Ze statystyk podawanych w raporcie Rzecznika Praw Dziecka wynika, \u017ce z roku na rok maleje w Polsce przyzwolenie spo\u0142eczne na kary cielesne, ale aprobata bicia dzieci jest w naszym kraju nadal niepokoj\u0105co wysoka. Ka\u017cdy z nas powinien reagowa\u0107 w sytuacji, gdy najm\u0142odsi padaj\u0105 ofiar\u0105 przemocy. \u015awiatowy Dzie\u0144 Sprzeciwu wobec Bicia Dzieci dobitnie o tym przypomina.<\/p>\n
<\/p>\n
O przemocy wobec dzieci rozmawiam z prof. dr hab. Ew\u0105 Jarosz, kt\u00f3rej zainteresowania badawcze i osi\u0105gni\u0119cia naukowe dotycz\u0105 tematyki przemocy wobec dzieci i kt\u00f3ra prowadzi tak\u017ce badania w zakresie implementacji prawa dziecka, w szczeg\u00f3lno\u015bci partycypacji spo\u0142ecznej i aktywnego obywatelstwa dzieci i m\u0142odzie\u017cy oraz nowoczesnych bada\u0144 dzieci\u0144stwa, zw\u0142aszcza w aspekcie dobrostanu i jako\u015bci \u017cycia dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n
<\/p>\n
Violetta Kulik: Pani Profesor, czym jest przemoc wobec dziecka, jak jest wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie definiowana?<\/strong><\/p>\n Prof. dr hab. Ewa Jarosz: Najpro\u015bciej ujmuj\u0105c t\u0119 w rzeczy samej bardzo skomplikowan\u0105 kwesti\u0119, przemoc wobec dziecka oznacza sytuacje i zachowania, gdy osoby odpowiedzialne za dziecko, nadu\u017cywaj\u0105c swojej w\u0142adzy, przewagi fizycznej i psychicznej nad dzieckiem i jego zale\u017cno\u015bci, powoduj\u0105 rzeczywiste szkody dla rozwoju i dobrostanu dziecka lub istnieje wysokie prawdopodobie\u0144stwo spowodowania takich negatywnych konsekwencji. Te dzia\u0142ania wobec dziecka lub brak zachowa\u0144 po\u017c\u0105danych wobec niego mog\u0105 mie\u0107 charakter fizyczny lub tylko psychiczny. Wnikaj\u0105c w sytuacje przemocy r\u00f3\u017cnego rodzaju, tj. fizycznej, psychicznej czy seksualnej, zawsze okazuje si\u0119, \u017ce rodzice lub opiekunowie wykorzystuj\u0105 mniej lub bardziej \u015bwiadomie dziecko do swoich spraw i poprzez przemoc \u201eza\u0142atwiaj\u0105\u201d jakie\u015b swoje potrzeby, swoje \u201einteresy\u201d. Definicje przemocy i r\u00f3\u017cnych jej rodzaj\u00f3w \u0142atwo znale\u017a\u0107 w dokumentach czy to mi\u0119dzynarodowych, czy krajowych, na stronach internetowych instytucji, kt\u00f3re si\u0119 tym problemem zajmuj\u0105 oraz w r\u00f3\u017cnego rodzaju raportach na ten temat. Nie b\u0119d\u0119 ich wi\u0119c cytowa\u0142a, wcze\u015bniej wskaza\u0142am na podstawowe kryteria rozumienia tego poj\u0119cia. Oczywi\u015bcie, definicje formalne- prawne s\u0105 zwykle bardziej konkretne, specyfikuj\u0105, o jakie sytuacje chodzi, jakie zachowania, po to, by mo\u017cna by\u0142o zachowania \u201eudowodni\u0107\u201d jako niezgodne z prawem. Zwykle podkre\u015bla si\u0119 w nich poniesienie przez dziecko szkody, czyli negatywne konsekwencje dla jego zdrowia i rozwoju oraz intencjonalno\u015b\u0107 \/ umy\u015blno\u015b\u0107 dzia\u0142ania osoby na szkod\u0119 ma\u0142oletniego. Czasami akcentuje si\u0119 te\u017c, \u017ce s\u0105 to zachowania wykraczaj\u0105ce poza przyj\u0119te standardy spo\u0142eczne. Naukowe definicje s\u0105 cz\u0119sto szersze w znaczeniu i podkre\u015blaj\u0105 przedmiotow\u0105 sytuacj\u0119 dziecka i jego \u201eu\u017cycie\u201d, ale niekoniecznie akcentuj\u0105 umy\u015blno\u015b\u0107 zachowa\u0144 oraz podkre\u015blaj\u0105, \u017ce szkody, jakich doznaje dziecko, nie musz\u0105 by\u0107 aktualne, ale istnieje du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce wyst\u0105pi\u0105 lub mog\u0142y wyst\u0105pi\u0107 w sensie bie\u017c\u0105cym lub po d\u0142u\u017cszym czasie.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Sk\u0105d si\u0119 bierze przemoc?<\/strong><\/p>\n Prof. dr hab. Ewa Jarosz: To pytanie, cho\u0107 brzmi prosto, ma jeszcze bardziej skomplikowan\u0105 odpowied\u017a ni\u017c poprzednie. Przemoc wobec dziecka powodowana jest przez bardzo wiele czynnik\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na r\u00f3\u017cnych poziomach. Poziom indywidualny dotyczy osoby sprawcy, mo\u017ce to by\u0107 – na przyk\u0142ad jego zani\u017cona samoocena albo problemy emocjonalne, czy te\u017c w\u0142asne do\u015bwiadczenia w dzieci\u0144stwie. Mo\u017ce si\u0119 odnosi\u0107 te\u017c do samego dziecka \u2013 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na to na przyk\u0142ad jego specyficzne potrzeby albo p\u0142e\u0107, stan zdrowia, albo historia pojawienia si\u0119 na \u015bwiecie. Istotne mog\u0105 te\u017c by\u0107: historia i charakter relacji mi\u0119dzy doros\u0142ym i dzieckiem, charakter relacji w rodzinie, historia oraz warunki psychospo\u0142eczne i ekonomiczne funkcjonowania rodziny. Wa\u017cny jest r\u00f3wnie\u017c czynnik spo\u0142eczno-kulturowy i stan organizacji \u015brodowiska, w kt\u00f3rym rodzina \u017cyje, normy spo\u0142eczne i obyczajowo\u015b\u0107, prawo oraz organizacja instytucji pomocy i wsparcia w spo\u0142ecze\u0144stwie. Pojawienie si\u0119 problemu w konkretnej rodzinie, konkretnej relacji rodzic-dziecko jest zwykle unikatow\u0105 konstelacj\u0105 tych wszystkich czynnik\u00f3w. Nota bene z tego powodu eliminowanie zjawiska powinno by\u0107 strategicznie wielopoziomowe i wielokierunkowe – od dzia\u0142a\u0144 indywidualnie kierowanych, do konkretnego przypadku, po te spo\u0142eczne, kierowane do wielu lub wszystkich rodzin \u2013 tzw. dzia\u0142ania og\u00f3lnospo\u0142eczne.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: W dniu \u015awiatowego Dnia Sprzeciwu wobec Bicia Dzieci warto przypomnie\u0107, jak mo\u017cemy pom\u00f3c dziecku, kt\u00f3re do\u015bwiadcza przemocy.<\/strong><\/p>\n Prof. dr hab. Ewa Jarosz: Przede wszystkim reagowa\u0107, nie by\u0107 oboj\u0119tnym, nie udawa\u0107, \u017ce nie widzimy sytuacji albo \u017ce to, co si\u0119 dzieje, to nie przemoc. Jednak\u017ce to reagowanie powinno mie\u0107 r\u00f3\u017cny charakter w zale\u017cno\u015bci od tego, kim jeste\u015bmy i co to za sytuacja. Inaczej powinien zachowa\u0107 si\u0119 nauczyciel lub nauczycielka, kt\u00f3ra podejrzewa, \u017ce ucze\u0144 czy uczennica do\u015bwiadcza takich sytuacji a inaczej powinni\u015bmy reagowa\u0107, je\u015bli jeste\u015bmy \u015bwiadkami sytuacji przemocowych w jakich\u015b miejscach publicznych, w poci\u0105gu, w sklepie lub w gronie znajomych lub rodzinnym. Du\u017co trzeba by dawa\u0107 tu przyk\u0142ad\u00f3w, a miejsca na to nie mamy. My\u015bl\u0119, \u017ce warto zajrze\u0107 na strony internetowe instytucji lub fundacji, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 wobec tego problemu, gdzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 takie \u201einstrukcje\u201d, wskaz\u00f3wki i przyk\u0142adowe sposoby reagowania lub bardzo konkretne algorytmy reagowania dla os\u00f3b \u2013 profesjonalist\u00f3w, kt\u00f3rzy stykaj\u0105 si\u0119 z dzieckiem i rodzin\u0105, jak pracownicy o\u015bwiaty, s\u0142u\u017cba zdrowia, s\u0142u\u017cby socjalne itp.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jakie s\u0105 konsekwencje i czy znana jest dok\u0142adna skala przemocy wobec dzieci?<\/strong><\/p>\n Prof. dr hab. Ewa Jarosz: Zacznijmy od skali zjawiska. Nie jest znana dok\u0142adna skala przemocy wobec dzieci. Raporty globalne wskazuj\u0105, \u017ce na ca\u0142ym \u015bwiecie co najmniej jedna trzecia dzieci do\u015bwiadcza r\u00f3\u017cnych form przemocy r\u00f3\u017cnego rodzaju. Na podstawie wynik\u00f3w bada\u0144 mo\u017cemy stwierdzi\u0107 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce poziom ten jest r\u00f3\u017cny w r\u00f3\u017cnych krajach i r\u00f3\u017cni si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od tego, o jakiej przemocy m\u00f3wimy. Na przyk\u0142ad, w krajach afryka\u0144skich badania pokazuj\u0105 nawet 75% poziom przemocy fizycznej, w Polsce, cho\u0107 od 2010 roku obowi\u0105zuje ca\u0142kowity zakaz stosowania przemocy, badania pokazuj\u0105 r\u00f3\u017cne warto\u015bci – od kilku do kilkudziesi\u0119ciu procent \u2013 w zale\u017cno\u015bci od tego, jak prowadzone s\u0105 te analizy. Z pewno\u015bci\u0105 oficjalne statystyki tzw. ujawnionych przypadk\u00f3w \u2013 przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 liczby tzw. Niebieskich Kart – to tylko wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej. Rzetelniej zakres problemu obrazuj\u0105 badania sonda\u017cowe, prowadzone czy to w\u015br\u00f3d doros\u0142ych, czy w\u015br\u00f3d dzieci. Ostatnie w tym zakresie liczby pokazuj\u0105, \u017ce ponad jedna trzecia badanych dzieci do\u015bwiadczy\u0142a przemocy ze strony bliskiej osoby doros\u0142ej. R\u00f3\u017cne dane pokazuj\u0105 te\u017c, \u017ce stopniowo sytuacja si\u0119 poprawia w kwestii tzw. spo\u0142ecznej aprobaty dla przemocy w wychowaniu, kt\u00f3ra jest bardzo istotnym czynnikiem sprawczym, tak\u017ce dla tych najbardziej drastycznych przypadk\u00f3w. W tej kwestii badania na \u015bwiecie potwierdzaj\u0105 dobitnie, \u017ce im wi\u0119ksze jest spo\u0142eczne przyzwolenie na kary cielesne w wychowaniu, na klapsy i bicie \u201ew celach\u201d wychowawczych, tym wi\u0119cej zdarza si\u0119 dramatycznych i tragicznych przypadk\u00f3w ci\u0119\u017ckich uszkodze\u0144 a nawet \u015bmierci dzieci wskutek przemocy ze strony najbli\u017cszych. Ta aprobata dla kar cielesnych na szcz\u0119\u015bcie powoli spada w naszym kraju, progres jest widoczny szczeg\u00f3lnie w\u0142a\u015bnie od momentu wprowadzenia oficjalnego zakazu w 2010 roku, z pocz\u0105tkowego poziomu niemal 80% aprobaty dla tzw. klaps\u00f3w do ok 50% – jak wskazywa\u0142y na to badania, kt\u00f3re prowadzi\u0142am przez 8 lat dla rzecznika praw dziecka. A obecnie w roku 2023 odnotowano spadek do 46% (badania CBOS). Dzisiaj ponad 70 % spo\u0142ecze\u0144stwa uwa\u017ca, \u017ce nie powinno si\u0119 stosowa\u0107 kar cielesnych a ponad 50% popiera prawny ich zakaz. Dobrze to wygl\u0105da, zw\u0142aszcza patrz\u0105c z d\u0142u\u017cszej perspektywy czasowej, ale pami\u0119tajmy przy tym, \u017ce to tylko deklaracje. Eksperci podkre\u015blaj\u0105 te\u017c, \u017ce jakkolwiek przemoc fizyczna wobec dzieci rzeczywi\u015bcie maleje, to wzrasta przemoc psychiczna.<\/p>\n Co do konsekwencji do\u015bwiadczania przemocy, badania pokazuj\u0105 ca\u0142y ich wachlarz. S\u0105 to zar\u00f3wno skutki bezpo\u015brednie, jak i odleg\u0142e, utrzymuj\u0105ce si\u0119 i rzutuj\u0105ce na doros\u0142o\u015b\u0107. O konsekwencjach m\u00f3wi si\u0119 te\u017c w kontek\u015bcie indywidualnym, ale i spo\u0142ecznym, gdy\u017c skutki przemocy wykraczaj\u0105 poza indywidualne \u017cycie konkretnej osoby \u2013 ofiary. W tym aspekcie, podkre\u015bla si\u0119 skutki ekonomiczne, finansowe, kt\u00f3re wyra\u017anie wskazuj\u0105, ile przemoc wobec dzieci kosztuje w sensie zar\u00f3wno r\u00f3\u017cnych koszt\u00f3w leczenia, jak i na przyk\u0142ad nieefektywno\u015bci zawodowej os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0105 jej ofiarami, z powodu r\u00f3\u017cnych problem\u00f3w zdrowotnych emocjonalnych, poznawczych itd. Wskazania wielu bada\u0144, tak\u017ce tych nowoczesnych z udzia\u0142em nowych technologii, s\u0105 do\u015b\u0107 przera\u017caj\u0105ce \u2013 pokazuj\u0105, \u017ce przemoc i zaniedbywanie, do\u015bwiadczane cz\u0119sto przez dzieci, powoduj\u0105 wr\u0119cz zmiany fizjologiczne oraz w budowie m\u00f3zgu, wp\u0142ywaj\u0105c na wiele dysfunkcji bie\u017c\u0105cych, jak i p\u00f3\u017aniejszych – og\u00f3lno\u017cyciowych. No i oczywi\u015bcie pami\u0119tajmy o tym, \u017ce przemoc ma r\u00f3\u017cne oblicza i skutki jej te\u017c si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Gdyby jednak skupi\u0107 si\u0119 na karach cielesnych \u2013 cho\u0107by ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce kwiecie\u0144 jest miesi\u0105cem sprzeciwu wobec bicia dzieci \u2013 to wiele bada\u0144 prowadzonych w tym temacie i ich metaanalizy przedstawiaj\u0105 spor\u0105 list\u0119 najcz\u0119stszych skutk\u00f3w stosowania kar cielesnych. Nale\u017c\u0105 do nich, poza ju\u017c wskazanymi zmianami w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym: zaburzenia rozwoju samoregulacji i jej niski poziom w wieku doros\u0142ym, bunt, przekora i niepos\u0142usze\u0144stwo, agresja i zaburzenia eksternalizacyjne, zachowania antyspo\u0142eczne dzieci\u0119ce oraz w doros\u0142o\u015bci, zaburzenia internalizacyjne i problemy zdrowia psychicznego (l\u0119ki, depresja), niska samoocena, u\u017cywanie substancji psychoaktywnych i sk\u0142onno\u015b\u0107 do uzale\u017cnie\u0144, rozw\u00f3j negatywnych relacji rodzic-dziecko i tzw. \u201ewzajemny przymus\u201d, zaburzenia poznawcze, podatno\u015b\u0107 na nadu\u017cycia ze strony innych os\u00f3b, w tym w doros\u0142o\u015bci, normalizacja przemocy i jej aprobata oraz stosowanie wobec innych, akceptacja karania fizycznego i jego normalizacja, spostrzeganie \u015bwiata jako wrogiego, zagra\u017caj\u0105cego, postawy podejrzliwo\u015bci i urazy wobec innych.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jak zmieni\u0107 mentalno\u015b\u0107 doros\u0142ych, kt\u00f3rzy nie traktuj\u0105 klapsa i krzyk\u00f3w jako przejaw\u00f3w przemocy?<\/strong><\/p>\n Prof. dr hab. Ewa Jarosz: Eksperci wskazuj\u0105 wiele kierunk\u00f3w, od szeroko rozumianej edukacji o samym problemie i jego skutkach, przez uczenie pozytywnych konstruktywnych metod post\u0119powania z dzie\u0107mi i opiekowania si\u0119 nimi, po tworzenie odpowiednich regulacji prawnych jednoznacznie wy\u0142\u0105czaj\u0105cych takie zachowania poza obszar akceptacji spo\u0142ecznej, ale te\u017c regulacji zobowi\u0105zuj\u0105cych do reagowania na podejrzenia o przemoc wobec dziecka. Wskazuje si\u0119 te\u017c na potrzeb\u0119 dzia\u0142ania na r\u00f3\u017cnych poziomach spo\u0142ecznych i w r\u00f3\u017cnych kierunkach. Rekomenduje si\u0119 dzia\u0142ania wobec szerokich grup spo\u0142ecznych, jak i tych, kt\u00f3re stanowi\u0105 tzw. obszary podwy\u017cszonego ryzyka. Wskazuje si\u0119 na kampanie spo\u0142eczne ale te\u017c codzienn\u0105 systematyczn\u0105 edukacj\u0119 w szko\u0142ach, o\u015brodkach wsparcia, przez r\u00f3\u017cne media, w parafiach. M\u00f3wimy o dzia\u0142aniach wobec rodzic\u00f3w i innych doros\u0142ych, ale te\u017c wobec dzieci i m\u0142odzie\u017cy \u2013 jako przysz\u0142ych rodzic\u00f3w. Innymi s\u0142owy, chodzi o ca\u0142e strategie eliminacji problemu i to d\u0142ugofalowe. T\u0119 potrzeb\u0119 zaakcentowano m.in. w Agendzie 2030 czyli Celach Zr\u00f3wnowa\u017conego Rozwoju, gdzie w celu 16 wskazuje si\u0119 na ca\u0142kowit\u0105 eliminacj\u0119 przemocy wobec dzieci na \u015bwiecie, jako dzia\u0142anie na rzecz rozwijania pokojowego i bezpiecznego \u015bwiata.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119<\/strong>.<\/p>\n <\/p>\n
![\"prof.](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Bez-kategorii\/Bios_photo.jpeg\")
<\/p>\n