<\/p>\n
Magdalena Ochwat, Uniwersytet \u015al\u0105ski w Katowicach https:\/\/orcid.org\/0000-0002-0178-165X<\/a><\/strong><\/p>\n Zainteresowanie humanistyk\u0105 \u015brodowiskow\u0105 przybiera na sile w ostatnich latach \u2013 dynamicznie rozwijaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno badania naukowe, jak i kszta\u0142cenie akademickie. Wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c coraz wi\u0119ksze zaanga\u017cowanie obywatelskie w obronie las\u00f3w przed wycink\u0105 czy rzek przed ich dalsz\u0105 regulacj\u0105. Powa\u017cny problem stanowi jednak brak adaptacji humanistyki \u015brodowiskowej do stosowania w polskiej szkole. Wype\u0142nienie tej luki to jedno z wyzwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnej edukacji.
\nW ksi\u0105\u017cce \u201eWi\u0119cej-ni\u017c-tylko-ludzkie lekcje j\u0119zyka polskiego. Edukacja polonistyczna w czasach kryzysu klimatycznego\u201d nakre\u015blam mo\u017cliwo\u015bci szeroko zakrojonych przeobra\u017ce\u0144 niesionych przez \u015brodowiskowe analizy i interpretacje, kt\u00f3re mo\u017cna z powodzeniem stosowa\u0107 w szkole na lekcjach j\u0119zyka polskiego. Humanistyka \u015brodowiskowa z jej rewizjonistyczn\u0105 si\u0142\u0105 mo\u017ce zmieni\u0107 odbi\u00f3r archaicznego kanonu literackiego, a jego relektura pozwala dostrzec wi\u0119cej-ni\u017c-ludzk\u0105 histori\u0119 \u015bwiata i tworzy\u0107 nowe opowie\u015bci. Do tkania nowych opowie\u015bci inspiruj\u0105cych do przemiany, \u201eekologicznej metanoi\u201d powinna w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c szko\u0142a. Snucie tych opowie\u015bci to z pewno\u015bci\u0105 dzi\u015b jedno z zada\u0144 edukacji humanistycznej.
\nW czasach kryzysu klimatyczno-\u015brodowiskowego potrzebujemy nowych poj\u0119\u0107, nowego j\u0119zyka, nowych opowie\u015bci, i nowych dzia\u0142a\u0144 w edukacji. Te nowe dzia\u0142ania sprowadzi\u0107 mo\u017cna do od-uczania (si\u0119) dominuj\u0105cych praktyk, styl\u00f3w, kt\u00f3re przekazuje literatura, w tym kanon lektur szkolnych. Nowe wskazuje r\u00f3wnie\u017c na podj\u0119cie dawnych kwestii od nowa i na nowo, inaczej \u2013 z trosk\u0105 o Ziemi\u0119. Szko\u0142a powinna jak najszybciej stworzy\u0107 mo\u017cliwo\u015bci do zmiany my\u015blenia uczniowskiego, tworz\u0105c nowe imaginarium \u015brodowiskowe poza dualizmem natura\u2013kultura oraz os\u0142abiaj\u0105c antropocentryzm na rzecz sojuszy wi\u0119cej-ni\u017c-tylko-ludzkich. Mog\u0142aby r\u00f3wnie\u017c zacz\u0105\u0107 zmian\u0119 my\u015blenia spo\u0142ecznego o dalszej \u201eakumulacji taniej natury\u201d na rzecz tworzenia nowych system\u00f3w zbudowanych na zasadach symbiotycznych, jak proponowa\u0142a botaniczka Robin Wall Kimmerer, my\u015bl\u0105c o przyrodzie jako o darze, a nie towarze.
\nCelem niniejszej ksi\u0105\u017cki jest pr\u00f3ba odpowiedzi na pytanie o to, jak lekcje j\u0119zyka polskiego mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 miejscem dokonywania \u201eproekologicznej metanoi\u201d, rozpoznawania i uchwycenia Kairosa, jako odpowiedniej chwili do dzia\u0142ania na rzecz Ziemi i wszystkich jej mieszka\u0144c\u00f3w. Wci\u0105\u017c zbyt ma\u0142\u0105 rol\u0119 w walce ze zmian\u0105 klimatu przypisuje si\u0119 literaturze, sztuce i opowie\u015bciom, a humanistyczna edukacja klimatyczna nie doczeka\u0142a si\u0119 jeszcze zbyt wielu rzecznik\u00f3w i propagator\u00f3w w Polsce. A przecie\u017c j\u0119zyk polski jako przedmiot nauczania szkolnego ma stosowne narz\u0119dzia do szerzenia warto\u015bci ekologicznych w\u015br\u00f3d m\u0142odych \u2013 teksty kultury, literatur\u0119, film, fotografi\u0119, rze\u017ab\u0119, wspieraj\u0105c si\u0119 na metodologiach stwarzanych przez now\u0105 humanistyk\u0119. Trzeba te sprzyjaj\u0105ce warunki i potencja\u0142 nauk humanistycznych wykorzysta\u0107.
\nW ksi\u0105\u017cce proponuj\u0119 interpretacje \u015brodowiskowe \u201eCudownej podr\u00f3\u017cy\u201d szwedzkiej noblistki Selmy Lagerl\u00f6f, kt\u00f3rej to ksi\u0105\u017cka znajduje si\u0119 w kanonie lektur nieobowi\u0105zkowych szko\u0142y podstawowej, a tak\u017ce wybranych fragment\u00f3w lektur szkolnych \u2013 w tym opisu las\u00f3w litewskich w \u201ePanu Tadeuszu\u201d oraz historii przedmiot\u00f3w i sposobu ich traktowania przez cz\u0142owieka w ba\u015bni \u201eImbryk\u201d Andersena. Wybrane przeze mnie teksty s\u0105 trwale osadzone w tradycji historycznoliterackiej i szkolnej metodyce czytania, interesuje mnie jednak, jak mog\u0142yby one rezonowa\u0107 w splocie z naukami przyrodniczymi w duchu nowej humanistyki, by wytwarza\u0107 w szkole nowe symbiotyczne opowie\u015bci.
\nW publikacji znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne deklaracje \u015brodowiskowe, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wykorzystane w szkole. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich: Deklaracja Praw Drzew, Deklaracja Praw Pami\u0119ci o Ziemi, \u015awiatowa Karta Przyrody, Karta Praw Ro\u015blin. Czytelniczki i czytelnicy\u00a0 znajd\u0105 tak\u017ce wyb\u00f3r reporta\u017cy \u015brodowiskowych, kt\u00f3re we fragmentach lub w ca\u0142o\u015bci mo\u017cna czyta\u0107 na lekcjach j\u0119zyka polskiego oraz wybrane propozycje z najnowszej literatury pi\u0119knej i popularnonaukowej skierowanej do m\u0142odego odbiorcy.<\/p>\n