Autor:<\/strong> Olga Tokarczuk<\/span><\/p>\n Gatunek:<\/strong> powie\u015b\u0107<\/span><\/p>\n Zagadnienia psychologiczne:<\/strong> psychologia rozwoju cz\u0142owieka w ci\u0105gu \u017cycia (lifespan psychology), kryzysy rozwojowe, zadania rozwojowe, to\u017csamo\u015b\u0107 osobista<\/span><\/p>\n Kto poleca:<\/strong> dr Anna Ko\u0142odziej-Zaleska, prof. U\u015a<\/span><\/p>\n <\/p>\n Du\u017co m\u00f3wi si\u0119 ostatnio o najnowszej powie\u015bci naszej noblistki. Chcia\u0142abym Was w tym kontek\u015bcie zaprosi\u0107 w podr\u00f3\u017c do Prawieku, miejsca opisanego w jednej z jej najbardziej znanych, cho\u0107 znacznie wcze\u015bniejszych powie\u015bci Olgi Tokarczuk \u2013 \u201ePrawiek i inne czasy\u201d. By\u0107 mo\u017ce dobrze znacie t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, czytali\u015bcie j\u0105 wiele lat temu. Niekt\u00f3rzy z Was mogli zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z ni\u0105 w szkole \u015bredniej, jako z lektur\u0105. Lektury szkolne maj\u0105 jednak t\u0119 niefortunn\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, \u017ce kojarz\u0105 si\u0119 raczej z przymusem i obowi\u0105zkiem. A po \u201ePrawiek\u201d warto si\u0119gn\u0105\u0107 dla siebie \u2013 po raz pierwszy lub ponownie, odkrywaj\u0105c w nim co\u015b, czego wcze\u015bniej mogli\u015bmy nie dostrzec.<\/span><\/p>\n Mo\u017cna go bowiem przeczyta\u0107 niemal jednym tchem, p\u0142ynnie przechodz\u0105c przez kolejne \u201eczasy\u201d poszczeg\u00f3lnych bohater\u00f3w, albo czyta\u0107 powoli, zatrzymuj\u0105c si\u0119 przy pozornie prostych zdaniach, kt\u00f3re potrafi\u0105 kry\u0107 zaskakuj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119. To stosunkowo niewielka obj\u0119to\u015bciowo ksi\u0105\u017cka, ale nie b\u0119dzie przesad\u0105 stwierdzenie, \u017ce zawiera w sobie ca\u0142y \u015bwiat. Bogactwo jej tre\u015bci i mo\u017cliwych interpretacji wydaje si\u0119 przeogromne. Przyjrzyjmy si\u0119 jednak temu, co szczeg\u00f3lnie bliskie nam, psychologom \u2013 sposobowi, w jaki Tokarczuk ukazuje ludzkie \u017cycie, relacje rodzinne i przemiany zachodz\u0105ce w cz\u0142owieku w kolejnych etapach jego rozwoju.<\/span><\/p>\n Prawiek jest niewielk\u0105 miejscowo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra ma swoje granice, w\u0142asny porz\u0105dek i rytm wyznaczany przez przyrod\u0119, codzienne \u017cycie kolejnych pokole\u0144, ale tak\u017ce przez to, co tajemnicze i niepoj\u0119te dla cz\u0142owieka. Czterech stron \u015bwiata strzeg\u0105 tu anio\u0142owie, a to, co rzeczywiste, nieustannie przenika si\u0119 z tym, co nadprzyrodzone. Przekroczenie jego granic oznacza wej\u015bcie w inn\u0105, nieznan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Jest miejscem daj\u0105cym poczucie bezpiecze\u0144stwa, zakorzenienia i przynale\u017cno\u015bci, przestrzeni\u0105, w kt\u00f3rej ludzie dorastaj\u0105, zak\u0142adaj\u0105 rodziny, starzej\u0105 si\u0119 i umieraj\u0105. Nie jest jednak \u015bwiatem szczelnie zamkni\u0119tym. Docieraj\u0105 do niego wojny, przemoc i wielka historia, burz\u0105c poczucie stabilno\u015bci i zmuszaj\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w do mierzenia si\u0119 z wydarzeniami, na kt\u00f3re nie maj\u0105 wp\u0142ywu.<\/span><\/p>\n Prawiek przypomina swoiste laboratorium lifespan psychology. Obserwujemy jednak nie tylko pojedynczego bohatera, lecz ca\u0142e pokolenia, kt\u00f3rych losy splataj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105. Ju\u017c sama konstrukcja powie\u015bci, podzielonej na rozdzia\u0142y b\u0119d\u0105ce czyim\u015b \u201eczasem\u201d, zach\u0119ca do takiego spojrzenia. Mo\u017cemy doszuka\u0107 si\u0119 tu czasu dzieci\u0144stwa, dorastania, rodzicielstwa, dojrza\u0142o\u015bci i staro\u015bci, ale tak\u017ce czasu utraty, rozczarowania, poszukiwania sensu czy godzenia si\u0119 z przemijaniem. Ten sam czas historyczny dla ka\u017cdego z bohater\u00f3w oznacza co\u015b innego. Wojna mo\u017ce wtargn\u0105\u0107 w dzieci\u0144stwo, mi\u0142o\u015b\u0107 zmieni\u0107 bieg doros\u0142ego \u017cycia, a strata zachwia\u0107 wszystkim, co dot\u0105d wydawa\u0142o si\u0119 trwa\u0142e. \u015aledzimy rodz\u0105ce si\u0119 przyja\u017anie, mi\u0142o\u015bci i nami\u0119tno\u015bci, skomplikowane relacje mi\u0119dzy rodzicami a dzie\u0107mi, ma\u0142\u017ce\u0144skie wzloty i upadki, a tak\u017ce kolejne wybory i zadania, z kt\u00f3rymi mierz\u0105 si\u0119 bohaterowie na r\u00f3\u017cnych etapach \u017cycia. Wszystko to rozgrywa si\u0119 na tle wydarze\u0144 historycznych, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na ich losy, cho\u0107 cz\u0119sto pozostaj\u0105 poza ich kontrol\u0105, a niekiedy nawet poza ich rozumieniem. Tokarczuk pokazuje przy tym co\u015b szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cego: up\u0142yw czasu nie gwarantuje rozwoju rozumianego jako post\u0119p. Cz\u0142owiek mo\u017ce zdobywa\u0107 do\u015bwiadczenia, ale niekoniecznie stawa\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki nim dojrzalszy, szcz\u0119\u015bliwszy czy lepiej rozumiej\u0105cy siebie i \u015bwiat.<\/span><\/p>\n Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ca jest historia Misi, kt\u00f3rej losy mo\u017cemy \u015bledzi\u0107 na przestrzeni jej ca\u0142ego \u017cycia. Powie\u015b\u0107 z du\u017c\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 oddaje spos\u00f3b, w jaki ma\u0142e dziecko poznaje \u015bwiat i nadaje znaczenie temu, co je otacza. Wystarczy przypomnie\u0107 scen\u0119, w kt\u00f3rej Misia odkrywa magiczn\u0105 w jej odczuciu szuflad\u0119 w kuchni. Znajduje w niej fotografie, zepsuty termometr, \u015bwi\u0119te obrazki, karty do gry, zu\u017cyte baterie, bi\u017cuteri\u0119 i inne, na poz\u00f3r zupe\u0142nie zwyczajne przedmioty. Dla dziewczynki nie s\u0105 to jednak przypadkowe rzeczy. Ka\u017cda ma swoj\u0105 tajemnic\u0119, ka\u017cda otwiera mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania czego\u015b nowego. Nale\u017c\u0105 do \u015bwiata doros\u0142ych, kt\u00f3rego jeszcze nie potrafi do ko\u0144ca zrozumie\u0107, ale kt\u00f3ry budzi w niej zachwyt i nieposkromion\u0105 ciekawo\u015b\u0107. W tej niewielkiej szufladzie mie\u015bci si\u0119 dla Misi ca\u0142y \u015bwiat. Jest w tym co\u015b z dzieci\u0119cej wiary, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 kryje niezliczone tajemnice, a ka\u017cde nowe odkrycie mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 pocz\u0105tkiem czego\u015b wspania\u0142ego. P\u00f3\u017aniej obserwujemy Misi\u0119 jako doros\u0142\u0105 kobiet\u0119, \u017con\u0119 i matk\u0119, a wreszcie osob\u0119 coraz bardziej \u015bwiadom\u0105 przemijania. Zmienia si\u0119 jej miejsce w \u015bwiecie, ale tak\u017ce spos\u00f3b, w jaki ten \u015bwiat rozumie. To obraz rozwoju, w kt\u00f3rym obok nowych do\u015bwiadcze\u0144 i umiej\u0119tno\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 straty, rozczarowania i konieczno\u015b\u0107 godzenia si\u0119 z tym, na co nie mamy wp\u0142ywu.<\/span><\/p>\n Inne spojrzenie na doros\u0142o\u015b\u0107 przynosi historia dziedzica Popielskiego. To cz\u0142owiek zamo\u017cny, pozornie spe\u0142niony, kt\u00f3ry jednak coraz dotkliwiej odczuwa pustk\u0119 i brak sensu. Pr\u00f3buje odnale\u017a\u0107 go w kolejnych przedsi\u0119wzi\u0119ciach: pomna\u017caniu maj\u0105tku, hodowli karpi, sztuce, w nami\u0119tnym romansie z m\u0142od\u0105 malark\u0105. \u017badne z tych do\u015bwiadcze\u0144 nie daje mu jednak trwa\u0142ego zadowolenia. Jego historia pokazuje ten etap doros\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rym dotychczasowe osi\u0105gni\u0119cia i przyjemno\u015bci mog\u0105 przesta\u0107 wystarcza\u0107, a pytanie o sens w\u0142asnego \u017cycia staje si\u0119 coraz bardziej natarczywe. Kiedy Popielski otrzymuje tajemnicz\u0105 Gr\u0119, odnajduje w niej co\u015b, czego tak d\u0142ugo poszukiwa\u0142: obietnic\u0119 odkrycia regu\u0142 rz\u0105dz\u0105cych \u015bwiatem, dotarcia do ukrytego porz\u0105dku rzeczywisto\u015bci. Stopniowo jednak Gra poch\u0142ania go bez reszty. Popielski zamyka si\u0119 w bibliotece, oddala od rodziny, przestaje interesowa\u0107 si\u0119 maj\u0105tkiem, a nawet wojn\u0105 i wydarzeniami, kt\u00f3re bezpo\u015brednio zagra\u017caj\u0105 jego dotychczasowemu \u017cyciu. Poszukiwanie sensu staje si\u0119 wa\u017cniejsze od samego \u017cycia. Czy odnalaz\u0142 wreszcie to, czego szuka\u0142, czy przeciwnie \u2013 zagubi\u0142 si\u0119 w tych poszukiwaniach? Tokarczuk pozostawia t\u0119 kwesti\u0119 niejednoznaczn\u0105, tworz\u0105c poruszaj\u0105cy obraz doros\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rej rozw\u00f3j, poszukiwanie i utrata mog\u0105 by\u0107 ze sob\u0105 nierozerwalnie zwi\u0105zane.<\/span><\/p>\n Zachowanie Popielskiego sk\u0142ania r\u00f3wnie\u017c do zastanowienia si\u0119 nad granicami tego, co uznajemy za normalne. Dla niego samego Gra staje si\u0119 sposobem poznawania \u015bwiata, dla jego dzieci za\u015b mo\u017ce by\u0107 oznak\u0105 szale\u0144stwa. Podobne pytania nasuwaj\u0105 si\u0119 przy lekturze historii Izydora, brata Misi, kt\u00f3rego odmienno\u015b\u0107 od dzieci\u0144stwa wp\u0142ywa na jego miejsce w rodzinie i spos\u00f3b, w jaki postrzegaj\u0105 go inni. W obu przypadkach mo\u017cna dostrzec co\u015b, co przywodzi na my\u015bl znane z terapii systemowej poj\u0119cie pacjenta identyfikowanego \u2013 osoby, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej koncentruj\u0105 si\u0119 obawy i napi\u0119cia rodziny, a jej zachowanie staje si\u0119 przedmiotem szczeg\u00f3lnej uwagi i oceny.<\/span><\/p>\n Jeszcze inaczej w powie\u015bci przedstawione s\u0105 K\u0142oska i jej c\u00f3rka Ruta, \u017cyj\u0105ce na marginesie miejscowej spo\u0142eczno\u015bci, a zarazem mocno zwi\u0105zane z przyrod\u0105. Ich \u015bwiat jest pe\u0142en ro\u015blin, zwierz\u0105t, zapach\u00f3w i zjawisk, kt\u00f3rych inni mieszka\u0144cy Prawieku zdaj\u0105 si\u0119 nie umie\u0107 dostrzega\u0107. K\u0142oska i Ruta nie tyle podporz\u0105dkowuj\u0105 si\u0119 regu\u0142om otoczenia, ile \u017cyj\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnego porz\u0105dku, w kt\u00f3rym granica mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a natur\u0105 staje si\u0119 niemal niewidoczna. Ich szczeg\u00f3lna wra\u017cliwo\u015b\u0107, intuicja i odmienny spos\u00f3b poznawania \u015bwiata mog\u0105 budzi\u0107 nieufno\u015b\u0107, ale jednocze\u015bnie pozwalaj\u0105 dostrzec co\u015b, co umyka pozosta\u0142ym bohaterom. Gdzie zatem przebiega granica mi\u0119dzy normalno\u015bci\u0105 a odmienno\u015bci\u0105, przystosowaniem a wykluczeniem? I czy nie jest tak, \u017ce w\u0142a\u015bnie przekroczenie sztywnych spo\u0142ecznych regu\u0142 pozwala zobaczy\u0107 i zrozumie\u0107 wi\u0119cej?<\/span><\/p>\n Je\u015bli lubicie Gabriela Garc\u00ed\u0119 M\u00e1rqueza i jego \u201eSto lat samotno\u015bci\u201d, w \u201ePrawieku i innych czasach\u201d odnajdziecie podobn\u0105 wielopokoleniow\u0105 opowie\u015b\u0107, w kt\u00f3rej codzienno\u015b\u0107 przenika si\u0119 z magi\u0105, a losy pojedynczych ludzi splataj\u0105 si\u0119 z histori\u0105 ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci. Tyle \u017ce zamiast odleg\u0142ego Macondo mamy \u015bwiat znacznie nam bli\u017cszy: polsk\u0105 miejscowo\u015b\u0107, lasy, ogrody, rodzinne domy, przedmioty przekazywane z pokolenia na pokolenie, znajom\u0105 religijno\u015b\u0107 i do\u015bwiadczenia historyczne. A w\u015br\u00f3d tego wszystkiego ludzie, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 \u017cy\u0107, kocha\u0107, wychowywa\u0107 dzieci, szuka\u0107 szcz\u0119\u015bcia i zachowa\u0107 poczucie bezpiecze\u0144stwa. Realizm magiczny Tokarczuk wyrasta z rzeczywisto\u015bci swojskiej, rozpoznawalnej, a jednocze\u015bnie pe\u0142nej tajemnic, do ko\u0144ca niepoj\u0119tej. I by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Prawiek, cho\u0107 fikcyjny i tak mocno osadzony w polskiej historii poprzedniego wieku, wydaje si\u0119 dziwnie znajomy, a opowie\u015b\u0107 o nim \u2013 uniwersalna.<\/span><\/p>\n Mo\u017ce wi\u0119c warto wybra\u0107 si\u0119 do Prawieku \u2013 po raz pierwszy albo powr\u00f3ci\u0107 do niego po latach. Mo\u017cna przemierza\u0107 go, przewracaj\u0105c kolejne strony ksi\u0105\u017cki, albo da\u0107 si\u0119 poprowadzi\u0107 g\u0142osowi Mai Ostaszewskiej, kt\u00f3rej znakomita interpretacja w audiobooku tak dobrze wsp\u00f3\u0142gra z atmosfer\u0105 tej opowie\u015bci.<\/span> \r\n
![\"img\"](\"https:\/\/us.edu.pl\/instytut\/ip\/wp-content\/uploads\/sites\/33\/Bez-kategorii\/Prawiek_zdjecie_Psychologiczny-Dom-Kultury-1.jpg\")
<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"