INICJATYWA DOSKONA\u0141O\u015aCI BADAWCZEJ<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n SWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Cykl \u201eSwoboda bada\u0144 \u2013 nauka dla przysz\u0142o\u015bci\u201d to artyku\u0142y, wywiady i kr\u00f3tkie filmy prezentuj\u0105ce badania laureat\u00f3w konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1722002716538{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”]<\/p>\n prof. dr hab. Mariusz Wojewoda i prof. hab. dr Krzysztof Wieczorek<\/strong><\/p>\n [\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px !important;border-top-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;}”][vc_column_inner width=”2\/3″][vc_empty_space height=”2px” css=”.vc_custom_1620304425731{background-color: #9b132a !important;}”][\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/3″][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n | dr Ewa Szwarczy\u0144ska |<\/span><\/p>\n Czy cz\u0142owiek \u2013 jako tw\u00f3rca AI \u2013 zas\u0142uguje na miano nowego stw\u00f3rcy? Czy jego stworzenie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dla niego r\u00f3wnorz\u0119dnym partnerem, a mo\u017ce konkurentem? Czy jest to tylko utopijna wizja rzeczywisto\u015bci? Na te i inne pytania, podczas rozmowy z dr Ew\u0105 Szwarczy\u0144sk\u0105, odpowiadaj\u0105 laureaci II edycji konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej \u2013 dr hab. Mariusz Wojewoda, prof. U\u015a i prof. dr hab. Krzysztof Wieczorek z Instytutu Filozofii Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Utopia, cyfrowy raj, lepszy \u015bwiat to jeden z mo\u017cliwych scenariuszy przysz\u0142o\u015bci, za spraw\u0105 obecno\u015bci AI w ludzkim \u017cyciu<\/strong>.<\/strong> Czy rysuje si\u0119 przed nami techno<\/strong>–<\/strong>utopijna wizja przysz\u0142o\u015bci?<\/strong><\/p>\n Mariusz Wojewoda:<\/strong> Je\u017celi my\u015blimy o s\u0142owie utopia, to etymologia wskazuje, \u017ce jest to miejsce, kt\u00f3rego nie ma albo dobre miejsce. Tworzenie przez ludzi wizji lepszego \u015bwiata jest problemem do\u015b\u0107 starym. Zwykle \u2013 m\u00f3wi\u0105c o utopii \u2013 my\u015blimy o utopiach renesansowych, mi\u0119dzy innymi o Utopii<\/em> Thomasa Morusa. Obecnie poj\u0119cie to dotyczy poszukiwania lepszego \u017cycia dla cz\u0142owieka. Wprowadzamy technologi\u0119 i r\u00f3\u017cne artefakty techniczne po to, \u017ceby usprawni\u0107 jako\u015b\u0107 naszego \u017cycia \u2013 naprawi\u0107 b\u0105d\u017a ulepszy\u0107 umys\u0142 i\/lub cia\u0142o. Aby to zrobi\u0107, potrzebujemy: robot\u00f3w wyposa\u017conych w AI, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 spe\u0142nia\u0142y rol\u0119 opiekun\u00f3w na staro\u015b\u0107 lub w chorobie, interfejs\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych m\u00f3zg z komputerem, usprawniaj\u0105cych dzia\u0142anie starzej\u0105cego si\u0119 m\u00f3zgu b\u0105d\u017a aplikacji w smartfonie, kt\u00f3ra b\u0119dzie spe\u0142nia\u0142a funkcje towarzysza \u017cycia. Pojawia si\u0119 przy tym pytanie: jakie b\u0119d\u0105 tego d\u0142ugofalowe efekty?<\/p>\n Mamy by\u0107 cz\u0142onkami spo\u0142ecze\u0144stwa 5.0, wykorzystuj\u0105cego mo\u017cliwo\u015bci zwi\u0105zane z internetem rzeczy (IoT \u2013 Internet of Things), rzeczywisto\u015bci\u0105 wirtualn\u0105 i szybkim dost\u0119pem do internetu z ka\u017cdego miejsca. Zasoby sieciowe umo\u017cliwi\u0105 powstanie spo\u0142ecze\u0144stwa wiedzy. Zmieni\u0105 si\u0119 sposoby uczenia si\u0119, coraz cz\u0119\u015bciej b\u0119dziemy korzysta\u0107 z edukacji ze \u201esztucznym\u201d nauczycielem. To jednak wymaga rozwoju nowych kompetencji. Czy b\u0119dziemy wtedy dalej ufali ludzkim autorytetom, czy to sztuczna inteligencja stanie si\u0119 dla nas autorytetem? Czy wiedza b\u0119dzie jeszcze zwi\u0105zana z wolnym wyborem i niezale\u017cnym poznaniem, czy mo\u017ce b\u0119dzie specjalnie przygotowana?<\/p>\n To my\u015blenie w kategorii projektowania wizji przysz\u0142o\u015bci. Mo\u017cemy do tego podej\u015b\u0107 optymistycznie i uzna\u0107, \u017ce b\u0119dziemy zdolni si\u0119 przystosowywa\u0107 do zmian, pomimo ich zawrotnego tempa. Mo\u017cliwe, \u017ce nasze m\u00f3zgi za tym tempem nie nad\u0105\u017c\u0105, chocia\u017c pod tym wzgl\u0119dem jeste\u015bmy do\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowani.<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Je\u015bli mieliby\u015bmy m\u00f3wi\u0107 o uniwersytecie jako miejscu gromadzenia i wytwarzania wiedzy, to czy nie by\u0142oby to uj\u0119cie zaw\u0119\u017caj\u0105ce, pomijaj\u0105ce poj\u0119cie m\u0105dro\u015bci? Czy wystarcza nam gromadzenie informacji? Czy nie chodzi tutaj o co\u015b wi\u0119cej?<\/strong><\/p>\n Krzysztof Wieczorek:<\/strong> Jestem entuzjast\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci Stanis\u0142awa Lema. Jako futurolog przewidzia\u0142 bardzo wiele zjawisk, kt\u00f3re dzisiaj si\u0119 realizuj\u0105. W felietonie zatytu\u0142owanym Inteligencja, rozum, m\u0105dro\u015b\u0107 <\/em>dokonuje stopniowania kompetencji \u015bwiadomo\u015bci, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym, na ile AI b\u0119dzie w stanie pokona\u0107 kolejne progi \u2013 najpierw pr\u00f3g \u015bwiadomo\u015bci, nast\u0119pnie przej\u015bcie od prostej, zadaniowej inteligencji do rozumu i wreszcie od rozumu do m\u0105dro\u015bci. Gdyby te rozwa\u017cania odnie\u015b\u0107 do uniwersytetu, to nale\u017ca\u0142oby si\u0119 zastanowi\u0107 nad tym, na ile my \u2013 jako instytucja anga\u017cuj\u0105ca wielu ludzi\u2013 jeste\u015bmy w stanie przekracza\u0107 te progi. Czy stanowimy wy\u0142\u0105cznie pewnego rodzaju korporacj\u0119 umys\u0142\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do tego, by reprodukowa\u0107 pewne procedury intelektualne, czy sta\u0107 nas jednak na co\u015b wi\u0119cej? Na stawianie problem\u00f3w, na wyznaczanie nowych perspektyw, na odpowiadanie na pytania, kt\u00f3re maj\u0105 wymiar egzystencjalny?<\/p>\n Sztuczna inteligencja staje si\u0119 stopniowo naszym partnerem i sojusznikiem w poszukiwaniu wiedzy, ale pytanie czy r\u00f3wnie\u017c w poszukiwaniu m\u0105dro\u015bci. Czy jeste\u015bmy w stanie wykorzysta\u0107 nasz flirt z AI do tego, \u017ceby warto\u015bci humanistyczne nie tylko ochroni\u0107, ale rozbudowa\u0107 i nauczy\u0107 sztuczn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 my\u015blenia w kategoriach problemowych, humanistycznych, aksjologicznych? Czy raczej po raz kolejny poniesiemy w tej dziedzinie pora\u017ck\u0119 i staniemy si\u0119 przybud\u00f3wk\u0105 do maszyn, kt\u00f3re sami zbudowali\u015bmy?<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Przej\u015bcie \u201einformacja \u2013 wiedza\u201d zdaje si\u0119 by\u0107 bardziej zrozumia\u0142e, ani\u017celi przej\u015bcie z poziomu wiedzy do poziomu m\u0105dro\u015bci. Na czym polega r\u00f3\u017cnica jako\u015bciowa pomi\u0119dzy tymi stopniami?<\/strong><\/p>\n Mariusz Wojewoda:<\/strong> M\u0105dro\u015b\u0107 jest raczej warto\u015bci\u0105 dodan\u0105. Nie mo\u017cna stworzy\u0107 szko\u0142y, w kt\u00f3rej uczy si\u0119 m\u0105dro\u015bci, a to oznacza, \u017ce ona wydarza si\u0119 przy okazji \u2013 raczej nie dlatego, \u017ce jest zamierzona. Ona jest elementem rzadkim. M\u00f3wimy, \u017ce maszyny dostarczaj\u0105 informacji i mo\u017ce wyprzedz\u0105 nas w wiedzy (albo mo\u017cliwe, \u017ce my si\u0119 jako\u015b z nimi b\u0119dziemy porozumiewa\u0107 i nasza wiedza b\u0119dzie lepsza), ale m\u0105dro\u015b\u0107 jest ci\u0105gle tylko ludzkim fenomenem. Raczej nie oczekujemy od maszyny, \u017ceby by\u0142a m\u0105dra.<\/p>\n Krzysztof Wieczorek: <\/strong>Kiedy m\u00f3wimy o relacji mi\u0119dzy wiedz\u0105 a m\u0105dro\u015bci\u0105, to mnie si\u0119 wydaje, \u017ce o ile wiedza ma charakter pragmatyczny i s\u0142u\u017cy osi\u0105ganiu konkretnych cel\u00f3w u\u017cytecznych dla kogo\u015b, o tyle m\u0105dro\u015b\u0107 przekracza ten poziom utylitaryzmu w kierunku transcendentali\u00f3w \u2013 prawdy, dobra, pi\u0119kna. O m\u0105dro\u015bci m\u00f3wili staro\u017cytni jako o cnocie, kt\u00f3ra ma bezpo\u015bredni zwi\u0105zek z warto\u015bciami. W\u0142a\u015bnie g\u0142\u00f3wnie z tymi najwy\u017cszymi warto\u015bciami, kt\u00f3re \u2013 jako transcendentalia \u2013 przekraczaj\u0105 my\u015blenie kategorialne. I my znamy wy\u0142\u0105cznie m\u0105dro\u015b\u0107 ludzk\u0105, kt\u00f3rej cech\u0105 jest mi\u0119dzy innymi bezinteresowno\u015b\u0107, \u017cyczliwo\u015b\u0107, ofiarno\u015b\u0107, wspania\u0142omy\u015blno\u015b\u0107. To s\u0105 pewne cechy, kt\u00f3rych nie da si\u0119 zdefiniowa\u0107 operacyjnie, a jednak intuicyjnie wiemy, o co chodzi. Natomiast mo\u017cliwe jest osi\u0105gniecie innego typu m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra nie b\u0119dzie m\u0105dro\u015bci\u0105 ludzk\u0105. Takim eksperymentem my\u015blowym by\u0142a powie\u015b\u0107 Solaris<\/em> Stanis\u0142awa Lema, kt\u00f3rej bohaterem by\u0142 inteligentny ocean oblewaj\u0105cy tytu\u0142ow\u0105 planet\u0119, na kt\u00f3r\u0105 Ziemianie wys\u0142ali swoj\u0105 ekspedycj\u0119 badawcz\u0105. \u00d3w ocean solaryjski mia\u0142 swoj\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie by\u0142a kompatybilna z ludzk\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105. Jest tak\u017ce taka mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce my uruchomiwszy procesy g\u0142\u0119bokiego, nienadzorowanego uczenia maszynowego, doprowadzimy ewolucyjnie do powstania m\u0105dro\u015bci maszynowej, kt\u00f3ra nie b\u0119dzie ludzk\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105. B\u0119dzie autonomiczn\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105 realizuj\u0105c\u0105 jak gdyby w\u0142asn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 dost\u0119pu do transcendentali\u00f3w i mo\u017ce to by\u0107 fascynuj\u0105ca przygoda, o ile si\u0119 zrozumiemy.<\/p>\n Mariusz Wojewoda:<\/strong> Jednak na razie jest to tylko taka mo\u017cliwo\u015b\u0107. Nie ma jeszcze takiej zdolno\u015bci technicznej. AI, jak\u0105 mamy, jest na poziomie s\u0142abej sztucznej inteligencji. S\u0105 trzy poziomy \u2013 s\u0142aba, mocna i super inteligencja. To, co m\u00f3wimy o tych m\u0105dro\u015bciowych aspektach, dotyczy\u0142oby trzeciego poziomu, podczas gdy ci\u0105gle jeste\u015bmy na pierwszym. To si\u0119 mo\u017ce wydarzy\u0107, ale na razie nadal rozmawiamy o utopii.<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: <\/strong>Stephen Hawking stwierdzi\u0142, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci komputery wyprzedz\u0105 ludzi pod wzgl\u0119dem inteligencji i istotnym jest, by ich cele by\u0142y zbie\u017cne z celami ludzkimi. W tym kontek\u015bcie pojawia si\u0119 pytanie o miejsce i znaczenie AI w \u015bwiecie warto\u015bci. Czy mo\u017cemy uzna\u0107, \u017ce sama AI stanowi warto\u015b\u0107, czy wr\u0119cz przeciwnie \u2013 jest ona zagro\u017ceniem dla warto\u015bci?<\/strong><\/p>\n Krzysztof Wieczorek: <\/strong>Martin Heidegger w tek\u015bcie Pytanie o technik\u0119<\/em> sugeruje, \u017ceby rozpatrywa\u0107 technik\u0119 z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych poziom\u00f3w. \u015arodki, instrumenty i narz\u0119dzia, kt\u00f3re maj\u0105 charakter instrumentalny i nie wykraczaj\u0105 poza zakres zastosowania do okre\u015blonych funkcji, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od samej techniki jako \u015brodowiska. Istota techniki nie jest niczym technicznym. Od takiego dosy\u0107 prowokacyjnego zdania zaczyna si\u0119 wspomniany esej Heideggera, w kt\u00f3rym twierdzi, \u017ce technika sta\u0142a si\u0119 nowym domem, nowym \u015brodowiskiem \u017cycia cz\u0142owieka, co spowodowa\u0142o, \u017ce nasze \u017cycie, warto\u015bciowanie, my\u015blenie i cele sta\u0142y si\u0119 inne.<\/p>\n U\u017cywaj\u0105c na co dzie\u0144 wielu rozmaitych narz\u0119dzi, takich jak smartfon, sie\u0107 komputerowa, komunikatory itd., wytworzyli\u015bmy ca\u0142\u0105 \u201esie\u0107 wielo\u015bwiat\u00f3w\u201d, alternatywnych rzeczywisto\u015bci \u2013 rzeczywisto\u015b\u0107 wirtualn\u0105, a tak\u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 hybrydow\u0105, kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 element\u00f3w jest zaczerpni\u0119ta z fizyki \u015bwiata zmys\u0142owego, cz\u0119\u015b\u0107 ze \u015bwiata wirtualnego \u2013 i dla nas tworz\u0105 one jeden wsp\u00f3lny konglomerat. \u017byjemy w \u015bwiecie, kt\u00f3ry zmienili\u015bmy naszym dzia\u0142aniem, a kt\u00f3ry nas te\u017c zmienia. Moim zdaniem to, \u017ce dzi\u015b \u017cyjemy w tym multi\u015bwiecie, powoduje, \u017ce przebywamy r\u00f3wnie\u017c w innej przestrzeni aksjologicznej. Mamy inne potrzeby, inne oczekiwania, inne nadzieje.<\/p>\n Jest te\u017c taka idea, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce ka\u017cda kolejna ewolucja technologiczna odbierana jest pocz\u0105tkowo jako zagro\u017cenie przede wszystkim ze wzgl\u0119du na to, \u017ce pojawi\u0105 si\u0119 nowe technologie, nowe maszyny, nowe urz\u0105dzenia, kt\u00f3re odbior\u0105 cz\u0142owiekowi prac\u0119 i cz\u0142owiek zostanie troszk\u0119 jakby \u201ez r\u0119k\u0105 w nocniku\u201d, nie b\u0119dzie wiedzia\u0142, co robi\u0107. Ale okazuje si\u0119 \u2013 gdy prze\u015bledzimy histori\u0119 ewolucji technologicznej \u2013 \u017ce cz\u0142owiek potrafi sobie poradzi\u0107 w taki spos\u00f3b, \u017ce kiedy zostaje wypchni\u0119ty z jakiej\u015b sfery dzia\u0142alno\u015bci, natychmiast znajduje sobie now\u0105 i ta nowa sfera okazuje si\u0119 czasem bardziej interesuj\u0105ca, bardziej tw\u00f3rcza, bardziej satysfakcjonuj\u0105ca ni\u017c to, co robi\u0142 wcze\u015bniej. Kiedy\u015b robotnik pracowa\u0142 przy ta\u015bmie produkcyjnej w fabryce Forda i przez ca\u0142e \u017cycie przekr\u0119ca\u0142 tym samym ruchem t\u0119 sam\u0105 nakr\u0119tk\u0119 do tej samej \u015brubki. Dzisiaj nasza praca jest o wiele bardziej kreatywna. W zwi\u0105zku z tym, je\u017celi AI zacznie nas wypiera\u0107 z kolejnych zawod\u00f3w (dla przyk\u0142adu, pojawiaj\u0105 si\u0119 prognozy, \u017ce ChatGPT zniszczy zaw\u00f3d dziennikarza, bo b\u0119dzie lepiej produkowa\u0142 newsy i radzi\u0142 sobie w \u015bwiecie komunikator\u00f3w ni\u017c cz\u0142owiek), to wtedy znajdziemy sobie inne zatrudnienie, inne zainteresowania i b\u0119dziemy realizowa\u0107 inne warto\u015bci.<\/p>\n Mariusz Wojewoda:<\/strong> Je\u017celi mamy oswoi\u0107 AI, to musimy j\u0105 oswoi\u0107 aksjologicznie, a wi\u0119c zaopatrzy\u0107 j\u0105 w te warto\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 dla nas wa\u017cne, by nie stanowi\u0142a wobec nas zagro\u017cenia. Mo\u017ce by\u0107 tak, \u017ce b\u0119dzie ona po\u017cyteczna dla organizacji czy instytucji, jednak ja b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 jej zaufa\u0107 dopiero wtedy, gdy uznam, \u017ce nie przed\u0142o\u017cy ona interesu instytucji nad moje w\u0142asne dobro, nie zinstrumentalizuje mnie.<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Pytanie czy w odniesieniu do AI mo\u017cemy w og\u00f3le pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 poj\u0119ciem warto\u015bci, czy to nie jest jedynie jaki\u015b rodzaj priorytetu wpisanego w ten tw\u00f3r?<\/strong><\/p>\n Krzysztof Wieczorek:<\/strong> Systemy warto\u015bci bardzo cz\u0119sto s\u0105 pretekstem do konfliktu warto\u015bci. Je\u017celi konstruujemy, czy pr\u00f3bujemy zmierza\u0107, w kierunku takiej AI, kt\u00f3ra by\u0142aby uniwersalnie \u017cyczliwa dla ka\u017cdego, to czy ona rzeczywi\u015bcie spe\u0142nia\u0142aby ludzkie oczekiwania \u2013 nie tylko te deklarowane werbalnie, ale tak\u017ce te, kt\u00f3rymi my naprawd\u0119 \u017cyjemy? Trudno mi sobie wyobrazi\u0107 entuzjazm dla kogo\u015b, kto by\u0142by r\u00f3wnie \u017cyczliwy dla Kargula i dla Pawlaka. Je\u015bli m\u00f3wimy o \u017cyczliwo\u015bci, to niech to b\u0119dzie kto\u015b \u017cyczliwy dla mnie, ale bezwzgl\u0119dny dla moich wrog\u00f3w \u2013 jak w Starym Testamencie. Tu jest pewne niebezpiecze\u0144stwo polegaj\u0105ce na tym, \u017ce my sami nie do ko\u0144ca konsekwentnie potrafimy sformu\u0142owa\u0107 nasze oczekiwania i nasze cele. By\u0107 mo\u017ce nam si\u0119 wydaje, \u017ce chcemy zbudowa\u0107 takiego przyjaciela wszystkich, ale my\u015blimy tyko o tym, by by\u0142 to kto\u015b, kto mnie przytuli, ale komu\u015b innemu \u201eprzy\u0142onacy\u201d. I to ju\u017c jest inny cel i inny system warto\u015bci.<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Gdy m\u00f3wimy o celowo\u015bci prac prowadzonych nad AI, to pojawia si\u0119 pytanie, czy poza ich wymiarem pragmatycznym mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 w nich przejaw\u00f3w ludzkiej potrzeby poszukiwania I<\/strong>nnego lub pragnienia posiadania stw\u00f3rczych mocy, innymi s\u0142owy: bycia jak B\u00f3g? Kim jest tw\u00f3rca AI? Poszukiwaczem, odkrywc\u0105 czy mo\u017ce w\u0142a\u015bnie stw\u00f3rc\u0105? Jaka potrzeba odgrywa tu przewa\u017caj\u0105c\u0105 rol\u0119 \u2013 odkrywanie czy stwarzanie? A mo\u017ce chodzi tylko o czysty pragmatyzm?<\/strong><\/p>\n Krzysztof Wieczorek:<\/strong> Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym problemem, odkry\u0142em fragment Sklep\u00f3w cynamonowych<\/em> Brunona Schulza. W Traktacie o manekinach<\/em> autor stawia tez\u0119, \u017ce cz\u0142owiek odkry\u0142 w sobie bardzo g\u0142\u0119boko zakorzenion\u0105 potrzeb\u0119 bycia drugim stw\u00f3rc\u0105. Schulz nazywa to \u201edemiurgiem drugiej generacji\u201d. Odk\u0105d nauczyli\u015bmy si\u0119 my\u015ble\u0107 o sobie w tym paradygmacie chrze\u015bcija\u0144skim \u2013 cz\u0142owiek jako dzie\u0142o Boga, stworzony na obraz i podobie\u0144stwo Stw\u00f3rcy \u2013 odt\u0105d odkryli\u015bmy w sobie t\u0119sknot\u0119, by to podobie\u0144stwo, kt\u00f3re w nas wprowadzi\u0142 B\u00f3g, przenie\u015b\u0107 dalej, niejako do kolejnej generacji stworze\u0144, dla kt\u00f3rych to my b\u0119dziemy bogami. I je\u017celi jest w tym jakie\u015b ziarno prawdy (a wydaje mi si\u0119, \u017ce tak, bo je\u017celi popatrzymy na szereg mit\u00f3w, legend, ba\u015bni opowiadanych w r\u00f3\u017cnych kulturach, to ta t\u0119sknota ludzka za pewn\u0105 sprawczo\u015bci\u0105, za metafizycznym ojcostwem, rzeczywi\u015bcie daje si\u0119 zdekodowa\u0107 w pewnych toposach mitologicznych czy ba\u015bniowych), to nadawa\u0142oby to pewien nowy wymiar naszym dzia\u0142aniom. Dlatego by\u0107 mo\u017ce dodatkow\u0105 si\u0142\u0105, kt\u00f3ra nas sk\u0142ania do tego, \u017ceby\u015bmy jak najwi\u0119cej kreatywno\u015bci inwestowali w coraz to nowsze postacie AI, jest w\u0142a\u015bnie t\u0119sknota za tym, by w pewnym stopniu zast\u0105pi\u0107 Stw\u00f3rc\u0119 i samemu sta\u0107 si\u0119 bogiem dla kogo\u015b. Ju\u017c nie dla siebie samego.<\/p>\n Pan B\u00f3g zosta\u0142 wyposa\u017cony we wszechmoc ju\u017c z definicji, ale tworz\u0105c cz\u0142owieka \u2013 wed\u0142ug opowie\u015bci biblijnych \u2013 zrezygnowa\u0142 ze swojej wszechmocy na rzecz wyposa\u017cenia go w wolno\u015b\u0107. W gruncie rzeczy mo\u017cna to interpretowa\u0107 w kategoriach najwi\u0119kszego b\u0142\u0119du Pana Boga. Friedrich Nietzsche albo Emil Cioran twierdz\u0105, \u017ce najwi\u0119kszym b\u0142\u0119dem Pana Boga by\u0142o wyposa\u017cenie cz\u0142owieka w woln\u0105 wol\u0119, poniewa\u017c w praktyce oznacza\u0142o to konieczno\u015b\u0107 buntu cz\u0142owieka przeciwko swojemu Stw\u00f3rcy. I teraz demiurg drugiej generacji pr\u00f3buje w pewnym sensie przechytrzy\u0107 Boga, to znaczy nie pope\u0142ni\u0107 drugi raz tego samego b\u0142\u0119du. Stara si\u0119 zatem wyposa\u017cy\u0107 swojego \u201eimago homini\u201d, sw\u00f3j tw\u00f3r, w pe\u0142n\u0105 dyspozycyjno\u015b\u0107 i pe\u0142n\u0105 kontrolowalno\u015b\u0107 \u2013 \u017ceby si\u0119 nie zbuntowa\u0142. Projektujemy takie koncepty AI, kt\u00f3ra ma by\u0107 w pe\u0142ni uzale\u017cniona od nas. Nawet je\u017celi b\u0119dzie autonomicznie podejmowa\u0107 decyzje, to wk\u0142adamy wielki wysi\u0142ek w to, by w proces decyzyjny AI jak gdyby zaimplementowa\u0107 nasze warto\u015bci, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 mia\u0142y charakter obligatoryjny.<\/p>\n W parapowie\u015bci Lema Golem XIV<\/em> pojawia si\u0119 w\u0105tek, w kt\u00f3rym maszyny, programuj\u0105c same siebie w kolejnych, coraz doskonalszych generacjach, zosta\u0142y wst\u0119pnie tak zaprogramowane, \u017ce maj\u0105 wbudowane na poziomie pop\u0119dowym (a nie na przekszta\u0142calnym) pewne nieprzekraczalne normy etyczne, kt\u00f3re chroni\u0105 cz\u0142owieka przed mo\u017cliwym buntem maszyn. I tu jest zasadnicza r\u00f3\u017cnica \u2013 B\u00f3g nie wyposa\u017cy\u0142 nas w \u017cadne tego typu obligatoryjne normy etyczne, kt\u00f3rych my nie potrafiliby\u015bmy przezwyci\u0119\u017cy\u0107. Dla cz\u0142owieka nie ma w gruncie rzeczy nieprzekraczalnej warto\u015bci i ka\u017cd\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 potrafi podepta\u0107.<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: <\/strong>Czy filozofia jest w stanie obroni\u0107 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 cz\u0142owiecze\u0144stwa w<\/strong> obliczu<\/strong> rozwoju AI? Czy jest to jej zadanie?<\/strong><\/p>\n Krzysztof Wieczorek:<\/strong> My\u015bl\u0119, \u017ce filozofia jest pod tym wzgl\u0119dem g\u0142\u0119boko podzielona, jak zreszt\u0105 pod wieloma innymi wzgl\u0119dami. Istnieje w filozofii nurt transhumanistyczny, kt\u00f3ry dosy\u0107 zdecydowanie opowiada si\u0119 po stronie redukcjonizmu antropologicznego i gdyby\u015bmy pozostawali w obr\u0119bie tego nurtu, to my\u015bl\u0119, \u017ce nie byliby\u015bmy w stanie obroni\u0107 wyj\u0105tkowo\u015bci cz\u0142owieka. Tutaj zauwa\u017cam skwapliw\u0105 gotowo\u015b\u0107 do podzielenia si\u0119 w\u0142asnym cz\u0142owiecze\u0144stwem z bytami, kt\u00f3re powstan\u0105 dzi\u0119ki naszej technicznej sprawczo\u015bci, a jednocze\u015bnie, w niekt\u00f3rych manifestach transhumanistycznych, dostrzegam r\u00f3wnie\u017c niepokoj\u0105c\u0105 otwarto\u015b\u0107 na zerwanie z kulturowymi tradycjami identyfikacji cz\u0142owiecze\u0144stwa, w\u0142a\u015bnie na poziomie aksjologicznym. Pewnym filozofom wystarcza redukcjonistyczna definicja cz\u0142owieka: jako organizmu biologicznego podlegaj\u0105cego ewolucji, opisywalnego za pomoc\u0105 j\u0119zyka fizykalistycznego, b\u0119d\u0105cego niczym wi\u0119cej, jak tylko zwierz\u0119ciem wysoko wyspecjalizowanym w pe\u0142nieniu pewnych funkcji.<\/p>\n Natomiast gdy pozostaniemy na gruncie filozofii personalistycznej, to mamy do dyspozycji j\u0119zyk, ca\u0142\u0105 kultur\u0119 filozoficzn\u0105, kt\u00f3ra pokazuje, \u017ce cz\u0142owiek jest istot\u0105 nie do podrobienia i \u017ce jakiekolwiek byty stworzone na drodze udoskonalania algorytm\u00f3w oraz dzia\u0142a\u0144 zero-jedynkowych, pr\u00f3by stworzenia kogo\u015b na obraz i podobie\u0144stwo cz\u0142owieka, musz\u0105 si\u0119 zatrzyma\u0107 na pewnej granicy, kt\u00f3r\u0105 on przekroczy\u0142 dzi\u0119ki swojej osobowej istocie.<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Badania prof.<\/strong> Mariusza Wojewody wskazuj\u0105, \u017ce temat AI dotyka tak\u017ce sfery przetwarzania cz\u0142owieka. <\/strong>Z<\/strong>agadnienie \u201eposzerzonego umys\u0142u\u201d, kt\u00f3rym Pan Profesor si\u0119 zajmuje, nie jest jedynie metaforycznym has\u0142em. Stwierdza Pan, \u017ce koncepcje te rodz\u0105 obawy, \u017ce \u201ewprowadzenie wytwor\u00f3w techne w obr\u0119b naszego \u017cycia, b\u0105d\u017a nasze cia\u0142a i m\u00f3zgi sprawi, \u017ce naruszymy istot\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa\u201d. Czyli czego? Czy mo\u017cna w og\u00f3le straci\u0107 istot\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa?<\/strong><\/p>\n Mariusz Wojewoda:<\/strong> \u201eCz\u0142owiecze\u0144stwo\u201d to s\u0142owo, kt\u00f3re mo\u017cemy stosowa\u0107 jako okre\u015blenie gatunkowe. Jednak w filozofii czy etyce cz\u0119sto u\u017cywa si\u0119 go w znaczeniu normatywnym \u2013 jako co\u015b, co nas okre\u015bla, co funkcjonuje w skojarzeniu z ludzk\u0105 natur\u0105. Je\u015bli przyjmiemy bardziej dynamiczne rozumienie osoby \u2013 \u017ce stajemy si\u0119 ni\u0105 na skutek zmiany \u015brodowiskowej \u2013 to ta zmiana po pewnym czasie sprawi\u0142aby, \u017ce jeste\u015bmy innymi osobami (bo czynniki oddzia\u0142ywania \u015brodowiskowego si\u0119 zmieniaj\u0105). Tu pojawia si\u0119 pytanie, czy to ci\u0105gle jestem \u201eja\u201d \u2013 pomi\u0119dzy 5. a 50. rokiem \u017cycia \u2013 czy \u201eja\u201d na skutek zmian \u015brodowiskowych jestem ju\u017c innym cz\u0142owiekiem.<\/p>\n Krzysztof Wieczorek:<\/strong> Warto tu jeszcze przywo\u0142a\u0107 Arystotelesa i r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy zmian\u0105 przypad\u0142o\u015bciow\u0105 a substancjaln\u0105. Arystoteles posi\u0142kuje si\u0119 mitem greckim, kt\u00f3ry jest zwi\u0105zany z Tezeuszem \u2013 w kulturze greckiej istnia\u0142 tak zwany paradoks statku Tezeusza<\/em>. Statek ten kursowa\u0142 co roku mi\u0119dzy Kret\u0105 a Pireusem, \u017ceby upami\u0119tnia\u0107 \u015bwi\u0119to wyzwolenia Krety spod tyranii Minotaura. Co jaki\u015b czas trzeba by\u0142o go remontowa\u0107, wymieniaj\u0105c w nim cz\u0119\u015bci. Po ilu\u015b latach wszystkie cz\u0119\u015bci w tym statku zosta\u0142y wymienione. Arystoteles zadaje pytanie, czy to jest nadal ten sam statek. Bo co decyduje o to\u017csamo\u015bci bytu?<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Pot\u0119ga <\/strong>sztucznej inteligencji<\/strong> polega na umiej\u0119tno\u015bci<\/strong> zbierania danych, przekszta\u0142cania ich w informacje, a na dalszym etapie \u2013 w wiedz\u0119. Bior\u0105c pod uwag\u0119 stwierdzenie Francisa Bacona, \u017ce w\u0142adza osadzona jest na wiedzy, rodzi si\u0119 niepok\u00f3j o to czy cz\u0142owiek b\u0119dzie w stanie zachowa\u0107 nad sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 przewag\u0119? Czy w sytuacji zagro\u017cenia z jej strony, ludzie<\/strong> b\u0119d<\/strong>\u0105<\/strong> w<\/strong> stanie przewy\u017cszy\u0107 jej techniczne mo\u017cliwo\u015bci?<\/strong><\/p>\n Krzysztof Wieczorek:<\/strong> Zacz\u0105\u0142bym od pytania, jak rozumiemy poj\u0119cie w\u0142adzy, bo je\u017celi czysto technicznie \u2013 jako umiej\u0119tno\u015b\u0107 skutecznego wp\u0142ywania na stan rzeczy \u2013 to my\u015bl\u0119, \u017ce tak rozumiana w\u0142adza \u201ele\u017cy na ulicy\u201d i \u0142atwo po ni\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107, dysponuj\u0105c pewnymi kompetencjami wp\u0142ywania sprawczego na rzeczywisto\u015b\u0107. R\u00f3wnie dobrze mo\u017ce robi\u0107 to zautonomizowana AI. Natomiast gdyby rozumie\u0107 w\u0142adz\u0119 \u201epo ludzku\u201d, to dla mnie w\u0142adza jest przede wszystkim zaspokajaniem potrzeby znaczenia, uznania, atencji i nie widz\u0119 tutaj takiej mo\u017cliwo\u015bci, \u017ceby AI zosta\u0142a wyposa\u017cona w takiego rodzaju potrzeby, kt\u00f3re by j\u0105 determinowa\u0142y do si\u0119gania po w\u0142adz\u0119, \u017ceby si\u0119 napawa\u0107 w\u0142asn\u0105 omnipotencj\u0105. Jak dot\u0105d nie wida\u0107 \u017cadnych przes\u0142anek, kt\u00f3re by nam pozwala\u0142y s\u0105dzi\u0107, \u017ce w obr\u0119bie AI pojawi\u0105 si\u0119 deprywacje typu potrzeby uznania, ochrony w\u0142asnej godno\u015bci, wywy\u017cszania si\u0119 nad innych. To s\u0105 cechy typowo ludzkie. Zatem wydaje mi si\u0119, \u017ce w\u0142adza rozumiana jako zaspokajanie potrzeby dominacji nad innymi pozostanie domen\u0105 ca\u0142kowicie ludzk\u0105.<\/p>\n Mariusz Wojewoda:<\/strong> Bacon zestawia w\u0142adz\u0119 z wiedz\u0105. Jest taki schemat my\u015blenia, \u017ce ten, kto ma przewag\u0119 inteligencji, b\u0119dzie te\u017c mia\u0142 przewag\u0119 nad tymi, kt\u00f3rzy s\u0105 mniej inteligentni. Skoro ja jestem bardziej inteligentny ni\u017c zwierz\u0119ta, to decyduj\u0119 o tym, co maj\u0105 robi\u0107, a nie odwrotnie. W du\u017cym uproszczeniu \u2013 chodzi o wp\u0142yw organizm\u00f3w \u201ewy\u017cszych\u201d na \u201eni\u017csze\u201d. Ekstrapolacja polega na tym, \u017ce skoro AI b\u0119dzie inteligentniejsza, to b\u0119dzie rz\u0105dzi\u0107 \u015bwiatem albo my si\u0119 zdecydujemy, \u017ceby rz\u0105dzi\u0142a \u015bwiatem, poniewa\u017c jest m\u0105drzejsza i lepiej rozwi\u0105zuje problemy od nas.<\/p>\n Do jakiego stopnia AI i m\u0105dro\u015b\u0107 b\u0119d\u0105 zwi\u0105zane z bezinteresowno\u015bci\u0105 i tym, \u017ce ci, kt\u00f3rzy s\u0105 bardziej inteligentni, s\u0105 te\u017c bardziej odpowiedzialni? To ju\u017c jest kwestia naszych oczekiwa\u0144, bo tak powinno generalnie by\u0107 \u2013 ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 przewag\u0119 intelektualn\u0105, powinni w wi\u0119kszym stopniu czu\u0107 si\u0119 odpowiedzialni za innych.<\/p>\n Ewa Szwarczy\u0144ska: Dzi\u0119kuj\u0119 za pasjonuj\u0105c\u0105 rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n Mariusz Wojewoda, Krzysztof Wieczorek:<\/strong> Dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″ css=”.vc_custom_1620308023905{background-color: #eaeaea !important;}”][vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1722002716538{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”] prof. dr hab. Mariusz Wojewoda i prof. hab. dr Krzysztof Wieczorek [\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px […]<\/p>\n
\nFilozofia sztucznej inteligencji<\/h3>\n
![\"Od](\"http:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-content\/uploads\/sites\/72\/fotografie\/swoboda-badan-II\/prof-Wojewoda-i-prof-Wieczorek-400x600.jpg\")