INICJATYWA DOSKONA\u0141O\u015aCI BADAWCZEJ<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n SWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Cykl \u201eSwoboda bada\u0144 \u2013 nauka dla przysz\u0142o\u015bci\u201d to artyku\u0142y, wywiady i kr\u00f3tkie filmy prezentuj\u0105ce badania laureat\u00f3w konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1676040333840{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”]<\/p>\n dr hab. Magdalena Szyndler, prof. U\u015a<\/strong><\/p>\n [\/vc_column_text][vc_column_text css=”.vc_custom_1676040353171{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”]<\/p>\n mgr Ewa Cudzich<\/strong><\/p>\n [\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px !important;border-top-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;}”][vc_column_inner width=”2\/3″][vc_empty_space height=”2px” css=”.vc_custom_1620304425731{background-color: #9b132a !important;}”][\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/3″][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n | dr hab. Magdalena Szyndler, prof. U\u015a i mgr Ewa Cudzich |<\/span><\/p>\n Na prze\u0142omie XIX i XX wieku Europejczycy pod\u0105\u017cali ku rozwijaj\u0105cym si\u0119 o\u015brodkom przemys\u0142owym w Stanach Zjednoczonych. W grupie wychod\u017ac\u00f3w byli ojcowie staraj\u0105cy si\u0119 o lepsze utrzymanie swoich rodzin, \u017cony chc\u0105ce do\u0142\u0105czy\u0107 do przebywaj\u0105cych tam ju\u017c m\u0119\u017c\u00f3w, synowie wysy\u0142ani przez rodzic\u00f3w z zadaniem pomocy bliskim pozostaj\u0105cym w rodzinnych miejscowo\u015bciach. R\u00f3\u017cnorodny przekr\u00f3j spo\u0142eczny \u0142\u0105czy\u0142o marzenie o dostatnim \u017cyciu. Badaniem tego w\u0105tku zaj\u0119\u0142y si\u0119 dr hab. Magdalena Szyndler, prof. U\u015a z Instytutu Sztuk Muzycznych Uniwersytetu \u015al\u0105skiego oraz mgr Ewa Cudzich z Instytutu Nauk o Kulturze U\u015a, w ramach pierwszej edycji konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej.<\/strong><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Celem ich dzia\u0142a\u0144 by\u0142o przeprowadzenie bada\u0144 terenowych oraz sporz\u0105dzenie kwerendy dotycz\u0105cej emigracji z Beskidu \u015al\u0105skiego do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, a przede wszystkim do miejscowo\u015bci Sheridan w stanie Wyoming. Emigracja, inaczej wychod\u017astwo, jest rozumiana jako przemieszczanie si\u0119 z miejsca zamieszkania do innego otoczenia, w szczeg\u00f3lno\u015bci poza ojczysty kraj. W przypadku emigracji z Beskidu \u015al\u0105skiego na prze\u0142omie XIX i XX wieku nie zosta\u0142y dotychczas przeprowadzone szczeg\u00f3\u0142owe badania i opis. Natomiast w latach osiemdziesi\u0105tych XX wieku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces rozlu\u017aniania wi\u0119zi rodzinnych z osobami przebywaj\u0105cymi na emigracji. Poskutkowa\u0142o to zupe\u0142nym zanikiem kontakt\u00f3w, a co za tym idzie, zapominaniem i brakiem przekazu pokoleniowego o tym epizodzie w historii lokalnej.<\/p>\n Jednym z cel\u00f3w realizacji projektu by\u0142o prze\u015bledzenie okoliczno\u015bci wyjazdu i poszczeg\u00f3lnych etap\u00f3w podr\u00f3\u017cy niemal 1000 emigrant\u00f3w z beskidzkich wsi: Istebna, Jaworzynka, Koniak\u00f3w. Stanowili oni w latach 1900\u20131930 20% mieszka\u0144c\u00f3w. Opuszczenie g\u00f3ralskich wiosek podyktowane by\u0142o pogarszaj\u0105cymi si\u0119 warunkami ekonomicznymi, a zapocz\u0105tkowane zosta\u0142o m.in. upadkiem gospodarki pasterskiej oraz aktem prawnym z 1863 roku w postaci patentu cesarskiego o likwidacji pasterstwa. Pierwszym udokumentowanym wyjazdem z Istebnej jest informacja o Pawle Suszce, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 rodzinne strony w 1903 roku. Wyp\u0142yn\u0105\u0142 z Bremen 26 stycznia na pok\u0142adzie statku \u201eHannover\u201d. Informacje te znajdujemy na li\u015bcie pasa\u017cer\u00f3w w Muzeum Imigracji na Ellias Island w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Mgr Ewa Cudzich oraz dr hab. Magdalena Szyndler, prof. U\u015a | archiwum prywatne autorek<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n W pierwszych latach docelowym miejscem podr\u00f3\u017cy g\u00f3rali beskidzkich by\u0142a Pensylwania. W p\u00f3\u017aniejszym okresie zast\u0105pi\u0142y j\u0105 tereny, na kt\u00f3rych powstawa\u0142y nowe kopalnie w\u0119gla na zachodzie Stan\u00f3w Zjednoczonych, oraz stany Wyoming i Wisconsin. G\u0142\u00f3wnym skupiskiem emigrant\u00f3w z beskidzkich wsi by\u0142o miasteczko Sheridan (pierwszy emigrant dotar\u0142 tam w 1904 roku) oraz jego okolice \u2013 osady Acme, Carneyville, Kooi, Monarch, Dutch Creek, Dietz. Wyoming, ten odleg\u0142y stepowy stan na tzw. Dzikim Zachodzie, tak odmienny od zielonych Beskid\u00f3w, sta\u0142 si\u0119 drugim domem wychod\u017ac\u00f3w. Ci\u0119\u017cka i trudna praca oraz skromne wynagrodzenie odciska\u0142y na nich swoje pi\u0119tno. W li\u015bcie pisanym przez J\u00f3zefa Bocka, znajduj\u0105cym si\u0119 w zbiorach Muzeum Emigracji w Gdyni, czytamy: a ja robim na takiej Ma\u0142ej Szachcie W\u0119glowej prziezimym co szzarobim od 2 do 3 tolary dzyn\u0144ie ale w lecie ani na zicie tak sobie trzeba ze zimy na lato sparowacz <\/em>(a ja sobie na takiej ma\u0142ej szychcie w\u0119glowej prze\u017cy\u0142em, co zarobi\u0142em to od 2 do 3 dolar\u00f3w dziennie ale w lecie ani na \u017cycie codzienne, tak sobie trzeba z zimowych zarobk\u00f3w zaoszcz\u0119dzi\u0107). W sezonie robotnicy pracowali w trudnych warunkach przy wydobyciu w\u0119gla, gdy za\u015b brakowa\u0142o zaj\u0119\u0107, najmowali si\u0119 do pomocy w gospodarstwach lub jako pasterze byd\u0142a na lokalnych ranczach.<\/p>\n Wraz z ograniczeniem wydobycia w\u0119gla i ostatecznym zamkni\u0119ciem kopal\u0144 w latach dwudziestych XX wieku, g\u00f3rale kupowali farmy lub migrowali do innych stan\u00f3w. Nieliczni decydowali si\u0119 na powr\u00f3t do Polski.<\/p>\n G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o \u017cyciu codziennym na wychod\u017astwie s\u0105 listy, zdj\u0119cia, kartki pocztowe, kt\u00f3ra zachowa\u0142y si\u0119 w rodzinnych pami\u0105tkach mieszka\u0144c\u00f3w, a przede wszystkim w przekazach ustnych. W trakcie prowadzenia bada\u0144 zosta\u0142y zrealizowane wywiady z osobami, kt\u00f3rych wspomnienia rodzinne pozwalaj\u0105 na odtworzenie los\u00f3w emigrant\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/2″]\r\n Badaczki w ramach prac naukowych przegl\u0105da\u0142y listy polskich emigrant\u00f3w w USA | fot. mgr Ewa Cudzich<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/2″]\r\n Stara fotografia z Sheridan | archiwum prywatne mgr Ewy Cudzich<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″]\r\n Dokumentami potwierdzaj\u0105cymi wyjazdy s\u0105 listy pasa\u017cer\u00f3w zgromadzone m.in. w Niemieckim Centrum Emigracji w Bremerhaven, czy wspomnianym ju\u017c Muzeum Imigracji na Ellias Island. Nadal bia\u0142\u0105 plam\u0105 pozostaj\u0105 informacje, jak wygl\u0105da\u0142a droga, kt\u00f3r\u0105 pokonywali g\u00f3rale z Nowego Jorku na zach\u00f3d kontynentu. Jak podr\u00f3\u017cowano: kolej\u0105 czy wozami z tysi\u0105cami osadnik\u00f3w marz\u0105cych o szybkim zdobyciu maj\u0105tku? Dlaczego ich miejscem docelowym sta\u0142 si\u0119 tak odleg\u0142y stan? Korzystaj\u0105c z dost\u0119pu do tzw. manifest\u00f3w portowych oraz bazy \u201e<\/em>Passenger Record\u201d (indywidualny elektroniczny zapis emigranta w bazie archiwum Ellis Island w wersji online, czyli spis pasa\u017cer\u00f3w danego statku) \u2013 zachowanych w tym samym zbiorze archiwalnym \u2013 jest prowadzona i uzupe\u0142niana na bie\u017c\u0105co lista os\u00f3b, kt\u00f3re w wybranym przedziale czasowym opu\u015bci\u0142y teren Beskidu \u015al\u0105skiego. Podczas przygotowywania bazy danych emigrant\u00f3w z tej cz\u0119\u015bci Karpat pojawia\u0142y si\u0119 problemy zwi\u0105zane z przynale\u017cno\u015bci\u0105 danej osoby do omawianego regionu. Wszystkich ludzi w\u0142\u0105czono w poczet beskidzkich emigrant\u00f3w na podstawie za\u0142o\u017ce\u0144 onomastyki, a w szczeg\u00f3lno\u015bci toponomastyki, po\u015bwi\u0119conej g\u0142\u00f3wnie badaniom nazw miejscowo\u015bci. W bazach ameryka\u0144skiego archiwum wyst\u0119puje sporo b\u0142\u0119d\u00f3w literowych w zapisach danych pasa\u017cer\u00f3w czy miejscowo\u015bci. W takich przypadkach nale\u017ca\u0142o przeanalizowa\u0107 ca\u0142y \u201emanifest\u201d statku i sprawdzi\u0107, czy dana osoba wyruszy\u0142a z kim\u015b z tej samej lub innych miejscowo\u015bci badanego terenu. Dla potwierdzenia nale\u017ca\u0142o przejrze\u0107 r\u0119cznie pisany spis pasa\u017cer\u00f3w statku i zestawia\u0107 ze szczeg\u00f3\u0142owymi informacjami na temat danego pasa\u017cera, np. miejscowo\u015b\u0107 urodzenia ojca emigranta, kt\u00f3ra potwierdza\u0142a to\u017csamo\u015b\u0107 okre\u015blonej osoby. Proces ten wymaga\u0142 tak\u017ce odczytu odr\u0119cznie pisanych list\u00f3w przez wychod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n W trakcie prowadzonych bada\u0144 uda\u0142o si\u0119 zebra\u0107 materia\u0142y podczas wyjazd\u00f3w terenowych do Muzeum Emigracji w Gdyni oraz Muzeum Emigracji\u00a0Ballin Stadt w Hamburgu. Dzia\u0142ania te rzucaj\u0105 nowe \u015bwiat\u0142o na mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia dalszych bada\u0144.<\/p>\n Informacje o emigracji z terenu Istebnej, Jaworzynki i Koniakowa zosta\u0142y zebrane w niewielkiej publikacji autorstwa Magdaleny Legocki \u201eZ Tr\u00f3jwsi do Ameryki\u201d wydanej w 2011 roku. Fenomenem jest fakt, \u017ce ten mikro-nar\u00f3d wyemigrowa\u0142 do jednego z najmniej zaludnionych i najbardziej rozpowszechnionych stan\u00f3w USA, do miasta z kilkoma tysi\u0105cami obywateli, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 w\u0142asne tradycje, j\u0119zyk i religi\u0119. <\/em>Potomkowie pierwszego pokolenia wychod\u017ac\u00f3w wci\u0105\u017c mieszkaj\u0105 w stanie Wyoming i pami\u0119taj\u0105 o swoich polskich korzeniach. Ten ma\u0142o znany epizod g\u00f3ralskiej emigracji do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej jest cz\u0119\u015bci\u0105 lokalnej historii i w\u0105tkiem, kt\u00f3ry wymaga szczeg\u00f3\u0142owego opisu naukowego i opracowania.<\/p>\n Wyniki bada\u0144 dotycz\u0105cych emigracji z Beskidu \u015al\u0105skiego zostan\u0105 opublikowane w artykule naukowym i b\u0119d\u0105 stanowi\u0107 przyczynek do dalszych pog\u0142\u0119bionych analiz.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Dokument z bada\u0144 terenowych w Istebnej | archiwum prywatne autorek<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_separator]\r\n dr hab. Magdalena Szyndler, prof. U\u015a<\/strong> \u2013 etnomuzykolog, folklorystka, pedagog, muzyk-instrumentalista (klasa skrzypiec). Obecnie pe\u0142ni funkcj\u0119 dyrektora Instytutu Sztuk Muzycznych na Wydziale Sztuki i Nauk o Edukacji na Uniwersytecie \u015al\u0105skim w Katowicach. Jest r\u00f3wnie\u017c dyrektorem Centrum Bada\u0144 Interdyscyplinarnych Nad Folklorem Karpat U\u015a. Od 20 lat prowadzi badania zwi\u0105zane z tym regionem (folklor muzyczny mniejszo\u015bci polskiej na Zaolziu oraz g\u00f3rali \u015bl\u0105skich z terenu Tr\u00f3jwsi Beskidzkiej, przekszta\u0142cenia folkloru muzycznego we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci).<\/p>\n mgr Ewa Cudzich<\/strong> \u2013 etnolog, magister etnologii, absolwentka Wydzia\u0142u Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Cieszynie (obecnie Wydzia\u0142 Sztuki i Nauk o Edukacji U\u015a), doktorantka kulturoznawstwa. Jej zainteresowania badawcze skupiaj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 tematyki szeroko pojmowanych granic, antropologii historycznej, historii m\u00f3wionej.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″ css=”.vc_custom_1620308023905{background-color: #eaeaea !important;}”][vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1676040333840{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”] dr hab. Magdalena Szyndler, prof. U\u015a [\/vc_column_text][vc_column_text css=”.vc_custom_1676040353171{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: […]<\/p>\n
\nHistoria emigracji zarobkowej w pocz\u0105tkach XX w. z Beskidu \u015al\u0105skiego do Ameryki<\/h3>\n
![\"mgr](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-I\/mgr-Ewa-Cudzich-oraz-dr-hab.-Magdalena-Szyndler-prof.-US.jpg\")
<\/p>\n![\"Stara,](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-I\/Badania-terenowe-listy-z-Ameryki.-fot.-E.-Cudzich.jpg\")
<\/p>\n![\"Stara](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-I\/Fotografia-z-Sheridan-archiwum-weasne-E.-Cudzich.jpg\")
<\/p>\n![\"Jeden](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-I\/Dokument-z-badan\u00a6u-terenowych-Istebna-2022..jpg\")
<\/p>\n