Przejdź do treści

Uniwersytet Śląski w Katowicach

  • Polski
  • English
Wydział Humanistyczny

Zajęcia do wyboru w semestrze letnim roku akademickiego 2021/2022

1. Pisanie a płeć


Dr Katarzyna Szopa

Czy płeć autorki lub autora ma znaczenie dla tekstu? Czy istnieją różnice między tekstem pisanym przez kobiety i przez mężczyzn? Czy warunki, w jakich tekst powstaje, są ważne dla jego odczytania? Co dzieje się z literaturą, kiedy różnica płciowa ulega zneutralizowaniu, a jaki wpływ mają na nią wszelkie mechanizmy i praktyki jej ujawniania? Pytania te stanowić będą punkt wyjścia do rozważań nad związkami między literaturą a płcią, o które od lat 70. XX wieku pytają teoretyczki i filozofki feministyczne. Celem zajęć będzie przyjrzenie się rozmaitym koncepcjom pisania, takim jak écriture féminine, parler femme, arachnologie, ginokrytyka, lektura rewizjonistyczna, kobietyzm, etc., a także polskim wariantom literackiej krytyki feministycznej, które nie tylko przekształciły pole literackie, wprowadzając w jego obręb głos kobiet-autorek, ile obnażyły iluzję neutralności tekstu, odzyskując na powrót związki między tekstem a jego rozmaitymi zewnętrzami. Zaproponowany przez Hélène Cixous neologizm „sexts” wskazuje zatem zarówno na „tekst płci”, czyli to, w jaki sposób płciowość manifestuje się w rozmaitych tekstach kultury, jak siebie wyraża i w jakich momentach się ujawnia, a także na „płeć tekstu”, która pyta o jego cielesne i płciowe usytuowanie, a także o warunki jego powstawania.

Proponowany zestaw zagadnień obejmuje zarówno teksty literackie, jak i teksty teoretyczne:

  • Czarownice:

Poezja kobiet: Halina Poświatowska; Anna Świrszczyńska
Zyta Oryszyn: Najada
Mona Chollet: Czarownice. Niezwyciężona siła kobiet

  • Syreny i rusałki:

Hans Christian Andersen: Mała syrena
Katarzyna Czeczot: Ofelizm
Elaine Showalter: Przedstawiając Ofelię: kobiety, szaleństwo i zadania krytyki feministycznej

  • Szalone i histeryczki:

Charlotte Perkins Gilman: Żółta tapeta
Krystyna Kłosińska: Figura XIX-wiecznej histeryczki

  • Rebeliantki i buntowniczki:

Joanna Mueller: Waruj; Hista & her Sista
Ananda Devi: Ewa ze swych zgliszcz
Maria Janion: Kobiety i duch inności

  • Konspiratorki:

Margaret Atwood: Penelopiada
Nancy K. Miller: Arachnologie: kobieta, tekst i krytyka. Przeł. K. Kłosińska, K. Kłosiński. W: Teorie literatury XX wieku. Antologia. Pod red. A. Burzyńskiej, P. Markowskiego. Kraków 2006.

  • Uciekinierki:

Marie Darrieussecq: Świństwo
Luce Irigaray: Ta płeć (jedną) płcią niebędąca
Barbara Smoleń: Mimetyzm Luce Irigaray

  • Pisarki i artystki:

Linda Nochlin: Dlaczego nie było wielkich artystek?
Virginia Woolf: Siostra Szekspira
Krystyna Kłosińska: Kobieta autorka

  • écriture féminine:

Angela Carter: Popielucha
Hélène Cixous: Śmiech meduzy. Przeł. A. Nasiłowska. W: Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców. Pod red. A. Nasiłowskiej. Warszawa 2001.

  • Różnica płciowa:

Honoré de Balzac: Sarrasine. (wydanie dowolne)
Barbara Johnson: Różnica krytyczna. Przeł. M. Adamczyk. W: Dekonstrukcja w badaniach literackich. Red. R. Nycz. Gdańsk 2000.
Joanna Bednarek: Linie kobiecości. Jak różnica płciowa przekształciła literaturę i filozofię? Warszawa 2015.

2. Inny Inny


Dr hab. Beata Nowacka, prof. UŚ

W trakcie zajęć zajmiemy się kwestiami reprezentacji Innego we współczesnych tekstach reporterskich. Studenci otrzymają możliwość wyboru utworów, w których podejmowany jest ten temat. Możemy poddać refleksji sposoby opisywania bliskich Innych – społeczności Romów, mieszkańców sąsiednich krajów (Czechów, Ukraińców, Rosjan, Niemców), przedstawicieli grup etnicznych (np. Ślązacy, Warmiacy) oraz dalekich Innych – mieszkańców odległych kontynentów: Afryki, Australii, Azji.

Przykładowe tematy zajęć:

  • „Cygan to Cygan” – tematyka romska w twórczości A. Kuźniak i L. Ostałowskiej.
  • Daleki Wschód (reportaże o Japonii, Chinach, Korei Płn.). m.in. K. Boni: Ganbare! Warsztaty umierania.
  • Czarnobyl w literaturze (S. Aleksijewicz, i. Kostin, F. Cataluccio).
  • Obraz Czech w polskim reportażu (M. Szczygieł, A. Kaczorowski).
  • Niepełnosprawność jako temat reportażu (J. Hołuj, W. Tochman).
  • Daleki Inny – obraz Aborygenów w twórczości M. Marczewskiego.
  • Obrazy Rosji i dawnych republik radzieckich w wybranych reportażach (J. Hugo-Bader, W. Górecki, W. Jagielski).
  • Obrazy Afryki w wybranych reportażach i tekstach literackich (K. Nowak, H. Sienkiewicz, R. Kapuściński, O. Stanisławska).
  • Ale Meksyk! (Melchior Wańkowicz: W kościołach Meksyku, T. J. Chlebowski Drogi i bezdroża Meksyku).
  • Losy polskich emigrantów (W. Gombrowicz: Trans-Atlantyk; S. Mrozek: Emigranci, E. Redliński, Szczurojorczycy, E. Winnicka: Londyńczycy, Angole).
  • Martin Caparros: Głód.

3. Literatura a sztuki wizualne


Dr hab. Anna Kałuża, prof. UŚ

Semestralny kurs pozwoli uzyskać wiedzę na temat relacji między sztukami wizualnymi a literaturą oraz rozwinąć umiejętności twórcze w tym zakresie. Będziemy kwestionować kulturowe założenia na temat m.in. patrzenia/ widzenia i czytania, stawiać i próbować rozwiązywać problemy wizualne, zastanawiać się, w jaki sposób krytycznie angażować się w świat wizualny. Połączymy zagadnienia historyczne, tekstowe i graficzno-plastyczne w refleksji nad takimi realizacjami artystycznymi, jak m.in.:

  1. proza/poezja i sztuka malarska;
  2. wizualne teksty;
  3. konceptualne obiekty fotograficzne;
  4. narracyjne możliwości obrazów;
  5. powieść graficzna.

Umiejętności twórcze pozwolą z kolei rozwinąć dwa projekty, dla których inspiracją będzie społeczna i konceptualna fotografia, a które wiązać się będą z foto-aktywizmem.

4. Śladami rzeczy. Przedmioty, ich funkcja oraz symbolika w literaturze


Dr hab. Magdalena Piekara, prof. UŚ

Jakie elementy w prozie dziewiętnastowiecznej mają znaczenie, a które są zupełnie nieistotne, pełnią jedynie funkcję dekoracyjną? Wszyscy znamy proustowską magdalenkę, ale któż z nas dziś rozróżnia rodzaje tkanin, z których bohaterki mają uszyte suknie, albo rozumie wymowę bladoróżowych kwiatów zdobionych zielonymi wstążkami wręczonymi młodej kobiecie przez epuzera. Kto z nas zna mowę wachlarzy? Co wiemy o oszustwach w dziewiętnastowiecznych fotografiach. Elaine Freedgood opublikowała książkę „Idee w rzeczach. Ulotne znaczenia w powieściach wiktoriańskich”, kierującą  zainteresowania badaczek i badaczy w stronę przedmiotów, które dla społeczeństwa wiktoriańskiego były znacznie bardziej istotne, niż dla nas. W tamtych czasach, po kolorze sukienki można było wnioskować, z jakiej warstwy społecznej pochodziła ubrana w nią kobieta. Ponadto świat dziewiętnastowieczny pełen jest przedmiotów, których dziś nie używamy, pełen jest zawodów, które dziś nie istnieją.

5. Historia muzyki i literatura muzyczna dla pisarzy


mgr Tomasz Bonikowski

Życie nie toczy się w ciszy. O ile jednak łatwo zapełnić karty książek przeróżnymi szumami, stukotami czy bulgotami, dźwiękami natury niezmiennymi i niedeterministycznymi, o tyle tworzona przez ludzi sztuka muzyczna wymaga już pewnych poszukiwań. Społeczna rola, brzmienie i miejsce muzyki w świecie zmieniało się bowiem wielokrotnie i często nie przypomina tego, co otacza nas dzisiaj. Zdobycie nawet ogólnej wiedzy jest o tyle trudniejsze, że kinematografia historyczna, często wiernie odtwarzając stroje, architekturę czy relacje międzyludzkie, zanurza odbiorców w zgoła ahistorycznej muzyce. A przecież w literaturze realistycznej zgłębienie tematu jest absolutnie konieczne, by nie dać do ręki rybałtowi klarnetu, nie kazać iść do opery francuskim arystokratom podczas adwentu czy nie kazać jadać obiadów księciu Miklosowi Esterhazy’emu w dostojnej ciszy. Wiedza o realnej muzyce pomaga też wymyślać muzykę światów fantastycznych, podobnie jak same te światy opierają się na świecie rzeczywistym – czy to przez uzupełnienie, zamianę, czy negację. Stąd proponuję cykl zajęć, na których poopowiadam trochę o muzyce (głównie europejskiej, ale i coś spoza się znajdzie), gdzie i kiedy ją wykonywano, pokażę instrumenty i przede wszystkim – zaprezentuję przykłady dźwiękowe, pozwalające najpełniej zanurzyć się w inne czasy i miejsca.

Zajęcia nastawione są na zdobycie ogólnego rozeznania i doświadczenie immersyjne; wcześniejsza wiedza muzyczna nie jest konieczna.

6. Science fiction, utopie i futurologia. Kurs z elementami creative writing


Dr Piotr Gorliński-Kucik

Od blisko stu lat science fiction, jako transmedialna konwencja, wygenerowało niezliczoną ilość tekstów kultury, zarówno popularnej, jak i tej o nieco wyższym „progu wejścia”. Oprócz literatury możemy śledzić jej losy w filmie, serialach, komiksach i grach. Zapraszam na kurs, w trakcie którego spróbujemy, po pierwsze, prześledzić historię SF, zmapować główne trendy, zastanowić się nad znaczeniem fantastyki naukowej w myśleniu o współczesności. A, to po drugie, zastanowimy się nad futurologią (czyli unaukowionym sposobem przewidywania przyszłości), i sami nowo spróbujemy – w ramach creative writing – stworzyć własne teksty. Niekoniecznie literackie. Otwiera się przed bowiem przed nami szerokie pole tekstów post-literackich, post-piśmiennych oraz medialnych.

return to top