{"id":63463,"date":"2026-09-14T12:22:47","date_gmt":"2026-09-14T10:22:47","guid":{"rendered":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/?page_id=63463"},"modified":"2026-09-14T12:23:47","modified_gmt":"2026-09-14T10:23:47","slug":"kiedy-umysl-probuje-naprawic-smutek-pulapki-nastroju-i-naukowe-podstawy-uwaznosci","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wsparcie-i-fundusze\/pomoc-psychologiczna\/baza-wiedzy\/kiedy-umysl-probuje-naprawic-smutek-pulapki-nastroju-i-naukowe-podstawy-uwaznosci\/","title":{"rendered":"Kiedy umys\u0142 pr\u00f3buje \u201enaprawi\u0107\u201d smutek. Pu\u0142apki nastroju i naukowe podstawy uwa\u017cno\u015bci"},"content":{"rendered":"<p>[vc_row el_class=&#8221;container&#8221;][vc_column width=&#8221;5\/6&#8243;]\r\n                <div class=\"text-modules\">\r\n                    <div class=\"container\">\r\n                        <h3 class=\"page-title text__title\">Kiedy umys\u0142 pr\u00f3buje \u201enaprawi\u0107\u201d smutek. Pu\u0142apki nastroju i naukowe podstawy uwa\u017cno\u015bci<\/h3>\r\n                        <div class=\"text-modules__content\"><p><span style=\"font-size: 8pt;\"><em>Tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy oparty na koncepcjach MBCT autorstwa Williamsa, Teasdale&#8217;a, Segala i Kabat-Zinna.<\/em><\/span><\/p>\n<p>Wsp\u00f3\u0142czesna rzeczywisto\u015b\u0107 os\u00f3b pracuj\u0105cych lub studiuj\u0105cych charakteryzuje si\u0119 nieustannym balansowaniem na kraw\u0119dzi wielu \u015bwiat\u00f3w. Na co dzie\u0144 \u017cyjemy w ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciu rozpi\u0119tym mi\u0119dzy obowi\u0105zkami zawodowymi, edukacj\u0105, zobowi\u0105zaniami rodzinnymi, \u017cyciem towarzyskim a d\u0105\u017ceniem do realizacji swoich pasji. Wszystko to pr\u00f3bujemy dopasowa\u0107 do naszego indywidualnego, cz\u0119sto bardzo wymagaj\u0105cego stylu \u017cycia. Przez lata treningu i edukacji stajemy si\u0119 ekspertami w rozwi\u0105zywaniu skomplikowanych zagadnie\u0144 zewn\u0119trznych. Co jednak dzieje si\u0119 w momencie, gdy wkrada si\u0119 chroniczne zm\u0119czenie, kontrol\u0119 zaczyna przejmowa\u0107 stres, poranne wstanie z \u0142\u00f3\u017cka staje si\u0119 wyzwaniem, a wieczorami pojawiaj\u0105 si\u0119 trudne do opanowania czarne my\u015bli i bolesne wspomnienia?<\/p>\n<h3><strong>Program naprawczy, czyli jak m\u00f3zg wpada w pu\u0142apk\u0119<\/strong><\/h3>\n<p>Kiedy pojawia si\u0119 l\u0119k, wyczerpanie lub po prostu g\u0142\u0119boki smutek, nasz m\u00f3zg \u2013 wyszkolony w radzeniu sobie z problemami \u2013 dzia\u0142a wed\u0142ug znanego sobie programu naprawczego. Zakasuje r\u0119kawy i przyst\u0119puje do dzia\u0142ania. Rozpoczyna si\u0119 analiza: dlaczego czujemy si\u0119 \u017ale, jakie b\u0142\u0119dy pope\u0142nili\u015bmy i jaka strategia pozwoli nam najszybciej powr\u00f3ci\u0107 do emocjonalnej \u201enormy\u201d.<\/p>\n<p>Paradoksalnie to w\u0142a\u015bnie ta logiczna i z pozoru racjonalna pr\u00f3ba \u201enaprawienia\u201d samopoczucia staje si\u0119 pocz\u0105tkiem r\u00f3wni pochy\u0142ej. Mo\u017ce ona prowadzi\u0107 do chronicznego zm\u0119czenia, a w skrajnych przypadkach \u2013 do klinicznej depresji lub dystymii (uporczywej, d\u0142ugotrwa\u0142ej formy obni\u017conego nastroju o \u0142agodniejszym, lecz niezwykle m\u0119cz\u0105cym przebiegu). Depresja charakteryzuje si\u0119 wysok\u0105 tendencj\u0105 do nawrot\u00f3w, co jest szczeg\u00f3lnie widoczne u os\u00f3b, u kt\u00f3rych pierwszy epizod wyst\u0105pi\u0142 przed 20. rokiem \u017cycia (Keller i in., 1983). Statystyki pokazuj\u0105, \u017ce nie jest to problem marginalny: szacuje si\u0119, \u017ce epizod du\u017cej depresji dotknie w ci\u0105gu \u017cycia oko\u0142o 12% m\u0119\u017cczyzn i a\u017c 20% kobiet (Weissman i Olfson, 1995). Pocz\u0105tek choroby najcz\u0119\u015bciej przypada na wiek mi\u0119dzy 20. a 30. rokiem \u017cycia, a w dowolnym momencie z powa\u017cnymi zaburzeniami depresyjnymi zmaga si\u0119 oko\u0142o 5% globalnej populacji (Kessler i in., 2003).<\/p>\n<p>Depresja bywa okre\u015blana mianem \u201echoroby duszy\u201d \u2013 nie manifestuje si\u0119 bowiem tak jednoznacznie jak gor\u0105czka czy wysypka, co sprawia, \u017ce otoczenie mo\u017ce jej bardzo d\u0142ugo nie dostrzega\u0107. Trudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce przewlek\u0142y smutek kolegi z pracy to nie tylko gorszy moment, a chroniczne zm\u0119czenie prze\u0142o\u017conej nie wynika z intensywnego \u017cycia towarzyskiego. Osoby dotkni\u0119te depresj\u0105 staj\u0105 si\u0119 wi\u0119\u017aniami swoich bolesnych, powtarzaj\u0105cych si\u0119 my\u015bli. Ich emocje staj\u0105 si\u0119 ci\u0119\u017carem, na kt\u00f3rym koncentruj\u0105 ca\u0142\u0105 uwag\u0119; uporczywie i za wszelk\u0105 cen\u0119 pragn\u0105 odzyska\u0107 szcz\u0119\u015bcie, lecz nie maj\u0105 narz\u0119dzi, by to osi\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n<h3><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a naszych nastroj\u00f3w<\/strong><\/h3>\n<p>Sk\u0105d si\u0119 bierze podatno\u015b\u0107 na stany depresyjne? Odpowiedzi dostarcza literatura psychoterapeutyczna, m.in. ksi\u0105\u017cka <em>\u015awiadom\u0105 drog\u0105 przez depresj\u0119<\/em>.<em> Wolno\u015b\u0107 od chronicznego cierpienia <\/em>Marka Williamsa, Johna Teasdale&#8217;a, Zindela Segala oraz Jona Kabat-Zinna. Autorzy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do teorii Aarona Becka, tw\u00f3rcy terapii poznawczej, kt\u00f3ry wykaza\u0142, \u017ce nastr\u00f3j nie jest bezpo\u015bredni\u0105 konsekwencj\u0105 obiektywnych wydarze\u0144, lecz zale\u017cy od naszych przekona\u0144 i sposobu ich interpretacji. W ludzkim m\u00f3zgu istnieje silne, automatyczne sprz\u0119\u017cenie mi\u0119dzy nastrojem a procesami my\u015blowymi \u2013 nawet przelotna, ledwo uchwytna chwila smutku potrafi uruchomi\u0107 lawin\u0119 depresyjnych skojarze\u0144 i my\u015bli.<\/p>\n<p>Mechanizm ten doskonale wyja\u015bnia model <strong>A-B-C <\/strong>opracowany przez psychologa Alberta Ellisa. Narz\u0119dzie to ilustruje sekwencj\u0119 powstawania reakcji emocjonalnych:<\/p>\n<p><strong>A (<em>Activating Event<\/em><\/strong>) \u2013 Zdarzenie aktywuj\u0105ce (obiektywny fakt, np. szef przechodzi obok Ciebie na korytarzu i nie odpowiada na Twoje \u201edzie\u0144 dobry\u201d).<\/p>\n<p><strong>B (<em>B<\/em><em>eliefs<\/em><\/strong>) \u2013 Przekonania i my\u015bli na temat tego zdarzenia (np. \u201eNa pewno jest ze mnie niezadowolony, pope\u0142ni\u0142em(-am) b\u0142\u0105d, zaraz strac\u0119 prac\u0119\u201d).<\/p>\n<p><strong>C (<em>Consequences<\/em><\/strong>) \u2013 Konsekwencje emocjonalne oraz behawioralne (np. narastaj\u0105cy l\u0119k, fizyczny \u015bcisk w \u017co\u0142\u0105dku, unikanie kontaktu wzrokowego z szefem przez reszt\u0119 dnia).<\/p>\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas \u017cyje w przekonaniu, \u017ce to zdarzenie (<strong>A<\/strong>) bezpo\u015brednio wywo\u0142uje konsekwencje (<strong>C<\/strong>). Model Ellisa dowodzi jednak, \u017ce kluczowy dla naszych emocji jest punkt (<strong>B<\/strong>) \u2013 to nasze my\u015bli i interpretacje decyduj\u0105 o tym, jak si\u0119 czujemy.<\/p>\n<p>Na pe\u0142ny obraz depresji i dystymii sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 cztery wzajemnie oddzia\u0142uj\u0105ce na siebie filary:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Uczucia: <\/strong>smutek, l\u0119k, chroniczne zniech\u0119cenie czy rozdra\u017cnienie.<\/li>\n<li><strong>My\u015bli: <\/strong>automatyczne, negatywne przekonania (\u201eJestem bezwarto\u015bciowy(-a)\u201d, \u201eNigdy sobie nie poradz\u0119\u201d, \u201eNigdy mi si\u0119 nie uda\u201d).<\/li>\n<li><strong>Doznania cielesne: <\/strong>zaburzenia snu, zmiany apetytu, permanentne zm\u0119czenie fizyczne.<\/li>\n<li><strong>Zachowania: <\/strong>wycofywanie si\u0119 z relacji spo\u0142ecznych, rezygnacja z aktywno\u015bci, kt\u00f3re dotychczas sprawia\u0142y nam przyjemno\u015b\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n<h3><strong>Lej wyczerpania: kiedy pozorna logika prowadzi na dno<\/strong><\/h3>\n<p>Zrozumienie mechanizmu zapadania si\u0119 w kryzys u\u0142atwia koncepcja <strong>\u201eleja wyczerpania\u201d <\/strong>sformu\u0142owana przez szwedzk\u0105 profesor Marie \u00c5sberg. W warunkach d\u0142ugotrwa\u0142ego stresu nasze zasoby ulegaj\u0105 uszczupleniu. W\u00f3wczas podejmujemy decyzj\u0119, kt\u00f3ra z analitycznego punktu widzenia wydaje si\u0119 niezwykle logiczna: zaczynamy eliminowa\u0107 z planu dnia zaj\u0119cia, kt\u00f3re uznajemy za \u201eopcjonalne\u201d lub \u201ezb\u0119dne\u201d, aby zachowa\u0107 si\u0142y na obowi\u0105zki \u201eniezb\u0119dne\u201d (takie jak praca czy studia).<\/p>\n<p>W pierwszej kolejno\u015bci rezygnujemy wi\u0119c z aktywno\u015bci regeneracyjnych: spotka\u0144 z przyjaci\u00f3\u0142mi, spacer\u00f3w, uprawiania sportu, czytania dla przyjemno\u015bci czy czasu na bezczynny odpoczynek. Cho\u0107 wydaje si\u0119 to rozs\u0105dn\u0105 strategi\u0105 oszcz\u0119dzania energii, w rzeczywisto\u015bci odcinamy si\u0119 od jedynych \u017ar\u00f3de\u0142, kt\u00f3re s\u0105 w stanie nas realnie odbudowa\u0107. Nasze zasoby ulegaj\u0105 zw\u0119\u017ceniu, a my przesuwamy si\u0119 w d\u00f3\u0142 leja wyczerpania, na kt\u00f3rego dnie panuj\u0105 apatia, poczucie bezsilno\u015bci oraz poczucie winy wynikaj\u0105ce z faktu, \u017ce mimo wysi\u0142ku stajemy si\u0119 coraz mniej efektywni.<\/p>\n<p><img class=\"alignnone size-full wp-image-63464\" src=\"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-content\/uploads\/sites\/3\/2026\/09\/Schemat-leja-wyczerpania-obrazujacy-proces-stopniowej-rezygnacji-z-aktywnosci-dajacych-sile-na-rzecz-wylacznie-obowiazkow-co-prowadzi-do-utraty-energii-i-apatii.jpg\" alt=\"Schemat leja\" width=\"271\" height=\"187\" \/><\/p>\n<p><em>Rys.<\/em> <em>1<\/em><em>: Schemat leja wyczerpania obrazuj\u0105cy proces stopniowej rezygnacji z aktywno\u015bci daj\u0105cych si\u0142\u0119 na rzecz wy\u0142\u0105cznie obowi\u0105zk\u00f3w, co prowadzi do utraty energii i apatii (adaptacja na podstawie \u00c5sberg, b.d.; por. Williams i in., 2016, s. 48).<\/em><\/p>\n<h3><strong>Pu\u0142apka trybu dzia\u0142ania<\/strong><\/h3>\n<p>Dlaczego wyj\u015bcie z tej spirali jest tak trudne? Tw\u00f3rcy terapii poznawczej opartej na uwa\u017cno\u015bci (MBCT) \u2013 Williams, Teasdale oraz Segal \u2013 wskazuj\u0105 na ewolucyjn\u0105 budow\u0119 m\u00f3zgu. Przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu funkcjonujemy w tzw. <strong>trybie dzia\u0142ania <\/strong>(<em>doing mode<\/em>). Jego g\u0142\u00f3wnym zadaniem jest ci\u0105g\u0142a analiza rozbie\u017cno\u015bci: umys\u0142 ocenia stan obecny, okre\u015bla po\u017c\u0105dany cel, a nast\u0119pnie projektuje sekwencj\u0119 dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu likwidacj\u0119 r\u00f3\u017cnicy.<\/p>\n<p>To genialne narz\u0119dzie ewolucyjne, kt\u00f3re pozwala nam wznosi\u0107 mosty, planowa\u0107 skomplikowane eksperymenty naukowe czy naprawia\u0107 uszkodzone maszyny. Problem pojawia si\u0119 jednak wtedy, gdy ten sam schemat pr\u00f3bujemy zastosowa\u0107 do swoich emocji.<\/p>\n<p>Gdy pojawia si\u0119 smutek lub l\u0119k, tryb dzia\u0142ania natychmiast wykrywa rozbie\u017cno\u015b\u0107: \u201eczuj\u0119 si\u0119 \u017ale\u201d (stan obecny), ale \u201echc\u0119 czu\u0107 si\u0119 dobrze\u201d (stan po\u017c\u0105dany). Emocje traktowane s\u0105 jak usterka, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy zdiagnozowa\u0107 i usun\u0105\u0107. Pr\u00f3ba logicznego rozwi\u0105zania problemu emocjonalnego uruchamia jednak proces <strong>ruminacji<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 potocznie kojarzymy z <em>overthinking <\/em>\u2013 ja\u0142owego, bolesnego i powtarzalnego analizowania tych samych pyta\u0144: \u201eDlaczego znowu to czuj\u0119?\u201d, \u201eGdzie pope\u0142ni\u0142em b\u0142\u0105d?\u201d, \u201eCo jest ze mn\u0105 nie tak?\u201d. Cho\u0107 ruminacja daje nam z\u0142udne poczucie, \u017ce aktywnie pracujemy nad rozwi\u0105zaniem problemu, w rzeczywisto\u015bci stanowi pokarm dla stan\u00f3w depresyjnych (Nolen-Hoeksema, 2002). Nasz wewn\u0119trzny analityk szuka b\u0142\u0119du w systemie tak uporczywie, a\u017c w ko\u0144cu dochodzi do wniosku, \u017ce to my sami jeste\u015bmy tym b\u0142\u0119dem.<\/p>\n<h3><strong>Cia\u0142o jako nadawca sygna\u0142\u00f3w o zagro\u017ceniu<\/strong><\/h3>\n<p>Te destrukcyjne procesy my\u015blowe g\u0142\u0119boko wp\u0142ywaj\u0105 na organizm. Depresja to g\u0119sta sie\u0107 sprz\u0119\u017ce\u0144 zwrotnych, w kt\u00f3rej cia\u0142o odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119. Nasza postawa i stan fizyczny nie s\u0105 jedynie biernym odzwierciedleniem nastroju \u2013 mog\u0105 go bezpo\u015brednio generowa\u0107.<\/p>\n<p>Kiedy do\u015bwiadczamy stresu i przeci\u0105\u017cenia, nasze cia\u0142o automatycznie si\u0119 napina. Chronicznie zaci\u015bni\u0119ta szcz\u0119ka, uniesione ramiona czy sp\u0142ycony oddech wysy\u0142aj\u0105 do m\u00f3zgu jednoznaczny komunikat: \u201ejeste\u015bmy w stanie zagro\u017cenia\u201d. Umys\u0142 pr\u00f3buje racjonalnie zinterpretowa\u0107 te fizyczne sygna\u0142y alarmowe \u2013 zaczyna generowa\u0107 adekwatne, pesymistyczne i pe\u0142ne l\u0119ku my\u015bli, a potem w nich trwa. One za\u015b wp\u0142ywaj\u0105 na nasze cia\u0142o, co daje efekt sprz\u0119\u017cenia zwrotnego.<\/p>\n<h3><strong>Wy\u0142\u0105czenie autopilota: tryb bycia<\/strong><\/h3>\n<p>Jak mo\u017cemy przerwa\u0107 to b\u0142\u0119dne ko\u0142o, skoro logiczne i analityczne my\u015blenie w konfrontacji z emocjami jedynie pogarsza sytuacj\u0119? Rozwi\u0105zaniem weryfikowanym naukowo od ponad 20 lat jest przej\u015bcie z trybu dzia\u0142ania w <strong>tryb bycia <\/strong>(<em>being mode<\/em>) poprzez praktyk\u0119 <strong>uwa\u017cno\u015bci <\/strong>(<em>mindfulness<\/em>). Badania kliniczne dowodz\u0105, \u017ce program MBCT (terapii poznawczej opartej na uwa\u017cno\u015bci) potrafi zredukowa\u0107 ryzyko nawrotu u pacjent\u00f3w po trzech lub wi\u0119cej epizodach depresji a\u017c o 50% i osi\u0105ga skuteczno\u015b\u0107 por\u00f3wnywaln\u0105 z klasyczn\u0105 farmakoterapi\u0105 (Teasdale i in., 2000).<\/p>\n<p>Uwa\u017cno\u015b\u0107 nie ma nic wsp\u00f3lnego z ezoteryk\u0105, wymuszonym pozytywnym my\u015bleniem czy pr\u00f3b\u0105 st\u0142umienia trudnych emocji. To <strong>intencjonalne, systematyczne i pozbawione oceniania kierowanie uwagi na chwil\u0119 obecn\u0105<\/strong>. Uwa\u017cno\u015b\u0107 pozwala nam przyswoi\u0107 kluczow\u0105, cho\u0107 g\u0142\u0119boko nieintuicyjn\u0105 prawd\u0119: <strong>nasze my\u015bli nie s\u0105 faktami<\/strong>. S\u0105 jedynie przej\u015bciowymi zdarzeniami mentalnymi, jak chmury, kt\u00f3re przesuwaj\u0105 si\u0119 po niebie \u2013 pojawiaj\u0105 si\u0119 i znikaj\u0105. Nie mamy obowi\u0105zku wierzy\u0107 we wszystko, co generuje nasz m\u00f3zg. Trudne stany emocjonalne i bolesne my\u015bli mo\u017cna przyj\u0105\u0107 z \u017cyczliw\u0105 ciekawo\u015bci\u0105 \u2013 pozwoli\u0107 im by\u0107, wiedz\u0105c, \u017ce z czasem naturalnie przemin\u0105, a walka z nimi i ich analizowanie dzia\u0142aj\u0105 jak toksyna.<\/p>\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas sp\u0119dza \u017cycie na tzw. autopilocie \u2013 w odci\u0119ciu od bie\u017c\u0105cego do\u015bwiadczenia zmys\u0142owego. Dobitnie ilustruj\u0105 to eksperymenty nad tzw. \u015blepot\u0105 na zmiany \u2013 wykazano w nich, \u017ce ponad 50% os\u00f3b rozmawiaj\u0105cych na ulicy z nieznajomym zupe\u0142nie nie zauwa\u017ca, \u017ce w trakcie spotkania (pod os\u0142on\u0105 przenoszonej przeszkody) ich rozm\u00f3wca zostaje podmieniony na kogo\u015b innego (Simons i Levin, 1998). Funkcjonowanie w permanentnym rozpami\u0119tywaniu przesz\u0142o\u015bci lub planowaniu przysz\u0142o\u015bci odcina nas od rzeczywisto\u015bci, tworz\u0105c idealne warunki dla rozwoju stan\u00f3w l\u0119kowych i depresyjnych.<\/p>\n<h3><strong>Praktyczne narz\u0119dzia MBCT<\/strong><\/h3>\n<p>Aby przywr\u00f3ci\u0107 kontakt z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 i wyrwa\u0107 si\u0119 z p\u0119tli ruminacji, program MBCT proponuje proste, zmys\u0142owe \u0107wiczenia treningowe:<\/p>\n<p><strong>Test rodzynki: <\/strong>\u0107wiczenie polegaj\u0105ce na zbadaniu i zjedzeniu pojedynczej rodzynki przy pe\u0142nym zaanga\u017cowaniu wszystkich zmys\u0142\u00f3w (wzroku, dotyku, w\u0119chu, smaku, a nawet s\u0142uchu), tak jakby\u015bmy stykali si\u0119 z tym obiektem po raz pierwszy. To bezpo\u015brednie, sensoryczne do\u015bwiadczenie pozwala natychmiast przerwa\u0107 ja\u0142owe procesy my\u015blowe (zob. Williams i in., 2009, s. 80\u201381).<\/p>\n<p><strong>Trzyminutowa przestrze\u0144 na oddech: <\/strong>uniwersalna psychologiczna pomoc, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna zastosowa\u0107 w dowolnym miejscu i czasie (zob. Williams i in., 2009, s. 237\u2013241). Sk\u0142ada si\u0119 z trzech sekwencyjnych krok\u00f3w:<\/p>\n<ol>\n<li><strong> Rozpoznanie: <\/strong>zauwa\u017cenie i nazwanie tego, co si\u0119 we mnie dzieje w tym konkretnym momencie (Jakie my\u015bli mi towarzysz\u0105? Co czuj\u0119? Jakie doznania p\u0142yn\u0105 z cia\u0142a?), bez podejmowania jakichkolwiek pr\u00f3b ich zmiany czy oceny.<\/li>\n<li><strong> Skupienie: <\/strong>pe\u0142na koncentracja na fizycznych doznaniach oddechowych, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 stabilnej kotwicy w tera\u017aniejszo\u015bci.<\/li>\n<li><strong> Rozszerzenie: <\/strong>Ponowne, \u0142agodne rozszerzenie \u015bwiadomo\u015bci na ca\u0142e cia\u0142o i otaczaj\u0105c\u0105 przestrze\u0144, co pozwala powr\u00f3ci\u0107 do codziennych zada\u0144 z poczuciem wi\u0119kszego dystansu i ze spokojem.<\/li>\n<\/ol>\n<h3><strong>Metafora m\u0119tnej wody<\/strong><\/h3>\n<p>Zasad\u0119 dzia\u0142ania uwa\u017cno\u015bci w stanach kryzysowych doskonale obrazuje metafora szklanki z m\u0119tn\u0105 wod\u0105. Umys\u0142 w stanie stresu i obni\u017conego nastroju przypomina wod\u0119 wzburzon\u0105, pe\u0142n\u0105 wiruj\u0105cego osadu. Naszym naturalnym, wyuczonym odruchem w trybie dzia\u0142ania jest pr\u00f3ba szybkiej naprawy tej sytuacji poprzez energiczne mieszanie w szklance \u2013 czyli intensywne my\u015blenie, poszukiwanie przyczyn i walk\u0119 z emocjami. Skutek jest odwrotny do zamierzonego: woda staje si\u0119 jeszcze bardziej m\u0119tna (zob. Williams i in., 2009, s. 107).<\/p>\n<p>Uwa\u017cno\u015b\u0107 proponuje odmienny krok: odstawienie szklanki i pozwolenie jej na spokojne stanie. Kiedy wycofamy si\u0119 z aktywnej walki i z \u017cyczliw\u0105 akceptacj\u0105 pozwolimy naszym stanom po prostu by\u0107, osad w naturalny spos\u00f3b opadnie na dno, a woda odzyska naturaln\u0105 klarowno\u015b\u0107 i czysto\u015b\u0107.<\/p>\n<p><strong>Uwa\u017cno\u015b\u0107<\/strong><strong> w<\/strong> <strong>codz<\/strong><strong>i<\/strong><strong>ennej<\/strong><strong> praktyce: wskaz\u00f3wki i \u0107wiczenia<\/strong><\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cka <em>\u015awiadom\u0105 drog\u0105 przez depresj\u0119. Wolno\u015b\u0107 od chronicznego cierpienia <\/em>jest nie tylko teoretycznym wyk\u0142adem na temat mechanizm\u00f3w obni\u017conego nastroju, lecz przede wszystkim praktycznym, o\u015bmiotygodniowym programem terapii poznawczej opartej na uwa\u017cno\u015bci (MBCT) (Williams i in., 2009, s. 20, 300). Autorzy oferuj\u0105 zestaw \u0107wicze\u0144 formalnych, takich jak przegl\u0105d cia\u0142a (<em>body scan<\/em>), medytacja siedz\u0105ca czy uwa\u017cne ruchy i rozci\u0105ganie oparte na jodze (Williams i in., 2009, s. 125, 140, 173). Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 tu r\u00f3wnie\u017c praktyki nieformalne, kt\u00f3re maj\u0105 na celu zintegrowanie uwa\u017cno\u015bci z rutynowymi czynno\u015bciami dnia codziennego (Williams i in., 2009, s. 237, 298).<\/p>\n<p>Kluczowym elementem programu jest rozwijanie \u015bwiadomo\u015bci zar\u00f3wno przyjemnych, jak i trudnych aspekt\u00f3w naszego do\u015bwiadczania. W tym celu autorzy proponuj\u0105 prowadzenie specjalnych rejestr\u00f3w (Williams i in., 2009, s. 181). S\u0105 to <strong>Kalendarz Zdarze\u0144 Przyjemnych <\/strong>oraz <strong>Kalendarz Zdarze\u0144 Nieprzyjemnych<\/strong>. \u0106wiczenia te polegaj\u0105 na codziennym zapisywaniu konkretnych zdarze\u0144 oraz towarzysz\u0105cych im my\u015bli, uczu\u0107 i dozna\u0144 fizycznych p\u0142yn\u0105cych z cia\u0142a w momencie ich trwania. Obydwa narz\u0119dzia \u2013 a w szczeg\u00f3lno\u015bci Kalendarz Zdarze\u0144 Nieprzyjemnych \u2013 pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 barometru, kt\u00f3ry uczy nas wczesnego rozpoznawania automatycznych wzorc\u00f3w unikania oraz ruminacji w obliczu trudnych emocji i stresuj\u0105cych sytuacji, co pozwala na \u015bwiadome wybieranie m\u0105drzejszych sposob\u00f3w reagowania.<\/p>\n<p>Aby pom\u00f3c w zintegrowaniu uwa\u017cno\u015bci z codziennym \u017cyciem, uczestnicy kurs\u00f3w MBCT otrzymuj\u0105 praktyczny zestaw wskaz\u00f3wek, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 wyj\u015bcie z trybu autopilota (Williams i in., 2009, s. 288):<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Uwa\u017cny pocz\u0105tek dnia: <\/strong>Zaraz po przebudzeniu, jeszcze zanim wstaniesz z \u0142\u00f3\u017cka, skieruj uwag\u0119 na oddech i prze\u015bled\u017a przynajmniej pi\u0119\u0107 wdech\u00f3w i wydech\u00f3w \u2013 pozw\u00f3l, aby \u201eoddycha\u0142o si\u0119\u201d samo.<\/li>\n<li><strong>Uwa\u017cne przej\u015bcia i postawa: <\/strong>B\u0105d\u017a \u015bwiadomy(-a) swojego cia\u0142a przy ka\u017cdej zmianie pozycji (z le\u017c\u0105cej na siedz\u0105c\u0105, ze stoj\u0105cej do chodzenia). Zwracaj uwag\u0119 na ka\u017cdy moment przej\u015bcia.<\/li>\n<li><strong>D\u017awi\u0119ki jako przypomnienia: <\/strong>Wykorzystaj codzienne d\u017awi\u0119ki (dzwonek telefonu, \u015bpiew ptaka, klakson, trzask zamykanych drzwi) jako naturalne sygna\u0142y powrotu do chwili obecnej \u2013 s\u0142uchaj ich z pe\u0142n\u0105 obecno\u015bci\u0105.<\/li>\n<li><strong>Kr\u00f3tkie chwile z oddechem: <\/strong>W r\u00f3\u017cnych momentach dnia znajd\u017a chwil\u0119, aby skupi\u0107 uwag\u0119 na oddechu przynajmniej przez pi\u0119\u0107 minut.<\/li>\n<li><strong>\u015awiadome posi\u0142ki: <\/strong>Przed jedzeniem lub piciem daj sobie minut\u0119 na oddech, a nast\u0119pnie obejmij pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 widok, zapach, smak oraz czynno\u015b\u0107 prze\u017cuwania i po\u0142ykania (Williams i in., 2009, s. 288).<\/li>\n<li><strong>\u015awiadomy ch\u00f3d i po\u015bpiech: <\/strong>Gdy idziesz lub stoisz, u\u015bwiadom sobie kontakt st\u00f3p z ziemi\u0105 i postaw\u0119 cia\u0142a. Nawet gdy si\u0119 spieszysz, b\u0105d\u017a obecny(-a) w tym po\u015bpiechu i nie dok\u0142adaj sobie w my\u015blach pesymistycznych scenariuszy.<\/li>\n<li><strong>Uwa\u017cna komunikacja: <\/strong>S\u0142uchaj bez natychmiastowego oceniania, zgadzania si\u0119 lub planowania odpowiedzi. M\u00f3w prawd\u0119, nie wyolbrzymiaj ani nie umniejszaj. Dbaj o to, by s\u0142owa by\u0142y warte wi\u0119cej ni\u017c cisza.<\/li>\n<li><strong>Wykorzystanie czasu oczekiwania: <\/strong>Stoj\u0105c w kolejce, skup si\u0119 na postawie cia\u0142a i oddechu (wykonaj pi\u0119\u0107 pe\u0142nych oddech\u00f3w) oraz zaobserwuj z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 ewentualne zniecierpliwienie.<\/li>\n<li><strong>Uwalnianie napi\u0119\u0107 w ciele: <\/strong>Regularnie skanuj cia\u0142o w poszukiwaniu ucisku i stresu (np. w karku, barkach, \u017co\u0142\u0105dku, \u017cuchwie) i kieruj tam oddech, wypuszczaj\u0105c zb\u0119dne napi\u0119cie wraz z wydechem.<\/li>\n<li><strong>Wieczorne wyciszenie: <\/strong>Przed za\u015bni\u0119ciem po\u015bwi\u0119\u0107 kilka minut na \u015bwiadome prze\u015bledzenie przynajmniej pi\u0119ciu pe\u0142nych oddech\u00f3w (Williams i in., 2009, s. 289).<\/li>\n<\/ul>\n<h3><strong>Podsumowanie<\/strong><\/h3>\n<p>Depresja oraz przewlek\u0142y stres to trudne wyzwania, kt\u00f3re bardzo cz\u0119sto wymagaj\u0105 profesjonalnej pomocy terapeutycznej lub psychiatrycznej \u2013 po ni\u0105 zawsze warto, a wr\u0119cz nale\u017cy si\u0119ga\u0107. Jednak g\u0142\u0119bokie zrozumienie mechanizm\u00f3w rz\u0105dz\u0105cych naszym umys\u0142em mo\u017ce stanowi\u0107 nieocenione wsparcie na tej drodze. Pozwala nam ono przesta\u0107 postrzega\u0107 w\u0142asne emocje jako wrog\u00f3w i zacz\u0105\u0107 traktowa\u0107 samych siebie z \u0142agodno\u015bci\u0105 i trosk\u0105, na kt\u00f3re w trudnych chwilach zas\u0142ugujemy najbardziej.<\/p>\n<p>Warto na koniec zada\u0107 sobie pytanie, kt\u00f3re mo\u017ce zapocz\u0105tkowa\u0107 t\u0119 zmian\u0119 perspektywy: <strong>Co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby\u015bmy od dzisiaj przestali traktowa\u0107 nasz smutek jak defekt wymagaj\u0105cy natychmiastowej naprawy i spr\u00f3bowali dostrzec w nim pos\u0142a\u0144ca, kt\u00f3ry \u2013 cho\u0107 przynosi trudne wie\u015bci \u2013 zas\u0142uguje na to, by zosta\u0107 po prostu wys\u0142uchanym?<\/strong><\/p>\n<p><em>Oprac. Aneta Wilczy\u0144ska<\/em><\/p>\n<p><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Beck, T. (1976).<em> Cognitive therapy and the emotional disorders<\/em>. International Universities Press.<\/li>\n<li>Ellis, (1962).<em> Reason and emotion in psychotherapy<\/em>. Lyle Stuart.<\/li>\n<li>Hollon, D. i Kendall, P.C. (1980). Cognitive self-statements in depression: Development of an Automatic Thoughts Questionnaire. <em>Cogn<\/em><em>itive Therapy and Research, 4<\/em>(4), 383\u2013395.<\/li>\n<li>Williams, , Teasdale, J., Segal, Z. i Kabat-Zinn, J. (2016). <em>\u015aw<\/em><em>iadom\u0105 drog\u0105 przez depresj\u0119. Wolno\u015b\u0107 od chronicznego cierpienia<\/em>. T\u0142um. P. Listwan. Wydawnictwo Czarna Owca. Orygina\u0142 opublikowany w 2007.<\/li>\n<li>\u00c5sberg, (b.d.).<em> Exhaustion funnel [Wyk\u0142ady niepublikowane]<\/em>. Karolinska Institutet.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\n<\/div>\r\n                    <\/div>\r\n                <\/div>[\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/6&#8243;][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[vc_row el_class=&#8221;container&#8221;][vc_column width=&#8221;5\/6&#8243;][\/vc_column][vc_column width=&#8221;1\/6&#8243;][\/vc_column][\/vc_row] [&#8230;]<\/p>\n<p><a class=\"btn btn-secondary understrap-read-more-link\" href=\"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wsparcie-i-fundusze\/pomoc-psychologiczna\/baza-wiedzy\/kiedy-umysl-probuje-naprawic-smutek-pulapki-nastroju-i-naukowe-podstawy-uwaznosci\/\">Read More&#8230;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":0,"parent":59075,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_expiration-date-status":"","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/63463"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/users\/28"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=63463"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/63463\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63466,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/63463\/revisions\/63466"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/59075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/student\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=63463"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}