Sensacja czy realizm?<\/p>\n
O problemach etycznych, jakie staj\u0105 przed dziennikarzami w kontek\u015bcie relacjonowania wydarze\u0144 rozmawiamy z dr. Waldemarem Sober\u0105, kt\u00f3rego zainteresowania badawcze to: komunikacja kryzysowa, komunikowanie polityczne, public relations instytucji publicznych, a tak\u017ce bezpiecze\u0144stwo wewn\u0119trzne i zarz\u0105dzanie kryzysowe.<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/p>\n Violetta Kulik: Panie Doktorze, dziennikarze stanowi\u0105 grup\u0119 zawodow\u0105, kt\u00f3ra dobrowolnie nara\u017ca si\u0119 na niebezpiecze\u0144stwo prawne wytoczenia procesu zwi\u0105zanego z ochron\u0105 d\u00f3br osobistych. Czym jest etyka dziennikarska? <\/strong><\/p>\n Dr Waldemar Sobera: Etyka dziennikarska, og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, to zbi\u00f3r warto\u015bci, norm, zasad, kt\u00f3re powinny by\u0107 przestrzegane przez t\u0119 konkretn\u0105 grup\u0119 zawodow\u0105 w celu zapewnienia profesjonalizmu, obiektywizmu, a tak\u017ce najwy\u017cszej jako\u015bci wykonywania powierzonych zada\u0144. Etyka dziennikarska odnosi si\u0119 do zasad i warto\u015bci, kt\u00f3rymi powinni kierowa\u0107 si\u0119 dziennikarze w swojej codziennej pracy. Nie wszystkie one s\u0105 wskazane bezpo\u015brednio w aktach prawnych, np. w ustawie o prawie prasowym czy w kodeksie cywilnym. Niekt\u00f3re uregulowane s\u0105 w kodeksach etycznych \u2013 og\u00f3lnych, ale tak\u017ce przyj\u0119tych przez konkretne stowarzyszenia dziennikarskie, skupiaj\u0105ce przedstawicieli tego zawodu. Najdonio\u015blejszym aktem w tym przypadku mo\u017cna nazwa\u0107 Kart\u0119 Etyczn\u0105 Medi\u00f3w z 1995 roku, podpisan\u0105 mi\u0119dzy innymi przez najwi\u0119ksze przedsi\u0119biorstwa medialne funkcjonuj\u0105ce na rynku w tym okresie, a tak\u017ce stowarzyszenia dziennikarzy. Znajdziemy w niej kluczowe dla zawodu zasady: uczciwo\u015bci, obiektywizmu, prawdy, poszanowania dobra odbiorcy, odpowiedzialno\u015bci zawodowej. Cho\u0107 s\u0105 one og\u00f3lnie uj\u0119te, to jednak wskazuj\u0105, czym dziennikarze powinni si\u0119 kierowa\u0107 w swojej codziennej pracy. Inne kodeksy stowarzysze\u0144, np. Dziennikarski Kodeks Obyczajowy Stowarzyszenia Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej czy Kodeks Etyki Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, cho\u0107 zawieraj\u0105 wi\u0119cej bardziej szczeg\u00f3\u0142owych zasad, to jednak swoje podwaliny maj\u0105 w Karcie Etycznej Medi\u00f3w. Zapyta\u0142a Pani o niebezpiecze\u0144stwo prawne wytoczenia procesu zwi\u0105zanego z ochron\u0105 d\u00f3br osobistych. Moim zdaniem to wszystko zale\u017cy od specyfiki pracy podejmowanej przez dziennikarza. Mo\u017cna nawet za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce w niekt\u00f3rych redakcjach, nastawionych na sensacj\u0119, tzw. mediach tabloidowych, ryzyko nara\u017cenia na procesy zwi\u0105zane z ochron\u0105 d\u00f3br osobistych jest wliczone w dzia\u0142alno\u015b\u0107 zawodow\u0105. Redakcje s\u0105 nawet w stanie ponosi\u0107 koszty mo\u017cliwych niekorzystnych orzecze\u0144 s\u0105dowych, bo informacja mog\u0105ca narusza\u0107 zasady etyki jest dla nich szans\u0105 na zwi\u0119kszenie zysk\u00f3w ekonomicznych (sprzeda\u017c) czy wywo\u0142anie wi\u0119kszego zainteresowania. Niekt\u00f3rzy pewnie pami\u0119taj\u0105 zdj\u0119cie cia\u0142a Waldemara Milewicza, \u015bmiertelnie postrzelonego w czasie relacjonowania konfliktu w Iraku, kt\u00f3re opublikowano na ok\u0142adce \u201eSuperExpressu\u201d\u2026 Wywo\u0142a\u0142o to ogromne oburzenie \u015brodowiska oraz wielu odbiorc\u00f3w, ale pewnie w\u0142a\u015bnie o to chodzi\u0142o redaktorom dziennika.<\/p>\n Violetta Kulik: Czy sztuka uprawiania starannego dziennikarstwa jeszcze istnieje i\u00a0czy s\u0105 jakie\u015b zasady, kt\u00f3rych powinni przestrzega\u0107 dziennikarze?<\/strong><\/p>\n Dr Waldemar Sobera: Je\u015bli za\u0142o\u017cyliby\u015bmy, \u017ce staranne dziennikarstwo odesz\u0142o do lamusa, to czy wtedy mogliby\u015bmy jeszcze w og\u00f3le m\u00f3wi\u0107 o dziennikarstwie? Dziennikarstwo to profesja, zaw\u00f3d zaufania publicznego, kt\u00f3re powinno charakteryzowa\u0107 si\u0119 wysokimi standardami, mi\u0119dzy innymi etycznymi. Cho\u0107 przy wcze\u015bniejszym pytaniu wskazywa\u0142em, \u017ce niekt\u00f3re redakcje mog\u0105 z jakich\u015b powod\u00f3w nie przestrzega\u0107 zasad etycznych, to nie traktujmy tego jako generalizacj\u0119 charakterystyczn\u0105 dla ca\u0142ego zawodu. Na pewno wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zmienia si\u0119 specyfika zawodu dziennikarza, pojawi\u0142y si\u0119 nowe technologie, kt\u00f3re bardzo uprzykrzy\u0142y \u017cycie zw\u0142aszcza starszemu pokoleniu dziennikarzy. Sami studenci na zaj\u0119ciach skar\u017cyli si\u0119, \u017ce kiedy przegl\u0105dali oferty pracy w zawodzie, to zaskoczeniem dla nich by\u0142o, \u017ce od przysz\u0142ych dziennikarzy wymaga si\u0119 umiej\u0119tno\u015bci na przyk\u0142ad pozycjonowania stron w internecie. W\u0142a\u015bnie to jest przejaw zmian \u2013 internet sta\u0142 si\u0119 dominuj\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji dla du\u017cej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Informacja wymagana jest natychmiast, je\u015bli tylko co\u015b si\u0119 zdarzy. Redakcje w internecie musz\u0105 o tym poinformowa\u0107, bo je\u015bli tylko si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0105, to ich konkurent uzyska przewag\u0119 i przejmie zainteresowanie odbiorc\u00f3w. Moim zdaniem to bardzo oddzia\u0142uje na staranno\u015b\u0107 tekst\u00f3w i materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cemy znale\u017a\u0107 w sieci. Po prostu kiedy trzeba co\u015b zrobi\u0107 \u201ena ju\u017c\u201d, to cz\u0119sto mo\u017ce si\u0119 co\u015b zwyczajnie \u201ewysypa\u0107\u201d. Kiedy\u015b bra\u0142em udzia\u0142 w mi\u0119dzynarodowych badaniach zawodu dziennikarskiego w Rosji, Szwecji i w Polsce, w ramach polskiego zespo\u0142u. Rozmawiali\u015bmy z dziennikarzami, analizowali\u015bmy wyniki ankiet. W\u0142a\u015bnie na ten problem \u2013 szybko\u015bci przygotowania materia\u0142\u00f3w i presji redakcyjnej na publikowanie ich jak najszybciej na stronach internetowych \u2013 zwracali uwag\u0119 respondenci z naszego kraju. Praca w sieci wymaga wielu dodatkowych umiej\u0119tno\u015bci: dziennikarz staje si\u0119 te\u017c operatorem kamery, monta\u017cyst\u0105 i specjalist\u0105 od pozycjonowania stron. Artyku\u0142y w internecie, nawet je\u015bli s\u0105 publikowane na stronach redakcji prasy, musz\u0105 by\u0107 wzbogacone o filmy i zdj\u0119cia. Liczy si\u0119 tak zwana klikalno\u015b\u0107, a niestety \u2013 m\u00f3wi\u0119 to z ci\u0119\u017ckim sercem \u2013 wielu odbiorc\u00f3w oczekuje szybkiej i przyst\u0119pnej informacji. Przeci\u0119tny odbiorca nie chce po\u015bwi\u0119ca\u0107 du\u017cej ilo\u015bci czasu na zapoznawanie si\u0119 z tekstem pisanym. Woli obejrze\u0107 kr\u00f3tki filmik, poogl\u0105da\u0107 zdj\u0119cia, albo \u2013 o zgrozo \u2013 na podstawie samego tytu\u0142u wyrobi\u0107 sobie opini\u0119 na dany temat. Niestety w takich czasach \u017cyjemy i dziennikarze musieli si\u0119 do tego przyzwyczai\u0107 albo odej\u015b\u0107 z zawodu. Nie twierdz\u0119 jednak, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie mo\u017ce istnie\u0107 staranne dziennikarstwo. Po prostu je\u015bli dziennikarz jest specjalist\u0105 w swojej dziedzinie, posiada wiedz\u0119 ekonomiczn\u0105, polityczn\u0105, spo\u0142eczn\u0105, to przygotuje staranny artyku\u0142 nawet wtedy, je\u015bli ma na to ma\u0142o czasu. Dlatego powtarzam swoim studentom, \u017ceby rozwijali pasje, zdobywali wiedz\u0119, bo wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie samo uko\u0144czenie studi\u00f3w dziennikarskich nic nie daje. W ko\u0144cu zasady obiektywizmu, uczciwo\u015bci, poszanowania dobra odbiorcy do tego si\u0119 odnosz\u0105 \u2013 dziennikarz powinien zachowa\u0107 najwy\u017csze standardy w tym, co robi i powinien by\u0107 przekonany, \u017ce jego zaw\u00f3d to profesja, misja, \u015bwiadczona w stosunku do spo\u0142ecze\u0144stwa. Zmiany nast\u0119puj\u0105, \u017cyjemy w szalonych czasach, ale ten rdze\u0144 zawodu dziennikarskiego powinien zosta\u0107 nietkni\u0119ty. Je\u015bli zapomnimy o zasadach etycznych, to ju\u017c nie b\u0119dzie dziennikarstwa, a naszym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji b\u0119d\u0105 opinie innych u\u017cytkownik\u00f3w, kt\u00f3rzy mog\u0105 w og\u00f3le si\u0119 nawet nie zna\u0107 na opisywanej przez siebie tematyce. Fake newsy w\u0142a\u015bnie na tym si\u0119 opieraj\u0105 \u2013 to cz\u0119sto s\u0105 opinie, a nie informacje, oczywi\u015bcie odpowiednio spreparowane. W tym przypadku mo\u017cna nawi\u0105za\u0107 do kolejnej zasady z Karty Etycznej Medi\u00f3w \u2013 oddzielenia informacji od komentarza. Informacja to nie opinia, a jej przygotowanie powinno opiera\u0107 si\u0119 na sprawdzonych \u017ar\u00f3d\u0142ach, wiedzy oraz obiektywizmie przygotowuj\u0105cego materia\u0142. \u017baden rozw\u00f3j technologii nie powinien tego zmienia\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Wa\u017cnym poj\u0119ciem etycznym w odniesieniu do profesji dziennikarskiej jest deontologia. Czym jest d<\/strong>ziennikarstwo deontologiczne?<\/strong><\/p>\n Dr Waldemar Sobera: Deontologia opiera si\u0119 na istnieniu i przestrzeganiu zasad moralnych, pewnych imperatyw\u00f3w, kt\u00f3rymi powinni kierowa\u0107 si\u0119 w tym przypadku pracownicy medi\u00f3w. Deontologia odnosi si\u0119 do przestrzegania zasad zawartych w kodeksach etycznych, o kt\u00f3rych mi\u0119dzy innymi wspomina\u0142em wcze\u015bniej. Idealnie by\u0142oby za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce wszyscy dziennikarze post\u0119puj\u0105 etycznie w swojej pracy i nie \u0142ami\u0105 zasad. Jednocze\u015bnie co jaki\u015b czas s\u0142yszymy o przeprosinach r\u00f3\u017cnych medi\u00f3w, wystosowywanych na skutek przegranych proces\u00f3w. Z tego powodu mo\u017cna wysnu\u0107 wniosek, \u017ce nie wszyscy \u015bci\u015ble stosuj\u0105 si\u0119 do zasad. Dodatkowym problemem, na co te\u017c zwracam uwag\u0119 w swoich tekstach, to ma\u0142a przynale\u017cno\u015b\u0107 dziennikarzy do stowarzysze\u0144 zawodowych, a tak\u017ce stosunkowo ma\u0142a kara, kt\u00f3ra mo\u017ce ich spotka\u0107 za nieprzestrzeganie zasad. Je\u015bli zag\u0142\u0119bimy si\u0119 w kodeksy, to w\u015br\u00f3d mo\u017cliwych kar za naruszenie zasad etycznych wymieniane s\u0105 takie, jak: upomnienie, nagana czy usuni\u0119cie ze stowarzyszenia. Mo\u017cna sobie zada\u0107 pytanie \u2013 czy to wystarczaj\u0105ce kary dla dziennikarzy \u0142ami\u0105cych zasady etyczne? Przynale\u017cno\u015b\u0107 do stowarzysze\u0144 dziennikarskich w Polsce nie jest obowi\u0105zkowa, wi\u0119c te\u017c wydalenie ze stowarzyszenia nie przynosi wi\u0119kszych konsekwencji dla dziennikarza. To moim zdaniem kolejny problem wp\u0142ywaj\u0105cy na kondycj\u0119 etycznego dziennikarstwa w naszym kraju. Mimo wszystko, z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 podkre\u015blam: nie mo\u017cemy generalizowa\u0107 i wskazywa\u0107, \u017ce dziennikarstwo w Polsce jest nieetyczne. Zdarzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne przypadki \u0142amania zasad, ale uznajmy, \u017ce to s\u0105 wyj\u0105tki potwierdzaj\u0105ce regu\u0142\u0119, bo je\u015bli przestaniemy wierzy\u0107 w etyczne dziennikarstwo, to co nam pozostanie?<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jakie problemy etyczne staj\u0105 przed dziennikarzami w\u00a0kontek\u015bcie relacjonowania wydarze\u0144 od pocz\u0105tku konfliktu w Ukrainie? <\/strong><\/p>\n Dr Waldemar Sobera: To temat bardzo rozbudowany i kontrowersyjny. Postaram si\u0119 nakre\u015bli\u0107 kilka p\u0142aszczyzn etyki w relacjonowaniu konfliktu w Ukrainie. Po pierwsze sam konflikt dzieje si\u0119 blisko naszej granicy, a Polska od pocz\u0105tku odgrywa znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w niesieniu pomocy narodowi ukrai\u0144skiemu. Ta blisko\u015b\u0107 zagro\u017cenia, ale tak\u017ce dramatu uciekaj\u0105cych przez granic\u0119 os\u00f3b, wywo\u0142uje wiele emocji. Mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o tym, \u017ce dziennikarz powinien by\u0107 obiektywny, uczciwy, \u017ce powinien by\u0107 jak ska\u0142a i przygotowywa\u0107 materia\u0142y \u201ebez emocji\u201d. Ja m\u00f3wi\u0119 swoim studentom, kiedy chocia\u017cby nawi\u0105zuj\u0119 do rzecznik\u00f3w prasowych w sytuacjach kryzysowych, \u017ce to te\u017c s\u0105 ludzie z krwi i ko\u015bci, kt\u00f3rzy maj\u0105 emocje, swoje prze\u017cycia, cz\u0119sto ukryte traumy. Nagle, gdy zostaj\u0105 rzuceni w wir wydarze\u0144 i wykonuj\u0105 swoj\u0105 prac\u0119 wiele godzin dziennie w trudnych warunkach, ich emocje mog\u0105 wzi\u0105\u0107 g\u00f3r\u0119 nad przestrzeganiem zasad etycznych. Nie powinni\u015bmy ich za to wini\u0107, a mo\u017ce po prostu zastanowi\u0107 si\u0119, co zrobi\u0107, by tego unikn\u0105\u0107. Relacjonuj\u0105c konflikt w Ukrainie, dziennikarze musz\u0105 rozwa\u017cy\u0107, czy pokaza\u0107 realizm zdarze\u0144, kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce si\u0119 ze \u015bmierci\u0105 niewinnych ludzi, dzie\u0107mi pozbawionymi rodzic\u00f3w, ogromnymi zniszczeniami, czy oszcz\u0119dzi\u0107 wra\u017cliwym widzom takich obrazk\u00f3w. Dlatego na pocz\u0105tku odpowiedzi stwierdzi\u0142em, \u017ce to temat kontrowersyjny, i domy\u015blam si\u0119, \u017ce wiele os\u00f3b mog\u0142oby stwierdzi\u0107, \u017ce cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki \u2013 relacje dziennikarskie z pocz\u0105tku dzia\u0142a\u0144 zbrojnych, cho\u0107 przepe\u0142nione dramatyzmem, emocjonalno\u015bci\u0105, cz\u0119sto pozbawione obiektywizmu, mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 materia\u0142em faktograficznym, a nawet dowodowym w mo\u017cliwych w przysz\u0142o\u015bci sprawach przed mi\u0119dzynarodowymi trybuna\u0142ami, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 rozlicza\u0142y winnych. Dodatkowo kto\u015b m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107, \u017ce gdyby nie widok tego dramatu mieszka\u0144c\u00f3w Ukrainy, cia\u0142 na ulicach, kt\u00f3re nawet nie by\u0142y zbyt dobrze maskowane w telewizji, to Polacy nie otworzyliby si\u0119 tak na pomoc osobom uciekaj\u0105cym przed wojn\u0105. R\u00f3wnocze\u015bnie, tutaj nawi\u0105\u017c\u0119 do naukowych teorii, odbiorcy mog\u0105 poczu\u0107 znu\u017cenie tym ci\u0105g\u0142ym wsp\u00f3\u0142czuciem. W tym przypadku ciekaw\u0105 teori\u0119 przedstawi\u0142a Susan D. Moeller, kt\u00f3r\u0105 nazwa\u0142a w\u0142a\u015bnie \u201eznu\u017cenie wsp\u00f3\u0142czuciem\u201d. Zak\u0142ada ona, \u017ce kiedy jeste\u015bmy wystawieni na silne bod\u017ace emocjonalne przez media, odnosz\u0105ce si\u0119 do dramat\u00f3w ludzkich, to po pewnym czasie mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce ju\u017c nie b\u0119dziemy na nie podatni. Niejako przyzwyczaimy si\u0119 do nich, a w opisywanym przypadku wojna w Ukrainie mo\u017ce dla niekt\u00f3rych odbiorc\u00f3w po prostu spowszednie\u0107. Teraz, kiedy ju\u017c trwa ona ponad p\u00f3\u0142 roku, sam zauwa\u017cam w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie, \u017ce cho\u0107 ci\u0105gle docieraj\u0105 do nas tragiczne informacje z zagranicy, to jednak nie reagujemy tak samo jak na pocz\u0105tku. Oczywi\u015bcie nie mo\u017cemy przyj\u0105\u0107 takiej perspektywy, \u017ce to, co si\u0119 dzieje za nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0105, to co\u015b, co nie powoduje emocji, nie interesuje nas. Jednak zbyt du\u017ca emocjonalno\u015b\u0107 w mediach i wystawianie odbiorc\u00f3w przez d\u0142ugi czas na wielk\u0105 fal\u0119 negatywnych emocji (\u015bmier\u0107, smutek, z\u0142o\u015b\u0107, ludzki dramat) mog\u0142o spowodowa\u0107 psychologiczne reakcje obronne, poprzez unikanie informacji, ich wyparcie albo po prostu przyzwyczajenie si\u0119 do nich.
\nKolejna p\u0142aszczyzna, jaka si\u0119 pojawia w opisywanym temacie, to prowadzenie relacji na \u017cywo, kt\u00f3re te\u017c s\u0105 niejako wymuszone przez rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnych technologii. Zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce nad dziennikarzem przelecia\u0142 pocisk, kt\u00f3ry uderzy\u0142 w dom oddalony kilkaset metr\u00f3w od miejsca prowadzenia relacji, albo dziennikarz wraz z operatorem musieli zbiega\u0107 do schron\u00f3w, chroni\u0105c si\u0119 przed nalotami. To wszystko dzia\u0142o si\u0119 na wizji. Dodatkowo wywiady prowadzone na \u017cywo, kt\u00f3re te\u017c mog\u0105 wymkn\u0105\u0107 si\u0119 spod kontroli, zw\u0142aszcza z rozemocjonowanymi mieszka\u0144cami teren\u00f3w, gdzie odbywaj\u0105 si\u0119 walki. To tylko przyk\u0142ady, kt\u00f3re powinny wskazywa\u0107, \u017ce relacji na \u017cywo z miejsc walk powinno by\u0107 mniej albo powinny by\u0107 prowadzone z kilkusekundowym op\u00f3\u017anieniem, aby w ka\u017cdej chwili mo\u017cna by\u0142o je przerwa\u0107, gdyby wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b niespodziewanego. A je\u015bli nagle kto\u015b zacz\u0105\u0142by strzela\u0107 do dziennikarzy? Widzowie byliby \u015bwiadkiem morderstwa, nawet si\u0119 tego nie spodziewaj\u0105c. Bardzo wa\u017cnym elementem wojny w Ukrainie s\u0105 media spo\u0142eczno\u015bciowe. Publikowane filmiki, zdj\u0119cia przez tzw. dziennikarzy obywatelskich pokazuj\u0105 realia wojny z perspektywy ich mieszka\u0144c\u00f3w. Telewizje, ale tak\u017ce sami odbiorcy, upowszechniali w internecie materia\u0142y, nie maj\u0105c pewno\u015bci, czy s\u0105 prawdziwe, a presja czasu nawet uniemo\u017cliwia\u0142a ich sprawdzenie, co przecie\u017c \u0142amie podstawowe zasady etyki. Wielokrotnie okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a fa\u0142szywa, co wprowadza\u0142o w b\u0142\u0105d opini\u0119 publiczn\u0105. Jednocze\u015bnie gdyby ich nie by\u0142o, to cz\u0119sto nie wiedzieliby\u015bmy, jak wojna wygl\u0105da \u201eod \u015brodka\u201d. Problem przestrzegania zasad etyki jest w tym przypadku bardzo trudny do jednoznacznej oceny i kontrowersyjny, ale nauka powinna odnosi\u0107 si\u0119 do trudnych temat\u00f3w, by wywo\u0142ywa\u0107 dyskusje. Uwa\u017cam, \u017ce temat etyki w relacjonowaniu konfliktu w Ukrainie nie powinien by\u0107 pomini\u0119ty i st\u0105d pomys\u0142 na napisanie o tym artyku\u0142u.<\/p>\n
![\"dziennikarz,](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Bez-kategorii\/wojna-dziennikarz-1024x683.jpg\")
<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"