[vc_row][vc_column width=”1\/2″][vc_column_text]Stroma morfologia najwy\u017cszych g\u00f3r w Karpatach w po\u0142\u0105czeniu z wyra\u017anymi granicami Tatr wyznaczanymi uskokami od dekad budzi w\u015br\u00f3d geolog\u00f3w wra\u017cenie, \u017ce s\u0105 wynikiem potencjalnej i nieodleg\u0142ej w czasie aktywno\u015bci tektonicznej. Jednak przez ostatnie dziesi\u0119ciolecia brak by\u0142o dowod\u00f3w na czwartorz\u0119dowa aktywno\u015b\u0107 tektoniczna Tatr, a jej istnienie wykazywano na podstawie \u201eodczu\u0107\u201d badaczy. Dopiero wykorzystanie najnowszej technologii LIDAR ujawni\u0142o p\u00f3\u017ane plejstoce\u0144skie (ok. 19 tys. lat) przemieszczenie wzd\u0142u\u017c uskoku podtatrza\u0144skiego. Jednak, czy by\u0142o to jednorazowe zdarzenie oraz jakie by\u0142o jego \u017ar\u00f3d\u0142o? Pozostawa\u0142o zagadk\u0105.<\/p>\n
Mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142 kierowany przez dr hab. Jacaka Szczyg\u0142a z naszego instytutu wykorzysta\u0142 odizolowane \u015brodowisko jaski\u0144, gdzie wykonano datowania uszkodzonych naciek\u00f3w, aby rozszerzy\u0107 wiedz\u0119 o zapisie czwartorz\u0119dowej deformacji Tatr do 0,5 mln lat temu. Wyniki z dziesi\u0119ciu jaski\u0144 wskazuj\u0105 na pi\u0119\u0107 okres\u00f3w wzmo\u017conej aktywno\u015bci: 465-332 tys. lat temu, 280-260 tys. lat temu, 204,8-188,8 tys. lat temu, 127-86,6 tys. lat temu oraz 29,5-10,11 tys. lat temu. Trzy mechanizmy reaktywacji uskok\u00f3w zosta\u0142y zidentyfikowane poprzez analiz\u0119 paleonapr\u0119\u017ce\u0144 przesuni\u0119\u0107 korytarzy jaskiniowych, tj.: (1) po\u015blizg grawitacyjny; (2) transpresja NNE-SSW, prawdopodobnie zwi\u0105zana z ruchem ku NNE mikrop\u0142yty tektonicznej ALCAPA; oraz (3) kompresja tektoniczna w kierunku SE, kt\u00f3ra reaktywowa\u0142a uskok ni\u017cszego rz\u0119du. Dane geochronologiczne wskaza\u0142y, \u017ce te trzy re\u017cimy napr\u0119\u017ce\u0144 wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powa\u0142y w \u015brodkowym i p\u00f3\u017anym plejstocenie. Cho\u0107 nie uda\u0142o si\u0119 jednoznacznie zidentyfikowa\u0107 dominuj\u0105cego procesu, autorzy sugeruj\u0105, \u017ce reaktywacja uskok\u00f3w by\u0142a spowodowana izostatyczn\u0105 reakcj\u0105 bloku tatrza\u0144skiego na cofni\u0119cie si\u0119 lodowc\u00f3w g\u00f3rskich, w po\u0142\u0105czeniu z ewakuacj\u0105 osad\u00f3w nak\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 na procesy tektoniczne w skali regionalnej. Ponadto, modelowanie wykaza\u0142o, \u017ce przy tak ma\u0142ej odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy jaskiniami, a sejsmotektonicznymi uskokami, nacieki mog\u0142y si\u0119 \u0142ama\u0107 w skutek trz\u0119sie\u0144 ziemi o sile > Mw6,5.<\/p>\n
Artyku\u0142 zosta\u0142 opublikowany w czasopi\u015bmie Tectonophysic i jest wynikiem projektu NCN OPUS: 2017\/25\/B\/ST10\/01430.<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/strong><\/p>\n Szczygie\u0142, J., Gradzi\u0144ski, M., Grasemann, B., Hercman, H., Wr\u00f3blewski, W., Bella, P., Littva, J., Sala, P., 2024. Tectonics or rebound: Pleistocene fault reactivation in the highest mountains of the Carpathians. Tectonophysics 871. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.tecto.2023.230171<\/a><\/p>\n Autor notatki: <\/strong>dr hab. Jacek Szczygie\u0142, prof. U\u015a[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][vc_single_image image=”5566″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center” onclick=”link_image”][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”1\/2″][vc_column_text]Stroma morfologia najwy\u017cszych g\u00f3r w Karpatach w po\u0142\u0105czeniu z wyra\u017anymi granicami Tatr wyznaczanymi uskokami od dekad budzi w\u015br\u00f3d geolog\u00f3w wra\u017cenie, \u017ce s\u0105 wynikiem potencjalnej i nieodleg\u0142ej w czasie aktywno\u015bci tektonicznej. Jednak przez ostatnie dziesi\u0119ciolecia brak by\u0142o dowod\u00f3w na czwartorz\u0119dowa aktywno\u015b\u0107 tektoniczna Tatr, a jej istnienie wykazywano na podstawie \u201eodczu\u0107\u201d badaczy. Dopiero wykorzystanie najnowszej technologii […]<\/p>\n