O moralno\u015bci i o tym, jak si\u0119 j\u0105 bada, rozmawiam z laureatk\u0105 Nagr\u00f3d Naukowych \u201ePolityki\u201d dr hab. Mariol\u0105 Paruzel-Czachur\u0105, prof. U\u015a.<\/p>\n
<\/p>\n
Violetta Kulik: Pani Profesor, czym Pani zajmuje si\u0119 naukowo?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, prof. U\u015a: Jestem psycholo\u017ck\u0105 moralno\u015bci, czyli badam to, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z dobrem i z\u0142em \u2014 z perspektywy psychologicznej. Interesuje mnie, co ludzie my\u015bl\u0105, czuj\u0105 i robi\u0105 w tym kontek\u015bcie. To bardzo szeroka dziedzina, dlatego koncentruj\u0119 si\u0119 na wybranych obszarach. Wraz z r\u00f3\u017cnymi zespo\u0142ami badam zar\u00f3wno dzieci, jak i osoby doros\u0142e, a tak\u017ce specyficzne grupy, takie jak osoby pozbawione wolno\u015bci czy osoby z ADHD lub w spektrum autyzmu.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Czyli to r\u00f3\u017cnorodne pr\u00f3by badania moralno\u015bci? Czym wi\u0119c jest moralno\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, prof. U\u015a: Dok\u0142adnie tak \u2014 dob\u00f3r pr\u00f3by zale\u017cy od pytania badawczego. Na przyk\u0142ad, gdy chcia\u0142am sprawdzi\u0107, czy pewien spos\u00f3b rozwi\u0105zywania dylemat\u00f3w moralnych dotycz\u0105cych zwierz\u0105t jest wrodzony, badali\u015bmy dzieci.<\/p>\n To bardzo dobre pytanie, czym w\u0142a\u015bciwie jest moralno\u015b\u0107, bo nie ma jednej definicji, kt\u00f3ra satysfakcjonowa\u0142aby wszystkich badaczy. Niedawno ca\u0142y numer presti\u017cowego czasopisma Psychological Inquiry (w Polsce pismo z najwy\u017cszej kategorii \u2014 200 punkt\u00f3w) po\u015bwi\u0119cono w\u0142a\u015bnie tej kwestii. R\u00f3\u017cni psychologowie moralno\u015bci przedstawiali tam swoje stanowiska; ja r\u00f3wnie\u017c zaproponowa\u0142am, by rozumie\u0107 moralno\u015b\u0107 szerzej \u2014 nie tylko jako system norm i zakaz\u00f3w.<\/p>\n W moim uj\u0119ciu:<\/p>\n Moralno\u015b\u0107 to to, co dana osoba (a nawet zwierz\u0119) my\u015bli, czuje lub robi w odniesieniu do sfery moralnej \u2014 a to, co uznaje za moralne, okre\u015bla sama.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Czy ludzie rodz\u0105 si\u0119 z moralno\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, prof. U\u015a: Ma Pani na my\u015bli, czy rodzimy si\u0119 z intuicyjnym rozr\u00f3\u017cnianiem dobra i z\u0142a? Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi.<\/p>\n Z jednej strony istnieje pogl\u0105d \u201eczystej tablicy\u201d: to \u015brodowisko uczy nas, czym jest moralno\u015b\u0107. Z drugiej \u2014 niekt\u00f3re eksperymenty sugerowa\u0142y, \u017ce ju\u017c kilkumiesi\u0119czne niemowl\u0119ta preferuj\u0105 \u201edobre\u201d pacynki wzgl\u0119dem \u201ez\u0142ych\u201d, kt\u00f3re przed chwil\u0105 zrobi\u0142y co\u015b nieprzyjemnego.<\/p>\n Trzeba jednak zaznaczy\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 tych wynik\u00f3w nie zosta\u0142a zreplikowana, czyli nie powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 w kolejnych badaniach. We wsp\u00f3\u0142czesnej psychologii pojedyncze badanie nie wystarcza do uog\u00f3lnie\u0144 \u2014 potrzebne s\u0105 liczne replikacje, najlepiej w r\u00f3\u017cnych krajach i kulturach.<\/p>\n Kr\u00f3tko: potrzebujemy wi\u0119cej bada\u0144, by udzieli\u0107 jednoznacznej odpowiedzi.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jakie s\u0105 granice m\u00f3wienia o moralno\u015bci przez naukowca?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, prof. U\u015a: Naukowiec nie powinien m\u00f3wi\u0107 ludziom, co maj\u0105 robi\u0107. Nasz\u0105 rol\u0105 jest opisywanie fakt\u00f3w, a nie wydawanie s\u0105d\u00f3w moralnych. Nie dzielimy si\u0119 prywatnymi opiniami o tym, co jest dobre lub z\u0142e. Mo\u017cemy formu\u0142owa\u0107 rekomendacje \u2014 np. dla praktyk\u00f3w, terapeut\u00f3w czy edukator\u00f3w \u2014 lecz zawsze z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 i z jasnym zaznaczeniem, \u017ce to sugestie oparte na dost\u0119pnych danych. W nauce o cz\u0142owieku nic nie jest ostateczne \u2014 dotyczy to tak\u017ce naszych w\u0142asnych wynik\u00f3w.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Otrzyma\u0142a Pani dwa granty. Czego dotycz\u0105 i na czym b\u0119d\u0105 polega\u0142y badania naukowe? Czy b\u0119dzie Pani mierzy\u0107 fizjologicznie emocje?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, prof. U\u015a: Tak, otrzyma\u0142am dwa granty z Narodowego Centrum Nauki. Jeden dotyczy wp\u0142ywu alkoholu na moralno\u015b\u0107, drugi \u2014 podejmowania decyzji moralnych w grupach. To tematy pilne i aktualne: szacuje si\u0119, \u017ce ok. 40% przest\u0119pstw z u\u017cyciem przemocy pope\u0142nianych jest po alkoholu (dane z USA), a wci\u0105\u017c s\u0142abo rozumiemy, dlaczego pod jego wp\u0142ywem cz\u0119\u015bciej \u0142amane s\u0105 normy \u2014 i czy dotyczy to r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w nieetycznych zachowa\u0144, czy g\u0142\u00f3wnie tych zwi\u0105zanych z krzywd\u0105 innych. Z kolei decyzje grupowe \u2014 tak\u017ce moralne \u2014 zapadaj\u0105 codziennie w pracy, rodzinie i polityce, a mechanizmy, kt\u00f3re nimi rz\u0105dz\u0105, nadal nie s\u0105 wystarczaj\u0105co opisane.<\/p>\n W obu projektach b\u0119dziemy mierzy\u0107 reakcje fizjologiczne \u2014 nie tyle emocje, co ich wska\u017aniki, m.in. t\u0119tno i reakcj\u0119 galwaniczn\u0105 sk\u00f3ry. Pozwoli nam to zobaczy\u0107, jak organizm reaguje podczas rozstrzygania dylemat\u00f3w i oceniania zachowa\u0144 jako s\u0142usznych lub nies\u0142usznych oraz jak te reakcje \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z podejmowanymi decyzjami.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jest Pani laureatk\u0105 25. edycji programu Nagr\u00f3d Naukowych \u201ePolityki\u201d w kategorii nauki spo\u0142eczne. S\u0105 to nagrody i stypendia dla wybitnych naukowc\u00f3w. W imieniu ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci akademickiej serdecznie gratuluj\u0119 i \u017cycz\u0119 dalszych sukces\u00f3w.<\/strong><\/p>\n Dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, prof. U\u015a: Bardzo dzi\u0119kuj\u0119! To dla mnie ogromne wyr\u00f3\u017cnienie i motywacja do dalszej pracy badawczej.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n dr hab. Mariola Paruzel-Czachura, prof. U\u015a<\/p>\n fot. Leszek Zych\/POLITYKA<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n![\"dr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Bez-kategorii\/L6A1991-002-300x294.jpg\")
<\/p>\n