O wa\u017cnym temacie amnezji pokoleniowej i o g\u0142o\u015bnym filmie \u201eO\u0142owiane dzieci\u201d, rozmawiam z dr. hab. Tomaszem Nawrockim, prof. U\u015a, kt\u00f3rego zainteresowania badawcze to: socjologia miasta i przestrzeni oraz problematyka traumy kulturowej.<\/p>\n
<\/p>\n
Violetta Kulik: Panie Profesorze, czym jest amnezja pokoleniowa?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Tomasz Nawrocki, prof. U\u015a: To termin wprowadzony przez ameryka\u0144skiego psychologa spo\u0142ecznego Petera H. Kahna Jr, kt\u00f3ry dostrzeg\u0142, \u017ce z ka\u017cdym kolejnym pokoleniem stopie\u0144 degradacji \u015brodowiska wzrasta, to\u00a0 \u00a0ka\u017cde pokolenie ma tendencj\u0119 do postrzegania tego zdegradowanego stanu jako stanu niezdegradowanego, jako normalne do\u015bwiadczenie. \u00a0I z takim zjawiskiem spotkali\u015bmy si\u0119 w Szopienicach. Pytaj\u0105c o przesz\u0142o\u015b\u0107 nie us\u0142yszeli\u015bmy, \u017ce \u015brodowisko by\u0142o jako\u015b nadmiernie ska\u017cone.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: W 2022 roku zosta\u0142y przeprowadzone badania w lokalnej spo\u0142eczno\u015bci dotkni\u0119tej ska\u017ceniem w Katowicach-Szopienicach. Jakie s\u0105 wyniki tych bada\u0144?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Tomasz Nawrocki, prof. U\u015a: Badania autorstwa zespo\u0142u Bo\u017cena Pactwa, Andrzej Niesporek, Justyna Kijonka i moja osoba: pokaza\u0142y przede wszystkim, \u017ce w pami\u0119ci zbiorowej os\u00f3b zwi\u0105zanych z Szopienicami, \u017ce traktowano to ska\u017cenie \u015brodowiska jako co\u015b normalnego. Normalny by\u0142 \u015bwiat, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142o si\u0119 w hutniczej osadzie, pracowa\u0142o w hucie lub w innym zak\u0142adzie i ponosi\u0142o si\u0119 koszty z tym zwi\u0105zane. Nasi rozm\u00f3wcy pytani o stan \u015brodowiska naturalnego w przesz\u0142o\u015bci, najcz\u0119\u015bciej u\u017cywali stwierdzenia, \u017ce by\u0142o normalnie. T\u0119 normalno\u015b\u0107 podkre\u015blano w prawie ka\u017cdym wywiadzie \u2013 niezale\u017cnie, czy rozmawiali\u015bmy z emerytowanym pracownikiem huty, mieszkaj\u0105c\u0105 tam ca\u0142e \u017cycie gospodyni\u0105 domow\u0105, czy z profesorem biologii. S\u0142owo \u201enormalnie\u201d pojawia\u0142o si\u0119 w r\u00f3\u017cnych zwi\u0105zkach frazeologicznych (normalna praca, normalny tryb \u017cycia, normalne jedzenie ro\u015blin tam rosn\u0105cych, normalna zabawa w okolicy huty, normalne sadzenie krzew\u00f3w owocowych itp.). Tak jak w tych wypowiedziach:<\/p>\n \/\u2026\/ jak kto\u015b prowadzi\u0142 normalny tryb \u017cycia, to nie by\u0142o ani jednego ska\u017cenia kadmem ani o\u0142owiem. [3_M_75]<\/p>\n No to by\u0142o normalne. Powiem pani, w tamtych czasach, za komuny, to by\u0142a normalna praca. [10_M_73]<\/p>\n Tak by\u0142o i tak musia\u0142o by\u0107. Takie by\u0142y czasy<\/p>\n Po latach wiedza o ska\u017ceniu \u015brodowiska przez hut\u0119 sta\u0142a si\u0119 bardziej powszechna. Tymczasem przekonanie o normalno\u015bci \u017cycia w tamtejszym \u015brodowisku nadal trwa\u0142o. W ten spos\u00f3b pojawi\u0142 si\u0119 dysonans pomi\u0119dzy dwoma elementami poznawczymi. Wiemy, \u017ce huta zatruwa\u0142a \u015brodowisko, uwa\u017camy te\u017c, \u017ce \u017cyli\u015bmy w normalnej sytuacji. To napi\u0119cie roz\u0142adowywano dwojako, albo podaj\u0105c argumenty, \u017ce wcale nie by\u0142o wcale tak \u017ale, bo\u00a0 s\u0119dziwy wiek, jakiego do\u017cyli najbli\u017csi, konsumowanie warzyw i owoc\u00f3w z okolicznych ogr\u00f3dk\u00f3w, sp\u0119dzanie przez dzieci czasu na \u015bwie\u017cym powietrzu, woda w stawach, w kt\u00f3rej \u017cy\u0142y raki itp. Wcale nie by\u0142o tak \u017ale z tym ska\u017ceniem. Byli te\u017c tacy, kt\u00f3rzy przyznawali, ze huta szkodzi\u0142a, ale dzi\u0119ki niej mieli\u015bmy prac\u0119, hutnicze mieszkania, mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazd\u00f3w wakacyjnych, festyny. Dzi\u0119ki hucie mogli\u015bmy normalnie pracowa\u0107 i tym samym normalnie \u017cy\u0107. Dla tych ludzi to by\u0142a normalno\u015b\u0107, tak jak dla nas normalne jest to, \u017ce jesieni\u0105 i zim\u0105 zmagamy si\u0119 ze smogiem w Katowicach. Przedmiot codziennego do\u015bwiadczenia traktuje si\u0119 jako oczywisty, dop\u00f3ki co\u015b temu nie zaprzeczy, jak zauwa\u017cy\u0142 klasyk socjologii fenomenologicznej Alfred Sch\u00fctz. Ciekawe czy te wyobra\u017cenia zburzy serial?<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Konsekwencje by\u0142y szczeg\u00f3lnie dotkliwe dla miejscowych dzieci, kt\u00f3re cierpia\u0142y z powodu zatrucia o\u0142owiem. \u201eO\u0142owiane dzieci\u201d, to miniserial wed\u0142ug scenariusza zainspirowanego reporta\u017cem Micha\u0142a J\u0119dryki. Bohaterk\u0105 jest lekarka Jolanta Wadowska-Kr\u00f3l, kt\u00f3ra w latach 70. poprzedniej epoki odkry\u0142a masowe zatrucie o\u0142owiem w\u015br\u00f3d\u00a0dzieci na \u015al\u0105sku w dzielnicy Szopienice. Jak zapami\u0119tali to mieszka\u0144cy?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Tomasz Nawrocki, prof. U\u015a: Oczywi\u015bcie pojawia\u0142a si\u0119 w rozmowach, pami\u0119tano jej zas\u0142ugi dla dzieci, ale nie zapomniano te\u017c, \u017ce bano si\u0119 czy jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie odbierze ludziom pracy. Co ciekawe wyst\u0105pi\u0142y tu implanty pami\u0119ci (by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 terminem Mariana Golki), opowiadano nam o niej wykorzystuj\u0105c przekazy (ksi\u0105\u017cki, reporta\u017ce), kt\u00f3re powsta\u0142y w ostatnich latach. Prosz\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie mieli\u015bmy wielu okazji z osobami, kt\u00f3re wtedy by\u0142y doros\u0142e.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jakie s\u0105 Pana odczucia i przemy\u015blenia po obejrzeniu tego serialu?<\/strong><\/p>\n Dr hab. Tomasz Nawrocki, prof. U\u015a: Jestem pod wra\u017ceniem tego serialu. Oddania autentyczno\u015bci epoki, klimatu tamtych lat. Aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bwietnie wczuli si\u0119 w sytuacje psychiczn\u0105 bohater\u00f3w.\u00a0 Serial obfituje zreszt\u0105 w wybitne kreacje. Joanna Kulig jest taka jak\u0105 wtedy by\u0142a Wadowska-Kr\u00f3l, jak dowiedzia\u0142em si\u0119 od osoby, kt\u00f3ra mog\u0142a z bliska j\u0105 obserwowa\u0107. Jak zawsze \u015bwietni Kinga Preis, Micha\u0142 \u017burawski, \u00a0Grzegorz Przyby\u0142, Marian Dzi\u0119dziel, kt\u00f3ry zmierzy\u0142 si\u0119 mityczn\u0105 postaci\u0105 Jerzego Zi\u0119tka. Zamachowski, kt\u00f3ry cho\u0107 niepodobny fizycznie \u015bwietnie oddal posta\u0107 Cysorza.\u00a0 Doceniam to jak pokazano, czym by\u0142a huta dla tych ludzi. Rozumiem konieczno\u015b\u0107 dostosowania fabu\u0142y na potrzeby serialu i u\u017cycie \u201egrubej\u201d kreski (bez niuansowania), ale nie ma mojej zgody na przek\u0142amania, kt\u00f3re uderzaj\u0105 w pami\u0119\u0107 o takich osobach jak prof. Bo\u017cena Hager-Ma\u0142ecka. Rozumiem, \u017ce to nie kino moralnego niepokoju, na kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142em. Przecie\u017c Pieprzycy (re\u017cyserowi) i Korolczukowi (scenarzy\u015bcie) chodzi\u0142o nie tyle o \u201espraw\u0119\u201d, ale o to by zaspokoi\u0107 oczekiwania producent\u00f3w. Rozumiem, to, ale nie mo\u017cna a\u017c tak przeinacza\u0107 historii i los\u00f3w ludzi, kt\u00f3rych si\u0119 pami\u0119ta. To mo\u017ce dotkn\u0105\u0107 ich bliskich, fa\u0142szuje pami\u0119\u0107. Zmiana nazwiska bohaterki granej przez Agat\u0119 Kulesz\u0119 nic tu nie pomaga. Przykre, bo to ten serial, a nie znakomita ksi\u0105\u017cka Micha\u0142a J\u0119dryki, b\u0119dzie kszta\u0142towa\u0142 wyobra\u017cenia zbiorowe o \u201eo\u0142owianych dzieciach\u201d. Zreszt\u0105 fa\u0142sz zwi\u0105zany z przeinaczeniem roli prof. Hager-Ma\u0142eckiej (i z kilkoma zreszt\u0105 innymi sprawami) zrozumia\u0142y jest tylko na \u015al\u0105sku.\u00a0 W Warszawie pewnie ogl\u0105da si\u0119 bez zastrze\u017ce\u0144. Dlatego ja wol\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do ksi\u0105\u017cki J\u0119dryki.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n dr hab. Tomasz Nawrocki, prof. U\u015a<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n![\"Assoc.](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Nieprzypisane\/Tomasz-Nawrocki_DSC_4529-819x1024.jpg\")
<\/p>\n