Autor:\u00a0<\/strong>Ilona Wi\u015bniewska<\/span><\/p>\n Gatunek:\u00a0<\/strong>literatura faktu<\/span><\/p>\n Zagadnienia psychologiczne:\u00a0<\/strong>psychologia spo\u0142eczna, psychologia mi\u0119dzykulturowa, psychologia zachowa\u0144 cz\u0142owieka w sytuacjach skrajnych i ekstremalnych<\/span><\/p>\n Kto poleca:\u00a0<\/strong>dr Agnieszka Skorupa, prof. U\u015a<\/span><\/p>\n \u00a0<\/em><\/span><\/p>\n \u201eUtar\u0142o si\u0119 powiedzenie, \u017ce pierwsza noc polarna to najlepszy sprawdzian tego, czy kto\u015b nadaje si\u0119, by tu mieszka\u0107. \u017be jak si\u0119 przetrwa bez \u015bwiat\u0142a dziennego, to si\u0119 przetrwa wszystko. Gadanie. Pierwsza noc polarna to jest w\u0142a\u015bnie do\u015bwiadczenie, na kt\u00f3re si\u0119 czeka po miesi\u0105cach m\u0119cz\u0105cego s\u0142o\u0144ca bezlito\u015bnie \u015bwiec\u0105cego przez okno ca\u0142\u0105 dob\u0119. [\u2026] Drugiej zimy nie pami\u0119tam. Podczas trzeciej wpad\u0142am w psychoz\u0119 i wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce co\u015b siedzi pod sufitem i si\u0119 gapi. Czwartej nawet nie zauwa\u017cy\u0142am. Noc polarna jest jak jeden d\u0142ugi sen, kt\u00f3ry wyparowuje zaraz po obudzeniu. [\u2026] Gdy si\u0119 ju\u017c cz\u0142owiek przyzwyczai do ciemno\u015bci, dziwnie si\u0119 robi na my\u015bl o powrocie \u015bwiat\u0142a. [\u2026] Ciemno jest na sw\u00f3j spos\u00f3b wygodne. \u2013 Boj\u0119 si\u0119, \u017ce \u015bwiat\u0142o wraca\u2026\u201d <\/em><\/span><\/p>\n \u00a0<\/em><\/span><\/p>\n Spr\u00f3buj wyobrazi\u0107 sobie miejsce, gdzie przez kilka miesi\u0119cy w roku s\u0142o\u0144ce ani razu nie wy\u0142ania si\u0119 zza horyzontu. Panuje mr\u00f3z i mrok, a jedyne punkty odniesienia to \u015bwiat\u0142o ksi\u0119\u017cyca i gwiazd. A teraz zmie\u0144 perspektyw\u0119 i wyobra\u017a sobie czas, w kt\u00f3rym s\u0142o\u0144ce kr\u0105\u017cy nad Twoj\u0105 g\u0142ow\u0105 przez dwadzie\u015bcia cztery godziny na dob\u0119, nie pozwalaj\u0105c organizmowi na naturalne wyciszenie. Jak si\u0119 czujesz? Czy trudno Ci przystosowa\u0107 si\u0119 do tych warunk\u00f3w? Ju\u017c same przytoczone fragmenty ksi\u0105\u017cki \u201eBia\u0142e. Zimna wyspa Spitsbergen\u201d<\/em> Ilony Wi\u015bniewskiej sk\u0142aniaj\u0105 do refleksji nad granicami ludzkiej wytrzyma\u0142o\u015bci oraz nad tym, jak silnie \u015brodowisko wp\u0142ywa na nasze emocje, percepcj\u0119 i relacje z innymi. W psychologii od dawna bada si\u0119 wp\u0142yw izolacji, deprywacji sensorycznej oraz zaburze\u0144 rytmu oko\u0142odobowego na kondycj\u0119 psychiczn\u0105. Natomiast Autorka ksi\u0105\u017cki trafnie wychwytuje, z perspektywy mieszkanki Spitsbergenu, jak skrajne warunki atmosferyczne staj\u0105 si\u0119 katalizatorem dla stan\u00f3w emocjonalnych. W Arktyce l\u0119k, euforia, melancholia czy apatia nie s\u0105 tylko wewn\u0119trznymi prze\u017cyciami, ale stanowi\u0105 odpowied\u017a na otaczaj\u0105c\u0105 biel. Ilona Wi\u015bniewska pokazuje, \u017ce w miejscu, gdzie natura dominuje nad cz\u0142owiekiem, relacje interpersonalne nabieraj\u0105 nowej dynamiki. Tutaj zale\u017cno\u015b\u0107 od drugiego cz\u0142owieka jest absolutna, a b\u0142\u0119dy w komunikacji czy konflikty mog\u0105 mie\u0107 tragiczne skutki.<\/span><\/p>\n <\/p>\n Ksi\u0105\u017cka nie jest jednak wy\u0142\u0105cznie zapisem psychologicznych obserwacji. To wielowarstwowa opowie\u015b\u0107 o miejscu, kt\u00f3re, cho\u0107 wydaje si\u0119 odleg\u0142e i surowe, skupia w sobie niezwykle ludzkie historie. Jedn\u0105 z nich jest dramatyczna relacja o Galinie, kt\u00f3ra po wyskoczeniu za burt\u0119 statku dop\u0142yn\u0119\u0142a do brzegu i kilka dni przele\u017ca\u0142a w ma\u0142ej chatce, gdzie smarowa\u0142a cia\u0142o olejem silnikowym, by ochroni\u0107 si\u0119 przed zimnem. Podobnie przejmuj\u0105ca jest opowie\u015b\u0107 o Svenskhuset (Szwedzkim Domu), w kt\u00f3rym w 1893 roku zmar\u0142o w tajemniczych okoliczno\u015bciach siedemnastu m\u0142odych Norweg\u00f3w, co pozostaje jedn\u0105 z najbardziej tragicznych historii archipelagu. Tytu\u0142owe \u201ebia\u0142e\u201d mo\u017cna odczytywa\u0107 wielowymiarowo. To nie tylko \u015bnieg i l\u00f3d, ale tak\u017ce pustka, cisza i \u015blady historii zapisane w opuszczonych osadach. Przyk\u0142adem jest Pyramiden, niegdy\u015b wizyt\u00f3wka ZSRR w Arktyce, dzi\u015b miejsce widmo, b\u0119d\u0105ce \u015bwiadkiem transformacji politycznej i gospodarczej region. Jednocze\u015bnie Spitsbergen pozostaje miejscem przyci\u0105gaj\u0105cym ludzi z ca\u0142ego \u015bwiata, tych, kt\u00f3rzy szukaj\u0105 azylu, ciszy, a czasem tak\u017ce w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Postaci takie jak Harald, \u017cyj\u0105cy w odosobnieniu i ceni\u0105cy samotno\u015b\u0107, pokazuj\u0105, \u017ce dla niekt\u00f3rych ekstremalne warunki nie s\u0105 przeszkod\u0105, lecz wyborem.<\/span><\/p>\n <\/p>\n Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy jest tak\u017ce w\u0105tek kulturowy, zwi\u0105zany z funkcjonowaniem spo\u0142eczno\u015bci na Spitsbergenie, b\u0119d\u0105cym cz\u0119\u015bci\u0105 Norwegii, kraju cz\u0119sto postrzeganego jako wz\u00f3r dba\u0142o\u015bci o relacj\u0119 cz\u0142owiek\u2013\u015brodowisko. Tym bardziej zaskakuj\u0105ce s\u0105 opisy praktyk, takich jak organizowanie polowa\u0144 na renifery dla dzieci. Zabite zwierz\u0119ta s\u0105 oprawiane przez rodzic\u00f3w na oczach dzieci w przedszkolu. Praktyka, kt\u00f3ra ma uczy\u0107 szacunku do natury, budzi du\u017co ambiwalentnych uczu\u0107 ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 brutalno\u015b\u0107. Historia Svalbardu pokazuje tak\u017ce, jak zmienia\u0142o si\u0119 podej\u015bcie cz\u0142owieka do przyrody. W przesz\u0142o\u015bci brak regulacji prawnych prowadzi\u0142 do masowego zabijania zwierz\u0105t, od wieloryb\u00f3w po nied\u017awiedzie polarne, niekt\u00f3re gatunki sprowadzaj\u0105c na skraj wygini\u0119cia. Dopiero z czasem (na nied\u017awiedzie polane polowano bez ogranicze\u0144 do 1973 roku!) pojawi\u0142a si\u0119 refleksja nad konieczno\u015bci\u0105 ochrony \u015brodowiska.<\/span><\/p>\n <\/p>\n \u201eBia\u0142e\u201d Ilony Wi\u015bniewskiej jest reporta\u017cem, ale tak\u017ce refleksj\u0105 psychologiczn\u0105 i filozoficzn\u0105. Ukazuje cz\u0142owieka w konfrontacji z natur\u0105, histori\u0105 i samym sob\u0105. To lektura, kt\u00f3ra nie tylko poszerza wiedz\u0119 o Arktyce, ale przede wszystkim zmusza do spojrzenia na cz\u0142owieka z nowej perspektywy, jako istot\u0119 nieustannie kszta\u0142towan\u0105 przez warunki, w kt\u00f3rych przysz\u0142o jej \u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n
![\"img\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/instytut\/ip\/wp-content\/uploads\/sites\/33\/Bez-kategorii\/Biale_Agnieszka_Skorupa-scaled.jpg\")
<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"