[vc_row][vc_column]\r\n
P\u00f3\u0142 wieku Instytutu Historii Uniwersytetu \u015al\u0105skiego <\/strong><\/p>\n Kiedy przed ponad 50 laty Kazimierz Popio\u0142ek inicjowa\u0142 badania historyczne w nowo powsta\u0142ym Uniwersytecie \u015al\u0105skim pewnie sam nie s\u0105dzi\u0142, \u017ce uda si\u0119 jemu i jego nast\u0119pcom zbudowa\u0107 o\u015brodek, kt\u00f3ry p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej bez kompleks\u00f3w b\u0119dzie rywalizowa\u0142 z innymi podobnymi plac\u00f3wkami kraju.<\/p>\n Geneza<\/strong><\/p>\n G\u00f3rny \u015al\u0105sk w\u0142a\u015bciwie od zawsze pozostawa\u0142 na uboczu wielkiej humanistyki, w tym bada\u0144 historycznych. Po\u0142o\u017cenie mi\u0119dzy Krakowem a Wroc\u0142awiem powodowa\u0142o, \u017ce przez d\u0142ugi okres plany samodzielno\u015bci naukowo-badawczej pozostawa\u0142y w sferze marze\u0144. Namiastk\u0119 instytucji tego typu widziano w utworzonej w 1957 r. w katowickiej Wy\u017cszej Szkole Pedagogicznej Katedrze Historii (t\u0105 w\u0142a\u015bnie plac\u00f3wk\u0105 kierowa\u0142 K. Popio\u0142ek) i powsta\u0142ym w tym samym roku \u015al\u0105skim Instytucie Naukowym (pierwszym dyrektorem zosta\u0142 Jacek Koraszewski). Jednak sytuacja uleg\u0142a zmianie dopiero w\u00f3wczas, gdy powo\u0142ano do \u017cycia Uniwersytet \u015al\u0105ski. Ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce historycy zwi\u0105zani z Uniwersytetem 1 pa\u017adziernika 1968 r. (mimo, \u017ce rektorem nowo powo\u0142anego uniwersytetu zosta\u0142 K. Popio\u0142ek) rozpocz\u0119li swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ramach Zespo\u0142owej Katedry Historii. Katedra w pierwszym okresie by\u0142a niewielk\u0105 jednostk\u0105 organizacyjn\u0105, kt\u00f3rej kadra naukowo-dydaktyczna wywodzi\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z o\u015brodk\u00f3w, z kt\u00f3rych powsta\u0142 U\u015a (WSP w Katowicach i filii Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego). Jej pierwszymi etatowymi pracownikami byli: K. Popio\u0142ek, Jan Pacho\u0144ski, Wanda Zarembina, Julia Radziszewska, Alfons Mrowiec, Kazimierz Sarna, Mieczys\u0142aw Grzyb, Tadeusz \u017berdzi\u0144ski oraz Tadeusz Kaszper.<\/p>\n Pocz\u0105tki Instytutu Historii<\/strong><\/p>\n Samodzielny Instytut Historii uda\u0142o si\u0119 utworzy\u0107 po wprowadzeniu w \u017cycie nowej organizacji uczelni wy\u017cszych, na mocy decyzji z 26 czerwca 1969 r. Wewn\u0105trz IH pocz\u0105tkowo powo\u0142ano do \u017cycia dwa zak\u0142ady: Historii Staro\u017cytnej i \u015aredniowiecznej (kierowa\u0142 nim przyby\u0142y z Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego znawca epoki Jagiellon\u00f3w Stefan Maria Kuczy\u0144ski) oraz Historii Nowo\u017cytnej i Najnowszej (na czele stan\u0105\u0142 J. Pacho\u0144ski). Uruchomienie Instytutu Historii sz\u0142o w parze z zainicjowaniem stacjonarnych studi\u00f3w historycznych. Pierwsza grupa 37 absolwent\u00f3w Instytutu Historii Uniwersytetu \u015al\u0105skiego opu\u015bci\u0142a mury uczelni w 1974 r. W dekadzie lat 70. XX IH wzmocni\u0142 i ustabilizowa\u0142 swoj\u0105 pozycj\u0119. Pojawili si\u0119 w\u00f3wczas pracownicy zwi\u0105zani uprzednio z UJ i byli studenci tej uczelni (Henryk Koc\u00f3j, Janusz Grucha\u0142a, Antoni Barciak), wcze\u015bniej pracuj\u0105cy w \u015al\u0105skim Instytucie Naukowym (m.in. J\u00f3zef Chlebowczyk, Maria W. Wanatowicz, Franciszek Serafin, Eugeniusz Kope\u0107), historycy zwi\u0105zani z plac\u00f3wkami naukowymi Wroc\u0142awia (Micha\u0142 Komaszy\u0144ski, Wac\u0142aw D\u0142ugoborski, Stanis\u0142aw Michalkiewicz, Henryk Zieli\u0144ski), zwi\u0105zany najsilniej z Uniwersytetem Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie J\u00f3zef Szyma\u0144ski, inicjuj\u0105cy swoj\u0105 zawodow\u0105 drog\u0119 w plac\u00f3wkach archiwalnych i muzealnych Andrzej Kunisz i Jerzy Szyd\u0142owski, czy wcze\u015bniej zatrudniony w Wojew\u00f3dzkim Archiwum Pa\u0144stwowym w Katowicach Jerzy Jaros. Kadr\u0119 zasilili tak\u017ce pierwsi absolwenci IH U\u015a, by wymieni\u0107 tylko Wies\u0142awa Kaczanowicza, Ann\u0119 Glimos-Nadg\u00f3rsk\u0105, Norberta Rogosza, Sylwestra Fertacza, Urszul\u0119 Zgorzelsk\u0105 i Kazimierza Miroszewskiego. \u00a0Ale najbardziej chyba wa\u017cn\u0105 dla funkcjonowania Instytutu w dekadzie lat 70. osob\u0105 okaza\u0142 si\u0119 Henryk Rechowicz, kt\u00f3ry w 1972 r. zast\u0105pi\u0142 K. Popio\u0142ka na stanowisku rektora U\u015a. Zmiana i rozw\u00f3j kadrowy Instytutu przynios\u0142y tak\u017ce zmian\u0119 lokalizacji Instytutu. W 1978 r. opu\u015bci\u0142 budynek przy ul. Wita Stwosza 17\/17a (dzisiejszy gmach \u015al\u0105skiego Seminarium Duchownego), sw\u0105 siedzib\u0119 zyskuj\u0105c w nowo wybudowanym gmachu na ul. Bankowej 11 (gdzie mie\u015bci si\u0119 chwili obecnej). W latach 70. Instytutem kierowali kolejno: H. Zieli\u0144ski, S.M. Kuczy\u0144ski, J. Chlebowczyk, W. D\u0142ugoborski i H. Rechowicz.<\/p>\n Pod koniec lat 70. Instytut by\u0142 ju\u017c na tyle znacz\u0105cy, \u017ce przyznano mu organizacj\u0119 XII Powszechnego Zjazdu Historyk\u00f3w Polskich (17-20 wrze\u015bnia 1979 r.) \u2013 pierwszego w historii tego typu zjazdu, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Istotn\u0105 cezur\u0105 w dziejach IH U\u015a by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 okres \u201ekarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d. O\u017cywienie polityczne prze\u0142omu lat 70. i 80. XX w. przynios\u0142o r\u00f3wnie\u017c aktywizacj\u0119 instytutowej spo\u0142eczno\u015bci: we wrze\u015bniu 1980 r. jedna z pierwszych na uczelni grup Niezale\u017cnego Samorz\u0105dnego Zwi\u0105zku Zawodowego \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d zosta\u0142a zarejestrowana na WNS (dzia\u0142a\u0142a przy Mi\u0119dzyzak\u0142adowym Komitecie Strajkowym \u2013 Huta Katowice, reprezentantem historyk\u00f3w we w\u0142adzach by\u0142 Marek Nita). W listopadzie tego samego roku na WNS powsta\u0142o Niezale\u017cne Zrzeszenie Student\u00f3w, z silnym udzia\u0142em student\u00f3w IH. Mimo posiadanej \u201e\u0142atki\u201d jednego z bardziej zideologizowanych wydzia\u0142\u00f3w \u201eczerwonego\u201d Uniwersytetu historycy U\u015a weszli w sk\u0142ad wielu \u201eodwil\u017cowych\u201d formacji, przede wszystkim aktywnie wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c Wszechnic\u0119 G\u00f3rno\u015bl\u0105sk\u0105 \u2013 podmiot zajmuj\u0105cy si\u0119 upowszechnianiem efekt\u00f3w bada\u0144 naukowych bez narzucanych dot\u0105d przez w\u0142adze ogranicze\u0144 cenzorskich. W wyniku wprowadzenia stanu wojennego zosta\u0142o aresztowanych i internowanych kilkudziesi\u0119ciu student\u00f3w i pracownik\u00f3w U\u015a (w\u015br\u00f3d nich studenci IH: Tomasz Jankowski, Jan Jurkiewicz, Maciej Klich, Piotr Lazar, J\u0119drzej Lipski i Zbigniew Skurzok). Podobnie jak w ca\u0142ej uczelni r\u00f3wnie\u017c IH poddany zosta\u0142 procesowi weryfikacji pracownik\u00f3w pod wzgl\u0119dem politycznym. Skutkiem przeobra\u017ce\u0144 dekady lat 80. by\u0142a stagnacja widoczna tak\u017ce w dzia\u0142alno\u015bci Instytutu. Os\u0142ab\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 badawcza pracownik\u00f3w, zahamowane zosta\u0142y te\u017c ich awanse naukowe. Niemniej ju\u017c w ko\u0144cu dekady lat 80. W IH pojawi\u0142a si\u0119 generacja nowych badaczy-wyk\u0142adowc\u00f3w, kt\u00f3rzy odt\u0105d stanowili o sile katowickiego o\u015brodka (w\u015br\u00f3d nich m.in.: Ryszard Kaczmarek, Piotr Boro\u0144, Zbigniew Hojka, Krzysztof Nowak czy Jerzy Sperka). W latach 80. na czele Instytut stali A. Kunisz, S. Michalkiewicz i J. Szyd\u0142owski.<\/p>\n Instytut w realiach III RP <\/strong><\/p>\n Transformacja systemowa 1989 r. spowodowa\u0142a znacz\u0105ce zmiany w niemal wszystkich sferach \u017cycia, w tym tak\u017ce w zakresie szkolnictwa wy\u017cszego. Post\u0119puj\u0105cy proces tzw. skolaryzacji przyni\u00f3s\u0142 niespotykany dot\u0105d wzrost liczby student\u00f3w historii, wymuszaj\u0105c niejako rozw\u00f3j struktury U\u015a, a w jego strukturach tak\u017ce IH. Prze\u0142om wiek\u00f3w przyni\u00f3s\u0142 nie tylko zmian\u0119 pokoleniow\u0105, ale te\u017c du\u017ce zmiany zmierzaj\u0105ce do podniesienia rangi naukowej IH. Dzia\u0142ania te zapocz\u0105tkowane przez dyrektora Idziego Panica, a kontynuowane przez kolejnych dyrektor\u00f3w: M.W. Wanatowicz, R. Kaczmarka i J. Sperk\u0119, przynios\u0142y bardzo pozytywne rezultaty, ugruntowuj\u0105c pozycj\u0119\u00a0 IH w \u015brodowisku uniwersyteckim w kraju. W tym czasie w miejsce os\u00f3b ust\u0119puj\u0105cych z IH w zwi\u0105zku z osi\u0105gni\u0119ciem wieku emerytalnego, pojawiali si\u0119 kolejni badacze (w grupie, kt\u00f3ra zasili\u0142a IH w ostatniej dekadzie XX w. znale\u017ali si\u0119 m.in.: Dariusz Nawrot, Idzi Panic, Lech Krzy\u017canowski, Joanna Januszewska-Jurkiewicz, Tomasz Pawelec, Dariusz Rolnik, Agata Kluczek, Aleksandra Skrzypietz, Bo\u017cena Czwojdrak, Maciej Fic). Do\u0142\u0105czyli do nich zatrudnieni ju\u017c w XXI w. kolejni naukowcy (m.in. Wac\u0142aw Gojniczek, Dorota Malczewska-Pawelec, Jakub Morawiec, Mi\u0142osz Skrzypek, Jaros\u0142aw Tomasiewicz czy Ryszard Skowron). Trzon kadry stanowi\u0105 aktualnie absolwenci IH U\u015a, ale w\u015br\u00f3d pracownik\u00f3w s\u0105 tak\u017ce byli studenci Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu im. Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie czy Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego. Zatrudnieni dzi\u015b pracownicy (z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 posiada cenzus samodzielnego pracownika naukowego) prowadz\u0105 badania naukowe we wszystkich epokach historycznych, gwarantuj\u0105c jednocze\u015bnie w\u0142a\u015bciwy poziom prowadzonej edukacji. Historycy U\u015a s\u0105 autorami licznych i znacz\u0105cych prac naukowych, tak\u017ce nagradzanych przez licz\u0105ce si\u0119 \u015brodowiskowe gremia. Anga\u017cuj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 U\u015a. Na przestrzeni lat we w\u0142adzach dzieka\u0144skich zasiadali m.in.: H. Zieli\u0144ski, J. Szyd\u0142owski, M.W. Wanatowicz, Zbigniew Kiere\u015b, R. Kaczmarek, W. Kaczanowicz i K. Miroszewski. W latach 1989-2019 Instytutem kierowali: J. Szyd\u0142owski, A. Kunisz, I. Panic, M.W. Wanatowicz, R. Kaczmarek i J. Sperka.<\/p>\n Instytut anno domini 2019<\/strong><\/p>\n IH wszed\u0142 w nowe realia – b\u0119d\u0105ce konsekwencj\u0105 Ustawy 2.0, kt\u00f3ra poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 du\u017ce zmiany organizacyjne i strukturalne na U\u015a – w\u0142a\u015bciwie w dotychczasowej formie. Zmieni\u0142a si\u0119 natomiast przynale\u017cno\u015b\u0107 wydzia\u0142owa, od 1 X 2019 r. IH po\u017cegna\u0142 si\u0119 WNS i sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Wydzia\u0142u Humanistycznego, co odpowiada przynale\u017cno\u015bci dziedzinowej. Jednak dzi\u0119ki temu \u017ce IH jest jednodyscyplinowy w\u0142a\u015bciwie nie uleg\u0142 zmianie jego sk\u0142ad osobowy; liczy 45 pracownik\u00f3w naukowo-badawczych. Funkcjonuj\u0105ce w Instytucie Zak\u0142ady (Historii Staro\u017cytnej, Historii \u015aredniowiecznej i Nauk Pomocniczych Historii, Historii Nowo\u017cytnej XVI-XVIII w., Historii Nowo\u017cytnej XIX w., Historii Najnowszej 1918-1945, Historii Najnowszej po 1945 roku, Archiwistyki i Historii \u015al\u0105ska, oraz Zak\u0142ad Metodologii, Dydaktyki i Kultury Historycznej) zosta\u0142y przemianowane na Zespo\u0142y Badawcze, kt\u00f3re od 2020 r. zaczn\u0105 funkcjonowa\u0107 ju\u017c w nowej zmienionej formule. Instytutem nada\u0142 kieruje prof. dr hab. Jerzy Sperka, wspomagany przez dr hab. D. Rolnika, a za prowadzone kierunki: historia, turystyka historyczna i \u015brodkowoeuropejskie studia historyczne odpowiada dr hab. Maciej Fic wspomagany przez dr. hab. Jakuba Morawca. Obecnie IH ma ugruntowan\u0105 pozycj\u0119 naukow\u0105 w Polsce i w krajach o\u015bciennych, z kt\u00f3rymi prowadzi wsp\u00f3lne badania i programy naukowe, wydaje wysoko punktowane czasopismo naukowe (\u201e\u015aredniowiecze Polskie i Powszechne\u201d \u2013 40 pkt.). Niew\u0105tpliwie, najwa\u017cniejszym wyzwaniem b\u0119dzie czekaj\u0105ca go – jak wszystkie dyscypliny – ewaluacja w 2021 r., kt\u00f3ra \u2013 mamy tak\u0105 nadziej\u0119 \u2013 pozytywnie oceni nasz instytut i odpowiednio spozycjonuje go w\u015br\u00f3d innych jednostek naukowych w kraju.<\/p>\n Maciej Fic. Jerzy Sperka<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n