\u015awiatowy Dzie\u0144 \u015awiadomo\u015bci Autyzmu<\/strong>\u00a0przypada\u00a0na dzie\u0144 2 kwietnia. Zosta\u0142 ustanowiony przez ONZ, a jego celem jest podnoszenie \u015bwiadomo\u015bci ludzi na temat zaburze\u0144 zwi\u0105zanych ze spektrum autyzmu.<\/p>\n O zaburzeniu rozwojowym, kt\u00f3re obejmuje wiele sfer funkcjonowania danego cz\u0142owieka rozmawiam z dr Ann\u0105 Pyszkowsk\u0105, kt\u00f3rej zainteresowania badawcze to: autostygmatyzacja i stres mniejszo\u015bciowy w grupach zagro\u017conych wykluczeniem spo\u0142ecznym, dobrostan os\u00f3b w spektrum autyzmu oraz psychoterapia poznawczo-behawioralna.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Pani Doktor, autyzm to nie choroba ani zachowanie, czym w takim razie jest autyzm?<\/strong><\/p>\n Dr Anna Pyszkowska: Spektrum autyzmu to jedna z form neuror\u00f3\u017cnorodno\u015bci \u2013 to znaczy funkcjonowania ludzkiego m\u00f3zgu, kt\u00f3ra przek\u0142ada si\u0119 na specyficzny spos\u00f3b odbierania \u015bwiata i rzeczywisto\u015bci. Osoby w spektrum autyzmu odbieraj\u0105 i koduj\u0105 wi\u0119cej bod\u017ac\u00f3w ni\u017c osoby neurotypowe, dlatego nierzadko odbieraj\u0105 \u015bwiat jako przyt\u0142aczaj\u0105cy, co przek\u0142ada si\u0119 na ich emocje i zachowanie. Nierzadko g\u0142\u00f3wnym powodem cierpienia nie s\u0105 same objawy wynikaj\u0105ce ze spektrum autyzmu, czyli przeci\u0105\u017cenie sensoryczne, trudno\u015bci w komunikacji i rozumieniu kontekst\u00f3w spo\u0142ecznych, zaburzenia zachowania, tylko brak dostosowania ze strony \u015brodowiska. Bardzo cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119 w gabinecie psychoterapeutycznym o tym, \u017ce g\u0142\u00f3wnym problemem nie s\u0105 same objawy autystyczne, tylko brak zrozumienia ze strony otoczenia, niskie umiej\u0119tno\u015bci radzenia sobie z emocjami czy nadmierna presja spo\u0142eczna lub wymagania wobec samego\/samej siebie, aby zachowywa\u0107 si\u0119 neurotypowo, czyli tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107. Mam g\u0142\u0119bokie przekonanie, \u017ce to bardzo wa\u017cne, aby w Dniu \u015awiadomo\u015bci Autyzmu to wybrzmia\u0142o: nierzadko problemem nie jest \u201eautyzm\u201d, tylko otoczenie, kt\u00f3re tego autyzmu nie rozumie i nie wspiera.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Dlaczego os\u00f3b autystycznych nie trzeba \u201dleczy\u0107\u201d?<\/strong><\/p>\n Dr Anna Pyszkowska: Spektrum autyzmu nie jest chorob\u0105, st\u0105d pomys\u0142 \u201eleczenia\u201d jest nietrafiony i szkodliwy. W klasyfikacjach psychiatrycznych figuruje jako zaburzenie, poniewa\u017c nasilenie objaw\u00f3w powoduje cierpienie i wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie. Naturalnie mo\u017cemy zmniejsza\u0107 objawy, kt\u00f3re przysparzaj\u0105 cierpienia \u2013 na przyk\u0142ad te zwi\u0105zane z trudno\u015bciami spo\u0142ecznymi, nadwra\u017cliwo\u015bci\u0105 sensoryczn\u0105 \u2013 natomiast tym, co jest kluczowe w pracy z osobami w spektrum autyzmu, jest uczenie si\u0119 konkretnych umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re pomaga\u0142yby w codziennym funkcjonowaniu. Maj\u0105c to na uwadze, praca terapeutyczna z osobami w spektrum autyzmu nie polega na sprawianiu, aby stawa\u0142y si\u0119 one \u201emniej autystyczne\u201d, a na tym, aby nabywa\u0142y potrzebne kompetencje spo\u0142eczne, komunikacyjne czy behawioralne, kt\u00f3re pozwala\u0142yby im wie\u015b\u0107 zadowalaj\u0105ce i godne \u017cycie. W takim uj\u0119ciu psychoterapia czy pomoc psychologiczno-pedagogiczna bierze sobie za cel prac\u0119 z konkretnym cz\u0142owiekiem nad jego\/jej konkretnymi potrzebami, a nie z rozpoznaniem, kt\u00f3re ta osoba otrzyma\u0142a, maj\u0105c oczywi\u015bcie na uwadze specyficzny spos\u00f3b jej funkcjonowania. Tak jak wspomnia\u0142am, nierzadko w gabinecie psychoterapeutycznym spotykam si\u0119 z nastolatkami czy m\u0142odymi doros\u0142ymi z diagnoz\u0105 spektrum autyzmu, kt\u00f3rzy zg\u0142aszaj\u0105, \u017ce ich problemem nie jest \u201eautyzm sam w sobie\u201d, a brak zrozumienia ze strony innych czy niska satysfakcja z \u017cycia lub relacji \u2013 problemy, kt\u00f3re s\u0105 uniwersalne dla ka\u017cdego i ka\u017cdej z nas, bez wzgl\u0119du na neuror\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Kto diagnozuje autyzm? Jakie s\u0105 kryteria autyzmu wed\u0142ug klasyfikacji ICD-11?<\/strong><\/p>\n Dr Anna Pyszkowska: Rozpoznanie spektrum autyzmu opiera si\u0119 na wyst\u0119powaniu: 1) trwa\u0142ych deficyt\u00f3w spo\u0142eczno-komunikacyjnych (wyra\u017ane deficyty w komunikacji werbalnej i niewerbalnej; brak wzajemno\u015bci spo\u0142ecznej i zrozumienia teorii umys\u0142u; nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 rozwijania i utrzymywania relacji z r\u00f3wie\u015bnikami w\u0142a\u015bciwych dla wieku); 2) uporczywych zainteresowa\u0144 i powtarzalnych zachowa\u0144 (np. stereotypie ruchowe, potrzeba jednakowo\u015bci i schematyczno\u015bci, wysoka wra\u017cliwo\u015b\u0107 sensoryczna). Objawy musz\u0105 wyst\u0105pi\u0107 we wczesnym rozwoju oraz mie\u0107 istotne znaczenie dla funkcjonowania spo\u0142ecznego jednostki. Kluczowym jest, \u017ce objawy autystyczne musz\u0105 by\u0107 widoczne na ka\u017cdym etapie rozwoju, przy czym ich pe\u0142na ekspresja mo\u017ce mie\u0107 miejsce dopiero w okresie socjalizacji. Dlatego autyzm nie jest chorob\u0105, kt\u00f3r\u0105 kto\u015b \u201ez\u0142apa\u0142\u201d, a pewnego rodzaju podstawowym systemem operacyjnym m\u00f3zgu danej osoby. Diagnoz\u0119 przeprowadza si\u0119 poprzez wywiad diagnostyczny oraz badanie psychologiczne (najcz\u0119\u015bciej przy wykorzystaniu wywiadu obserwacji ADOS-2). Oficjaln\u0105 diagnoz\u0119 nozologiczn\u0105 stawia lekarz psychiatra na podstawie wynik\u00f3w bada\u0144 psychologicznych.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Dlaczego autyzm u doros\u0142ych\u00a0m\u0119\u017cczyzn (tak jak w przypadku dzieci) jest diagnozowany cztery razy cz\u0119\u015bciej ni\u017c autyzm u kobiet?<\/strong><\/p>\n Dr Anna Pyszkowska: Wynika to z bardzo szkodliwego stereotypu, kt\u00f3ry znajduje swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w dzia\u0142aniach pionier\u00f3w bada\u0144 nad autyzmem jeszcze w latach 30. i 40. ubieg\u0142ego stulecia: z uwagi na uwarunkowania spo\u0142eczne i polityczne badano w\u00f3wczas wy\u0142\u0105cznie ch\u0142opc\u00f3w, st\u0105d do dzi\u015b korzystamy z kryteri\u00f3w diagnostycznych spektrum autyzmu wynikaj\u0105cych z bada\u0144 prowadzonych na m\u0119\u017cczyznach. Wedle wi\u0119kszo\u015bci statystyk m\u0119\u017cczy\u017ani otrzymuj\u0105 diagnozy cztery razy cz\u0119\u015bciej, ale nie oznacza to, \u017ce spektrum wyst\u0119puje cztery razy cz\u0119\u015bciej w tej populacji, tylko \u017ce o tyle razy cz\u0119\u015bciej trafiaj\u0105 oni do gabinet\u00f3w diagnostycznych. Z powodu stereotyp\u00f3w oraz troch\u0119 innej formy ekspresji objaw\u00f3w autystycznych u kobiet dziewczyny rzadziej otrzymuj\u0105 rozpoznanie, bo objawy, kt\u00f3re s\u0105 niepokoj\u0105ce u ch\u0142opc\u00f3w (wycofanie, trudno\u015bci w relacjach i zachowaniu, wra\u017cliwo\u015b\u0107 sensoryczna), u dziewczyn traktowane s\u0105 jako element ich socjalizacji (\u201edziewczynki s\u0105 przecie\u017c nie\u015bmia\u0142e \/ wra\u017cliwe\u201d). Dodatkowo, wa\u017cnym elementem funkcjonowania kobiet i dziewczyn w spektrum autyzmu jest stosowanie tzw. kamufla\u017cu spo\u0142ecznego, czyli maskowania swoich objaw\u00f3w autystycznych poprzez na\u015bladowanie zachowa\u0144 innych, bez rozumienia ich zasad. Powoduje to ogromne przeci\u0105\u017cenie, nierozumienia w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i obni\u017ca poczucie w\u0142asnej warto\u015bci. Na szcz\u0119\u015bcie obserwujemy obecnie coraz wi\u0119kszy trend zwi\u0105zany z diagnoz\u0105 doros\u0142ych kobiet, kt\u00f3re spe\u0142niaj\u0105 wszystkie kryteria diagnostyczne spektrum autyzmu, ale by\u0142y niezauwa\u017cane przez rodzic\u00f3w czy nauczycieli w\u0142a\u015bnie z uwagi na przekonanie, \u017ce \u201eprzecie\u017c dziewczyn do nie dotyczy\u201d.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jak mo\u017cemy pom\u00f3c osobom\/studentom autystycznym na co dzie\u0144? <\/strong><\/p>\n Dr Anna Pyszkowska: Tym, co jest kluczowe, jest otwarto\u015b\u0107 oraz poszerzenie spo\u0142ecznego rozumienia \u201enormy\u201d: bez wzgl\u0119du na etykiet\u0119, kt\u00f3r\u0105 komu\u015b nadajemy, po pierwsze jeste\u015bmy po prostu lud\u017ami i dla ka\u017cdego i ka\u017cdej z nas licz\u0105 si\u0119 inne potrzeby. Dlatego potrzebujemy pyta\u0107 wprost, czego dana osoba potrzebuje, i nie ba\u0107 si\u0119 tego \u2013 czasem wydaje nam si\u0119, \u017ce \u201enie wypada\u201d pyta\u0107 o potrzeby lub oczekiwania, natomiast dla wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b w spektrum to oznaka zainteresowania i szacunku. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce istniej\u0105 pewne uniwersalne zasady, kt\u00f3re warto jest wdra\u017ca\u0107 w kontaktach z osobami w spektrum autyzmu: przewidywalno\u015b\u0107, trzymanie si\u0119 ustalonych zasad, dbanie o komfort zwi\u0105zany z sensoryk\u0105 (np. zadbanie o redukcj\u0119 ha\u0142asu, ostrych \u015bwiate\u0142 czy zapach\u00f3w), zapewnienie mo\u017cliwo\u015bci dbania o potrzeby zwi\u0105zane z ruchem i robieniem przerw (np. zapewnienie mo\u017cliwo\u015bci chodzenia po sali, wychodzenia z niej w razie poczucia przeci\u0105\u017cenia, itd.). W Uniwersytecie \u015al\u0105skim osoby w spektrum autyzmu mog\u0105 korzysta\u0107 z Indywidualnego Dostosowania Studi\u00f3w (IDS), a tak\u017ce ucz\u0119szcza\u0107 na grup\u0119 wsparcia dla studentek i student\u00f3w w spektrum.<\/p>\n dr Anna Pyszkowska<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n
\nVioletta Kulik: Serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n ![\"Anna](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Nieprzypisane\/Anna_Pyszkowska-600x400.jpg\")
<\/p>\n