<\/p>\n
[vc_row][vc_column width=”1\/2″][vc_column_text]Tematyce impakt\u00f3w i wielkich wymiera\u0144 w fanerozoiku po\u015bwi\u0119cony jest obszerny artyku\u0142 przegl\u0105dowy autorstwa Grzegorza Rackiego\u00a0 i Christiana Koeberla (Uniwersytet w Wiedniu), kt\u00f3ry zosta\u0142 w\u0142a\u015bnie opublikowany w renomowanym periodyku wydawnictwa Elsevier, \u201eEarth-Science Reviews\u201d. Nie znaleziono \u017cadnego potwierdzenia impaktu jako przyczyny masowych wymiera\u0144 Wielkiej Pi\u0105tki poza tym z prze\u0142omu mezozoiku i kenozoiku, odpowiedzialnego za zag\u0142ad\u0119 dinozaur\u00f3w. Wiele wci\u0105\u017c ponawianych hipotez jest ewidentnie b\u0142\u0119dnych, np. koncepcje oparte na domniemywanych gigantycznych kraterach uderzeniowych z ko\u0144ca permu, odtwarzanych wy\u0142\u0105cznie na podstawie bada\u0144 geofizycznych. W \u015bwietle dost\u0119pnych dowod\u00f3w, za t\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 zag\u0142ad\u0119 w fanerozoiku, jak i wiele innych, odpowiada niewyobra\u017calny kataklizm wulkaniczny.<\/p>\n
Autorzy wykazuj\u0105 jednak i\u017c istnieje kontinuum w reakcji ziemskiej biosfery na uderzenia planetoid. Analizuj\u0105c zmiany biotyczne towarzysz\u0105ce innym du\u017cym kraterom uderzeniowym o \u015brednicy oko\u0142o 100 km, prawdopodobny staje si\u0119 udzia\u0142 takich kolizji jako jednej\u00a0 z przyczyn \u2013 obok czynnika wulkanicznego \u2013 w niekt\u00f3rych drugorz\u0119dnych wieloetapowych kryzysach ekologicznych. G\u0142\u00f3wnym kandydatem jest kryzys w p\u00f3\u017anym triasie (noryku), w wyniku kt\u00f3rego mog\u0142y wygin\u0105\u0107 znane ze \u015al\u0105ska tzw. gady ssakokszta\u0142tne (synapsydy) \u2013 wielkie dicynodonty. Z drugiej, jest dobrze ustalone i\u017c takie zab\u00f3jcze ciosy z kosmosu jak ten z ko\u0144ca kredy przytrafiaj\u0105 si\u0119 Ziemi \u015brednio co mniej wi\u0119cej 100 mln. lat. W artykule zweryfikowano prawdopodobie\u0144stwo upadk\u00f3w ogromnych planetoid do ocean\u00f3w, w kontek\u015bcie sugerowanych przez niekt\u00f3rych badaczy zapis\u00f3w osadowych megatsunami i sejsmiczno\u015bci. Wielki kryzys Kellwasser w p\u00f3\u017anym dewonie\u00a0 wydaje si\u0119 by\u0107 potencjalnym przypadkiem takiego tajemniczego kataklizmu.<\/p>\n
Podsumowuj\u0105c, autorzy uwa\u017caj\u0105 \u017ce spo\u015br\u00f3d 18 znanych wymiera\u0144, jedno potwierdzone masowe wymieranie (wywo\u0142ane uderzeniem planetoidy) i zapewne 3-4 kryzysy biotyczne (\u201ewzmocnione\u201d przez impakt) mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w kategoriach udzia\u0142u czynnika pozaziemskiego w ewolucji biosfery.<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Racki G., Koeberl C., 2024. Impact catastrophism versus mass extinctions in retrospective, perspective and prospective: Toward a Phanerozoic impact event stratigraphy. Earth-Science Reviews 259, 104904, 1-60. https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.earscirev.2024.104904<\/a>.[\/vc_column_text][\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][vc_single_image image=”6009″ img_size=”full” add_caption=”yes” alignment=”center” onclick=”zoom”][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”1\/2″][vc_column_text]Tematyce impakt\u00f3w i wielkich wymiera\u0144 w fanerozoiku po\u015bwi\u0119cony jest obszerny artyku\u0142 przegl\u0105dowy autorstwa Grzegorza Rackiego\u00a0 i Christiana Koeberla (Uniwersytet w Wiedniu), kt\u00f3ry zosta\u0142 w\u0142a\u015bnie opublikowany w renomowanym periodyku wydawnictwa Elsevier, \u201eEarth-Science Reviews\u201d. Nie znaleziono \u017cadnego potwierdzenia impaktu jako przyczyny masowych wymiera\u0144 Wielkiej Pi\u0105tki poza tym z prze\u0142omu mezozoiku i kenozoiku, odpowiedzialnego za zag\u0142ad\u0119 dinozaur\u00f3w. […]<\/p>\n