{"id":518,"date":"2022-03-23T11:39:46","date_gmt":"2022-03-23T10:39:46","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/?p=518"},"modified":"2022-06-21T14:32:05","modified_gmt":"2022-06-21T12:32:05","slug":"swoboda-badan-historia-benedyktynek-z-wilna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/swoboda-badan-historia-benedyktynek-z-wilna\/","title":{"rendered":"Swoboda bada\u0144 | Historia benedyktynek z Wilna"},"content":{"rendered":"

[vc_row][vc_column][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″ css=”.vc_custom_1620308023905{background-color: #eaeaea !important;}”]\r\n

\r\n
\r\n \r\n
<\/p>\n

INICJATYWA DOSKONA\u0141O\u015aCI BADAWCZEJ<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n

\n

SWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI<\/span><\/small><\/strong><\/p>\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>

<\/div><\/div>\r\n
\r\n
\r\n \r\n
<\/p>\n

Cykl \u201eSwoboda bada\u0144 \u2013 nauka dla przysz\u0142o\u015bci\u201d to artyku\u0142y, wywiady i kr\u00f3tkie filmy prezentuj\u0105ce badania laureat\u00f3w konkursu \u201eSwoboda bada\u0144\u201d<\/p>\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1648032032863{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”]<\/p>\n

dr hab. Jolanta Gwio\u017adzik, prof. U\u015a<\/strong><\/p>\n

[\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px !important;border-top-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;}”][vc_column_inner width=”2\/3″][vc_empty_space height=”2px” css=”.vc_custom_1620304425731{background-color: #9b132a !important;}”][\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/3″][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n

\r\n
\r\n \r\n
<\/p>\n

Historia benedyktynek z Wilna<\/h3>\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n

\r\n
\r\n \r\n

| Katarzyna Sto\u0142piec |<\/span><\/p>\n

\u201eS\u0142uchaj, synu, nauk mistrza i nak\u0142o\u0144 [ku nim] ucho swego serca [\u2026] Do ciebie wi\u0119c kieruj\u0119 teraz moje s\u0142owa, kimkolwiek jeste\u015b ty, co wyrzekasz si\u0119 w\u0142asnych ch\u0119ci, a chc\u0105c s\u0142u\u017cy\u0107 pod rozkazami Chrystusa Pana, prawdziwego Kr\u00f3la, przywdziewasz pot\u0119\u017cn\u0105 i \u015bwi\u0119t\u0105 zbroj\u0119 pos\u0142usze\u0144stwa\u201d.<\/p>\n

Tymi s\u0142owami rozpoczyna si\u0119 prolog wprowadzaj\u0105cy do \u201eRegu\u0142y\u201d \u015bw. Benedykta. Cho\u0107 tekst powsta\u0142 w okolicach 540 roku, do dzi\u015b stanowi inspiracj\u0119 zar\u00f3wno dla cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnot monastycznych, jak i wielu naukowc\u00f3w. Jedn\u0105 z badaczek, kt\u00f3ra zg\u0142\u0119bia fenomen \u201eRegu\u0142y\u201d Benedykta z Nursji (480\u2013547) oraz histori\u0119 \u017ce\u0144skiego od\u0142amu zgromadzenia benedyktyn\u00f3w, jest dr hab. Jolanta Gwio\u017adzik, prof. U\u015a z Instytutu Nauk o Kulturze Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach, laureatka konkursu pn. \u201eSwoboda Bada\u0144\u201d w ramach Inicjatywy Doskona\u0142o\u015bci Badawczej.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n

\r\n
\r\n \r\n
<\/p>\n
\"dr
Dr hab. Jolanta Gwio\u017adzik, prof. U\u015a z Instytutu Nauk o Kulturze Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach | fot. archiwum prywatne prof. J. Gwio\u017adzik<\/span><\/figcaption><\/figure>\n

\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n

\r\n
\r\n \r\n

G\u0142\u00f3wnym tematem zainteresowa\u0144 prof. J. Gwio\u017adzik jest zakon benedyktynek, kt\u00f3ry zosta\u0142 zreformowany w Polsce jako pierwszy po soborze trydenckim (1545\u20131563). Uchwa\u0142y Magisterium doprowadzi\u0142y do odnowy \u017cycia religijnego, powsta\u0142a w\u00f3wczas tzw. kongregacja che\u0142mi\u0144ska, \u0142\u0105cz\u0105ca 22 klasztory benedyktynek po\u0142o\u017cone na terenie ca\u0142ej \u00f3wczesnej Rzeczypospolitej.<\/p>\n

\u2013 Duchowo\u015b\u0107, kultura umys\u0142owa tego zakonu, a tak\u017ce zasady \u017cycia codziennego to szczeg\u00f3lne obszary anga\u017cuj\u0105ce moj\u0105 uwag\u0119. Rytm dzienny, niezwykle pouk\u0142adany zgodnie z cyklem roku liturgicznego i godzin kanonicznych, przeznacza\u0142 okre\u015blon\u0105 ilo\u015b\u0107 czasu na sen, prac\u0119 i modlitw\u0119. Bardzo trafnie ten zakonny charakter streszcza sentencja ora et labora<\/em>, kt\u00f3ra mimo i\u017c nie nale\u017cy do s\u0142\u00f3w \u201eRegu\u0142y\u201d, stanowi niejako motto benedykty\u0144skiego charyzmatu wyra\u017conego wezwaniem: Aby we wszystkim B\u00f3g by\u0142 uwielbiony! <\/em>\u2013 opisuje naukowczyni.<\/p>\n

Po soborze trydenckim polskie benedyktynki zapocz\u0105tkowa\u0142y wiele zmian. Nale\u017ca\u0142o do nich m.in. t\u0142umaczenie literatury formacyjnej oraz teologicznej z zakresu ascetyczno-mistycznej. Motywem do podj\u0119cia tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o przekonanie, \u017ce Boga nale\u017cy chwali\u0107 nie tylko ustami, ale r\u00f3wnie\u017c i sercem, a \u017ceby to osi\u0105gn\u0105\u0107, konieczne by\u0142o rozumienie recytowanych tre\u015bci. Badaczka opowiada, \u017ce niekt\u00f3re z nich nale\u017ca\u0142o wr\u0119cz opanowa\u0107 pami\u0119ciowo (jak regu\u0142\u0119 i konstytucj\u0119). Czytanie (zbiorowe i indywidualne) by\u0142o uznawane za najlepsze i najbardziej godziwe zaj\u0119cie dla mnicha, st\u0105d \u201eRegu\u0142a\u201d \u015bci\u015ble wytycza\u0142a konkretne miejsca (ch\u00f3r, refektarz, kapitularz, cela) i czas, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o przeznaczy\u0107 na dzienn\u0105 lektur\u0119. Siostry, w duchu wype\u0142niania nakaz\u00f3w \u201eRegu\u0142y\u201d, opracowa\u0142y korpus tekst\u00f3w, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y rozwojowi \u017cycia duchowego.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_row_inner][vc_column_inner width=”1\/2″]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

\"oprawa<\/p>\n

Oprawa z XVII w. \u201e\u017bywot\u00f3w \u015awi\u0119tych Pa\u0144skich\u201d (w zbiorach Opactwa SS. Benedyktynek w Wilnie, obecnie w \u017barnowcu) | fot. prof. Jolanta Gwio\u017adzik<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/2″]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

\"list\"<\/p>\n

Korespondencja prywatna (w zbiorach Opactwa SS. Benedyktynek w Wilnie, obecnie w \u017barnowcu) | fot. prof. Jolanta Gwio\u017adzik<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

Prof. J. Gwio\u017adzik przybli\u017ca, \u017ce bardzo cz\u0119sto zakonnice same si\u0119ga\u0142y po pi\u00f3ro i tworzy\u0142y w\u0142asne teksty, kt\u00f3re ujawnia\u0142y ich przemy\u015blenia, spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata oraz relacj\u0119 do Boga. Dzi\u0119ki temu powsta\u0142o wiele niepowtarzalnych rozwa\u017ca\u0144, medytacji, autobiografii i biografii, kt\u00f3re dzi\u015b stanowi\u0105 cenny relikt z zakresu historii duchowo\u015bci. \u2013 R\u00f3wnie ciekawa by\u0142a poezja meliczna, a tak\u017ce historiografia zakonna. Jednocze\u015bnie konwenty inspirowa\u0142y tworzenie, t\u0142umaczenie na j\u0119zyk polski i utrwalanie r\u00f3\u017cnych przekaz\u00f3w, inicjowa\u0142y i op\u0142aca\u0142y druk ksi\u0105\u017cek, dba\u0142y o ich obieg wewn\u0119trzny, klasztorny i zewn\u0119trzny \u2013 opowiada badaczka.<\/p>\n

Druki pocz\u0105tkowo s\u0142u\u017cy\u0142y wsp\u00f3lnocie, w kt\u00f3rej powsta\u0142y. Z czasem zacz\u0119to si\u0119 nimi wymienia\u0107 pomi\u0119dzy konwentami z rodziny monastycznej. P\u00f3\u017aniej by\u0142y udost\u0119pniane staropolskiemu spo\u0142ecze\u0144stwu, by szerzy\u0107 w\u015br\u00f3d nich ducha pobo\u017cno\u015bci.<\/p>\n

Badania prowadzone przez prof. J. Gwio\u017adzik zaklasyfikowa\u0142y zakonne teksty, drukowane w klasztorach, do kilku grup. Pierwsze posiada\u0142y charakter formacyjny i prawny. By\u0142y tworzone i rozpowszechniane w klasztorach, przeznaczone do u\u017cytku wewn\u0119trznego wsp\u00f3lnoty. Drugie, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142y przek\u0142ady na j\u0119zyk polski, pisano na\u00a0 potrzeby zakonnic. Zawiera\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d nich\u00a0tak\u017ce dzie\u0142a \u00f3wczesnych przedstawicieli najwa\u017cniejszych szk\u00f3\u0142 duchowo\u015bci, kt\u00f3rych wydawanie by\u0142o inicjowane przez\u00a0siostry. Do kolejnych wpisywa\u0142y si\u0119 teksty okoliczno\u015bciowe, kazania obrazuj\u0105ce obyczajowo\u015b\u0107, \u015bwi\u0119ta, rocznice, jubileusze, a tak\u017ce inne utwory dokumentuj\u0105ce wydarzenia zakonne.<\/p>\n

Prof. J. Gwio\u017adzik zdobyt\u0105 wiedz\u0119 o konwentach benedyktynek, zw\u0142aszcza na terenach ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, wykorzystuje przy przeprowadzaniu archiwalnych kwerend. \u2013 Do moich r\u0105k trafi\u0142o ju\u017c wiele cennych r\u0119kopis\u00f3w klasztornych, w tym liturgicznych, bada\u0142am niezwykle interesuj\u0105c\u0105 korespondencj\u0119 (wewn\u0119trzn\u0105 i zewn\u0119trzn\u0105, prowadzon\u0105 z w\u0142adzami ko\u015bcielnymi oraz \u015bwieckimi, w tym z kr\u00f3lami i biskupami), ksi\u0119gi inwentarzowe oraz kroniki, a tak\u017ce setki starych druk\u00f3w, cz\u0119sto pi\u0119knie wydanych z oryginalnymi oprawami, niejednokrotnie z zapisami w\u0142asno\u015bciowymi, modlitwami, medytacjami czy innymi. Dzi\u0119ki tym okazom dzi\u015b jeste\u015bmy w stanie pozna\u0107 dawne monastyczne \u017cycie. Moim celem jest rekonstrukcja historycznych ksi\u0119gozbior\u00f3w, rozproszonych w r\u00f3\u017cnych archiwach i bibliotekach Europy. Znajduj\u0119 ich fragmenty i odtwarzam, przywracaj\u0105c \u201ew ca\u0142o\u015b\u0107\u201d. W ten spos\u00f3b uda\u0142o mi si\u0119 skatalogowa\u0107 i opisa\u0107 m.in. ksi\u0119gozbi\u00f3r benedyktynek z Lwowa.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[vc_row_inner][vc_column_inner width=”1\/2″]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

\"zapisany<\/p>\n

Metryka benedyktynek mi\u0144skich (w zbiorach Opactwa SS. Benedyktynek w Wilnie, obecnie w \u017barnowcu) | fot. prof. Jolanta Gwio\u017adzik<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/2″]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

\"zapisana<\/p>\n

Akta wizytacyjne klasztoru wile\u0144skiego SS. Benedyktynek z 1820 r. (w zbiorach LPAH, Wilno) | fot. prof. Jolanta Gwio\u017adzik<\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n

\r\n
\r\n \r\n

W trakcie repatriacji zakonnice opuszcza\u0142y zamieszkiwane przez wieki klasztory, co uczyni\u0142y r\u00f3wnie\u017c benedyktynki z Wilna, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b znalaz\u0142y si\u0119 w \u017barnowcu (zaj\u0119\u0142y tam opuszczone opactwo). Cz\u0119\u015b\u0107 archiwum i ksi\u0105\u017cek zabra\u0142y ze sob\u0105, jednak, jak okaza\u0142o si\u0119, niekt\u00f3re druki zosta\u0142y zamurowane w \u015bcianach przyklasztornego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Katarzyny w Wilnie. Podczas renowacji \u015bwi\u0105tyni znaleziono ukryty zbi\u00f3r, kt\u00f3ry przeniesiono do wile\u0144skiej biblioteki im. Ma\u017cvydasa. Prof. J. Gwio\u017adzik rekonstruuje ten zas\u00f3b, m.in. na podstawie akt wizytacyjnych, zachowanych w Wilnie, Mi\u0144sku i St. Petersburgu. Klasztor wile\u0144ski by\u0142 wa\u017cnym o\u015brodkiem aktywno\u015bci nie\u00a0tylko religijnej, ale\u00a0tak\u017ce intelektualnej, szczeg\u00f3lnie w zakresie dzia\u0142alno\u015bci edytorskiej: tamtejsze zakonnice wyda\u0142y ok. 40 tekst\u00f3w, najwi\u0119cej w kongregacji che\u0142mi\u0144skiej. Dba\u0142y zw\u0142aszcza o zakonn\u0105 formacj\u0119, szkolenie nowicjuszek, a tak\u017ce o duchowo\u015b\u0107 monastyczn\u0105.<\/p>\n

\u2013 Gdy trzymam takie r\u0119kopisy i ksi\u0105\u017cki w r\u0119kach, mam \u015bwiadomo\u015b\u0107 indywidualnej historii, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce si\u0119 z ka\u017cdym tekstem: pisanym, kopiowanym, niekiedy t\u0142umaczonym i wielokrotnie czytanym przez kobiety, kt\u00f3re w ten spos\u00f3b rok po roku, wiek za wiekiem przekazywa\u0142y swoje do\u015bwiadczenie \u017cycia w benedykty\u0144skiej wsp\u00f3lnocie \u2013 podsumowuje prof. J. Gwio\u017adzik.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[vc_row][vc_column][vc_empty_space][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”1\/3″ css=”.vc_custom_1620308023905{background-color: #eaeaea !important;}”][vc_btn title=”CYKL \u201eSWOBODA BADA\u0143 \u2013 NAUKA DLA PRZYSZ\u0141O\u015aCI\u201d” style=”classic” shape=”square” color=”blue” size=”sm” align=”right” css=”.vc_custom_1620714581867{margin-top: 4px !important;margin-right: 0px !important;border-top-width: 0px !important;border-right-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;padding-right: 0px !important;}” link=”url:https%3A%2F%2Fus.edu.pl%2Finicjatywadoskonalosci%2Fswoboda-badan-nauka-dla-przyszlosci%2F|||”][\/vc_column][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text css=”.vc_custom_1648032032863{margin-bottom: 0px !important;border-bottom-width: 0px !important;padding-bottom: 0px !important;padding-left: 10px !important;}”] dr hab. Jolanta Gwio\u017adzik, prof. U\u015a [\/vc_column_text][vc_row_inner css=”.vc_custom_1620304473772{margin-top: 0px !important;border-top-width: 0px !important;padding-top: 0px !important;}”][vc_column_inner […]<\/p>\n

Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":33,"featured_media":507,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[10,19,12],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/518"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/users\/33"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=518"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/518\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2007,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/518\/revisions\/2007"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/media\/507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/idb\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}