Przejdź do treści

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Wydział Humanistyczny

Zajęcia do wyboru w semestrze zimowym roku akademickim 2019/2020

Dr Monika Ładoń Dyskursy cierpienia

„Tym, co sprawia, że książka staje się interesująca, jest zawarte w niej cierpienie. To nie myśli, lecz klęski autora zajmują nas bez reszty; to jego krzyki, milczenia, impasy, konwulsje, zdania brzemienne tym, co nierozwiązywalne. Generalnie fałszywe jest wszystko, co nie rodzi się z cierpienia” – przekonywał rumuński filozof, znakomity teoretyk i praktyk rozpaczy, Emil Cioran. Znakomita część pisarzy zdaje się potwierdzać sąd Ciorana, awansując niejako cierpienie na naczelny temat literatury.
W ramach kursu chcę przyjrzeć się różnorodnym dyskursom próbującym zapisać cierpienie – językowi poezji, prozy, filozofii, socjologii, medycyny, polityki etc. – w przekonaniu, że doświadczenia traumatyczne można (i warto) poskramiać poprzez mówienie, pisanie, dyskutowanie o nich. Taktyka ta, polegająca na swoistym „zużywaniu rozpaczy”, wymaga gotowości stawienia czoła tekstom trudnym, ale jednocześnie odsłaniając retoryczność figur cierpienia, ich teatralność i językowy status, pozwala czytelnikowi na zachowanie dystansu i odkrycie za pesymizmem przebłysku „okrutnego optymizmu”.
Proponowana tematyka zajęć dotyczyć będzie m.in. traum dzieciństwa, bólu, choroby i niepełnosprawności, starości, umierania oraz żałoby.

Wybrana literatura: W. Kuczok, Gnój; H. Opfer, Kato-tata. Nie-pamiętnik; M. Tulli, Włoskie szpilki; Szum; B. Nowicka, Nakarmić kamień; K. Jaworski, Do szpiku kości; M. Adamik, Sensu sens; A. Broyard, Upojony chorobą. Zapiski o życiu i śmierci; E. Ensler, W trzewiach świata. Wspomnienia; A. Tuszyńska, Ćwiczenia z utraty; I. Iwasiów, Umarł mi; M. Wicha, Rzeczy, których nie wyrzuciłem; A. Żukowska, Mięcho; A. Augustynia, Kochałam, kiedy odeszła; M. Szymaniak, Dziury w policzkach; J. Baczak, Zapiski z nocnych dyżurów; M. Reimannn, Nie przywitam się z państwem na ulicy. Szkic o doświadczeniu niepełnosprawności.

 

Dr hab. Iwona Gralewicz-Wolny Mała proza, wielka literatura

W epoce tak zwanych grubych książek zajmowanie się małymi formami prozatorskimi może uchodzić za pewien rodzaj ekstrawagancji. Przytaczane przez Jerzego Jarniewicza, a przypisywane na prawach anegdoty Ernestowi Hemingwayowi, najkrótsze z napisanych dotąd opowiadań, brzmiące: „For sale: baby shoes, never worn”, idealnie sygnalizuje problematykę, do zgłębiania której zapraszam. W centrum naszej uwagi znajdować się będzie, ugruntowany tradycją i wciąż niebywale atrakcyjny, tak dla autorów, jak i dla czytelników, gatunek opowiadania – krótkiej narracji, która pozwala zbudować świat. Poddane analizie i interpretacji opowiadanie pokaże w toku zajęć skalę swoich możliwości; udowodni, że niewielki rozmiar tekstu nie musi oznaczać redukcji jego treści, a wymuszona formalnym ograniczeniem zwięzłość niejednokrotnie okazuje się najlepszym probierzem literackiego talentu. Właściwych pomniejszym formom literackim technik i metod pisarskich będziemy poszukiwać w twórczości starych mistrzów (J. Iwaszkiewicz, K. Brandys) i młodych, choć już utytułowanych, adeptów opowieści (W. Murek, M. Grynberg), w dziełach nagradzanych (O. Tokarczuk) i odkrywanych na nowo (K. Filipowicz), u autorów rodzimych i u zagranicznych sław (A. Munro, R. Carver), a także u tych, którzy swoje najlepsze opowiadania mają jeszcze przed sobą…

 

Mgr Ilona Chylińska Hip-hop po polsku

Proponowany kurs poświęcony zostanie polskiej subkulturze hip-hopowej ze szczególnym uwzględnieniem rapu. Namysłowi zostaną poddane kwestie intertekstualności zarówno w słowie, jak i obrazie (#hastag, follow-up, mash-up, blend) w odniesieniu do dzieł kultury (literatury, filmu, kabaretu itd.), a także wpływ poszczególnych elementów (beat, flow, styl) na finalny kształt utworu. Poruszone zostaną również zagadnienia dotyczące tego, kim jest dzisiaj MC, w jaką relację wchodzi ze swoim słuchaczem oraz o czym traktują jego teksty? Szczegółowa problematyka zajęć zostanie dostosowana do zainteresowań studentów.

 

Dr hab. Michał Kłosiński Analiza i interpretacja gry wideo

Przedmiot poświęcony jest ćwiczeniu kompetencji analityczno-interpretacyjnych związanych z krytyczną lekturą współczesnych gier wideo. Podczas zajęć studenci będą wraz z prowadzącym omawiać konkretne problemy związane z zamieszkiwaniem wirtualnych światów, dialektyką immersji i emersji, relacją pomiędzy rozwojem technologii a kwestią bycia-w-świecie. Zajęcia będą miały formułę filozoficznego i antropologicznego namysłu nad kondycją człowieka współczesnego w perspektywie problemów stawianych w ukazujących się na rynku grach wysoko- i nisko-budżetowych (AAA oraz indie). Kluczowym elementem kursu będzie próba wprowadzenia nowego języka analizy i interpretacji bazującego na filozofii techniki Bernarda Stieglera, która skupia się na organologii oraz ekologii człowieka i obiektów technicznych. Podejmiemy zatem próbę problematyzacji kwestii złożonego statusu obiektów wirtualnych, czasoprzestrzenności obrazu oraz ekonomii afektywnej. Celem kursu jest kształcenie świadomości nowych procesów związanych z rozwojem człowieka w świecie automatyzacji i algorytmizacji. Analiza i interpretacja gier wideo będzie stanowić podstawę identyfikacji problemów badawczych, wokół których ukonstytuuje się właściwy przedmiot kursu.

 

Dr hab. Agnieszka Nęcka Publikuj albo giń. Strategie pisarskie po 2000 roku

Kurs koncentrowałby się na próbie wyróżnienia najważniejszych strategii pisarskich po 2000 roku. Wychodząc od przemian zachodzących po „bezprzełomowym przełomie”, analizie poddane zostałyby m.in. nadrzędne kryteria powodzenia, wśród których wymienia się np. silnie ugruntowaną obecność pozaliteracką, szacowaną w nakładzie, sprzedaży, wznowieniach oraz uobecniającej się „medialności” samego pisarza. Wśród strategii wymienić można m.in.:

– prowokację obyczajowo-słowną (np. Zwał Sławomira Shutego, Lubiewo Witkowskiego, Ślad po mamie Marty Dzido czy „sprawa Güntera Grassa” i jego Przy obieraniu cebuli),

– strategia „pierwszeństwa” – książki Korporacji Ha!art,

– poparcie patronackie: niezwykle ciepło przyjęta przez Czesława Miłosza Panna Nikt Tomka Tryzny, anonsowana przez Jerzego Pilcha i Marcina Świetlickiego Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną Doroty Masłowskiej,

– „wstrzelenie się” w aktualnie obowiązującą koniunkturę: Ulica i Tartak Daniela Odii; Ojciec odchodzi Piotra Czerskiego,

– „pakietowa” sprzedaż: film plus książka – Senność Kuczoka, Rewers Andrzeja Barta, Kaktus w sercu Barbary Jasnyk jako „bonus” do emitowanego w TVN serialu Teraz albo nigdy!,

– nawiązania do kultury popularnej – Cudowna kariera Magdy M. Magdaleny Miecznickiej,

– zaskoczenie (np. dwie okładki jaki dwa różne zakończenia tej samej powieści – Małż Marty Dzido).

 

Dr Marta Baron-Milian Eksperyment literacki: pisarskie laboratoria

Jak napisać książkę, w której zmieści się Sto tysięcy miliardów wierszy? Jak stworzyć powieść bez samogłoski „e”, albo taką, którą rządzić będą te same zasady, co partią szachów? Co wyniknie z zastosowania ścisłych praw matematyki w literaturze? Albo przeciwnie, jakie będą konsekwencje wyprowadzenia „słów na wolność”, zakwestionowania wszystkich zasad tworzenia znaczeń, gramatyki, ortografii, interpunkcji i wystawienie procesu twórczego na działanie przypadku? Po co czytać teksty powstałe „pod progiem świadomości”, tworzone tak, by zapis był szybszy niż myśl? Czy wiersze złożone ze słów wylosowanych z kapelusza  to jeszcze wiersze? I czy da się obchodzić z tekstem jak z przedmiotem?

Teorię eksperymentu (i awangardy) można opowiedzieć na różne sposoby, na przykład jako historię walki organizmu z wirusem, jak robi to Bruno Jasieński: „Na nie przygotowany szczepionką ochronną organizm polski upadł bakcyl nowoczesności. Rozpoczęła się walka organizmu z bakcylem, walka o śmierć lub życie, pośpieszne, gorączkowe wytwarzanie własnych antytoksyn. […] ten okres walki i bolesnego przetwarzania się organizmu przejdzie do historii nowoczesnej kultury pod nazwą futuryzmu polskiego”. Eksperyment literacki jest ingerencją, wprowadzeniem „ciała obcego” w materię literatury, której granice zostały wyznaczone przez definicje; jest pytaniem, jakie teoria zadaje tekstowi. Możliwe skutki tej ingerencji i możliwe odpowiedzi na zadane pytania pozostają w sferze potencjalności. Trzeba więc czekać i obserwować, jak poddany eksperymentowi obiekt zareaguje na bakcyla, „ciało obce”, na nowe doświadczenie (łac. experimentum). Doświadczyć tych doświadczeń można podglądając pisarskie laboratoria form, ale zrozumieć ich znaczenie da się tylko opuszczając przestrzeń laboratorium, by zapytać o społeczne, polityczne i ekonomiczne warunki eksperymentowania oraz jego, wykraczające poza ramy literatury, konsekwencje. W ramach zajęć poddamy więc szczegółowej analizie wybrane literackie eksperymenty oraz awangardowe praktyki, przyglądając się jednocześnie ich ekonomicznemu funkcjonowaniu, politycznemu oddziaływaniu i społecznej istotności.

return to top