INICJATYWA DOSKONA\u0141O\u015aCI BADAWCZEJ<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n SWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Cykl \u201eSwoboda bada\u0144 \u2013 nauka dla przysz\u0142o\u015bci\u201d to artyku\u0142y, wywiady i kr\u00f3tkie filmy prezentuj\u0105ce badania laureat\u00f3w konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1714124150122{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”]<\/p>\n dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit<\/strong><\/p>\n [\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px !important;border-top-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;}”][vc_column_inner width=”2\/3″][vc_empty_space height=”2px” css=”.vc_custom_1620304425731{background-color: #9b132a !important;}”][\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/3″][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n | Weronika Cygan-Adamczyk |<\/span><\/p>\n Od pomiar\u00f3w st\u0119\u017cenia wielopier\u015bcieniowych w\u0119glowodor\u00f3w aromatycznych (WWA) przez analiz\u0119 ilo\u015bci waniliny w produktach \u017cywno\u015bciowych po badanie paragon\u00f3w i plastikowych opakowa\u0144 \u2013 chemicy analityczni przetrz\u0105saj\u0105 nasze otoczenie w poszukiwaniu obecno\u015bci okre\u015blonych substancji. Dzi\u0119ki ich badaniom mo\u017cemy stwierdzi\u0107 m.in., czy rzeczywi\u015bcie jemy to, co producent zawar\u0142 w opisie na opakowaniu, i czy rzeka p\u0142yn\u0105ca w centrum miasta nie rozlewa zawartych w niej szkodliwych substancji.<\/b><\/p>\n Dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit z Wydzia\u0142u Nauk \u015acis\u0142ych i Technicznych U\u015a w swoich pracach naukowych skupia si\u0119 na spektrum zagadnie\u0144, badaj\u0105c pr\u00f3bki r\u00f3\u017cnego pochodzenia. Przede wszystkim jednak poszukuje rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3rych efektem b\u0119dzie poprawa jako\u015bci wynik\u00f3w analitycznych. Jego celem jest opracowywanie nowych metod, skuteczniejszych np. w rozpoznawaniu pewnych substancji i w dok\u0142adniejszym okre\u015blaniu ich st\u0119\u017cenia. Na swoim koncie ma ju\u017c wiele publikacji przygotowanych wsp\u00f3lnie ze wsp\u00f3\u0142pracownikami z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit | archiwum prywatne<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \u2013 Wielopier\u015bcieniowe w\u0119glowodory aromatyczne (WWA) odgrywaj\u0105 w \u015brodowisku niekorzystn\u0105 rol\u0119. Bardzo szkodliwie wp\u0142ywaj\u0105 na organizmy \u017cywe, w tym oczywi\u015bcie na cz\u0142owieka. Mog\u0105 nawet wywo\u0142ywa\u0107 nowotwory \u2013 wyja\u015bnia chemik z U\u015a. Wsp\u00f3lnie z dr Joann\u0105 Orze\u0142 i dr. S\u0142awomirem Ma\u015blank\u0105 (r\u00f3wnie\u017c z WNSiT U\u015a) okre\u015blali pochodzenie wspomnianych zwi\u0105zk\u00f3w w rejonie Katowic. Wyniki ich prac opublikowane zosta\u0142y w \u201eJournal of Hazardous Materials\u201d w 2023 roku.<\/p>\n Pochodzenie WWA mo\u017ce by\u0107 przer\u00f3\u017cne. W naturze s\u0105 wydzielane chocia\u017cby w wyniku aktywno\u015bci wulkanicznej, ale emitowane s\u0105 te\u017c w zwi\u0105zku z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 przemys\u0142ow\u0105 cz\u0142owieka. Powstaj\u0105, gdy spalane s\u0105 okre\u015blone materia\u0142y, znajdujemy je r\u00f3wnie\u017c w spalinach samochodowych.<\/p>\n Podczas prac prowadzonych w Katowicach naukowcy pobierali pr\u00f3bki z powietrza (zbierane w okolicy ul. Szkolnej oraz w rejonie Doliny Trzech Staw\u00f3w), kurzu domowego (m.in. pobranego z laboratorium, w kt\u00f3rym pracuj\u0105 chemicy), gleby, \u015bniegu oraz Rawy i jej osadu dennego. \u2013 Wsz\u0119dzie wykryli\u015bmy WWA, cho\u0107 ich st\u0119\u017cenie potrafi\u0142o by\u0107 r\u00f3\u017cne w zale\u017cno\u015bci od pory dnia, w kt\u00f3rej zbierali\u015bmy dane. Najmniej zarejestrowali\u015bmy ich w wodzie (jednak\u017ce wszystko zale\u017cy od konkretnej substancji i warunk\u00f3w atmosferycznych) \u2013 t\u0142umaczy dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit.<\/p>\n Zadaniem chemika by\u0142o opracowanie nowej metody badawczej, umo\u017cliwiaj\u0105cej poprawienie jako\u015bci wynik\u00f3w analitycznych. WWA oznaczane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie z wykorzystaniem technik chromatograficznych, jednak z ich pomoc\u0105 nie uwzgl\u0119dniano do tej pory wp\u0142ywu innych substancji w pr\u00f3bce, kt\u00f3re mog\u0105 zaburza\u0107 sygna\u0142 samych WWA. Naukowiec z U\u015a t\u0142umaczy, \u017ce aktualnie opracowywane podej\u015bcia bazuj\u0105 na \u0142\u0105czeniu substancji wzorcowych w taki spos\u00f3b, by eliminowa\u0107 efekty interferencyjne, zaburzaj\u0105ce odczyty.<\/p>\n \u2013 Te efekty mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cny charakter: multiplikatywny, czyli wp\u0142ywaj\u0105 wprost proporcjonalnie do st\u0119\u017cenia tych substancji, addytywny \u2013 wnosz\u0105 sta\u0142y wk\u0142ad dodatni albo ujemny, czy te\u017c nieliniowy na rejestrowane sygna\u0142y. Moje badania polegaj\u0105 na zwi\u0119kszeniu dok\u0142adno\u015bci wynik\u00f3w, aby by\u0142y bardziej wiarygodne, zbli\u017cone do rzeczywistej warto\u015bci \u2013 m\u00f3wi dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Kalibracja metod analitycznych ma r\u00f3wnie\u017c znaczenie, gdy m\u00f3wimy o \u017cywno\u015bci czy lekach. Bywa, \u017ce podczas sprawdzania faktycznego sk\u0142adu chemicznego zawarto\u015bci opakowania trafiamy na zwi\u0105zki, kt\u00f3rych nie powinno tam by\u0107, b\u0105d\u017a takie, o kt\u00f3rych producent nie wspomina. Fa\u0142szowanie \u017cywno\u015bci to temat, o kt\u00f3rym w ostatnich latach do\u015b\u0107 cz\u0119sto si\u0119 wspomina. Problem mo\u017ce mie\u0107 kilka \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n \u2013 Najcz\u0119\u015bciej chodzi o obni\u017canie koszt\u00f3w. Zamienniki niekoniecznie musz\u0105 by\u0107 szkodliwe dla spo\u017cywaj\u0105cego, zawsze jest to jednak wprowadzenie w b\u0142\u0105d konsumenta. Przeci\u0119tny u\u017cytkownik najpewniej czego\u015b takiego nie wychwyci. Dopiero laboratoryjnie jeste\u015bmy w stanie stwierdzi\u0107, czy w produkcie jest czego\u015b za du\u017co lub pewnych sk\u0142adnik\u00f3w brakuje \u2013 wyja\u015bnia chemik.<\/p>\n Bywa, \u017ce do kawy dodaje si\u0119 start\u0105 marchewk\u0119, kt\u00f3ra wp\u0142ywa na kolor produktu i sprawia, \u017ce obj\u0119to\u015b\u0107 prawdziwej kawy jest mniejsza od wskazanej na opakowaniu. Innym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 dos\u0142adzanie miodu np. sacharoz\u0105, dodawanie r\u00f3\u017cnych olej\u00f3w ro\u015blinnych do oliwy z oliwek czy dodatek mi\u0119sa wieprzowego do produkt\u00f3w z wo\u0142owiny.<\/p>\n W ramach konkursu Swoboda bada\u0144 (Inicjatywa Doskona\u0142o\u015bci Badawczej) realizowanego na Uniwersytecie \u015al\u0105skim dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit podj\u0105\u0142 si\u0119 opracowania metody analitycznej o zwi\u0119kszonej dok\u0142adno\u015bci w celu kontroli autentyczno\u015bci aromat\u00f3w waniliowych i wykrycia fa\u0142szerstw \u017cywno\u015bci z wykorzystaniem chromatografii HPLC-ED i HPLC-DAD. Naukowiec podkre\u015bla, \u017ce w przypadku wanilii sprawa na rynku \u017cywno\u015bciowym jest mocno zagmatwana.<\/p>\n Wanilin\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 jednym ze sk\u0142adnik\u00f3w wanilii, spotykamy na co dzie\u0144 w r\u00f3\u017cnej postaci. Znajdujemy j\u0105 w proszkach do pieczenia, ca\u0142ych laskach wanilii czy pastach waniliowych. Syntetyczne zwi\u0105zki, kt\u00f3re s\u0105 dodawane do r\u00f3\u017cnych produkt\u00f3w, mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 jako spos\u00f3b na fa\u0142szowanie wanilii, w wyniku czego kupujemy co\u015b innego, ni\u017c wynika\u0142oby z informacji zamieszczonej na etykiecie.<\/p>\n Dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit wci\u0105\u017c kontynuuje badania ze Swobody bada\u0144, poszukuj\u0105c metody, kt\u00f3ra zwi\u0119kszy dok\u0142adno\u015b\u0107 wynik\u00f3w, w tym zwi\u0105zanych z analiz\u0105 stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy wanilin\u0105 a innymi substancjami wykrywanymi w pr\u00f3bkach. Chemik wyja\u015bnia, czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 dwie metody chromatograficzne stosowane w projekcie i sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 ich zalety:<\/p>\n \u2013 HPLC-DAD, czyli wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcj\u0105 za pomoc\u0105 matrycy diodowej pozwala na badanie substancji z u\u017cyciem r\u00f3\u017cnych d\u0142ugo\u015bci fal elektromagnetycznych. Na podstawie tworzonych map 3D mo\u017cemy wybra\u0107 dok\u0142adn\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 fali, przy kt\u00f3rej chcemy co\u015b zmierzy\u0107. Stwarza to o wiele wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci ni\u017c analiza prowadzona przy jednej d\u0142ugo\u015bci fali. Z kolei HPLC-ED opiera si\u0119 na detekcji elektrochemicznej, umo\u017cliwiaj\u0105cej prac\u0119 z niskimi st\u0119\u017ceniami zwi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3re przy stosowaniu innych metod by\u0142yby trudniej wykrywalne \u2013 obja\u015bnia dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Przyk\u0142adowe pr\u00f3bki kurzu wykorzystane do oznaczania WWA | <\/span>fot. dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Innym problemem, kt\u00f3rym zajmuj\u0105 si\u0119 chemicy z Wydzia\u0142u Nauk \u015acis\u0142ych i Technicznych U\u015a, jest mierzenie rosn\u0105cej ekspozycji ludzkiego organizmu na bisfenole, znajduj\u0105ce si\u0119 w licznych przedmiotach codziennego u\u017cytku. Tematem wsp\u00f3lnej pracy dr. Paw\u0142a \u015awita i dr Joanny Orze\u0142, opublikowanej w styczniu 2024 roku w \u201eJournal of Chromatography A\u201d, by\u0142a nowa metoda, umo\u017cliwiaj\u0105ca zwi\u0119kszenie dok\u0142adno\u015bci wynik\u00f3w bada\u0144.<\/p>\n Naukowcy oznaczali trzy r\u00f3\u017cne zwi\u0105zki z grupy bisfenoli: BPA, BPF i BPS, znane z tego, \u017ce zaburzaj\u0105 gospodark\u0119 hormonaln\u0105 cz\u0142owieka, cho\u0107 tylko pierwszej z wymienionych substancji dotycz\u0105 wytyczne ograniczaj\u0105ce przemys\u0142owe i komercyjne u\u017cycie. Chemicy skupili si\u0119 na paragonach, kt\u00f3re poci\u0119to, by z ich fragment\u00f3w przygotowa\u0107 roztw\u00f3r, a nast\u0119pnie przefiltrowa\u0107 go i podda\u0107 analizie. Poza tym sprawdzali \u017cywno\u015b\u0107 przechowywan\u0105 w puszkach i innych plastikowych opakowaniach, aby dowiedzie\u0107 si\u0119, czy do jedzenia nie przenikn\u0119\u0142y substancje, kt\u00f3re nie powinny si\u0119 w nim znale\u017a\u0107.<\/p>\n \u2013 Je\u015bli podgrzewamy jedzenie w pojemniku zawieraj\u0105cym bisfenole lub taki pojemnik jest uszkodzony, np. przez zarysowania i przetarcia, to szkodliwe zwi\u0105zki \u0142atwiej przechodz\u0105 do potraw. Najlepiej by\u0142oby zatem zrezygnowa\u0107 z plastikowych opakowa\u0144 lub znacznie ograniczy\u0107 korzystanie z nich \u2013 m\u00f3wi dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit.<\/p>\n Cho\u0107 prace prowadzone przez chemik\u00f3w dotycz\u0105 istotnych kwestii, obejmuj\u0105cych wp\u0142yw r\u00f3\u017cnych substancji na ludzki organizm oraz wp\u0142ywaj\u0105cych na \u015brodowisko przyrodnicze, komercyjne zainteresowanie wykorzystaniem opracowywanych przez nich metod jest stosunkowo niewielkie. Tymczasem rozwi\u0105zania, nad kt\u00f3rymi pracuje dr in\u017c. Pawe\u0142 \u015awit, wpisuj\u0105 si\u0119 w\u00a0green chemistry<\/i>\u00a0i\u00a0white chemistry<\/i>\u00a0\u2013 coraz bardziej po\u017c\u0105dane na rynku jako realizuj\u0105ce za\u0142o\u017cenia proekologiczne i ekonomiczne. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z metodami przyjaznymi dla \u015brodowiska, czyli np. ograniczaj\u0105cymi lub eliminuj\u0105cymi stosowanie odczynnik\u00f3w negatywnie oddzia\u0142uj\u0105cych na faun\u0119 i flor\u0119. Z kolei\u00a0white chemistry<\/i>\u00a0to takie dzia\u0142ania, kt\u00f3re prowadz\u0105 do zwi\u0119kszenia efektywno\u015bci metod badawczych, przyspieszaj\u0105ce procedury badawcze i zmniejszaj\u0105ce zu\u017cycie odczynnik\u00f3w koniecznych w procesie.<\/p>\n Naukowiec z U\u015a zwraca uwag\u0119 na to, \u017ce opracowywane przez niego metody mog\u0105 znale\u017a\u0107 zastosowanie w r\u00f3\u017cnych obszarach: \u2013 Przyk\u0142adowo to samo podej\u015bcie wykorzystywane przeze mnie do okre\u015blania st\u0119\u017cenia WWA w \u015brodowisku mo\u017ce zosta\u0107 te\u017c u\u017cyte do analizy bisfenoli, pr\u00f3bek farmaceutycznych lub biomedycznych. Proponowane przez nas rozwi\u0105zania s\u0105 stale ulepszane, a mo\u017cliwo\u015bci ich zastosowania szerokie.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_separator]\r\n
\n\u015aledztwa chemiczne w codziennym \u017cyciu<\/h3>\n
![\"Dr](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-III\/Dr-Pawel-Swit-archiwum-prywatne.jpg\")
<\/p>\nZwi\u0105zki kancerogenne w \u015brodowisku<\/b><\/h3>\n
Etykiety k\u0142ami\u0105<\/b><\/h3>\n
![\"Widok](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-III\/Przykladowe-probki-kurzu-wykorzystane-do-oznaczania-WWA-fot.-dr-inz.-Pawel-Swit.jpg\")
<\/p>\nWszechobecne bisfenole<\/b><\/h3>\n