W dniu 5 listopada 2025 roku (\u015broda) o godz. 18:30 w ko\u015bciele akademickim (krypta Katedry Chrystusa Kr\u00f3la w Katowicach) b\u0119dzie odprawiona msza \u015bwi\u0119ta z okazji 26. rocznicy \u015bmierci profesora Augusta Che\u0142kowskiego, patrona Instytutu Fizyki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego.<\/span><\/p>\n <\/p>\n Poni\u017cej przedstawiamy sylwetk\u0119 Pana Profesora.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column]\r\n Profesor urodzi\u0142 si\u0119 27 lutego 1927 roku w Telkwicach na Warmii jako drugie z kolei dziecko spo\u015br\u00f3d dziesi\u0119ciorga, kt\u00f3rych rodzicami byli Pa\u0144stwo Franciszek i Emilia (z domu Mieczkowska) Che\u0142kowscy.<\/span><\/p>\n Pan Franciszek Che\u0142kowski, polski ziemianin, by\u0142 aktywnym dzia\u0142aczem Zwi\u0105zku Polak\u00f3w w Niemczech. W 1930 roku rodzina Pa\u0144stwa Che\u0142kowskich nielegalnie przekroczy\u0142a granic\u0119 niemiecko \u2013 polsk\u0105 i osiedli\u0142a si\u0119 w pozna\u0144skiem; pocz\u0105tkowo w Kobylnicy, a od 1935 roku w Gol\u0119cinie \u2013 obecnie dzielnicy Poznania.<\/span><\/p>\n Pan Franciszek Che\u0142kowski zarz\u0105dza\u0142 folwarkiem Wydzia\u0142u Rolniczo \u2013 Le\u015bnego Uniwersytetu Pozna\u0144skiego i kiedy we wrze\u015bniu 1939 og\u0142oszono mobilizacj\u0119, a Wojsko Polskie wezwa\u0142o do dostawy koni dla potrzeb Armii, ojciec Profesora zorganizowa\u0142 ich transport. Mosty na Warcie zosta\u0142y wysadzone przez polskich saper\u00f3w. Konie przeprawia\u0107 musiano wp\u0142aw przez rzek\u0119. W trakcie przeprawy \u2013 5 wrze\u015bnia \u2013 ojciec Profesora uton\u0105\u0142.<\/span><\/p>\n Po wkroczeniu Niemc\u00f3w do Poznania gestapo poszukiwa\u0142o Franciszka Che\u0142kowskiego ze wzgl\u0119du na jego patriotyczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na terenie Warmii. W wyniku tej akcji matka Profesora wraz z pi\u0119ciorgiem dzieci, w\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dwunastoletni August, wywiezieni zostali do obozu. Pozosta\u0142ym pi\u0119ciorgiem rodze\u0144stwa Profesora zaopiekowa\u0142a si\u0119 babcia. Po wyja\u015bnieniu, \u017ce poszukiwany Franciszek nie \u017cyje, Niemcy wypu\u015bcili matk\u0119 z dzie\u0107mi. Ca\u0142\u0105 wojn\u0119 rodzina Che\u0142kowskich prze\u017cy\u0142a w Poznaniu przy ulicy Ko\u015bcielnej.<\/span><\/p>\n Jeszcze przed wojn\u0105 Profesor Che\u0142kowski uko\u0144czy\u0142 sze\u015bcioklasow\u0105 Szko\u0142\u0119 Powszechn\u0105 i zgodnie z polityk\u0105 okupanta jako Polak nie m\u00f3g\u0142 ucz\u0119szcza\u0107 do szko\u0142y \u015bredniej. Od czternastego roku \u017cycia do ko\u0144ca wojny pracowa\u0142 w banku, pocz\u0105tkowo jako goniec a nast\u0119pnie jako tzw. pomoc biurowa.<\/span><\/p>\n Po zako\u0144czeniu wojny rozpoczyna si\u0119 okres intensywnego nadrabiania wymuszonej wojn\u0105 przerwy w edukacji. W maju 1948 roku, po zdaniu egzaminu maturalnego w znanym pozna\u0144skim Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego, Profesor stara\u0142 si\u0119 o przyj\u0119cie do Pozna\u0144skiej Szko\u0142y In\u017cynierskiej. Jednak jako tzw. \u201eelement obcy klasowo\u201d Profesor nie zosta\u0142 studentem przysz\u0142ej Politechniki. Fizyka na Uniwersytecie Pozna\u0144skim nie mia\u0142a tego typu uprzedze\u0144 klasowych i w ten spos\u00f3b Profesor zosta\u0142 fizykiem ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych. Ju\u017c od II-go roku studi\u00f3w pracowa\u0142 jako asystent w Szkole In\u017cynierskiej.<\/span><\/p>\n W 1951 roku Profesor Che\u0142kowski po\u015blubi\u0142 Pani\u0105 Halin\u0119 Smu\u0142kowsk\u0105, studentk\u0119 biologii Uniwersytetu Pozna\u0144skiego. W 1952 roku zosta\u0142 magistrem fizyki i przez kilka miesi\u0119cy pracowa\u0142 jako nauczyciel fizyki w \u017be\u0144skim Gimnazjum im. Genera\u0142owej Zamoyskiej, po czym rozpocz\u0105\u0142 aspirantur\u0119 w katedrze profesora Arkadiusza Piekary \u2013 wybitnego fizyka \u2013 tw\u00f3rcy polskiej szko\u0142y fizyki zjawisk nieliniowych. Stopie\u0144 doktora fizyki uzyska\u0142 w 1959 roku, a habilitacj\u0119 w cztery lata p\u00f3\u017aniej. W tym okresie prof. Che\u0142kowski zajmowa\u0142 si\u0119 badaniem tzw. odwrotnego zjawiska nasycenia dielektrycznego, odkrytego przez Arkadiusza Piekar\u0119 jeszcze przed wojn\u0105. Uzyskane przez Profesora wyniki eksperymentalne potwierdzi\u0142y m.in. istnienie wspomnianego efektu w nitrobenzenie, o-nitroanizolu i innych pochodnych benzenu. Precyzyjne dane eksperymentalne pozwoli\u0142y na opracowanie nie tylko jako\u015bciowego, ale i ilo\u015bciowego modelu teoretycznego. W swej rozprawie habilitacyjnej profesor Che\u0142kowski zastosowa\u0142 zjawisko nasycenia dielektrycznego do analizy ruch\u00f3w wewn\u0105trzmolekularnych w halogenopochodnych w\u0119glowodor\u00f3w nasyconych.<\/span><\/p>\n Od 1965 roku drugim miejscem pracy Profesora by\u0142a Filia Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Katowicach, dok\u0105d doje\u017cd\u017ca\u0142 z wyk\u0142adami z podstaw fizyki oraz fizyki cia\u0142a sta\u0142ego. W 1967 roku wraz z kilkuosobow\u0105 grup\u0105 fizyk\u00f3w pozna\u0144skich przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 s\u0142u\u017cbowo do Katowic, gdzie obj\u0105\u0142 Katedr\u0119 Fizyki Cia\u0142a Sta\u0142ego. W rok p\u00f3\u017aniej powsta\u0142 Uniwersytet \u015al\u0105ski i zacz\u0105\u0142 si\u0119 d\u0142ugi proces tworzenia katowickiej szko\u0142y fizyki, nierozerwalnie zwi\u0105zanej z nazwiskiem Profesora Che\u0142kowskiego.<\/span><\/p>\n Na Uniwersytecie \u015al\u0105skim Profesor pe\u0142ni\u0142 w zasadzie prawie wszystkie funkcje akademickie; od kierownika Katedry, a po zmianie ustawy, kierownika Zak\u0142adu, Dyrektora Instytutu, Dziekana Wydzia\u0142u, Prorektora i Rektora w\u0142\u0105cznie. Niekt\u00f3re z tych funkcji ko\u0144czy\u0142a nie mijaj\u0105ca kadencja, a decyzja polityczna. D\u0142ug\u0105, bo trwaj\u0105c\u0105 od 1969 roku kadencj\u0119 dyrektora Instytutu Fizyki, zako\u0144czy\u0142o 1-szego kwietnia 1976 pismo \u00f3wczesnego Rektora odwo\u0142uj\u0105ce z dnia na dzie\u0144 Profesora z tej funkcji. By\u0142o to nied\u0142ugo po wyborach do sejmu, w kt\u00f3rych Profesor z \u017con\u0105 i pe\u0142noletnimi dzie\u0107mi korzystali z prawa do tajno\u015bci g\u0142osowania i weszli w lokalu wyborczym za kotar\u0119. Wszyscy kojarzyli\u015bmy te dwa fakty.<\/span><\/p>\n Jeszcze dramatyczniej zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kadencja rektorska Profesora Che\u0142kowskiego. W dniu wprowadzenia stanu wojennego Profesor Che\u0142kowski jako jedyny urz\u0119duj\u0105cy rektor polskiej uczelni zosta\u0142 internowany i w kilka tygodni po tym wydarzeniu odwo\u0142any przez urz\u0119duj\u0105cego ministra ze stanowiska rektora.<\/span><\/p>\n Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci Profesor Che\u0142kowski znalaz\u0142 si\u0119 na li\u015bcie rekomendowanych przez \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119 kandydat\u00f3w do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. By\u0142 Senatorem wszystkich kadencji za jego \u017cycia, a w czasie drugiej by\u0142 Marsza\u0142kiem Senatu \u2013 trzeci\u0105 osob\u0105 Trzeciej Rzeczypospolitej.<\/span><\/p>\n Profesor stworzy\u0142 kilka szk\u00f3\u0142 fizyk\u00f3w, kt\u00f3re kontynuowane s\u0105 przez jego uczni\u00f3w w Uniwersytecie \u015al\u0105skim. Jest grupa fizyk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie w Zak\u0142adzie Fizyki Molekularnej zajmuj\u0105ca si\u0119 zastosowaniem nieliniowych metod do badania dynamiki molekularnej i przej\u015b\u0107 fazowych w fazie skondensowanej. Jest to owoc jeszcze \u201epozna\u0144skiej\u201d aktywno\u015bci naukowej Profesora. Po przyje\u017adzie do Katowic, uwzgl\u0119dniaj\u0105c m. in. specyfik\u0119 regionu wielkoprzemys\u0142owego, Profesor zaj\u0105\u0142 si\u0119 poszukiwaniem technologii otrzymywania oraz badaniem budowy i w\u0142asno\u015bci magnetycznych zwi\u0105zk\u00f3w o strukturze spinelowej. Tematyka ta kontynuowana jest w Zak\u0142adzie Fizyki Cia\u0142a Sta\u0142ego, Zak\u0142adzie Fizyki Magnetyk\u00f3w oraz Zak\u0142adzie Krystalografii Instytutu Chemii. Po rocznym pobycie w Stanach Zjednoczonych Profesor przyst\u0105pi\u0142 do organizowania nowego w naszym \u015brodowisku kierunku bada\u0144 \u2013 w zakresie fizyki metali. Opracowano now\u0105 technologi\u0119 otrzymywania monokryszta\u0142\u00f3w stop\u00f3w metali przej\u015bciowych i ziem rzadkich oraz magnetyk\u00f3w o strukturze perowskitu. Otrzymane \u2013 nowe materia\u0142y \u2013 by\u0142y i s\u0105 obiektem bada\u0144 zar\u00f3wno struktury krystalicznej, jak i podstawowych w\u0142asno\u015bci fizycznych \u2013 g\u0142\u00f3wnie magnetycznych. Wszyscy, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 fizyk\u0105 cia\u0142a sta\u0142ego, wiedz\u0105 jak niewdzi\u0119czn\u0105 jest praca nad otrzymaniem materia\u0142\u00f3w o wysokiej jako\u015bci. Kryszta\u0142y uzyskane w Zak\u0142adzie Profesora stanowi\u0105 r\u00f3wnie\u017c cenny materia\u0142 badawczy dla innych o\u015brodk\u00f3w krajowych i zagranicznych.<\/span><\/p>\n Profesor wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z wa\u017cniejszymi o\u015brodkami naukowymi w Polsce i z wieloma, nie tylko europejskimi, o\u015brodkami zajmuj\u0105cymi si\u0119 fizyk\u0105 cia\u0142a sta\u0142ego. Przyk\u0142adem mi\u0119dzynarodowego uznania wysokiego poziomu reprezentowanego przez zesp\u00f3\u0142 Profesora mo\u017ce by\u0107 np. ufundowanie wsp\u00f3lnymi, niemiecko \u2013 polskimi \u015brodkami finansowymi najwy\u017cszej \u015bwiatowej klasy spektrometru fotoelektron\u00f3w do badania struktury elektronowej w ciele sta\u0142ym. Warto\u015b\u0107 tego urz\u0105dzenia wynosi milion dolar\u00f3w. Spektrometr ten s\u0142u\u017cy\u0142 b\u0119dzie m.in. dyplomantom z Uniwersytetu w Osnabr\u00fcck.<\/span><\/p>\n Profesor Che\u0142kowski by\u0142 promotorem ponad dwudziestu doktorat\u00f3w. Kilkunastu spo\u015br\u00f3d wypromowanych przez Niego doktor\u00f3w uzyska\u0142o stopie\u0144 naukowy doktora habilitowanego.<\/span><\/p>\n Zmar\u0142 31 pa\u017adziernika 1999 roku w Warszawie. Zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu.<\/span><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\nProfesor August Che\u0142kowski<\/h3> \r\n
<\/h2>\n
![\"img\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/instytut\/ifiz\/wp-content\/uploads\/sites\/39\/patron\/august_chelkowski.jpg\")
<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column]\r\n