Przejdź do treści

Uniwersytet Śląski w Katowicach

  • Polski
  • English
Instytut Nauk o Kulturze

Publikacje naukowe (2017-2021)

Adam Didur. Droga artystyczna przez Metropolitan Opera do Bytomia. Materiały z Interdyscyplinarnej Konferencji Naukowej zorganizowanej w dniach 11–12 maja 2017 roku na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach

Red. Grażyna Golik-Szarawarska

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2020. ISBN: 978-83-226-3930-6, ss. 200.

Książka stanowi nowe opracowanie o charakterze monograficznym spuścizny artystycznej, pedagogicznej i organizacyjnej Adam Didura (24.12.1873 – 7.01.1946) – śpiewaka operowego zasłużonego dla polskiej kultury muzycznej końca XIX i pierwszej połowy XX wieku, występującego z sukcesem na wszystkich liczących się scenach operowych Polski i świata, w tym Metropolitan Opera i Teatro alla Scala. Publikacja prezentuje aktualny stan badań na temat Didura i jego uczniów, na bazie opracowań, krytyki teatralnej oraz dokumentów archiwalnych udostępnionych, często po raz pierwszy, przez archiwa i instytucje polskie i zagraniczne. Obszerne miejsce w tomie zajęły teksty przynoszące najnowsze wyniki badań na temat tworzenia przez Didura i artystów ekspatriowanych ze Lwowa teatru operowego na Górnym Śląsku po drugiej wojnie światowej..

img

Angielsko-polski słownik IA, UX, UI & SEO

Jacek Tomaszczyk, Anna Matysek


Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2021. ISBN: 978-83-226-3920-7, ss. 214.

Angielsko-polski słownik IA, UX, UI & SEO zawiera 4 800 haseł, na które składają się terminy z zakresu: architektury informacji, projektowania wrażeń (doświadczeń) i interfejsów użytkownika oraz optymalizacji stron internetowych jako elementu marketingu internetowego.
Anglojęzyczne hasła opatrzono ich polskimi odpowiednikami; do niejednoznacznych lub mniej zrozumiałych tłumaczeń dodano objaśnienia i dopowiedzenia. Słownik jest adresowany do wszystkich osób zainteresowanych problematyką digital design: projektowaniem, tworzeniem oraz marketingiem internetowym produktów i usług cyfrowych, a także kształtowaniem, organizowaniem i integrowaniem przestrzeni informacyjnych.

img

Antologia tekstów polskiego kulturoznawstwa

Red. Piotr Jakub Fereński, Anna Gomóła, Krzysztof Moraczewski


Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2017. ISBN: 978-83-65155-78-8, ss. 471.

Książka powstała w ramach grantu „Kulturoznawstwo polskie. Historia i dziedzictwo dyscypliny”. Jej celem była prezentacja prac ważnych z punktu widzenia historii kulturoznawstwa jako dyscypliny naukowej i kierunku studiów, z uwzględnieniem jednakże mikrohistorii poszczególnych środowisk uniwersyteckich. Autorów interesował proces narastania propozycji teoretycznych i metodologicznych, stąd też chronologiczny układ prac – nie odnosi się on jednak do dat pierwodruków pism, ale do biografii ludzi, którzy te pisma tworzyli. Założeniem była bowiem rekonstrukcja „pokoleniowej” historii dyscypliny, a nie kolejność ukazywania się poszczególnych prac. Zaprezentowany w niniejszym tomie wybór szkiców i rozpraw ma przybliżać czytelnikom historię oraz specyfikę dyscypliny uniwersyteckiej i towarzyszących jej od blisko pół wieku studiów akademickich ukierunkowanych na badanie kultury oraz refleksję nad formami i celami takich badań.

img

Aplikacja mobilna jako zjawisko kulturowe

Barbara Orzeł


Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978‐83‐226‐3266‐6, ss. 196.

Książka Aplikacja mobilna jako zjawisko kulturowe stanowi przewodnik po kulturowych fundamentach zagadnień związanych z informatyką, kreacją programów komputerowych oraz szeroko pojętym nowomedialnym biznesem. Opisuje najważniejsze pojęcia związane z aplikacjami mobilnymi: algorytmem, interfejsem, personalizacją oraz kreacją nowych zachowań komunikacyjnych. Ważną część monografii zajmują refleksje nad  kulturowymi aspektami programowania – pojęciem algorytmu oraz recepcją języków programowania w świetle hipotezy Sapira-Whorfa. W kolejnych rozdziałach analizie poddano kwestie interfejsu (cross-platformowości, tzw. „strategii trzech ekranów”), konsumpcji nowych mediów mobilnych, gier komputerowych (problem przejścia od konsoli do kanału  mobilnego) oraz zagadnienie personalizacji i kastomizacji doświadczenia użytkownika. W ostatniej części książki zaprezentowano nowe zachowania komunikacyjne, które powstały w związku z wprowadzeniem aplikacji do różnych dziedzin życia (e-czytelnictwo, inteligentne domy).

img

Being at Home in a Place: The Philosophy of Localness

Aleksandra Kunce


Dom Wydawniczy ELIPSA. Warszawa 2019. ISBN: 978-83-8017-270-8, ss. 208.

Located reflections were derived from the need to attentively listen to the connection between a man and a place, which can be a little bit solemnly called a good act of servitude, service (in/for) a place. A local man together with cultural experience belying the philosophy of localness and the story of a place were in the centre of my reflection. What could the idea of localness be? Is one able to travel without the idea of home? Does a local man have the power to create the world? These and other questions were developed in my further reflections on a located man and resulted from a sense of crisis of locating oneself and a lack of thorough reworking of the idea of being at home in experience. It was underlined with the hope to recognize intricate connections between a man and a place, which would let me extract the idea of localness from a simplified image of the familiar, archaic, monolithic and closed.

img

Biblioteka aktywnie promująca książkę dziecięcą

Marlena Gęborska

Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne SBP. Warszawa 2018. ISBN: 978-83-65741-16-5, ss. 280.

Zasadniczym celem rozprawy jest zaproponowanie modelu akcji bibliotecznych w kontekście promocji oferty kulturalnej dla dzieci i młodzieży. Termin model został w pracy zawężony do aktywności i promocji biblioteki, i nie odnosi się do pozostałych aspektów jej funkcjonowania. W programie badawczym wzięto pod uwagę osiem następujących typów źródeł: odpowiedzi uzyskane w trakcie ogólnopolskiej i zagranicznej ankiety, w tym podczas podróży badawczych, wypowiedzi bibliotekarzy i czytelników zebrane z użyciem scenariusza, materiały promocyjne zebrane w bibliotekach i podczas targów książki, strony internetowe bibliotek publicznych, dokumentację biblioteczno-statystyczną, publikacje z wydawnictw zwartych i czasopism fachowych, raporty o stanie czytelnictwa i bibliotek oraz statystyki.

ADRESACI: badacze, bibliotekarze, studenci, każdy zainteresowany działalnością kulturalną bibliotek w Polsce i na świecie oraz promocją literatury i czytelnictwa.

img

Borderland. On reviving culture

Dorota Sieroń-Galusek, Łukasz Galusek

LIT Verlag. Wien, Zürich 2019. ISBN: 978-3-643-91119-3, ss. 196.

“Książka znakomicie napisana  i skomponowana, nazywa fenomen Ośrodka „Pogranicze” w sposób pozwalający przybliżyć czytelnikowi osobną osobliwość tego, co spełnia się w Sejnach, Krasnogrudzie” – prof. Krzysztof Rutkowski

„Kierunkowskazem, który prowadzi nas w tej książce przez tajemnicze labirynty filozofii MIEJSCA, jest logika pojęć stworzonych głównie przez Krzysztofa Czyżewskiego – wędrowanie, spotkanie, prowincja, ukształcenie, sąsiedztwo, wspólnota pamięci, dialog… Definiowanie tych pojęć w praktyce kulturotwórczej stworzyło oryginalność i niepowtarzalność „Pogranicza”. Pozwoliło jednocześnie autorom na dopisanie do dzieła swoich bohaterów własnej interpretacji, umiejscowienia ich w mozaice wielkich twórców polskiej kultury – Czesława Miłosza, Stanisława Vincenza, Jerzego Stempowskiego, Jerzego Giedroycia oraz Jerzego Grotowskiego.” – prof. Robert Traba.

img

Cyberkultura. Syntopia sztuki, nauki i technologii

Piotr Zawojski

Wydanie 2 popr. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2018. ISBN: 978-83-226-3615-2, ss. 332.

Zastanawiając się nad sensownością ponownego wydania Cyberkultury brałem pod uwagę możliwość dokonania w niej zmian, uzupełnień, czy też dopisania dalszego ciągu stworzonego w innej rzeczywistości tekstu. Dyskusje nad nowymi mediami i nowymi technologiami dziś przede wszystkim eksplorują zagadnienia postmediów, mediów postcyfrowych i postinternetowych. Nie znaczy to, że kwestie cyberkultury są już nieistotne, ale wydaje się, że ten paradygmat kulturowy – kształtujący się w swojej dojrzałej postaci w okresie przechodzenia od fenomenów Web 1.0 do wersji Web 2.0 – to z dzisiejszej perspektywy okres historycznie zamknięty. Dlatego warto pozostawić tę książkę w takim kształcie w jakim została ona opublikowana pierwotnie to znaczy w 2010 roku. Stanowi ona bowiem rodzaj zapisu świadomości teoretycznej i badawczej charakterystycznej dla czasu, w którym powstawała, czyli końca pierwszej dekady XXI wieku.

img

Cyfrowy warsztat humanisty

Anna Matysek, Jacek Tomaszczyk

Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 2020. ISBN: 978-83-01-21032-8, ss. 218.

Przyjazny podręcznik dla studentów i doktorantów piszących prace dyplomowe i rozprawy doktorskie. Autorzy opisują funkcjonalne aplikacje i źródła informacji; pokazują jak z nich korzystać. W poszczególnych rozdziałach prezentowane są: programy wspomagające pracę koncepcyjną, uniwersalne i specjalistyczne źródła wraz z najskuteczniejszymi metodami wyszukiwania informacji, programy do zarządzania bibliografią, umożliwiające tworzenie poprawnych przypisów bibliograficznych i automatyczne generowanie bibliografii załącznikowej, elektroniczne notatniki, dzięki którym zyskujemy niespotykane w świecie analogowym możliwości gromadzenia różnego typu informacji – tekstu, grafiki, dźwięku, animacji, stron internetowych, metodę pracy z procesorem tekstu, menedżerem bibliografii i elektronicznym notatnikiem – posługiwanie się tymi trzema aplikacjami w sposób systemowy znacząco usprawnia proces badawczy, skracając czas wyszukiwania i opracowania materiałów, a także ułatwia pisanie tekstów.

img

Człowiek w sytuacji nie tylko z perspektywy psychologa. Studia inspirowane teorią Tadeusza Tomaszewskiego

Red. Barbara Bokus, Ewa Kosowska

Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa 2018. ISBN: 978-83-235-3438-9, ss. 470.

Zbiór esejów z różnych dziedzin psychologii, a także antropologii kulturowej, paleogeografii i geologii, socjologii, filozofii politycznej, filozofii religii, teologii, historii, orientalistyki, kulturoznawstwa, leksykografii, pedagogiki, genetyki i archeologii, inspirowanych teorią czynności Profesora Tadeusza Tomaszewskiego i powiązanym z nią modelem sytuacji. Autorzy pokazują, co współczesna nauka wnosi do rozumienia pojęcia sytuacji i co niemal pół wieku po ukazaniu się tekstu Profesora (Człowiek w sytuacji, PWN, 1975) możemy powiedzieć nowego o człowieku w wielości sytuacji, których jest on podmiotem.

W warunkach, gdy aktualność obowiązujących paradygmatów naukowych zmienia się sezonowo, propozycja Tadeusza Tomaszewskiego może być przykładem pożytku z trwałości ustaleń opartych na rzetelnej wiedzy. Możliwość odniesienia się do nich (czy to na zasadzie aprobaty, czy negacji) staje się argumentem na rzecz wartości tradycji w nauce.

img

Dizajn w kontekście estetyki. Jego początki, przeobrażenia i konotacje

Alicja Głutkowska-Polniak

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3139-3, ss. 182.

Autorka przybliża niejednoznaczne zjawisko dizajnu. Przedstawia je i analizuje w kontekście estetyki, szczególnie estetyki implicite, o której pisał Władysław Tatarkiewicz, przeniesionej na grunt dizajnu: czerpiącej z praktyki dizajnerów, zawartej w przedmiotach/obiektach/ produktach użytkowych, w myśli krytycznej oraz w gustach i smaku odbiorców/użytkowników. Zadaniem książki jest  ukazanie narodzin dizajnu (we współczesnym jego rozumieniu), ze sztuki modernistycznej, oraz jego ewolucji i autonomizacji, szczególnie w perspektywie coraz bardziej estetyzującej się rzeczywistości. Dizajn jest tu ujęty w szerokich ramach kulturowych, w jego powiązaniach ze sztuką, popkulturą, modą czy współczesnym stylem życia.

img

Ekologia informacji a zasoby informacyjne w bibliotekach i cyberprzestrzeni

pod red. Katarzyny Materskiej i Beaty Taraszkiewicz

Biblioteka Uczelniana Akademii Pomorskiej, Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Słupsku, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich – Zarząd Oddziału. Słupsk 2017. ISBN: 978-83-88783-24-1, ss. 248.

Ekologia informacji a zasoby informacyjne w bibliotekach i cyberprzestrzeni” to tytuł szóstego już tomu z serii „Ekologia informacji”. Jego zakres tematyczny wyznaczają trzy zasadnicze zagadnienia zasygnalizowane w tytule publikacji: ekologia informacji, zasoby informacyjne w bibliotekach  oraz  cyberprzestrzeń. Obszary te określają porządek tekstów, w których autorzy (informatolodzy, bibliotekoznawcy, kulturoznawcy, literaturoznawcy, językoznawcy, prawnicy, pedagodzy i biolodzy) z różnych perspektyw i punktów widzenia przedstawiają swoje poglądy na problemy związane z relacją pomiędzy człowiekiem i informacją (w szczególności cyfrowym środowiskiem informacyjnym).

img

Etno-grafie, kulturo-grafie

Red. Kamila Gęsikowska, Kamil Kozakowski

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2018. ISBN: 978-83-226-3429-5, ss. 177.

Etno-grafie, kulturo-grafie to publikacja związana z projektem realizowanym przez ZTiHK INKSI Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach we współpracy z Katedrą Międzynarodowych Studiów Polskich UŚ, Szkołą Języka i Kultury Polskiej UŚ, PTK – oddział Katowice, Muzeum Historii Katowic oraz PAU – stacja Katowice. Projekt ten, mający charakter interdyscyplinarny, łączy namysł antropologiczny, etnograficzny, kulturoznawczy, historyczny i literaturoznawczy młodych badaczy reprezentujących różne ośrodki naukowe. Książka zawiera prace kulturoznawców, indologów, językoznawców i literaturoznawców. Tytułowe „etno-grafie” nie odnoszą się do różnych alternatywnych modeli dyscypliny (etnografii). Zarówno „etno-grafie”, jak „kulturo-grafie” oznaczają dla nas sposoby pisania o kulturze. Słowo „kulturo-grafia” stworzyliśmy jako neologizm, po to by lepiej pokazać specyfikę pisania o zjawiskach, które trudno łączyć z ethnosami w tradycyjnym znaczeniu, ale które można uznać za zjawiska kulturowe.

img

Filmowe pejzaże Ameryk

Red. Magdalena Kempna-Pieniążek, Barbara Kita

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2020. ISBN: 978-83-226-3910-8, ss. 292.

Filmowe pejzaże Ameryk, będące kontynuacją tomu Filmowe pejzaże Europy, prezentują różnorodne podejścia do badania filmowego krajobrazu, których wspólnym mianownikiem jest przekonanie, że amerykańskie pejzaże w stopniu zdecydowanie większym niż pejzaże europejskie uległy mitologizacji. Problematyka filmowych topografii i geografii spotyka się na kartach książki z zagadnieniami autorskich strategii (Wes Anderson, John Carpenter, John Ford, Patricio Guzmán, Alfred Hitchcock, Claudia Llosa, Michael Mann, Kelly Reichardt). W tomie podjęte zostają również wybrane problemy: gatunkowego toposu przestrzeni (western, horror, slasher, film o zombie), hollywoodzkich pejzaży studyjnych, roli krajobrazu w filmach o odkrywaniu Nowego Świata oraz estetycznej funkcji pustkowia we współczesnych realizacjach kina drogi.

img

Filmowe pejzaże Europy

Red. Barbara Kita, Magdalena Kempna-Pieniążek

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3169-0, ss. 260.

Książka jest przeglądem współczesnego kina europejskiego z perspektywy charakterystycznego ujęcia krajobrazu. W jaki sposób europejscy twórcy wykorzystują pejzaż? Czy jest dla nich znaczący i determinuje wybór odpowiednich środków, sposoby filmowania? Na pytania te odpowiadają autorzy dziesięciu esejów. Każdy z artykułów poddaje pod refleksję zestaw filmów, w których krajobraz odgrywa istotną rolę. Czasem rozumiany jest on w sposób metaforyczny, jako element autorskiej narracji. Innym razem przedmiotem namysłu jest krajobraz miejski, ujmowany w wymiarze symbolicznym. Można tu odnaleźć również kompleksowe ujęcie pejzażu filmowego oraz autorskie interpretacje pejzażu w kinie.

img

Gatunki dramatyczne. Rekonfiguracje

Red. Ewa Wąchocka

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2020. ISBN: 978-83-226-4031-9, ss. 240.

Książka Gatunki dramatyczne. Rekonfiguracje to zbiór esejów na temat przeobrażeń gatunkowych i estetycznych w najnowszej dramaturgii scenicznej, radiowej i telewizyjnej, rozpatrywanych w kontekście zmiany modelu współczesnego teatru. Autorzy i autorki proponują zróżnicowane refleksje: zarówno nad tradycyjnymi gatunkami, takimi jak komedia, jak i odmianami gatunkowymi stosunkowo świeżej daty (np. popularny ostatnio dramat biograficzny). Prezentują ujęcia oferujące odmienne od tradycyjnych kryteria klasyfikacji i narzędzia opisu – rozpoznanie politycznego wymiaru genologii, pamięć i afekt jako kategorie gatunkowe, analizę formy z perspektywy intertekstualnych odniesień i rekombinacji, transformacje gatunkowe jako efekt powiązań dramatu z muzyką. Wiele miejsca zajmuje genologia multimedialna w rozmaitych odsłonach, a więc słuchowisko radiowe zrewolucjonizowane przez nowoczesną technologię emisji dźwięku, dramat telewizyjny czy nawigacja internetowa modernizująca konstrukcję tekstu dramatycznego. Tom jest plonem konferencji naukowej Gatunki dramatyczne. Rekonfiguracje, zorganizowanej przez Ośrodek Badań nad Polskim Dramatem Współczesnym w Instytucie Badań Literackich PAN oraz Instytut Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego, która odbyła się w maju 2019 roku w Warszawie.

img

Historia mówiona polskiego kulturoznawstwa

Red. Piotr Jakub Fereński, Anna Gomóła, Piotr Majewski, Krzysztof Moraczewski

Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2017. ISBN: 978-83-65155-77-1, ss. 661.

Drugi tom powstały w ramach grantu „Kulturoznawstwo polskie. Historia i dziedzictwo dyscypliny” jest efektem spotkań i rozmów z reprezentantami różnych ośrodków kulturoznawczych w Polsce. Celem badań było dotarcie do informacji o początkach i formowaniu się poszczególnych środowisk naukowych związanych z dyscypliną oraz prześledzenie ich transformacji; w wypowiedziach powracał problem zmieniających się potrzeb dydaktycznych, a także możliwości powoływania nowych jednostek i struktur organizacyjnych. Ważne było również przypomnienie zwrotów metodologicznych, które korespondowały z rozwojem refleksji teoretycznej i badaniami empirycznymi. Rozmówcami byli reprezentanci większości ośrodków kulturoznawczych będący na różnych etapach swej drogi zawodowej. Wywiady miały na celu ujawnienie poglądów, przekonań, postaw wypływających zarówno z jednostkowości biografii, jak i ze środowiskowego zakorzenienia.

img

Inny/Obcy. Transnarodowe i transgresyjne motywy w twórczości Petera Weira

Magdalena Kempna-Pieniążek, Przemysław Pieniążek

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3302-1, ss. 176.

Twórczość Petera Weira jest owocem spotkania kina gatunków i kina artystycznego, a także kina australijskiego i kina hollywoodzkiego. W świetle najnowszych badań prezentuje się ona jako fenomen o charakterze transnarodowym, efekt kombinacji wątków zaczerpniętych z różnych systemów kulturowych. Książka zdaje relację z dokonującej się w ostatnich latach zmiany perspektywy w postrzeganiu dorobku Weira: od interpretacji zogniskowanych na zagadnieniach duchowych do wątków akcentujących status autora funkcjonującego w warunkach tzw. „globalnego Hollywoodu”. Przedstawiane są w niej również najważniejsze aspekty wędrówek, którą odbywają bohaterowie filmów reżysera w poszukiwania głębszego wymiaru egzystencji, pozwalającego określić im swoją tożsamość oraz przynależność w świecie, w którym „wszystko zaczyna się i kończy we właściwym miejscu i czasie”.

img

„Ja” w przestrzeniach aksjologicznych. Z problematyki podmiotowości w literaturze XIX-XXI wieku

Red. Leszek Zwierzyński, Monika Wiszniowska, Paweł Paszek

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3304-5, ss. 315.

Książka ta jest próbą sformułowania na nowo w świecie nowoczesnym i ponowoczesnym relacji podmiotu ze sferą wartości, próbą  w której „ja” i świat mogą odsłonić swe trochę mniej oczywiste rysy. Pierwszą część książki wypełniają prace, które dla zbadania i opisu przestrzeni aksjologicznych poezji skupiają się w szczególny sposób na figurach poetyckich. Przenikają się tu romantyczne i modernistyczne obszary literatury, badane najczęściej w przekrojowym, komparatystycznym ujęciu. Niezwykle interesująca wydaje się dyskusja między tekstami mówiącymi o relacji dobra i zła, i szerzej – o różnych kształtach świata wartości. Część drugą książki organizują problemowo i formatują niejako teksty, które określają w sposób fundamentalny sytuację człowieka we współczesności. W ostatniej  części książki badana jest przestrzeń aksjologiczna w pogranicznych przestrzeniach literackich: reportażu, krytyki  czy wartości w sferze twórczości elektronicznej.

img

Językowe i kulturowe modelowanie świata. Księga dedykowana Profesorowi Karolowi Danielowi Kadłubcowi

Red. Katarzyna Marcol, Jan Kajfosz

Uniwersytet Śląski, Katedra Socjologii Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Ostrawskiego, Kongres Polaków w Republice Czeskiej. Czeski Cieszyn 2017. ISBN: 978-80-87381-22-9, ss. 323.

Praca zbiorowa, która trafia do rąk czytelnika, stanowi skromny prezent dla pana profesora Karola Daniela Kadłubca z okazji jubileuszu jego osiemdziesiątych urodzin od wdzięcznych uczniów, przyjaciół, kolegów po fachu, znajomych. Niniejsza publikacja to wyraz świętowania urodzin i uczczenia dorobku zacnego Cieszynianina, który od początku swej działalności naukowej krzewi i rozwija wiedzę o kulturze Śląska Cieszyńskiego w dyskursach akademickich daleko wykraczających poza nasz region. Jednocześnie, od początku swej kariery akademickiej, Daniel Kadłubiec dokłada wszelkich starań, by dorobek światowej, metropolitarnej lingwistyki, folklorystyki czy etnologii i antropologii kulturowej nie omijał społeczności lokalnych Śląska Cieszyńskiego. O należytą i nieprzerwaną recepcję spostrzeżeń europejskiej i światowej nauki – a tak samo założeń metodologicznych, sposobów widzenia i interpretowania zjawisk językowych, kulturowych i społecznych – na lokalnym gruncie profesor Kadłubiec dbał i dba nie tylko poprzez swoją działalność wydawniczą i popularyzatorską, ale też poprzez działalność pedagogiczną.

img

Joga w kontekstach kulturowych 2

Red. Anna Gomóła, Kamila Gęsikowska

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3113-3, ss. 185.

Publikacja związana z realizowanym od 2013 roku wspólnym projektem Zakładu Teorii i Historii Kultury Uniwersytetu Śląskiego oraz Katedry Zarządzania Sportem i Turystyką Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach. W jego ramach organizowane są od 2014 roku doroczne referatowo-warsztatowe konferencje naukowe, które mają charakter interdyscyplinarny – to spotkania badaczy z osobami praktykującymi jogę. Konferencjom towarzyszą publikacje, nie są to jednak tomy stricte pokonferencyjne. W 2016 roku w Wydawnictwie AWF w Katowicach ukazał się tom pierwszy: Joga w kontekstach kulturowych 1 (red. J. Szopa, A. Budzisz). Joga w kontekstach kulturowych 2 to również książka interdyscyplinarna, zawiera prace kulturoznawców, indologów, religioznawców, socjologów i psychologów. Są tu teksty, które dotyczą jogi jako złożonego systemu przekonań i praktyk zakorzenionych w kontekście kulturowym Indii, a także jogi jako zjawiska zyskującego coraz większe znaczenie w kulturze Zachodu.

img

Kalliope Austria : kobiety w społeczeństwie, kulturze i nauce : w 100. rocznicę uzyskania praw wyborczych przez kobiety

red. nauk. Agata Borek

Wydawnictwo Naukowe “Śląsk”. Katowice 2019. ISBN: 978-83-8183-031-7, ss. 184.

Stwierdzenia, iż rok 1918 zapisał się w dziejach kobiet złotymi zgłoskami, nie można uznać za przesadzone. To rok, w którym Austriaczki, ale także Niemki i Polki po trudnych i burzliwych działaniach zmierzających do zaakcentowania swojego istnienia na płaszczyźnie społeczno-polityczno-gospodarczej uzyskały prawa wyborcze, a przez to możliwość współdecydowania nie tylko w kwestiach ich bezpośrednio dotyczących, ale i w sprawach o randze narodowej. Aby pierwszy raz w historii kobiety w Austrii mogły zagłosować na równych prawach z mężczyznami, musiały stoczyć nierówną walkę o samostanowienie, uzyskanie praw wyborczych i równouprawnienie pod względem wynagrodzenia za świadczoną pracę, często narażając się na kpinę, szyderstwo, a nawet pozbawienie wolności.

img

Karmelitańskie adaptacje Pia desideria Hermana Hugona z XVII i XVIII wieku

Radosław Grześkowiak, Jolanta Gwioździk, Anna Nowicka-Struska

Lubelska Biblioteka Staropolska. Series Nova. Lublin 2020. ISBN: 978-83-66018-66-2, ss. 614.

Najbardziej znaną książką emblematyczną o tematyce religijnej był traktat Hermana Hugona (1588-1629), niderlandzkiego jezuity, określany jako Pia desideria – pobożne pragnienia. Droga wiernego do Boga została tu ukazana z podziałem na starannie dobrane inskrypcje biblijne, komentarze egzegetyczne z dzieł teologicznych, elegijne subskrypcje i miedzioryty, zaprojektowane przez Boëtiusa à Bolswert. Liczne wznowienia, tłumaczenia na wersje wernakularne, kompilacje i  adaptacje tego utworu świadczą o jego  ogromnej popularności, także w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.  Dotąd były znane przekłady na język polski i adaptacje łacińskich elegii oraz poetyckich komentarzy do rycin całego zbioru autorstwa Mikołaja Mieleszki, Aleksandra Teodora Lackiego oraz Jana Żaby, w których zazwyczaj pomijano wypisy z dzieł teologicznych ojców i doktorów Kościoła. Tymczasem nowo odkryte teksty adaptacji tych ekscerptów, pochodzące ze środowiska karmelitanek bosych, stanowią brakujące ogniwo polskiej recepcji tego utworu emblematycznego. W tomie opublikowano krytyczną edycję tych karmelitańskich przekazów: Wzdychania  pobożne,  Strzały serdeczne  oraz Pragnienia Duszy pobożnej, z których dwa miały służyć zwłaszcza zakonnicom lubelskim.

Odnalezione rękopiśmienne adaptacje znacząco uzupełnią wiedzę o  formacji i lekturze duchowej w klasztorach karmelitanek bosych oraz –  szerzej – o kulturze literackiej polskiego baroku i jej związkach z kulturą europejską. Udostępniono ponadto krytyczną edycję tych rękopisów karmelitańskich, przechowywanych w Krakowie i Lwowie, a także   ustalono źródła cytatów egzegetycznych w Pia desideria, co stanowi pierwsze naukowe opracowanie tego utworu.

 

img

Kino na biegunach : filmy niemieckie i ich historie (1949-1991)

Andrzej Gwóźdź

Słowo/obraz terytoria. Gdańsk 2019. ISBN: 978-83-7453-508-3, ss. 350.

Kino na biegunach to nie tyle historia kinematografii niemieckich epoki politycznego podziału Niemiec, ile głównie próba skonfrontowania ze sobą dwóch sąsiednich i jednojęzycznych, a przecież antagonistycznych kultur filmowych RFN i NRD. Zamysł to z dzisiejszego punktu widzenia tym bardziej intrygujący, że jednego z tych państw już nie ma, a drugie nie jest już tym samym, którym było przed zjednoczeniem. Dlatego tak ważne i fascynujące pozostają historie, które filmy te opowiadały od powstania obydwu republik niemieckich w 1949 roku po akcesje NRD do RFN w roku 1990. Historie, które zjawiska te próbują opisać w ramach różnorakich procesów historycznych i kulturowych. Przedmiotem książki są więc zarówno filmy wybitne, jak i przeciętne, bo i te pierwsze, i te drugie bywają równie istotne ze względu na to, jak kino komunikuje się z widzami i czego oni sami od niego oczekują.

img

Kolędowanie jako obrzęd i widowisko. Folklor i folkloryzm kolędniczy w południowej Polsce

Stanisław Węglarz

BCK „Dom Ludowy”, Bukowina Tatrzańska 2018. ISBN: 978-83-64477-53-9, ss. 459.

W okresie karnawałowym  odbywają się u nas rozliczne przeglądy grup kolędniczych, których największa ilość przypada na południową część Polski. Mają one różny zasięg terytorialny: od przeglądów gminnych, poprzez międzygminne, powiatowe, regionalne do ogólnopolskich. W trakcie przeglądów mniejszych dokonywane są zwykle kwalifikacje najlepszych grup kolędniczych na przeglądy o szerszym charakterze, aż do wieńczącego je konkursu na Góralskim Karnawale w Bukowinie Tatrzańskiej. Rozdział pierwszy poświęcony jest zarysowaniu tego niezwykłego zjawiska, jakim jest kolędniczy folkloryzm na terenie Polski południowej. Rozdział drugi traktuje o najpopularniejszych formach autentycznych przedstawień kolędniczych występujących w tradycyjnej kulturze ludowej. Scharakteryzowano je przede wszystkim w oparciu o literaturę XIX-wieczną i z początku XX stulecia, ale także na podstawie analizy współczesnych prezentacji scenicznych.

img

Krajobrazy kontekstu

Marek Pacukiewicz

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2021. ISBN: 978-83-226-3896-5, ss. 304.

Krajobrazy kontekstu to praca wpisująca się w najnowsze tendencje współczesnej humanistyki. Autor, wykorzystując dotychczasowe opracowania, proponuje doprecyzować tę kategorię w relacji do wszechobecnego, ale niejednoznacznego w humanistyce pojęcia kontekstu. „Krajobraz” i „kontekst” stanowią niejako awers i rewers kultury, umożliwiając jej równoczesne pojmowanie i doświadczanie. Tym samym pojęcia te prowadzą nas ku refleksji nad możliwością dookreślenia na nowo zakresu, funkcji i ewentualnej formy „teorii kultury” w czasach, gdy zarówno „teoria”, jak i „kultura” bywają przez humanistykę dyskredytowane lub kwestionowane. Szereg studiów nad wybranymi tekstami (m.in. Bronisława Malinowskiego, Marcela Maussa, Elizabeth Bishop, Josepha Conrada) oraz twórczością malarską (Paolo Uccello, Zbigniew Blukacz, Szymon Prandzioch) uzupełniają teoretyczne rozważania nad rolą relacji krajobraz – kontekst oraz metafizyka – ontologia we współczesnej myśli teoretyczno-kulturowej.

img

Kultura książki i informacji. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Elżbiecie Gondek

Red. Arkadiusz Pulikowski

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3095-2, ss. 456.

Tom przygotowany został z okazji jubileuszu pracy naukowej i dydaktycznej Profesor Elżbiety Gondek – wieloletniego Dyrektora Instytutu Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Śląskiego. 27 tekstów, ofiarowanych przez przyjaciół, współpracowników i uczniów Jubilatki, zgrupowano w trzech rozdziałach: I. Kultura książki, II. Ludzie książki, III. Kultura informacji. Różnorodność tematyczna i metodologiczna podejmowanej przez autorów problematyki stanowi o wartości Księgi. Praca adresowana jest do szerokiego grona odbiorców – pracowników naukowych, bibliotekarzy, studentów, zainteresowanych badaniami z zakresu bibliologii i informatologii. Publikacja stanowi ważną pozycję w literaturze naukowej tego obszaru.

img

Kulturowe historie podróżowania

Red. Jakub Dziewit, Marek Pacukiewicz, Adam Pisarek

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2020. ISBN: 978-83-226-3967-2, ss. 420.

Książka Kulturowe historie podróżowania stanowi próbę dookreślenia historycznie istotnych modeli podróżowania. Różnorodność zgromadzonych w niej tekstów pozwala na odtworzenie ciągłości i zmiany w obrębie złożonego dyskursu zachodnioeuropejskiego. Podróż jest przez autorów traktowana jako praktyka powodująca przemieszczanie naszej wiedzy, ale też sposób na utrwalanie pewnych wzorów kulturowych i dookreślanie ich szerszych kontekstów. Ma zatem zarówno funkcje symboliczne, jak i praktyczne. Dynamizuje historię, ale też ją utrwala; konsoliduje poszczególne kultury od wewnątrz, ale staje się również wehikułem umożliwiającym mediację ponad ich granicami. Podróż w perspektywie kreślonej w niniejszym tomie pozwala na dostrzeżenie przemieszczeń, powtórzeń i szczelin pomiędzy wzorcami, zarówno tymi matrycującymi praktykę kulturową, jak i związanymi z wyłanianiem się porządków dyskursywnych skupionych wokół owej praktyki.

 

img

Kulturoznawstwo polskie: przeszłość, przestrzeń, perspektywy

Red. Piotr Jakub Fereński, Anna Gomóła, Marta Wójcicka, Magdalena Zdrodowska

Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2018. ISBN: 978-83-65155-99-3, ss. 334.

Książka powstała jako trzecia w ramach grantu „Kulturoznawstwo polskie. Historia i dziedzictwo dyscypliny”. Poprzedziło ją, zorganizowane w czerwcu 2017 roku we Wrocławiu – seminaryjne spotkanie badaczy z przedstawicielami dyscypliny; nie zawiera jednak referatów, lecz prezentuje stanowiska kilku pokoleń kulturoznawców z różnych ośrodków w Polsce. W założeniu miała być swoistą próbą podsumowania dotychczasowej historii kulturoznawstwa w Polsce. Bez takiej refleksji, bez spojrzenia w przeszłość, trudno jest projektować przyszłość – zwłaszcza w obliczu radykalnej zmiany.

img

Kultury obrazu-tabu-edukacja

Red. Ilona Copik, Barbara Kita

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.  Katowice 2018. ISBN: 978-83-226-3325-0, ss. 220.

Autorzy odwołują się do rozumienia tabuizacji zgodnego ze słownikiem tradycyjnej antropologii, odnoszącym sens tego co zakazane do samego źródła kultury tradycyjnej (działania wzmacniającego więzy społeczne, pełniącego funkcje integrujące zbiorowość) oraz transformacji tabu, jaka dokonuje się we współczesnych zmediatyzowanych kulturach pod wpływem rozwoju wysokich technologii, rozprzestrzeniania się nowoczesnych technik komunikacyjnych i związanych z tym zjawisk społeczno-kulturowych. W tekstach tych można wprawdzie znaleźć refleksje odwołujące się do zjawiska istnienia obszarów wspólnoty doświadczeń kultur pierwotnych i współczesnych (mity, rytuały, normy społeczne – fundamenty ładu symbolicznego), więcej jest w nich jednak przykładów świadczących o zasadniczych różnicach, które potwierdzają słuszność tezy, że tabu jako kategoria antropologiczna funkcjonuje dziś nieco inaczej aniżeli kiedyś, przede wszystkim podlega nieuchronnej dynamizacji.

img

Lekcje ciemności : kino dokumentalne Wernera Herzoga

Magdalena Kempna-Pieniążek

Wydawnictwo Nauka i Innowacje. Poznań 2020. ISBN: 978-83-65988-34-8, ss. 225.

Książka stanowi propozycję przyjęcia nowej perspektywy w postrzeganiu kina Wernera Herzoga.

Twórca Spotkań na krańcach świata nie jest w niej traktowany jako autor filmów fabularnych, okazjonalnie realizujący filmy dokumentalne, lecz jako jeden z najciekawszych współczesnych dokumentalistów, od czasu do czasu kręcący filmy fabularne.

img

Leksykon zarządzania i marketingu w bibliotekoznawstwie

Red. Maja Wojciechowska, Joanna Kamińska, Beata Żołędowska-Król, przy współudziale Bożeny Jaskowskiej

Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Warszawa 2019. ISBN: 978-83-65741-17-2, ss. 292.

Biblioteki jako instytucje kultury i nauki działają w specyficznych warunkach, często znacznie różniących się od tych, w których funkcjonują instytucje komercyjne. Wymagają zatem opracowania odrębnej terminologii ilustrującej procesy zarządzania oraz ukazującej charakterystyczne cechy tych placówek. Leksykon stanowi zatem próbę uporządkowania problematyki zarządzania i marketingu w bibliotekach pod względem terminologicznym. Adresowany jest do pracowników naukowych, kierowników i pracowników bibliotek oraz studentów, którzy spotykają się na co dzień z wieloma koncepcjami i pojęciami z zakresu zarządzania, marketingu, metod i technik organizatorskich wymagających precyzji terminologicznej.

img

Literatura życia otwartego. Fragmenty lekturowe przy wierszach Mariusza Grzebalskiego

Paweł Paszek

Wydawnictwo Synestezja. Katowice 2017. ISBN: 978-83-948437-0-0, ss. 78.

Wiersze Mariusza Grzebalskiego przedstawiają wizerunek ja, które funduje swoje zasady na niedopasowaniu; znaczenie podmiotu tkwi niejako w ciągłym ruchu pomiędzy znaczonym i znaczącym. W poezji Grzebalskiego coś takiego jak „komunikacja literacka” zyskuje pewien konkretny, charakterystyczny rys – pozbawione werbalnej ekwilibrystyki utwory zdają się proste w odbiorze, ale uważna lektura ujawnia wewnętrznie sprzeczne punkty odniesień, które wywołują swoiste napięcie znaczeniowe – sens ostateczny uchodzi nagle, kiedy zdawałoby się, że jest na wyciągnięcie ręki.

img

Ludzki wymiar historii. Gustaw Herling-Grudziński, Konstanty A. Jeleński, Czesław Miłosz wobec historii, wspólnoty i sztuki

Aleksandra Dębska-Kossakowska

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2020. ISBN: 978-83-226-3983-2, ss. 342.

Książka Ludzki wymiar historii… przedstawia, w jaki sposób Gustaw Herling-Grudziński, Konstanty A. Jeleński, Czesław Miłosz w poszczególnych etapach swojego życia byli uwikłani w historię. Bohaterowie, choć  przynależą do dwóch pokoleń literackich: 1910 i 1920, reprezentują tą samą formację kulturową. Są polskimi humanistami ukształtowanymi przez wspólny paradygmat wartości ufundowany na bazie tożsamych lektur. Kolejne części pracy poświęcone zostały ich zmaganiom z doświadczeniem totalitaryzmu i moralnymi dylematami artysty. Autorka prezentuje zaangażowanie bohaterów książki w literackie życie Europy i ich pisarską aktywność na łamach zachodnich czasopism. Omówiona zostaje także problematyka metafizyczna i aksjologiczna obecna w pisarstwie Herlinga, Jeleńskiego i Miłosza. We wszystkim co robili: pisali, komentowali, wyjaśniali opinii publicznej Zachodu, zmierzali wreszcie do tego, by jak najadekwatniej wysłowić metafizyczne fundamenty sztuki i istnienia, widoczne było ich osobowe piętno i osobiste zaangażowanie. Tym samym Historia, podobnie jak ich historie zyskiwały indywidualny, a zatem ludzki wymiar.

 

img

Materiały źródłowe do biografii ks. prof. Wincentego Myszora (katalog z opracowaniem)

Agnieszka Gołda, Katarzyna Tałuć

Księgarnia św. Jacka. Katowice 2020. ISBN: 978-83-8099-083-8, ss. 206.

Książka jest zbiorem opisów materiałów zachowanych w Archiwum Archidiecezjalnym w Katowicach. Ze zbioru wybrano te listy, które ukazują starania i zabiegi Księdza Profesora o zbudowanie własnego warsztatu naukowo-badawczego, a więc korespondencję z wydawnictwami, księgarniami i bibliotekami, np. w sprawie nadesłania zamówionych publikacji. […] Do katalogu włączone zostały ponadto opisy listów wymienianych z pracownikami nauki, przedstawicielami środowiska teologów, patrystów i filozofów zrzeszonych w Komisji Bizantynologicznej Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej Polskiej Akademii Nauk, organizatorami spotkań, konferencji i sympozjów, w których ks. W. Myszor brał udział, ponadto z redaktorami czasopism naukowych, jak np. „Ateneum Kapłańskiego”, „Ruchu Biblijnego i Liturgicznego” i pracownikami redakcji ważnych dla nauki opracowań encyklopedycznych, z którymi współpracował, w tym Encyklopedii katolickiej oraz Encyklopedii filozofii. […]

img

Miejsca postindustrialne jako przedmiot badań transdyscyplinarnych. Od dizajnu do zakorzenienia

pod red. Aleksandry Kunce

Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2018. ISBN: 978-83-66107-19-9, ss. 217.

Monografia prezentuje transdyscyplinarną ścieżkę badawczą, wiążąc teoretyczne myślenie o sile miejsca z dizajnerską myślą o przestrzeni postindustrialnej. Projekt wyrasta z potrzeby wypracowania transdyscyplinarnej ścieżki badawczej, aby radykalnie uzupełnić i transformować dotychczasowe ujęcia dizajnu poprzemysłowych przestrzeni o złożoną analizę filozofii i antropologii miejsca. Kluczowe staje się przejście od ujęcia dizajnu, jako jedynie artystycznej i społecznej ingerencji w przestrzeń postindustrialną, do dizajnu, który byłby wejściem w złożoną kulturową wykładnię miejsca – regionu, tożsamości miejsca, fundamentów aksjologicznych i metafizycznych wspólnoty, doświadczenia kulturowego. Szukanie miejsca, zakorzenienia i domu po stronie projektowania przestrzeni poprzemysłowej wymaga spotkania porządków myślenia i doświadczenia kulturowego – by budować ścieżkę badawczą, wrażliwą na czas  i miejsce, kulturową i historyczną głębię.

img

Miłośnicy Melpomeny. Kartki z dziejów Towarzystwa Kultury Teatralnej w Katowicach

Zebrali, opracowali i przygotowali do druku Ewa Kosowska i Eugeniusz Jaworski

Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”. Katowice 2019. ISBN: 978-83-8183-005-8, ss. 416.

Publikacja gromadząca najważniejsze dokonania Oddziału Wojewódzkiego Towarzystwa Kultury Teatralnej w Katowicach opowiada o ludziach spod znaku Melpomeny pośrednio, poprzez zestawienie rozmaitych materiałów: protokołów ze zjazdów wojewódzkich, naukowych opracowań tego dorobku, listów i wspomnień osób związanych z tutejszym rucham amatorskim, przykładowych opisów form instruowania aktorów, zachowanych wykazów laureatów konkursów i przeglądów etc. Z wielu względów merytorycznych (niektóre protokoły zaginęły, wiele inicjatyw nigdy nie posiadało właściwej dokumentacji, wiele osób — mimo wielokrotnych próśb — nie było w stanie przesłać informacji o swojej działalności w TKT). Obecne opracowanie, przygotowywane etapami i przy pomocy wielu osób, chociaż z pewnością nie spełnia wszystkich pokładanych w nim nadziei to jednak gromadzi w jednym miejscu znaczącą ilość informacji o dziejach i specyfice ruchu teatralnego skupionego wokół katowickiego TKT.

img

Model biblioteki aktywnie promującej książkę dziecięcą

Marlena Gęborska

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2019. ISBN: 978-83-226-3607-7, ss. 395.

Zasadniczym celem rozprawy jest zaproponowanie modelu akcji bibliotecznych w kontekście promocji oferty kulturalnej dla dzieci i młodzieży. Termin model został w pracy zawężony do aktywności i promocji biblioteki, i nie odnosi się do pozostałych aspektów jej funkcjonowania. W programie badawczym wzięto pod uwagę osiem następujących typów źródeł: odpowiedzi uzyskane w trakcie ogólnopolskiej i zagranicznej ankiety, w tym podczas podróży badawczych, wypowiedzi bibliotekarzy i czytelników zebrane z użyciem scenariusza, materiały promocyjne zebrane w bibliotekach i podczas targów książki, strony internetowe bibliotek publicznych, dokumentację biblioteczno-statystyczną, publikacje z wydawnictw zwartych i czasopism fachowych, raporty o stanie czytelnictwa i bibliotek oraz statystyki.

ADRESACI: badacze, bibliotekarze, studenci, każdy zainteresowany działalnością kulturalną bibliotek w Polsce i na świecie oraz promocją literatury i czytelnictwa.

img

Modelowanie procesu wyszukiwania informacji naukowej. Strategie i interakcje

Arkadiusz Pulikowski

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2018. ISBN: 978-83-226-3343-4, ss. 244.

Zasadniczym przedmiotem podjętych w pracy rozważań jest proces wyszukiwania informacji naukowej. W części teoretycznej, na podstawie analizy kilkunastu istniejących koncepcji, przedstawiono propozycje nowych modeli zbierania i wyszukiwania informacji odzwierciedlających zachowania współczesnych użytkowników informacji naukowej. Przedmiotem badań części empirycznej były elementy interfejsu użytkownika ułatwiające prowadzenie interakcji na kolejnych etapach procesu wyszukiwania. Przeprowadzone badania zaowocowały stworzeniem modelu wspierania interakcji użytkownika z systemem.

Praca adresowana jest przede wszystkim do specjalistów – badaczy zachowań informacyjnych oraz projektantów systemów informacji naukowej, jednak z powodzeniem może być również wykorzystana jako materiał dydaktyczny przez studentów różnych kierunków.

 

Podczas Warszawskich Targów Książki 2019 przyznano Nagrodę Naukową Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich im. Adama Łysakowskiego za rok 2018 dr. hab. Arkadiuszowi Pulikowskiemu za książkę „Modelowanie procesu wyszukiwania informacji naukowej. Strategie i interakcje” [Nagrodę przyznano w kategorii „prace o charakterze teoretycznym, metodologicznym, źródłowym”].

img

Monografia Ignacego Lubicz Czerwińskiego Okolica Za-dniestrska. Studium kulturoznawcze

Małgorzata Rygielska

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Seria: Archiwum Etnograficzne, t. 61. Wrocław 2019.  ISBN: 978-83-7977-411-1, ss. 325.

Książka dotyczy pracy uznanej za pierwszą polską monografię etnograficzną, zatytułowanej Okolica Za-dniestrska Między Stryiem i Łomnicą… (1811). Jej autor, Ignacy Lubicz Czerwiński, przez kilkanaście lat prowadził obserwacje na obszarze między prawobrzeżnymi dopływami Dniestru, przede wszystkim na terenach posiadanych przez niego wsi. Monografia Ignacego Lubicz Czerwińskiego „Okolica Za-dniestrska”. Studium kulturoznawcze – przynajmniej w pewnej mierze – wypełnia tę lukę. Autorka świadomie proponuje interdyscyplinarne podejście kulturoznawcze w miejsce dotychczasowych prób wpisywania pracy Czerwińskiego w ramy określonych dyscyplin. Jej studium może stać się inspiracją dla badaczy kultury zajmujących się zmianą kulturową, badaczy terenowych, badaczy kultur lokalnych, historyków kultury oraz wszystkich zainteresowanych dziejami Bojkowszyzny i XIX-wiecznymi próbami systematycznego opisu kultury.

img

Nauczyciel akademicki – etos i warsztat

Red. Barbara Bokus, Ewa Kosowska

Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa 2018. ISBN: 978-83-65108-02-9, ss. 230.

Książka została dedykowana Profesorowi Jerzemu Axerowi. Jest to wieloautorska monografia poświęcona etosowi nauczyciela akademickiego. Przygotowali ją uczniowie i koledzy Profesora związani z Akademią Artes Liberales. Autorzy podejmują teoretyczne i praktyczne problemy związane ze współczesną dydaktyką akademicką. Wskazują w tych tekstach na względnie trwałe cechy etosu nauczycielskiego i charakteryzują nowe wyzwania, przed którymi staje społeczność akademicka. Do głosów wykładowców dołączają się także studenci Akademii.

img

Ocalać. Zofia Rydet a fotografia wernakularna

Adam Pisarek, Jakub Dziewit

Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Łódź 2020. ISBN: 978-83-8142-664-0, ss. 190.

Prezentowana książka jest o fotografii w ruchu – powielanej, dystrybuowanej, oglądanej, przekazywanej z rąk do rąk i eksponowanej – oraz o związanej z fotografią pamięci indywidualnej i zbiorowej.

Za punkt wyjścia do rozważań autorzy przyjęli zdjęcia z archiwum Zofii Rydet zrobione na Podkarpaciu, ale przede wszystkim interesowało ich, jak korespondują one z miejscowymi wzorcami praktyk fotograficznych. Badania wykazały, że fotografia rodzinna pełni na analizowanym obszarze bardzo podobną funkcję do tej, o której mówiła artystka – ma ocalać od zapomnienia. Ocalanie to odnosi się jednak do różnych, dynamicznych procesów budowania wyobrażeń o świecie i przeszłości z wykorzystaniem medium fotograficznego. Właśnie owe procesy i wyobrażenia są przedmiotem tej publikacji.

img

Oikologia. Powrót

Aleksandra Kunce, Tadeusz Sławek

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2020. ISBN: 978-83-226-3682-4, ss. 240.

Oikologia jest pomyśleniem, które wiąże oikos i logos, rozpatrując swoistą korespondencję między nimi, ale także i to, co pojęcia te różni i oddziela. Oikologia prowadzi swe rozważania na pograniczu filozofii, literatury, antropologii, a może nawet polityki, bowiem jej założeniem jest to, że „dom” jest tyleż nam dany, co nieustannie konstruowany. A właściwie jest nam zadany, stąd oikologia, by podjąć się wypełnienia tego zobowiązania, prowadzi ku docenieniu powiązania domu, miejsca, miasta, wędrówki i źródła. Nieobce jej staje się doświadczenie miasta, duchowego wymiaru miejsca, powrotu do źródła, pęknięcia postindustrialnej przestrzeni i splecenia ruchu ze stałością rzeczy, jak i szukanie nauki domu w konkretnej czasoprzestrzeni (Śląsk, Europa, świat). Ten krytyczny impuls jest niezbędny, gdyż retoryka „domu” praktykowana w polityce przedstawia go jako zestaw oczywistych, niekwestionowanych, a zatem na swój sposób niewidocznych ram, w których lokuje się nasze życie.

img

Palimpsest. Miejsca i przestrzenie

Red. Anna Gomóła, Anna Szawerna-Dyrszka

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2018. ISBN: 978-83-226-3401-1, ss. 232.

W tomie metafora palimpsestu jest kluczem interpretacyjnym, otwierającym refleksję badaczy nad kategoriami miejsca i przestrzeni w różnych obszarach i wytworach kultury. Miejsca, noszące ślady kolejnych zapisów ludzkiej historii, podobnie jak palimpsesty, odsyłają do znaczeń zarówno oczywistych, jak i zatartych. Palimpsest budzi ciekawość inaczej niż strona raz tylko zapisana. Pozornie ukrywa, bo to, co pod spodem (nawet jeśli zamazane czy częściowo zdrapane) – prześwituje. Im bardziej nieczytelne, tym bardziej frapujące, otwierające, potencjalne. Palimpsest uczula na niewidzialne i podkreśla jego wagę. Elżbieta Dutka (jedna z autorek tomu) pisze, iż palimpsest jest kategorią „niewystraczającą i niezastąpioną zarazem”. Autorki kolejnych szkiców zdają się potwierdzać tę tezę, poszukując znaczeń miejsc i przestrzeni w literaturze, teatrze, muzyce czy współczesnych mediach.

img

Pisanie dla sceny - narracje współczesnego teatru

Red. Magdalena Figzał-Janikowska, Aneta Głowacka, Beata Popczyk-Szczęsna, Ewa Wąchocka

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2019. ISBN: 978-83-226-3507-0, ss. 432.

Książka poświęcona jest różnym praktykom artystycznym określanym mianem ‘pisanie dla sceny’. Jest to zjawisko symptomatyczne w teatrze współczesnym, nie ograniczające się wyłącznie do tradycyjnej twórczości dramatycznej, która poprzedza proces inscenizacji. Przedmiotem analizy w kolejnych artykułach zamieszczonych w publikacji są różne strategie pisania tekstów dla teatru (teksty autorskie, scenariusze będące efektem pracy zespołowej, adaptacje i kompilacje różnych utworów opracowane przez dramaturga). W obszar refleksji naukowej o pisaniu dla sceny włączone są również rozważania, dotyczące narracji scenicznych – słownych, muzycznych, choreograficznych, audiowizualnych i multimedialnych.

Autorzy monografii omawiają artystyczne i performatywne efekty procesu tworzenia spektakli, a także sposoby konstruowania całości widowiska teatralnego jako narracji sensu largo, czyli heteronomicznej, pełnej dramaturgii i niekoniecznie linearnej, kompozycji obrazów scenicznych.

img

Polska półka filmowa. Krótkometrażowe filmy aktorskie i animowane w nauczaniu języka polskiego jako obcego

Justyna Hanna Budzik, Agnieszka Tambor

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2018. ISBN: 978-83-226-3478-3, ss. 137.

Filmy, które zostały opracowane w niniejszym podręczniku, mają różnorodne wartości językowo-realioznawcze. Zaproponowałyśmy filmy krótkometrażowe, które ze względu na swoją niewielką objętość nadają się do wykorzystania w całości podczas dowolnych zajęć. Zestaw oferowanych filmów ma pełnić jednak nie tylko funkcję urozmaicenia lekcji, ale także zapełniać lukę, która wytworzyła się w materiale proponowanym przez współczesne podręczniki do nauki jpjo. Zagadnienia kulturowe do poszczególnych filmów to tylko jedna z części oferowanych jednostek lekcyjnych. Poza nimi proponujemy zestaw różnorodnych (kształtujących wszystkie sprawności językowe) ćwiczeń dopasowanych tematycznie do konkretnej produkcji. Podstawowym celem podręcznika jest rozwijanie u studentów sprawności komunikacyjnej. W poszczególnych scenariuszach ani w zawartych w nich ćwiczeniach nie zostały określone poziomy językowe.

img

Polska półka historyczna : 100 faktów z historii Polski, które każdy cudzoziemiec znać powinien

Red. Agnieszka Tambor, współpr. red. Justyna Budzik

Wydawnictwo Gnome. Katowice 2020. ISBN: 978-83-63268-62-6, ss. 130.

Historia należy jednak do tych dziedzin, która wymaga od „użytkownika” linearnej wiedzy postępującej – konieczne jest zrozumienie procesów, zachodzących czasami na przestrzeni wieków, a rozwikłanie sensu pewnych zachowań czy decyzji uzależnione jest od znajomości motywów kierujących uczestnikami wydarzeń. I tu wiedza pochodząca z popkultury powinna stać się uzupełnieniem, a nie bazą procesu nauczania. Przedmiotem projektu „100 faktów z historii Polski, które każdy cudzoziemiec znać powinien” są nowoczesne metody, techniki, materiały i narzędzia do nauki języka polskiego jako obcego/drugiego oparte na tematach związanych właśnie z historią Polski.

[ze Wstępu]

img

Polski atlas etnograficzny - historia, osiągnięcia, perspektywy badawcze

Zygmunt Kłodnicki, Agnieszka Pieńczak, Joanna Koźmińska

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3274-1, ss. 404.

Książka stanowi pokłosie kilkuletnich badań prowadzonych w ramach projektu badawczego pt. Polski Atlas Etnograficzny – opracowanie naukowe, elektroniczny katalog danych, publikacja zasobów w sieci Internet, etap I, realizowanego na cieszyńskim Wydziale Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego. Autorami opracowania są etnolodzy doskonale znający zagadnienia atlasowe od strony teoretycznej i praktycznej (dr hab. emerytowany prof. UŚ Zygmunt Kłodnicki, dr Agnieszka Pieńczak) oraz realizujący projekty digitalizacyjne mające na celu popularyzację treści etnologicznych w sieci (mgr Joanna Koźmińska). Badacze połączyli swoje doświadczenia we wspólnym projekcie, w efekcie czego powstała pierwsza tak obszerna praca podsumowująca dotychczasową historię, osiągnięcia i perspektywy badawcze PAE. Książka może być przydatna dla badaczy szerzej zainteresowanych problematyką dziedzictwa kulturowego, głównie etnologów, folklorystów, muzealników oraz pasjonatów kultury wiejskiej.

img

Polskie czasopisma naukowe z obszaru nauk przyrodniczo-leśnych w światowych bazach danych oraz ich ocena bibliometryczna

Katarzyna Materska, Iwona Skrzecz, Joanna Szewczykiewicz

Instytut Badawczy Leśnictwa. Sękocin Stary 2019. ISBN: 978-83-62830-77-0, ss. 179.

Książka prezentuje badania udziału polskich czasopism z obszaru nauk przyrodniczych w światowych bazach danych, ze szczególnym uwzględnieniem leśnictwa. Ponadto podjęto próbę wyłonienia najbardziej istotnych i wpływowych polskich tytułów w środowisku nauk leśnych. Porównano także różne metody oceny bibliometrycznej funkcjonujące w światowych bazach (np. Web of Science, Scopus, Google Scholar, Index Copernicus) oraz wykazy czasopism Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Polsce – w odniesieniu do wytypowanych periodyków. W pracy wykorzystano techniki bibliometryczne najczęściej stosowane w specjalistycznych bazach danych, oparte na takich wskaźnikach jak np. Impact Factor, Source Normalized Impact per Publication, SCImago Journal Rank, Index Copernicus Value, indeks Egghe, Immediacy Index, Eigenfactor Article Influence Score.

img

Post-Industrial Places as a Subject of Transdisciplinary Studies. From Design to Rootedness

Ed. by Aleksandra Kunce

Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2019. ISBN: 978-83-66107-20-5, pp. 217.

A monograph is a presentation of a transdisciplinary research path, where theoretical thought on the power of a place joins design views on post-industrial space. The project stems from the need to develop a transdisciplinary research path in order to radically complement and transform the existing understanding of post-industrial space design with a complex analysis of philosophy and anthropology of a place. The transition from the concept of design as a purely artistic and social intervention in post-industrial space to design understood as penetration into a complex cultural interpretation of a place – a region, identity of a place, axiological and metaphysical foundations of a community, cultural experience – is crucial for us. Searching for a place, rootedness and home in post-industrial space design requires combining cultural orders of thought and experience –  to create a research path which would be sensitive to time and place, cultural and historical depth.

img

PostindustriaLab. Practicing a Post-Industrial Place

Ed. by Aleksandra Kunce

Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2019. ISBN: 978-83-66107-22-9, pp. 185.

The project shows how a post-industrial place is practised in culture. A view combining perspectives of culture theoreticians and practitioners as well as designers is crucial in the study of phenomena related to post-industrial heritage. For the humanities it is important to capture the moment of transition from design issues to cultural reflection upon designed places/things/concepts. The retreat from industrial production as “manufacturing things” to producing and processing the ideas is marked with a trail of technological transformation and the emerging service industry. A departure from the planned and mass towards the individual, at least potentially, opens us towards design practices which transform what is unrooted, abandoned, ancient, degraded. Analyses of cities, design, economics, social environment open to research domestication of the explosion of design in the inherited post-industrial space. A place is still a challenge in humanistic thought.

img

PostindustriaLab. Praktykowanie miejsca postindustrialnego

pod red. Aleksandry Kunce

Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2018. ISBN: 978-83-66107-21-2, ss. 193.

Projekt ukazuje praktykowanie miejsca postindustrialnego w kulturze. Spojrzenie, które łączy perspektywy teoretyków i praktyków kultury, a także projektantów, jest ważne w badaniu zjawisk związanych z dziedzictwem postindustrialnym. Dla humanistyki istotne jest uchwycenie momentu przejścia od zagadnień projektowych do kulturowego namysłu nad zaprojektowanymi miejscami/rzeczami/pojęciami. Odwrót od produkcji przemysłowej jako „wytwarzania rzeczy”, na rzecz wytwarzania i przetwarzania idei, znaczy szlak transformacji technologicznej i powstającego przemysłu usług. Odejście od tego, co planowe i masowe ku temu, co przynajmniej w potencji indywidualne, otwiera nas na praktyki projektowe przekształcające to, co wykorzenione, opuszczone, dawne, zdegradowane. Analizy miasta, dizajnu, ekonomiki, społecznościowej okolicy otwierają się na badawcze oswojenie eksplozji projektowania w odziedziczonej przestrzeni postindustrialnej. Miejsce jest wciąż wyzwaniem w myśli humanistycznej.

img

Poznawanie kultur: ku edukacji antropologicznej i międzykulturowej

Red. Ewa Ogrodzka-Mazur, Grzegorz Błahut, Gabriela Piechaczek-Ogierman

Wydawnictwo Adam Marszałek. Toruń 2020. ISBN: 978-83-8180-370-0, ss. 183.

W odpowiedzi na dynamicznie zmieniający się kontekst społeczno-kulturowy i ekonomiczno-polityczny oraz ze względu na wielowymiarowość procesów rozwoju człowieka autorzy wysuwają propozycje nowych rozwiązań i inicjatyw zarówno w sposobie myślenia, jak i w sferze działalności edukacyjnej. Odsłaniając nowe przestrzenie edukacyjne, akcentują potrzebę wzmocnienia kompetencji międzykulturowych jako fundamentalnych umiejętności życiowych. […]

Przywołane w niniejszym tomie doświadczenia społeczne niewątpliwie stanowią inspirujące źródło dla działań edukacyjnych i poczynań badawczych. Mamy nadzieję, że przedstawiony w szerokiej perspektywie teoretycznej materiał empiryczny zachęci Czytelników do ewaluacji własnych działań podejmowanych na polu edukacji międzykulturowej oraz pobudzi do podejmowania nowych wyzwań upowszechniających jej idee.

[Z Wprowadzenia]

img

Prawda i fałsz w nauce i sztuce

Red. Ewa Kosowska, Barbara Bokus

Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa 2020. ISBN: 978-83-226-3574-2, ss. 344.

Autorzy podejmują refleksję nad prawdą i fałszem w nauce i sztuce. Przypisują prawdzie status nieredukowalnego punktu odniesienia – tak w próbach dotarcia do elementarnej wiedzy o świecie, jak i w poszukiwaniach metod i środków artystycznych niezbędnych do osiągnięcia tego celu.
Zaprezentowane tu wielopoziomowe i wieloaspektowe badania, prowadzone z wykorzystaniem materiałów pochodzących z różnych epok i różnych kultur, wyraźnie dowodzą, że prawda i fałsz stanowią podstawę wszelkiego rodzaju ludzkich motywacji, wyborów, decyzji i zachowań. Jednocześnie ujawniają, że każda próba ekstrapolacji wyników poszukiwań szczegółowych na poziom uogólnienia o ambicjach uniwersalizujących – przez sam fakt ich dyskursywizacji – albo podporządkowuje prowadzone rozważania regułom logiki formalnej, albo sytuuje je poza prawdą i fałszem.

img

Przepakować dziedzictwo. Przeszłość jako projekcja rzeczywistości – przypadki śląskie

Kinga Czerwińska

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2018. ISBN: 978-83-226-3574-2, ss. 344.

Celem pracy jest analiza procesu eksploatacji dziedzictwa kulturowego regionu, rozumianego jako rodzaj kapitału, który jest wykorzystywany w obszarach polityki kulturalnej, ekonomii czy strategii budowania tożsamości. Jako materiał do interpretacji wybrano działania szczególnie związane ze strojem ludowym, dizajnem oraz turystyką kulturową. Praktyki te przybierają różne formy, a ich adresatami są zarówno „tutejsi”, jak i „przyjezdni”. Można postrzegać je jako współczesny przejaw kultury regionalnej, czy aktywność służącą kształtowaniu tożsamości mieszkańców, które pozwalają stworzyć spójny obraz regionu, wyróżniający go wśród innych. W szerszej perspektywie to analiza mechanizmów kultury współczesnej.

W opinii autorki książka kierowana jest dla wszystkich, którzy chcą się dowiedzieć, jak wiele w kulturze współczesnej jest przeszłości, i jak intensywnie, w brew pozorom, kieruje ona naszym zachowaniem.

img

Przestrzenie muzyczne w polskim teatrze współczesnym

Magdalena Figzał

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3163-8, ss. 282.

Książka prezentuje różnorodne sposoby funkcjonowania muzyki w polskim teatrze dramatycznym ostatniego dwudziestopięciolecia. Odnosząc się do twórczości wybranych reżyserów i współpracujących z nimi kompozytorów autorka podejmuje szereg zagadnień teoretycznych, ściśle związanych z obecnością muzyki w przedstawieniu teatralnym: począwszy od sposobów percepcji muzyki scenicznej, przez klasyfikację zjawisk akustycznych w teatrze oraz wpływ nowych mediów na sposób kształtowania dźwięku, aż po różnorodne ujęcia znaczenia muzycznego.

Analizując inscenizacje takich twórców, jak Jerzy Jarocki, Jerzy Grzegorzewski, Krystian Lupa, Andrzej Dziuk, Krzysztof Warlikowski czy Jan Klata, autorka stara się nie tylko zwrócić uwagę na szczególną istotność warstwy muzycznej spektaklu teatralnego, ale przede wszystkim wskazać możliwe metody i narzędzia służące jej badaniu.

img

Przestrzenie władzy : miasto

Barbara Głyda

Wydawnictwo Adam Marszałek. Toruń 2020. ISBN: 978-83-8180-208-6, ss. 261.

Rozprawa doktorska (będąca podstawą niniejszej książki) przygotowana przez mgr Barbarę Głydę pod naukową opieką prof. dra hab. Tadeusza Miczki inspirowana myślą Michela Foucaulta wpisuje się w nurt badań o istotnym dla rozwoju myśli humanistycznej poznawczym charakterze związanych z rozpoznawaniem, rekonstruowaniem, usensownianiem i demaskowaniem relacji przestrzeni kultury, relacji autorytaryzmu społecznego, polityki i komunikacji. Dobrze, że takie prace rozwijające, także w kontekście obierania jako przykładów obiektów analityczne przestrzeni znanych z naszego kręgu historycznego, powstają.

[Fragment recenzji dr hab. Igora Borkowskiego, prof. UWr]

img

Ralph Linton

Red. Kamil Kozakowski, Adam Pisarek

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2019. ISBN: 978-83-226-3788-3 , ss. 176.

Książka z serii Laboratorium Kultury została poświęcona dorobkowi naukowemu Ralpha Lintona. Nie sposób nie docenić dokonań badacza, który miał istotny wpływ na wyprowadzenie amerykańskiej antropologii z muzealnych sal i przeniesienie jej na krajowe uniwersytety, gdzie stała się pełnoprawną dyscypliną naukową. Dorobek Lintona – znanego w Polsce głównie za sprawą książki Kulturowe podstawy osobowości – wymaga i warty jest indywidualnego omówienia. Z tego powodu zdecydowaliśmy się na stworzenie monografii poświęconej osobie amerykańskiego antropologa.

W tomie znalazły się zarówno rozdziały będące pierwszymi w Polsce opracowaniami z zakresu biografii naukowej tego badacza, jak też prace analityczne starające się uaktualnić i wykorzystać proponowane przez niego narzędzia badawcze, do nowego materiału kulturowego. Ważnym wątkiem obecnym w książce jest również amerykańska i polska recepcja dzieł Lintona.

img

Re/konstrukcje codzienności. Przeszłość w materiałach źródłowych Polskiego Atlasu Etnograficznego

Anna Drożdż

Wydawnictwo Naukowe Katedra. Gdańsk 2018. ISBN: 978-83-66107-07-6, ss. 413.

Anna Drożdż w swej książce podejmuje się dwóch zadań. Po pierwsze, rekonstrukcji zaplecza metodologicznego badań prowadzonych w ramach Polskiego Atlasu Etnograficznego (PAE) oraz analizy tychże badań w odniesieniu do przesłanek współczesnej antropologii społeczno-kulturowej oraz memory studies, po drugie, prześledzenia przemian kulturowych polskiej wsi w oparciu o materiały zgromadzone w ramach Atlasu. Owe na pierwszy rzut oka nie do końca zborne cele podyktowane są zarówno potrzebą krytycznego zrelacjonowania metody etnogeograficznej na gruncie współczesnej antropologii społeczno-kulturowej oraz na gruncie współczesnego stanu memory studies, jak i potrzebą wykazania, że trudno przeoczyć wnioski płynące z analizy materiałów PAE, nawet jeśli sceptycznym okiem patrzymy na sposoby i warunki ich pozyskiwania. Nie da się ich wstecznie poprawić, lecz trudno je zignorować zwłaszcza komuś, kto zajmuje się historią kultury. (dr hab. Jan Kajfosz, prof. UŚ)

img

Rozwój myśli księgoznawczej i bibliotekoznawczej w świetle czasopism naukowych i fachowych wydawanych na terenach ziem polskich (1901–1939)

Beata Żołędowska-Król

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2019. ISBN: 978‑83‑226-3697-8, ss. 504.

Monografia podejmuje próbę ukazania roli czasopism zakładanych w środowiskach ludzi zawodowo lub bibliofilsko związanych z książką w rozwoju księgoznawstwa i bibliotekoznawstwa w okresie kształtowania się zasadniczych zrębów teorii tych dyscyplin, szczególnie intensywnego do roku 1939. Zaprezentowano funkcje wydawnictw ciągłych (bibliograficznych, bibliofilskich, bibliotekarskich i bibliotekoznawczych), które na przestrzeni lat kształtowały myśl teoretyczną i warsztat badawczy ewoluujących dyscyplin, formowały postawy bibliotekarzy, pośredniczyły w przekazywaniu doświadczeń i nowoczesnych metod organizacji pracy w bibliotece, udzielały niezbędnych informacji, m.in. na temat możliwych form kształcenia zawodowego.

Publikacja może być przydatna specjalistom reprezentującym szeroko rozumianą naukę o książce, jak również prasoznawcom, socjologom kultury, historykom nauki.

 

img

Ruchome obrazy zatrzymane w pamięci. Reminiscencje teoretyczne i krytyczne

Piotr Zawojski

Stowarzyszenie Inicjatyw Wydawniczych. Katowice 2017. ISBN: 987-83-64844-44-7, ss. 303.

Ta książka jest spojrzeniem w przeszłość – prywatną, ale i tę, która tworzyła pewien rodzaj świadomości teoretycznej i krytycznej wynikającej z konkretnych historycznych momentów wyznaczających ramy namysłu nad kwestiami obrazów, wizualności i audiowizualności. Tytułowe „ruchome obrazy” rozumiem przynajmniej dwojako. Po pierwsze, chodzi o sztukę ruchomego obrazu w różnych jej przejawach – film, wideo, realizacje cyfro­we; po drugie, chodzi o ruch obrazów we własnej pamięci audiowizualnej. Ten ruch odbywa się często po niespodziewanych trajektoriach modelują­cych rozmaite skojarzenia, budując pomosty pomiędzy przeszłością, teraź­niejszością i przyszłością form wizualnych. Powroty do kiedyś zobaczonych i przeżytych obrazów często zaskakują nieoczywistością własnych reakcji, interpretacji i wartościowania. Aksjologiczny wymiar własnej praktyki kry­tycznej to nieustanne renegocjowanie znaczeń oraz własnych sądów, opinii oraz przekonań estetycznych i artystycznych.

img

Sześcian zaklęty w kuli

Ewa Dąbek-Derda

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3200-0, ss. 302.

Sześcian zaklęty w kuli to analiza twórczości Jerzego Juka Kowarskiego – jednego z najwybitniejszych polskich scenografów – pod kątem rozumienia i kształtowania przestrzeni teatralnej. Punkt wyjścia rozważań stanowi Etienne’a Souriau  koncepcja sześcianu i kuli jako dwóch podstawowych modeli sztuki scenicznej, a w sprzeczności kubicznej i sferycznej zasady organizacji przestrzeni jawi się istota teatru. Teatralne przestrzenie podporządkowane liczbie oraz kształtom figur geometrycznych (kwadratom, okręgom, punktom, trójkątom, a zwłaszcza bryłom idealnym: sześcianowi i kuli) ujawniły potencjał: sferyczny tkwiący w zamknięciu scenicznego sześcianu, oraz kubiczny – w otwartości teatralnych kul.

img

Tekst jako bohater w kulturze uczestnictwa. Szkice o polskiej dramaturgii teatralnej

Beata Popczyk-Szczęsna

Wydawnictwo Naukowe “Śląsk”. Katowice 2019. ISBN: 978-83-8183-017-1, ss. 148.

Książka dotyczy ważnych zjawisk z obszaru współczesnej polskiej twórczości scenicznej.  Poświęcona została różnym praktykom pisania dla sceny w teatrze najnowszym, w którym nowe teksty pełnią istotną rolę w kształtowaniu estetyki przedstawienia.

Twórczość dramatyczna cieszy się dziś niezwykłą popularnością. Autorzy z różnych pokoleń podejmują wysiłek pisania dla sceny, a reżyserzy teatralni równie często inscenizują teksty klasyczne, co wykorzystują nowe dramaty.

Autorka książki na przykładzie wybranych tekstów dramatycznych, m. in. Pawła Demirskiego, Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk, Doroty Masłowskiej, Artura Pałygi czy Zyty Rudzkiej, omawia różne techniki pisania dla sceny, wskazuje dominujące tematy i motywy tego rodzaju twórczości. Poświęca uwagę charakterystycznej tendencji komponowania scenariuszy teatralnych jako rodzaju przemowy do publiczności, stanowiącej przyczynek ważnych dyskusji światopoglądowych we współczesnej kulturze uczestnictwa.

 

img

Topografie i krajobrazy. Filmowy Śląsk

Ilona Copik

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3255-0, ss. 364.

Książka poświęcona jest zjawisku kulturowemu określanemu jako „filmowy Śląsk”. Autorka dokonuje analizy i interpretacji filmów, których wspólnym motywem jest odzwierciedlony na ekranie krajobraz regionu w toku jego przemian: od industrialnego do postindustrialnego. Dzieła filmowe traktuje jako „zdarzenia geograficzno-kulturowe”, to znaczy formy twórczości (obrazy/teksty i praktyki artystyczne), które stanowią reprezentacje/konstrukcje miejsca. Zasadnicze tezy pracy skupiają się na twierdzeniach, że w uwidocznionym na ekranie miejscu z jednej strony krzyżują się różne sensy i dyskursy danej kultury, możliwe do odszyfrowania w toku analizy, z drugiej strony film jest współuczestnikiem procesów kulturowych, partycypuje w mediatyzowanej produkcji kultury i tożsamości. Kolejne rozdziały stanowią rozwinięcie tych tez w perspektywie relacji, jakie zachodzą pomiędzy Śląskiem, filmem, krajobrazem, tożsamością i pamięcią – indywidualną i zbiorową (narodową, lokalną).

img

Toutowie. Język i pamięć w ustanawianiu wspólnoty Wiślan w Banacie

Katarzyna Marcol

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2020. ISBN: 978-83-2263-922-1, ss. 348.

Kim są Toutowie? Najzwięźlej rzecz ujmując, Toutowie to potomkowie migrantów, którzy opuścili w pierwszej połowie XIX wieku rodzinną Wisłę, aby szukać pracy i lepszego życia w Banacie. To wspólnota ewangelików, która aktualnie zamieszkuje wieloetniczną wieś Ostojićevo w Wojwodinie, w granicach Republiki Serbii.
Książka, oparta o wieloletnie badania terenowe, ukazuje przemiany zachodzące w tej społeczności, które nastąpiły w ostatnim dziesięcioleciu na poziomie porządku symbolicznego i poznawczego, tworzącego wspólnotę. Aktualnie dochodzi bowiem do przeobrażeń pamięci zbiorowej ostojićevskich Wiślan: pamięć komunikatywna, ukształtowana w oparciu o sagi rodzinne, przechodzi w pamięć kulturową, budowaną na fundamencie polskiego narodowego uniwersum symbolicznego. Ewolucja ta prowadzi często do modyfikacji autoidentyfikacji członków społeczności touckiej. Niepowszednią rolę odgrywa tu język, rozumiany jako system zawierający dorobek kulturowy wspólnoty, a jednocześnie nośnik, przekaźnik i zbiór jej wszelkich wartości oraz norm postępowania.

 

 

img

Tożsamość – Przestrzeń – Sacrum. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesor Irenie Bukowskiej-Floreńskiej

Red. Grzegorz Odoj

„Bibliotheca Ethnologiae Europae Centralis”, vol. V. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2019. ISBN: 978-83-226-3813-2, ss. 265.

Tom stanowi zbiór artykułów ofiarowanych w darze Profesor Irenie Bukowskiej-Floreńskiej z okazji 80. urodzin. Autorami są etnolodzy i antropolodzy kultury oraz przedstawiciele dyscyplin pokrewnych. Wspólnym rysem zamieszczonych tekstów jest próba uchwycenia oraz zinterpretowania wybranych problemów społeczno-kulturowych współczesnego świata, jak też wielowymiarowa analiza dynamicznych przemian, którym obecnie podlega kultura. Interdyscyplinarna refleksja, dając możliwość wieloaspektowych odniesień i porównań, pozwoliła naświetlić z różnorakich perspektyw zagadnienia związane z procesem kształtowania się tożsamości społeczno-kulturowej w wymiarze lokalnym, regionalnym i narodowym, ukazać zjawisko percepcji, wartościowania tudzież oswajania określonych fragmentów przestrzeni otaczającej człowieka, a także wskazać na funkcjonalne i symboliczne przeobrażenia życia religijnego.

img

Tradycje Lachów Podegrodzkich. Doroczny cykl obrzędowo-rolniczy w gminie Podegrodzie

Stanisław Węglarz

Gminny Ośrodek Kultury w Podegrodziu. Podegrodzie 2017. ISBN: 978-83-925915-6-6, ss. 101.

W miejscowościach gminy Podegrodzie (powiat nowosądecki, województwo małopolskie) – określonych niegdyś „osierdziem Sądecczyzny” – od tysiąca lat istnieje i bardzo mocno wciąż jest zakorzeniona religia chrześcijańska. W światopoglądzie tutejszych mieszkańców obok poglądów płynących wprost z nauki Kościoła katolickiego, odnaleźć można również pewną ilość wierzeń składających się na swoistą mitologię. Łączy ona elementy biblijne, wątki hagiograficzne itp. z symbolami, obrazami itd. nie pochodzącymi bezpośrednio z prawd wiary rzymskokatolickiej. Tworzą one swoistą syntezę pojęciową, którą określić można „sfolkloryzowanym chrześcijaństwem”, wciąż kształtującą zachowania tutejszych mieszkańców. W religijności ludowej odwieczna świadomość agrarna ściśle połączona została bowiem z religią chrześcijańską, która z koleina naznaczona została wyobrażeniami i przeżyciami właściwymi rolnikom, związanymi z uprawą roli i hodowlą zwierząt.

img

Truth and Falsehood in Science and the Arts

Ed. Barbara Bokus, Ewa Kosowska

Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa 2020. ISBN: 978-83-235-4220-9, ss. 299.

The authors discuss truth and falsehood in science and the arts. They view truth as an irreducible point of reference, both in striving for elementary knowledge about the world and in seeking methods and artistic means of achieving this goal.
The multilevel and multiple-aspect research presented here, conducted on material from different periods and different cultures, shows very clearly that truth and falsehood lie at the foundation of all human motivation, choices, decisions, and behaviors. At the same time, however, it reveals that every bid to extrapolate the results of detailed studies into generalizations aimed at universalization – by the very fact of their discursivation – either subjects the discussion to the rules of formal logic or situates it outside the realm of truth and falsehood.

img

Urban Now. A Human in the Face of Borderliness and Urbanisation in Juba, South Sudan

Maciej Kurcz

Peter Lang. Berlin 2021. ISBN: 978-3-631-84992-7, ss. 272.

Monografia  prezentuje mechanizmy żywiołowej urbanizacji Dżuby – swego czasu niewielkiej mieściny, zrujnowanej przez wojnę, aktualnie stolicy Sudanu Południowego – z perspektywy życia jej mieszkańców.  Praca jest plonem badań etnograficznych zrealizowanych w Dżubie w 2007 i 2008 roku.

Jest to reedycja książki “Jak przeżyć w afrykańskim mieście? Człowiek wobec pograniczności oraz procesów urbanizacyjnych w południowosudańskiej Dżubie” [Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2012. ISBN: 978-83-226-2076-2, ss. 333].

 

img

W dialogu z Lutrem

Bogdan Zeler

Wydawnictwo Augustana. Bielsko-Biała 2018. ISBN: 978-83-65710-27-7, ss. 96.

W książce autor komentuje z dzisiejszej perspektywy nie teologiczne dzieła Marcina Lutra, ale jego słynne zdania, które z czasem stały się popularne i nabrały dodatkowego znaczenia. Od pięciu wieków wracamy do nich.
Bogdan Zeler – kulturoznawca, literaturoznawca i medioznawca, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Śląskiego w Instytucie Nauk o Kulturze.
Długoletni felietonista “Zwiastuna Ewangelickiego”. W swoich tekstach zajmuje się zależnościami między Biblią a kulturą i literaturą. Erudycja, oryginalne i błyskotliwe spostrzeżenia sprawiają, że ma wiernych czytelników.

img

Wokół Ojcze nasz

Bogdan Zeler

Wydawnictwo Augustana. Bielsko-Biała 2020. ISBN: 978-83-65710-45-1, ss. 99.

Bogdan Zeler – kulturoznawca, literaturoznawca i medioznawca, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu Śląskiego w Instytucie Nauk o Kulturze, felietonista „Zwiastuna Ewangelickiego”.

Tym razem kieruje naszą uwagę na modlitwę Ojcze nasz. W kilkunastu rozdziałach omawia poszczególne słowa lub kolejne frazy tego wyjątkowo znanego tekstu Biblii. Wskazuje na odniesienia teologiczne, ale także kulturowe i historyczne. Zagłębia się czasami w niuanse językowe – niezauważalne, gdy często automatycznie powtarzamy słowa, które Jezus przekazał swoim uczniom. Odnosi się też do naszego współczesnego życia. Słowa modlitwy rozpatruje w połączeniu z naszymi codziennymi przeżyciami.

Wskazuje, w czym tkwi siła tego tekstu, który przez dwa tysiąclecia wpływał na ludzi wierzących i niewierzących.

 

img

Zaklinanie rzeczywistości : filmy niemieckie i ich historie 1933-1949

Andrzej Gwóźdź

Oficyna Wydawnicza ATUT. Wrocław 2018. ISBN: 978-83-7977-294-0, ss. 451.

Książka ukazuje dynamikę światów wyobrażonych niemieckiego kina. Ważniejsze od rygoru historycznofilmowego są tu mechanizmy i style porozumienia twórców, producentów, decydentów z widzami, które autor wyłania w obrębie kinematografii nazistowskiej oraz zróżnicowanych kultur filmowych powojennych stref okupacyjnych Niemiec. Podejście takie sprzyja dostrzeganiu rozmaitych konfiguracji faktów i zjawisk kulturowych, niesprowadzalnych do jednego tylko modelu dziejów kina, na czoło wysuwając różne porządki splotu medialno-kulturowego.

Obok części autorskiej książka zawiera wybór kilkunastu tekstów źródłowych kontekstualizujących autorski wywód.

img

Zobaczyć – opisać – zrozumieć. Polskie reportaże literackie o rosyjskim imperium

Monika Wiszniowska

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Katowice 2017. ISBN: 978-83-226-3230-7, ss. 406.

Książka ta jest próbą skonstruowania i opisania modelu gatunkowego reportażu literackiego i jednocześnie zweryfikowania tego modelu na materiale, jakim są polskie reportaże o rosyjskim imperium. Autorka konstruując tytułową triadę: zobaczyć – opisać – zrozumieć daje do zrozumienia, że te trzy czasowniki stanowią kwintesencję interesującego ją gatunku. Dokonuje zestawienia tekstów polskich reportażystów od dwudziestolecia międzywojennego po współczesność, którzy za wschodnią granice jeździli a ich podróże owocowały opowieściami dokumentalnymi, by pokazać jak ważny w reportażu literackim jest indywidualny sposób postrzegania rzeczywistości. Autorkę interesują z jednej strony różnorodne próby opisania fenomenu rosyjskości, ukazanie jak na przestrzeni lat zmieniało się pisanie o Rosji, z drugiej koncentruje ona swoją uwagę na przemianach gatunku, wyzwaniach związanych z formą oraz uwikłaniach literatury faktu w  swoje czasy.

img

Żywność kulturowo przetworzona

Red. Anna Gomóła, Barbara Bokus

Wydawnictwo Lexem. Piaseczno 2017. ISBN: 978-83-65108-03-6, ss. 221.

Żywność – inaczej niż jedzenie, pokarm, strawa czy zapożyczone kulinaria – odnosi do esencji tego, co w człowieku najsilniej związane z naturą. Żywność, podobnie jak pożywienie, żywiec, a dawniej także żywina (oznaczająca ‘istotę żywą’, ale i ‘bydło domowe’), żyto (czyli ‘płód ziemi do utrzymania życia służący’) i wreszcie żywizna (‘zapas żywności’) etymologicznie związane są z życiem. Żywność jest tym, co podtrzymuje życie, można nawet powiedzieć, że jest życiem. Tematem tej książki jest żywność kulturowo przetworzona, a prezentowane w niej artykuły aspektowo opracowują ten problem – autorzy skupiają się na kwestiach dietetycznych i ich związkach z różnymi obszarami, dziedzinami czy nawet formami ludzkiej aktywności. Pokazują także, że leksyka dotycząca pokarmu bywa nośnikiem pozakulinarnych znaczeń. Próbują wreszcie kontekstualnie odpowiedzieć na pytanie, w co i w jaki sposób przetwarza się żywność: jak się ją pozyskuje, przygotowuje i wreszcie spożywa.

img
return to top