[vc_row][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text]\u017byjemy w czasach Wielkiego Przyspieszenia. Intensyfikacja dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka odzwierciedla si\u0119 w zmianach krajobrazu, kt\u00f3re przyspieszy\u0142y na ca\u0142ym \u015bwiecie po II wojnie \u015bwiatowej. Zmiany te dotycz\u0105c\u0105 nie tylko obszar\u00f3w, na kt\u00f3rych nast\u0119puje intensyfikacja dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka, ale tak\u017ce obszar\u00f3w marginalnych, na kt\u00f3rych cz\u0142owiek zarzuca swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. W efekcie obu proces\u00f3w zmniejsza si\u0119 zasi\u0119g krajobraz\u00f3w tradycyjnych, ukszta\u0142towanych przez cz\u0142owieka jeszcze przed er\u0105 przemys\u0142ow\u0105.<\/p>\n
Przyk\u0142adem takiego obszaru s\u0105 Beskidy Zachodnie, gdzie tradycyjny krajobraz zosta\u0142 ukszta\u0142towany w wyniku sezonowej gospodarki g\u00f3rskiej na halach i polanach. Prowadzone na tym obszarze przez dr. Micha\u0142a Sobal\u0119, cz\u0142onka Zespo\u0142u Bada\u0144 Krajobrazu, badania pozwoli\u0142y okre\u015bli\u0107, jaki jest aktualny stan tradycyjnego krajobrazu w Beskidach Zachodnich oraz jak aktualny spos\u00f3b u\u017cytkowania ziemi wp\u0142ywa na mo\u017cliwo\u015b\u0107 zachowania tego krajobrazu.<\/p>\n
Badania wykaza\u0142y znaczny spadek zasi\u0119gu tradycyjnego krajobrazu \u2013 od po\u0142. XIX w. zasi\u0119g obszar\u00f3w niele\u015bnych zmala\u0142 o 66% w Pa\u015bmie Baraniej G\u00f3ry i 54% w Pa\u015bmie Wielkiej Raczy. Zmiany te spowodowane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie wt\u00f3rn\u0105 sukcesj\u0105 lasu wynikaj\u0105c\u0105 z porzucania grunt\u00f3w, a w niekt\u00f3rych przypadkach chaotycznym rozwojem infrastruktury turystycznej. Tradycyjny krajobraz jest stosunkowo trwa\u0142y na niekt\u00f3rych polanach lub ich fragmentach, kt\u00f3re s\u0105 nadal u\u017cytkowane przez mieszka\u0144c\u00f3w lub obj\u0119te dzia\u0142aniami z zakresu czynnej ochrony przyrody. Je\u017celi jednak dzia\u0142ania te b\u0119d\u0105 kontynuowane w obecnym zakresie, to jedynie niewielkie fragmenty tradycyjnego krajobrazu zostan\u0105 zachowane jako krajobraz reliktowy.<\/p>\n
Ponadto badania wykaza\u0142y, \u017ce na terenach opuszczonych, cz\u0119sto poro\u015bni\u0119tych dzisiaj lasem, stosunkowo dobrze zachowa\u0142y si\u0119 formy terenu i obiekty zwi\u0105zane z dawnym u\u017cytkowaniem hal i polan (skarpy teras rolnych, kamienne kopce i murki, pozosta\u0142o\u015bci zabudowy mieszkaniowej i gospodarczej) (ryc. 1). \u015alady dawnej dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka widoczne s\u0105 tak\u017ce w ro\u015blinno\u015bci (ryc. 2), inny charakter ma bowiem ro\u015blinno\u015bci w obr\u0119bie historycznego zasi\u0119gu polan, ni\u017c na terenach u\u017cytkowanych od dawna na cele gospodarki le\u015bnej.<\/p>\n
Tempo i kierunki zmian tradycyjnego krajobrazu w Beskidach Zachodnich wskazuj\u0105, \u017ce to kluczowy moment, aby odpowiedzie\u0107 na pytania dotycz\u0105ce tego, jakie elementy i cechy tradycyjnego krajobrazu nale\u017cy chroni\u0107, w jakim stanie chcemy je utrzyma\u0107, jaki powinien by\u0107 zasi\u0119g przestrzennych ochrony, jakie metody nale\u017cy zastosowa\u0107 i jaka b\u0119dzie ich skuteczno\u015b\u0107 oraz jakie jest uzasadnienie dla tych dzia\u0142a\u0144. W przeciwnym razie w ci\u0105gu kolejnych lat wi\u0119kszo\u015b\u0107 polan i hal zniknie z krajobrazu bezpowrotnie, a o ich istnieniu przypomina\u0107 b\u0119d\u0105 tylko ledwo dostrzegalne \u015blady dawnej dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka, ukryte w lasach.<\/p>\n
Badania zosta\u0142y sfinansowane w ramach Ma\u0142ego Projektu z Rezerwy Dyrektora Instytutu Nauk o Ziemi pt. \u201e\u015alady dawnej dzia\u0142alno\u015bci rolniczej jako \u017ar\u00f3d\u0142o informacji o historycznym u\u017cytkowaniu ziemi w g\u00f3rskich obszarach marginalnych \u2013 przyk\u0142ad Karpat Zachodnich\u201d. Wyniki opublikowane zosta\u0142y w czasopi\u015bmie \u201eApplied Geography\u201d.<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong><\/p>\n Sobala M. 2023. Assessment of the traditional landscapes\u2019 state in mountain areas as the basis for their restoration (the Western Beskids, Poland). Applied Geography 161: 103123<\/p>\n https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.apgeog.2023.103123<\/p>\n http:\/\/www.michalsobala.pl\/<\/p>\n Autor notatki: <\/strong>Micha\u0142 Sobala[\/vc_column_text][vc_single_image image=”5522″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center” onclick=”link_image”][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][vc_single_image image=”5521″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center” onclick=”link_image”][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][vc_column_text]\u017byjemy w czasach Wielkiego Przyspieszenia. Intensyfikacja dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka odzwierciedla si\u0119 w zmianach krajobrazu, kt\u00f3re przyspieszy\u0142y na ca\u0142ym \u015bwiecie po II wojnie \u015bwiatowej. Zmiany te dotycz\u0105c\u0105 nie tylko obszar\u00f3w, na kt\u00f3rych nast\u0119puje intensyfikacja dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka, ale tak\u017ce obszar\u00f3w marginalnych, na kt\u00f3rych cz\u0142owiek zarzuca swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. W efekcie obu proces\u00f3w zmniejsza si\u0119 zasi\u0119g krajobraz\u00f3w tradycyjnych, ukszta\u0142towanych […]<\/p>\n