INICJATYWA DOSKONA\u0141O\u015aCI BADAWCZEJ<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n SWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Cykl \u201eSwoboda bada\u0144 \u2013 nauka dla przysz\u0142o\u015bci\u201d to artyku\u0142y, wywiady i kr\u00f3tkie filmy prezentuj\u0105ce badania laureat\u00f3w konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1683554360762{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”]<\/p>\n dr Witold Marz\u0119da<\/strong><\/p>\n [\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px !important;border-top-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;}”][vc_column_inner width=”2\/3″][vc_empty_space height=”2px” css=”.vc_custom_1620304425731{background-color: #9b132a !important;}”][\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/3″][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n | Olimpia Orz\u0105da\u0142a |<\/span><\/p>\n Co si\u0119 dzieje w naszym m\u00f3zgu, kiedy s\u0142yszymy zdanie typu \u201eSchodzi\u0107 po schodach w g\u00f3r\u0119\u201d? Czym jest hipoteza symulacji i deiktyczna sprzeczno\u015b\u0107? Badaniem tych kwestii zajmuje si\u0119 dr Witold Marz\u0119da z Wydzia\u0142u Humanistycznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach, laureat drugiej edycji konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej.<\/p>\n Jednym z zainteresowa\u0144 naukowca z U\u015a jest semantyka kognitywna, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy w sobie elementy j\u0119zykoznawstwa, filozofii i psychologii. Jej g\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0105 jest stwierdzenie, \u017ce gramatyki j\u0119zyk\u00f3w naturalnych odzwierciedlaj\u0105 procesy poznawcze (m.in. zwi\u0105zane z uwag\u0105, pami\u0119ci\u0105 czy sposobem postrzegania \u015bwiata).<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \u2013 Zwykle semantyk\u0119 kognitywn\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 z tzw. hipotez\u0105 uciele\u015bnienia czy z poznaniem uciele\u015bnionym. W badaniach szczeg\u00f3lnie interesuje mnie hipoteza symulacji uciele\u015bnionej \u2013 m\u00f3wi dr W. Marz\u0119da. Teoria ta g\u0142osi, \u017ce rozumienie i powstawanie j\u0119zyka opiera si\u0119 na tych strukturach m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 odpowiedzialne za faktyczne wykonanie akcji. Gdy m\u00f3wimy o jakiej\u015b czynno\u015bci, to mimo \u017ce jej nie wykonujemy, w naszym uk\u0142adzie nerwowym pojawiaj\u0105 si\u0119 wzorce odpowiadaj\u0105ce aktywno\u015bciom odpowiedzialnym za t\u0119 czynno\u015b\u0107. \u2013 Na przyk\u0142ad je\u015bli m\u00f3wimy z zamkni\u0119tymi oczami o patrzeniu, to kora wzrokowa i tak si\u0119 aktywuje. Podobnie kiedy wspominamy o \u0142apaniu, w naszym m\u00f3zgu uruchamia si\u0119 kora motoryczna zwi\u0105zana z d\u0142oni\u0105 \u2013 wyja\u015bnia naukowiec.<\/p>\n W ramach konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d dr W. Marz\u0119da odby\u0142 sta\u017c na Uniwersytecie w Ulm w Niemczech, gdzie uczy\u0142 si\u0119, jak przeprowadza\u0107 badanie EEG (elektroencefalografia), kt\u00f3re pozwala na rejestrowanie aktywno\u015bci m\u00f3zgu za pomoc\u0105 specjalnej aparatury. \u2013 Nie mia\u0142em wcze\u015bniej zbyt wiele styczno\u015bci z technikami badania EEG, wi\u0119c podczas sta\u017cu mog\u0142em zapozna\u0107 si\u0119 z ka\u017cdym krokiem, od zak\u0142adania czepka do analizy danych \u2013 m\u00f3wi badacz.<\/p>\n Elektroencefalografia powsta\u0142a w latach 20. XX wieku. Nie jest tak precyzyjna jak funkcjonalne obrazowanie metod\u0105 rezonansu magnetycznego (fMRI) \u2013 za pomoc\u0105 EEG nie mo\u017cna dok\u0142adnie zbada\u0107, kt\u00f3ra cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu si\u0119 aktywuje, tylko okre\u015bli\u0107 mniej wi\u0119cej, gdzie pojawia si\u0119 jaka\u015b aktywno\u015b\u0107. Technik\u0119 EEG stosuje si\u0119 w medycynie (za jej pomoc\u0105 lokalizowane s\u0105 m.in. ogniska padaczkowe) i w kognitywistyce. Najcz\u0119stsz\u0105 metod\u0105 stosowania EEG jest tzw. metoda ERP (event-related potentials<\/em>), czyli potencja\u0142y wywo\u0142ane.<\/p>\n \u2013 ERP polega na tym, \u017ce badanym prezentuje si\u0119 jaki\u015b bodziec, np. wzrokowy, s\u0142uchowy, dotykowy, a nast\u0119pnie patrzymy, w jaki spos\u00f3b reaguje na niego m\u00f3zg. Uczestnikom test\u00f3w zak\u0142adamy czepek z przymocowanymi elektrodami, kt\u00f3re s\u0105 w stanie rejestrowa\u0107 aktywno\u015b\u0107 piramidalnych kom\u00f3rek nerwowych materii szarej w korze m\u00f3zgowej. Dzi\u0119ki temu mo\u017cemy obserwowa\u0107, jak ta aktywno\u015b\u0107 elektryczna kszta\u0142tuje si\u0119 pod wp\u0142ywem pewnych bod\u017ac\u00f3w, z dok\u0142adno\u015bci\u0105 do milisekund \u2013 wyja\u015bnia laureat konkursu. \u2013 Sygna\u0142 EEG z m\u00f3zgu jest zupe\u0142nie inny w momencie, kiedy osoba badana siedzi rozlu\u017aniona, z zamkni\u0119tymi oczami, a inny kiedy co\u015b ogl\u0105da albo czego\u015b s\u0142ucha. Na wykresie prezentuj\u0105cym sygna\u0142 EEG pojawiaj\u0105 si\u0119 tzw. za\u0142amki \u2013 dodaje naukowiec.<\/p>\n Dr W. Marz\u0119da w swoich badaniach chce sprawdzi\u0107, czy zdania deiktycznie sprzeczne, kt\u00f3re s\u0105 poprawne gramatycznie, ale nie tworz\u0105 sp\u00f3jnej sceny i s\u0105 niezrozumia\u0142e (np. \u201eSchodzi\u0107 po schodach w g\u00f3r\u0119\u201d), wywo\u0142uj\u0105 inne warto\u015bci EEG ni\u017c anakoluty, kt\u00f3re mimo naruszania regu\u0142 gramatycznych mog\u0105 zosta\u0107 zrozumiane (np. \u201eMoje chcie\u0107 da\u0107 twoje prezent\u201d). Wyniki bada\u0144 mog\u0105 potwierdzi\u0107 lub zaprzeczy\u0107 hipotezie symulacji uciele\u015bnionej.<\/p>\n \u2013 Poj\u0119cie deiktycznej sprzeczno\u015bci uku\u0142em sam. O ile mi wiadomo, nie wyst\u0119puje ono nigdzie w literaturze \u2013 przyznaje naukowiec. \u2013 Sprzeczno\u015b\u0107 w logice to sytuacja, w kt\u00f3rej mamy koniunkcj\u0119 zdana z jego negacj\u0105. Natomiast tutaj sprzeczno\u015b\u0107 jest brana w troch\u0119 w lu\u017aniejszym sensie.<\/p>\n Deiksa jest cz\u0119\u015bci\u0105 j\u0119zyka s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 wskazywaniu; dzieli si\u0119 j\u0105 na osobow\u0105, czasow\u0105, przestrzenn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. To przede wszystkim zaimki, np. \u201etu\u201d, \u201eteraz\u201d, \u201ejutro\u201d, \u201eja\u201d, \u201ety\u201d, \u201epani\u201d. \u2013 S\u0105 to te elementy j\u0119zyka, kt\u00f3rych zrozumienie wymaga bycia w danej sytuacji \u2013 m\u00f3wi dr W. Marz\u0119da. \u2013 S\u0142owo \u201eja\u201d jest u\u017cywane przez ka\u017cdego z nas, ale dopiero w momencie wypowiadania wiemy, do kogo si\u0119 ono odnosi. Deiktyczne sprzeczno\u015bci to takie wyra\u017cenia, kt\u00f3re blokuj\u0105 rozumienie. Prostym przyk\u0142adem jest zaburzenie zwi\u0105zku zgody rzeczownika i czasownika. Powiemy \u201eludzie id\u0105\u201d, ale nie \u201eludzie id\u0119\u201d \u2013 wyja\u015bnia badacz.<\/p>\n Naukowca z U\u015a najbardziej interesuj\u0105 wyra\u017cenia, w kt\u00f3rych wektory uciele\u015bnione symulacyjne s\u0105 zaburzone. Przyk\u0142adami s\u0105 takie zdania, jak: \u201eSchodz\u0119 po schodach w g\u00f3r\u0119\u201d oraz \u201eStoj\u0119 na \u0142\u0105ce i r\u0119ce wisz\u0105 mi wysoko w g\u00f3r\u0119\u201d. Trudno wyobrazi\u0107 sobie te sytuacje. \u2013 Je\u015bli hipoteza symulacji, o kt\u00f3rej wspomina\u0142em, jest prawdziwa, to nie powinni\u015bmy m\u00f3c rozumie\u0107 tych zda\u0144 \u2013 przyznaje dr W. Marz\u0119da.<\/p>\n Badacz chcia\u0142 zobaczy\u0107 na wykresie EEG, na czym polega r\u00f3\u017cnica w rozumieniu zwyk\u0142ych zda\u0144 (poprawnych), anakolut\u00f3w (syntaktycznie niepoprawnych) oraz zda\u0144 deiktycznie sprzecznych. Jego zdaniem na wykresie powinna pojawi\u0107 si\u0119 jaka\u015b ciekawa za\u0142amka. \u2013 S\u0105 takie badania Marty Kutas z Uniwersytetu Kalifornijskiego, kt\u00f3re pokazuj\u0105 s\u0142ynn\u0105 za\u0142amk\u0119 N400. Wyst\u0119puje ona w momencie, w kt\u00f3rym zdanie traci sens albo nie rozwija si\u0119 w spos\u00f3b, jakiego oczekiwali\u015bmy \u2013 m\u00f3wi laureat konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d. Klasycznym przyk\u0142adem jest zdanie: \u201ePizza by\u0142a zbyt gor\u0105ca, \u017ceby krzycze\u0107\u201d. Na wykresie przy s\u0142owie \u201ekrzycze\u0107\u201d pojawia si\u0119 w\u00f3wczas za\u0142amka N400.<\/p>\n Projektowanie bada\u0144 zwi\u0105zanych z deiktycznymi sprzeczno\u015bciami nie jest \u0142atwe. Dr W. Marz\u0119da przyznaje, \u017ce zdania cz\u0119sto s\u0105 do\u015b\u0107 d\u0142ugie \u2013 zwykle potrzeba od jednej do dw\u00f3ch sekund, \u017ceby je wypowiedzie\u0107. EEG natomiast dzia\u0142a na bardzo szybkich bod\u017acach. To powoduje, \u017ce materia\u0142 j\u0119zykowy trzeba odpowiednio dostosowa\u0107.<\/p>\n \u2013 Anakoluty i sprzeczno\u015bci deiktyczne to jest co\u015b, czym chcia\u0142bym si\u0119 zajmowa\u0107 w swoich badaniach \u2013 m\u00f3wi naukowiec z U\u015a. \u2013 W dalszej perspektywie chcia\u0142bym si\u0119 przyjrze\u0107 filozoficznej hipotezie, kt\u00f3ra g\u0142osi, \u017ce wiedza o tym, kiedy jest teraz, wcze\u015bniej, gdzie jest g\u00f3ra, d\u00f3\u0142, kto jest kim w moim stadzie, czyli zdolno\u015b\u0107 orientacji w czasie, przestrzeni i przestrzeni spo\u0142ecznej, jest tym, co potocznie nazywa si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. Je\u015bli badanie EEG si\u0119 powiedzie i poka\u017ce, \u017ce deiksa jest do\u015b\u0107 kluczowym elementem j\u0119zyka, to chcia\u0142bym dowie\u015b\u0107, \u017ce rozumienie czy posiadanie kompetencji deiktycznych jest w\u0142a\u015bciwie tym samym, co potocznie nazywamy \u015bwiadomo\u015bci\u0105 \u2013 dodaje dr W. Marz\u0119da.<\/p>\n Niedawno na Uniwersytecie \u015al\u0105skim powsta\u0142o laboratorium kognitywistyczne, sfinansowane w ramach Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej, kt\u00f3re umo\u017cliwi naukowcom prowadzenie zaawansowanych, interdyscyplinarnych bada\u0144.\u00a0Znajduje si\u0119 w nim m.in.: aparat EEG, okularograf oraz urz\u0105dzenie do obrazowania aktywno\u015bci m\u00f3zgu za pomoc\u0105 \u015bwiat\u0142a podczerwonego (fNIRS).<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″ css=”.vc_custom_1620308023905{background-color: #eaeaea !important;}”][vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1683554360762{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”] dr Witold Marz\u0119da [\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px !important;border-top-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;}”][vc_column_inner width=”2\/3″][vc_empty_space height=”2px” css=”.vc_custom_1620304425731{background-color: […]<\/p>\n
\n\u201ePizza by\u0142a zbyt gor\u0105ca, \u017ceby krzycze\u0107\u201d<\/h3>\n
![\"dr](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-II\/WitoldMarzeda-400x600.jpg\")