infografiki\/wykres_2.png\")
<\/p>\n
Ryc. 3. Wyniki pomiar\u00f3w przewodno\u015bci elektrolitycznej w\u0142a\u015bciwej realizowanych online sond\u0105 zanurzeniow\u0105 na Odrze w 2022 roku | Oprac. Marcin Libera, Andrzej Wo\u017anica<\/p>\n
\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Kontynuacja bada\u0144 obu tych rzek w kolejnych latach umo\u017cliwi przeanalizowanie trend\u00f3w przestrzennych zmian parametr\u00f3w fizykochemicznych zachodz\u0105cych w wodzie oraz poszerzenie zakresu bada\u0144 o nowe wyzwania wynikaj\u0105ce mi\u0119dzy innymi z tegorocznej katastrofy ekologicznej na Odrze.<\/p>\n
O projekcie \u201eCzysta Wis\u0142a? Why Not\u201d mo\u017cna przeczyta\u0107 w dw\u00f3ch wydaniach \u201eGazety Uniwersyteckiej U\u015a\u201d:<\/p>\n
\n- \u201eWis\u0142a b\u0142\u0119kitna, szara Wis\u0142a…\u201d<\/a><\/li>\n
- \u201eDiagnozowanie Wis\u0142y\u201d<\/a><\/li>\n<\/ul>\n
Wi\u0119cej o sp\u0142ywie \u201eCzysta Odra? Why Not\u201d:<\/p>\n
\n- https:\/\/us.edu.pl\/czysta-odra-why-not-fotorelacja-ze-splywu\/<\/a><\/li>\n
- https:\/\/us.edu.pl\/uczeni-z-uniwersytetu-slaskiego-przeprowadzili-w-lipcu-badania-odry-ktore-moga-pomoc-w-odkryciu-przyczyn-zanieczyszczenia-rzeki\/<\/a><\/li>\n<\/ul>\n
\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n
\r\n \r\n \r\n ![\"Za](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/P7220144_fot.-Aleksandra-Rubin-31.jpg\")
Za sterami U\u015aKI dr hab. Andrzej Wo\u017anica, prof. U\u015a |
\nfot. Aleksandra Rubin<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n
Tekst: dr Marcin Libera, dr hab. Andrzej Wo\u017anica, prof. U\u015a, dr hab. Damian Absalon, prof. U\u015a, dr hab. Magdalena Matysik, Ma\u0142gorzata Krasuska-Korzeniec<\/span><\/p>\n Na ostateczne wyniki badania rzeki Odry przeprowadzone przez specjalist\u00f3w Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach ze \u015al\u0105skiego Centrum Wody trzeba b\u0119dzie jeszcze poczeka\u0107, ale znane s\u0105 ju\u017c pierwsze obserwacje naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy w po\u0142owie lipca 2022 roku, w ramach akcji \u201eCzysta Odra? Why Not\u201d, przep\u0142yn\u0119li Odr\u0119 od jej \u017ar\u00f3d\u0142a a\u017c do uj\u015bcia, tu\u017c przed katastrof\u0105 ekologiczn\u0105, kt\u00f3ra zmieni\u0142a rzek\u0119 w cmentarzysko tysi\u0119cy ryb i innych zamieszkuj\u0105cych j\u0105 gatunk\u00f3w.<\/p>\n Pomys\u0142 zorganizowania sp\u0142ywu Odr\u0105 narodzi\u0142 si\u0119 w ubieg\u0142ym roku, po zako\u0144czeniu sp\u0142ywu Wis\u0142\u0105, realizowanego przez \u015al\u0105skie Centrum Wody Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach oraz Fundacj\u0119 Why Not w ramach projektu \u201eCzysta Wis\u0142a? Why Not\u201d. Kilka dni po sp\u0142ywie Odr\u0105 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce termin mia\u0142 strategiczne znaczenie, gdy\u017c naukowcom uda\u0142o si\u0119 zbada\u0107 stan rzeki tu\u017c przed gigantyczn\u0105 katastrof\u0105. Wyniki ich bada\u0144 mog\u0105 odegra\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119 w poszukiwaniach przyczyn zatrucia rzeki i \u015bmierci ryb, a tak\u017ce m.in. bobr\u00f3w zamieszkuj\u0105cych przybrze\u017ca Odry. Badania te b\u0119d\u0105 kluczowe r\u00f3wnie\u017c dla oceny zagro\u017ce\u0144 dla rzeki ze strony czynnik\u00f3w naturalnych, a przede wszystkim dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Sp\u0142ywy Wis\u0142\u0105 oraz Odr\u0105 wsp\u00f3\u0142finansowano ze \u015brodk\u00f3w Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej.<\/p>\n Celem wyprawy by\u0142a kompleksowa analiza stanu rzeki. Wed\u0142ug dr. hab. Andrzeja Wo\u017anicy, prof. U\u015a, dyrektora \u015al\u0105skiego Centrum Wody, poza niskim poziomem wody wywo\u0142anym czynnikami hydrometeorologicznymi, Odra by\u0142a w stanie nieodbiegaj\u0105cym od parametr\u00f3w \u015brednich z wielolecia. Uczestnicy wyprawy co kilometr dokonywali pomiar\u00f3w fizykochemicznych wody w rzece za pomoc\u0105 sond zanurzeniowych. Mierzono st\u0119\u017cenie tlenu, chlork\u00f3w, pH, przewodno\u015b\u0107 i m\u0119tno\u015b\u0107 wody. Pobrano pr\u00f3bki wody do analizy w laboratoriach, gdzie opr\u00f3cz standardowych oznacze\u0144 sprawdza si\u0119 obecno\u015b\u0107 w wodzie metali ci\u0119\u017ckich, farmaceutyk\u00f3w lub innych substancji niebezpiecznych.<\/p>\n Tym, co wyr\u00f3\u017cnia badania prowadzone przez \u015al\u0105skie Centrum Wody i czyni je unikatowymi, s\u0105 pomiary prowadzone wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej rzeki w ci\u0105gu jednego sp\u0142ywu. Taki ca\u0142o\u015bciowy spos\u00f3b prowadzenia bada\u0144 pozwala mi\u0119dzy innymi na precyzyjn\u0105 lokalizacj\u0119 rejon\u00f3w wyst\u0119powania istotnych zmian parametr\u00f3w wynikaj\u0105cych np. ze zrzut\u00f3w w\u00f3d o innych parametrach ni\u017c wody rzeki.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Ryc. 1. Mapa odcink\u00f3w pomiarowych sp\u0142yw\u00f3w badawczych naniesiona na sie\u0107 rzeczn\u0105 wyznaczon\u0105 na podstawie MPHP, na kanwie Open Street Maps (OSM) wraz z datami wskazuj\u0105cymi start danego odcinka | Oprac. Andrzej Wo\u017anica, Marcin Libera<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Jednym z bada\u0144 realizowanych bezpo\u015brednio podczas sp\u0142ywu by\u0142y pomiary przewodno\u015bci elektrolitycznej w\u0142a\u015bciwej (PEW). Jest to pomiar obecno\u015bci elektrolit\u00f3w w wodzie, czyli wszelkich substancji chemicznych ulegaj\u0105cych dysocjacji jonowej w roztworze wodnym. Przewodno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwa w\u00f3d naturalnych waha si\u0119 przeci\u0119tnie w granicach od 50 do 1000 \u03bcS\/cm. Uzyskane wyniki umo\u017cliwiaj\u0105 wyznaczenie zasolenia wody. Przeprowadzone pomiary pozwoli\u0142y na wykonanie profilu pod\u0142u\u017cnego PEW w\u00f3d Wis\u0142y i Odry oraz stwierdzenie znacz\u0105cego zr\u00f3\u017cnicowania tego parametru na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci tych rzek. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwracaj\u0105 wysokie warto\u015bci PEW rejestrowane w g\u00f3rnych biegach Wis\u0142y i Odry (\u015bl\u0105skie odcinki obu rzek). Wyniki bada\u0144 naniesione na przebieg Wis\u0142y (ryc. 2) i Odry (ryc. 3) wyra\u017anie pokazuj\u0105 wp\u0142yw przemys\u0142u g\u00f3rniczego na zasolenie ich w\u00f3d, przy czym charakterystyczne oddzia\u0142ywanie g\u00f3rniczego charakteru \u015al\u0105ska i Zag\u0142\u0119bia s\u0142abnie, pocz\u0105wszy od miejsca, w kt\u00f3rym do Wis\u0142y wp\u0142ywa Dunajec, a do Odry dop\u0142ywa Ma\u0142a Panew.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Ryc. 2. Wyniki pomiar\u00f3w przewodno\u015bci elektrolitycznej w\u0142a\u015bciwej realizowanych online sond\u0105 zanurzeniow\u0105 na Wi\u015ble w 2021 roku | Oprac. Marcin Libera, Andrzej Wo\u017anica<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Ryc. 3. Wyniki pomiar\u00f3w przewodno\u015bci elektrolitycznej w\u0142a\u015bciwej realizowanych online sond\u0105 zanurzeniow\u0105 na Odrze w 2022 roku | Oprac. Marcin Libera, Andrzej Wo\u017anica<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Kontynuacja bada\u0144 obu tych rzek w kolejnych latach umo\u017cliwi przeanalizowanie trend\u00f3w przestrzennych zmian parametr\u00f3w fizykochemicznych zachodz\u0105cych w wodzie oraz poszerzenie zakresu bada\u0144 o nowe wyzwania wynikaj\u0105ce mi\u0119dzy innymi z tegorocznej katastrofy ekologicznej na Odrze.<\/p>\n O projekcie \u201eCzysta Wis\u0142a? Why Not\u201d mo\u017cna przeczyta\u0107 w dw\u00f3ch wydaniach \u201eGazety Uniwersyteckiej U\u015a\u201d:<\/p>\n Wi\u0119cej o sp\u0142ywie \u201eCzysta Odra? Why Not\u201d:<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n [vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\nSp\u0142yw Wis\u0142\u0105 (2021) i Odr\u0105 (2022) \u2013 zlewnie rzek<\/h3>\n
<\/p>\n<\/p>\n
\n<\/p>\n
\n\n
\n
Za sterami U\u015aKI dr hab. Andrzej Wo\u017anica, prof. U\u015a |
\nfot. Aleksandra Rubin<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"