Uwa\u017caj!<\/p>\n
Ucze\u0144 cz\u0119sto s\u0142yszy w szkole takie polecenie. Kiedy nauczyciel prosi o uwag\u0119, to o co mu w\u0142a\u015bciwie chodzi?<\/p>\n
O zdolno\u015bci selekcjonowania bod\u017ac\u00f3w ze \u015bwiata zewn\u0119trznego rozmawiam z dr hab. Katarzyn\u0105 \u015alebarsk\u0105, prof. U\u015a, kt\u00f3rej zainteresowania badawcze to: aktywizacja zawodowa, adaptacja do pracy i poznawcze funkcjonowanie cz\u0142owieka w miejscu pracy.<\/p>\n
<\/p>\n
Violetta Kulik: Pani Profesor, czym jest uwaga?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a: Cz\u0142owiek dysponuje zestawem narz\u0119dzi, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 mu sprawne funkcjonowanie w codziennym \u017cyciu. Mowa tu o procesach poznawczych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wymieni\u0107 mo\u017cna w\u0142a\u015bnie uwag\u0119. Zdefiniowa\u0107 mo\u017cna j\u0105 jako mechanizm redukcji namiaru informacji. To bardzo prosta a zarazem wyczerpuj\u0105ca definicja. Uwaga jest bowiem zdolno\u015bci\u0105 do selekcjonowania informacji (tzw. bod\u017ac\u00f3w) docieraj\u0105cych do nas i skupiania si\u0119 na tych, najwa\u017cniejszych dla nas w danej chwili. Dzi\u0119ki uwadze potrafimy wybra\u0107 okre\u015blone informacje, pomijaj\u0105c przy tym te mniej istotne w danej chwili. To dzi\u0119ki uwadze jeste\u015bmy w stanie spostrzega\u0107 otoczenie, uczy\u0107 si\u0119 czy zapami\u0119tywa\u0107. \u017beby co\u015b zobaczy\u0107 czy \u015bwiadomie przetworzy\u0107, trzeba najpierw zwr\u00f3ci\u0107 na to uwag\u0119. Dodatkowo, dzi\u0119ki selekcji informacji docieraj\u0105cych z otoczenia, zapobiegamy przeci\u0105\u017ceniu informacyjnego.<\/p>\n Violetta Kulik: Jakie s\u0105 rodzaje i funkcje uwagi?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a: Zdecydowanie g\u0142\u00f3wn\u0105 funkcj\u0105 uwagi jest selektywno\u015b\u0107, czyli selekcja informacji dost\u0119pnych w otoczeniu. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, jest to zdolno\u015b\u0107 do skupienia uwagi na wybranym aspekcie otoczenia. Jednym z pierwszych argument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych istnienie tej funkcji by\u0142 zaobserwowany przez Cherry\u2019ego efekt coctail-party, kt\u00f3ry pokazuje zdolno\u015b\u0107 skupienia si\u0119 na jednym, istotnym dla nas d\u017awi\u0119ku i \u201ewyt\u0142umieniu\u201d reszty odg\u0142os\u00f3w. Tak jak w przypadku g\u0142o\u015bnego przyj\u0119cia, podczas kt\u00f3rego jeste\u015bmy w stanie rozmawia\u0107 z drug\u0105 osob\u0105, nie zwracaj\u0105c uwagi na ha\u0142as wok\u00f3\u0142. Ludzki m\u00f3zg zachowuje przy tym mo\u017cliwo\u015b\u0107 odbioru pozosta\u0142ych bod\u017ac\u00f3w, cho\u0107 na poz\u00f3r zdaje si\u0119 je ignorowa\u0107. Ich rejestracja przebiega pod\u015bwiadomie, czego dowodem mo\u017ce by\u0107 automatyczne przekierowanie naszej uwagi na kogo\u015b z t\u0142umu, kto w danej chwili wypowie np. nasze imi\u0119.<\/p>\n Violetta Kulik: Co w\u0142a\u015bciwie daje nam uwaga i w jaki spos\u00f3b ten proces si\u0119 odbywa?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a: Uwaga pomaga nam w odbiorze otoczenia i wyborze tych tre\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 dla nas istotne. Poza selekcj\u0105 informacji wyr\u00f3\u017cniamy tak\u017ce inne jej funkcje, m.in. poszukiwanie, czujno\u015b\u0107, czy kontrola czynno\u015bci jednoczesnych. Jak przek\u0142ada si\u0119 to na nasze funkcjonowanie? Aktywne poszukiwanie okre\u015blonej informacji po\u015br\u00f3d zbioru r\u00f3\u017cnych informacji pozwala wyszuka\u0107\/odnale\u017a\u0107 konkretn\u0105 informacj\u0119 w ca\u0142ym zbiorze, omijaj\u0105c wszystkie mniej istotne czy przeszkadzaj\u0105ce dane, tzw. dystraktory. Czujno\u015b\u0107 z kolei zak\u0142adaj\u0105ca oczekiwanie na pojawienie si\u0119 okre\u015blonej informacji i ignorowanie pozosta\u0142ych pozwala na prawid\u0142ow\u0105 reakcj\u0119 na w\u0142a\u015bciwy sygna\u0142 i zignorowanie nieistotnych danych, czyli szumu. Na przyk\u0142ad istnieje du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce czekaj\u0105c na autobus nie wsi\u0105dziemy do jakiegokolwiek tj. nie zareagujemy na szum, tylko poczekamy a\u017c nadjedzie ten konkretny. Wsiadaj\u0105c do niego prawid\u0142owo zareagujemy na sygna\u0142. Na koniec, mo\u017cliwo\u015b\u0107 nakierowania uwagi na dwa aspekty otoczenia r\u00f3wnocze\u015bnie, pomaga w wykonywaniu kilku czynno\u015bci w tym samym czasie, co pozwala nam niejednokrotnie zaoszcz\u0119dzi\u0107 czas i zapobiec powstawaniu zaleg\u0142o\u015bci. Oczywi\u015bcie, pami\u0119ta\u0107 warto, \u017ce jako\u015b\u0107 wykonania obu czynno\u015bci b\u0119dzie zale\u017ce\u0107 od dodatkowych czynnik\u00f3w.<\/p>\n Violetta Kulik: Zwracamy uwag\u0119 tylko na cz\u0119\u015b\u0107 informacji, kt\u00f3re do nas docieraj\u0105. Jaki jest dok\u0142adnie wk\u0142ad uwagi w przetwarzanie informacji?\u00a0<\/strong><\/p>\n Dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a: Mo\u017cna odwo\u0142a\u0107 si\u0119 tu do przyk\u0142adu. Uczestnicz\u0105c w lekcji, zgodnie z przyj\u0119tymi normami spo\u0142ecznymi, skupiamy uwag\u0119 na nauczycielu i prezentowanych przez niego tre\u015bciach. Mamy w tym przypadku do czynienia z uwag\u0105 dowoln\u0105 (wolicjonaln\u0105). Ten rodzaj uwagi obejmuje selekcj\u0119 bod\u017ac\u00f3w i reagowanie w spos\u00f3b zgodny z celem, anga\u017cuje przy tym posiadan\u0105 wiedz\u0119, zapisan\u0105 w pami\u0119ci trwa\u0142ej. Zatem b\u0119d\u0105c na lekcji wiemy jak powinni\u015bmy\/chcemy si\u0119 zachowa\u0107. Jak dzia\u0142a mechanizm selekcji informacji? Przetwarzaj\u0105c docieraj\u0105ce do nas informacje w pierwszej kolejno\u015bci analizujemy fizykalne cechy bod\u017aca, jak g\u0142o\u015bno\u015b\u0107, d\u017awi\u0119k, wygl\u0105d itp. Odbywa si\u0119 to automatycznie, tj. w spos\u00f3b nie\u015bwiadomy, w bardzo kr\u00f3tkim czasie i na poziomie sensorycznym. Nast\u0119pnie analizie poddawane jest znaczenie informacji, na poziomie semantycznym. Po przej\u015bciu ca\u0142ej \u015bcie\u017cki, wybrane elementy skupiaj\u0105 nasz\u0105 dalsz\u0105 uwag\u0119. Pomimo, \u017ce ca\u0142y proces wygl\u0105da na \u017cmudny i d\u0142ugotrwa\u0142y, tak naprawd\u0119 zachodzi w \u201emgnieniu oka\u201d.<\/p>\n Violetta Kulik: Czy trudno jest nauczy\u0107 si\u0119 by\u0107 tu i teraz? <\/strong><\/p>\n Dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a: Pomimo, \u017ce bycie tu i teraz odnosi si\u0119 do uwa\u017cno\u015bci, czyli konstruktu zgo\u0142a odmiennego od uwagi jako procesu poznawczego, mo\u017cemy spr\u00f3bowa\u0107 znale\u017a\u0107 wsp\u00f3lny mianownik. Przede wszystkim uwa\u017cno\u015b\u0107 opiera si\u0119 na kierowaniu uwagi na to, czego do\u015bwiadczamy w danej chwili. Przebywaj\u0105c ze sob\u0105, przygl\u0105damy si\u0119 swoim my\u015blom, skupiamy si\u0119 na swoim ciele. Uruchamiamy przy tym nasz\u0105 uwag\u0119 dowoln\u0105, wolicjonaln\u0105. Wystarczy jednak, \u017ce ko\u0142o nas nagle zacznie si\u0119 co\u015b dzia\u0107, np. us\u0142yszymy nag\u0142y ha\u0142as, a nasza uwaga od razu zostaje przeniesiona w tamt\u0105 stron\u0119, m\u00f3wimy wtedy o uwadze mimowolnej, w\u0142\u0105czaj\u0105cej si\u0119 automatycznie. Ten rodzaj uwagi spe\u0142nia rol\u0119 orientacyjn\u0105, poniewa\u017c s\u0142u\u017cy do detekcji bod\u017ac\u00f3w potencjalnie istotnych, np. zagra\u017caj\u0105cych. W przypadku praktykowania uwa\u017cno\u015bci, wszystkie rozpraszaj\u0105ce nas bod\u017ace spe\u0142nia\u0107 b\u0119d\u0105 role dystraktor\u00f3w, co niew\u0105tpliwie mo\u017ce utrudnia\u0107 skupianie si\u0119 na sobie i bycie tu i teraz.<\/p>\n Violetta Kulik: Czy uwaga pomaga w zrozumieniu materia\u0142u w trakcie nauki?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a: Oczywi\u015bcie. Bez uwagi nie by\u0142oby mo\u017cliwe uczenie si\u0119 ukierunkowane na konkretny cel. Mamy tu do czynienia z reakcj\u0105 \u0142a\u0144cuchow\u0105 \u2013 je\u015bli nie zwr\u00f3cimy uwagi na dan\u0105 tre\u015b\u0107, nie dostrze\u017cemy jej, przez co nie rozpocznie si\u0119 proces uczenia i zapami\u0119tywania. W trakcie uczenia si\u0119 stosujemy r\u00f3\u017cne techniki, jak np. wa\u017cne tre\u015bci podkre\u015blamy czy zapisujemy innym kolorem, co ma na celu wyszczeg\u00f3lnienie najwa\u017cniejszych zagadnie\u0144 i u\u0142atwia nam koncentracj\u0119 na nich w trakcie procesu uczenia si\u0119 i powtarzania.<\/p>\n Violetta Kulik: Przed uczniami egzamin dojrza\u0142o\u015bci. Czy trening uwagi przed matur\u0105 mo\u017ce polepszy\u0107 samopoczucie uczni\u00f3w? <\/strong><\/p>\n Dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a: Na pewno zadbanie o kondycj\u0119 psychofizyczn\u0105 i sprzyjaj\u0105ce warunki do nauki u\u0142atwi\u0105 koncentracj\u0119 w czasie powtarzania materia\u0142u, co mo\u017ce dalej wzmacnia\u0107 dobrostan i przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na lepsze samopoczucie przed egzaminem. Wszystkim maturzystom \u017cycz\u0119 powodzenia!<\/p>\n Violetta Kulik: Serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119. \u00a0<\/strong><\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n dr hab. Katarzyna \u015alebarska, prof. U\u015a<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n![\"dr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Bez-kategorii\/DSC00538_Malgorzata-Dymowska-1-683x1024.jpg\")
<\/p>\n