Zapraszamy do lektury wyj\u0105tkowego wywiadu z dr Dorot\u0105 Prysak \u2013 psychologiem, pedagogiem specjalnym i badaczk\u0105 z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Z okazji \u015awiatowego Dnia Zdrowia Psychicznego rozmawiamy o wyzwaniach emocjonalnych, cichych sygna\u0142ach kryzysu oraz sposobach na budowanie odporno\u015bci psychicznej w codziennym \u017cyciu. Dowiemy si\u0119, jak dba\u0107 o dobrostan w\u0142asny i swoich najbli\u017cszych w \u015bwiecie pe\u0142nym bod\u017ac\u00f3w i p\u0119du.<\/p>\n
<\/p>\n
Violetta Kulik: Zwraca Pani uwag\u0119 na fakt, \u017ce o depresji doros\u0142ych m\u00f3wi si\u0119 du\u017co, ale rzadziej o depresji u dzieci czy senior\u00f3w. Jakie ciche sygna\u0142y ostrzegawcze najcz\u0119\u015bciej przeoczamy u tych najm\u0142odszych i najstarszych grup?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: My\u015bl\u0119, \u017ce problem zaczyna si\u0119 ju\u017c od naszego wyobra\u017cenia depresji. Oczekujemy smutku, p\u0142aczu, wycofania. Tymczasem depresja nie zawsze wygl\u0105da jak smutek. U dziecka mo\u017ce \u201eprzebra\u0107 si\u0119\u201d za dra\u017cliwo\u015b\u0107, z\u0142o\u015b\u0107, bunt, problemy z koncentracj\u0105, b\u00f3le brzucha czy g\u0142owy, niech\u0119\u0107 do szko\u0142y, rezygnacj\u0119 z dotychczasowych zainteresowa\u0144. Czasami dziecko, kt\u00f3re nagle staje si\u0119 \u201etrudne\u201d, w rzeczywisto\u015bci komunikuje: \u201ejest mi trudno\u201d. I w\u0142a\u015bnie t\u0119 zmian\u0119 warto zauwa\u017cy\u0107. U senior\u00f3w podobnie \u2013 obni\u017cenie nastroju mo\u017cemy pomyli\u0107 ze starzeniem si\u0119, samotno\u015bci\u0105 czy naturalnym spadkiem aktywno\u015bci. Niepokoi\u0107 powinny m.in. wycofanie z kontakt\u00f3w, utrata zainteresowa\u0144, zaburzenia snu i apetytu, zaniedbywanie siebie, poczucie bycia ci\u0119\u017carem czy wypowiedzi o bezsensie \u017cycia. Dlatego cz\u0119sto powtarzam: nie patrzmy wy\u0142\u0105cznie na zachowanie. Pytajmy, co za tym zachowaniem stoi. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cna jest zmiana \u2013 je\u017celi kto\u015b zaczyna funkcjonowa\u0107 inaczej ni\u017c dotychczas, warto si\u0119 przy nim zatrzyma\u0107. Nie po to, \u017ceby diagnozowa\u0107, ale \u017ceby zauwa\u017cy\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Czy w dobie medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o swoistej \u201ezara\u017aliwo\u015bci\u201d obni\u017conym nastrojem i l\u0119kiem?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: Powiedzia\u0142abym raczej o przenoszeniu emocji i wzmacnianiu okre\u015blonych sposob\u00f3w prze\u017cywania ni\u017c o \u201ezara\u017caniu si\u0119\u201d depresj\u0105. Emocje spo\u0142eczne rzeczywi\u015bcie mog\u0105 si\u0119 udziela\u0107, a media spo\u0142eczno\u015bciowe zwielokrotni\u0142y skal\u0119 tego zjawiska. M\u0142ody cz\u0142owiek nie por\u00f3wnuje si\u0119 ju\u017c wy\u0142\u0105cznie z kilkunastoma osobami w swojej klasie. Ka\u017cdego dnia mo\u017ce por\u00f3wnywa\u0107 w\u0142asne \u017cycie z setkami starannie wyselekcjonowanych obraz\u00f3w \u017cycia innych ludzi. Por\u00f3wnujemy wtedy swoj\u0105 codzienno\u015b\u0107 z czyj\u0105\u015b \u201ewersj\u0105 do publikacji\u201d. Jednocze\u015bnie algorytmy mog\u0105 podsuwa\u0107 coraz wi\u0119cej tre\u015bci podobnych do tych, przy kt\u00f3rych zatrzymali\u015bmy uwag\u0119. Dlatego osoba znajduj\u0105ca si\u0119 w gorszej kondycji psychicznej mo\u017ce zosta\u0107 otoczona przekazami, kt\u00f3re wzmacniaj\u0105 jej aktualny spos\u00f3b prze\u017cywania \u015bwiata. Nie demonizowa\u0142abym jednak samych medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych. Mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przestrzeni\u0105 wsparcia, psychoedukacji i budowania relacji. Przyk\u0142adem jest teraz nasza rozmowa. Kluczowe pytanie brzmi wi\u0119c nie tylko: \u201eIle czasu jeste\u015b online?\u201d, ale \u201eCo dzieje si\u0119 z Tob\u0105 po tym, co ogl\u0105dasz?\u201d<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Dlaczego pomimo rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci zaburzenia psychiczne w Polsce wci\u0105\u017c bywaj\u0105 tematem tabu i budz\u0105 wstyd?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: \u015awiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczna mo\u017ce zmienia\u0107 si\u0119 szybciej ni\u017c nasze g\u0142\u0119boko zakorzenione przekonania. Przez wiele lat problemy psychiczne by\u0142y kojarzone ze s\u0142abo\u015bci\u0105, brakiem odporno\u015bci albo czym\u015b, o czym \u201enie m\u00f3wi si\u0119 poza domem\u201d. Nadal \u0142atwiej powiedzie\u0107: \u201emam chore serce\u201d ni\u017c: \u201emam depresj\u0119\u201d albo \u201enie radz\u0119 sobie psychicznie\u201d. Dochodzi do tego obawa przed ocen\u0105: co pomy\u015bl\u0105 inni? Czy nie wp\u0142ynie to na moj\u0105 prac\u0119? Czy kto\u015b nie uzna mnie za s\u0142abego rodzica, nauczyciela, pracownika? A przecie\u017c korzystanie z pomocy psychologa czy psychiatry nie powinno by\u0107 traktowane jako dow\u00f3d pora\u017cki. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 mo\u017ce by\u0107 przejawem odpowiedzialno\u015bci za siebie. Dlatego potrzebujemy normalizowania rozmowy o zdrowiu psychicznym. Nie poprzez banalizowanie problem\u00f3w, ale poprzez zmian\u0119 j\u0119zyka. Zdrowie psychiczne jest cz\u0119\u015bci\u0105 zdrowia cz\u0142owieka, a nie jego osobn\u0105, wstydliw\u0105 kategori\u0105.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jako ekspertka od komunikacji niewerbalnej i profilowania behawioralnego: co najcz\u0119\u015bciej m\u00f3wi o stanie psychiczny cz\u0142owiek, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce \u201ewszystko u niego w porz\u0105dku\u201d?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: Tutaj by\u0142abym bardzo ostro\u017cna. Nie diagnozujemy cz\u0142owieka na podstawie pojedynczego gestu, spojrzenia czy sposobu siedzenia. Komunikacja niewerbalna nie jest wykrywaczem depresji ani k\u0142amstwa. Znacznie wa\u017cniejsza jest niesp\u00f3jno\u015b\u0107 i zmiana wzgl\u0119dem wcze\u015bniejszego sposobu funkcjonowania. Kto\u015b m\u00f3wi: \u201ewszystko dobrze\u201d, ale wycofuje si\u0119 z kontakt\u00f3w, przestaje uczestniczy\u0107 w rzeczach, kt\u00f3re wcze\u015bniej sprawia\u0142y mu przyjemno\u015b\u0107, jest stale napi\u0119ty, ma trudno\u015bci z koncentracj\u0105 albo wygl\u0105da na chronicznie wyczerpanego. Dlatego bardziej ni\u017c \u201eczyta\u0107 gesty\u201d, warto nauczy\u0107 si\u0119 uwa\u017cnie obserwowa\u0107 cz\u0142owieka w kontek\u015bcie. Czasem na pytanie \u201eCo u Ciebie?\u201d automatycznie odpowiadamy \u201eW porz\u0105dku\u201d. Warto wtedy zada\u0107 drugie pytanie: \u201eA tak naprawd\u0119 \u2013 jak si\u0119 masz?\u201d I mie\u0107 czas na odpowied\u017a.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jak odr\u00f3\u017cni\u0107 zwyk\u0142e, chwilowe zm\u0119czenie prac\u0105 lub nauk\u0105 od g\u0142\u0119bokiego wypalenia zawodowego lub epizodu depresyjnego?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: Dla mnie jednym z wa\u017cnych kryteri\u00f3w jest odpowied\u017a na pytanie: czy odpoczynek jeszcze dzia\u0142a? Po zwyk\u0142ym zm\u0119czeniu weekend, sen, spacer, spotkanie z bliskimi czy kilka dni wolnego zazwyczaj przynosz\u0105 przynajmniej cz\u0119\u015bciow\u0105 regeneracj\u0119. W przypadku wypalenia pojawia si\u0119 d\u0142ugotrwa\u0142e wyczerpanie zwi\u0105zane z prac\u0105, rosn\u0105cy dystans lub cynizm wobec niej i spadek poczucia skuteczno\u015bci zawodowej. Depresja natomiast wykracza poza sam\u0105 prac\u0119. Mo\u017ce dotyczy\u0107 niemal wszystkich obszar\u00f3w \u017cycia \u2013 relacji, zainteresowa\u0144, obrazu siebie, snu, apetytu, energii czy zdolno\u015bci odczuwania przyjemno\u015bci. Nie powinni\u015bmy jednak stawia\u0107 sobie diagnozy na podstawie internetowej checklisty. Je\u017celi obni\u017cony nastr\u00f3j, utrata zainteresowa\u0144 lub inne niepokoj\u0105ce objawy utrzymuj\u0105 si\u0119, nasilaj\u0105 albo istotnie utrudniaj\u0105 codzienne funkcjonowanie, warto skonsultowa\u0107 si\u0119 ze specjalist\u0105. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne jest jedno: wypalenie i depresja nie s\u0105 synonimami, chocia\u017c mog\u0105 wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powa\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Jak tworzy\u0107 \u015brodowisko szkolne lub akademickie, kt\u00f3re wspiera rozw\u00f3j uczni\u00f3w ze zr\u00f3\u017cnicowanymi potrzebami, a jednocze\u015bnie chroni dobrostan nauczycieli i wyk\u0142adowc\u00f3w?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: To pytanie jest mi szczeg\u00f3lnie bliskie, poniewa\u017c edukacja nie mo\u017ce oznacza\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rej wspieramy jedn\u0105 grup\u0119 kosztem przeci\u0105\u017cenia drugiej. Nie zbudujemy dobrostanu osoby ucz\u0105cej si\u0119\/studiuj\u0105cej na wypaleniu nauczyciela. Dlatego inkluzja nie mo\u017ce polega\u0107 wy\u0142\u0105cznie na dok\u0142adaniu nauczycielowi kolejnych zada\u0144, dokument\u00f3w i odpowiedzialno\u015bci. Potrzebujemy \u015brodowiska, w kt\u00f3rym odpowiedzialno\u015b\u0107 jest wsp\u00f3\u0142dzielona \u2013 przez nauczycieli, specjalist\u00f3w, dyrekcj\u0119, rodzic\u00f3w, uczni\u00f3w, student\u00f3w i instytucje wspieraj\u0105ce szko\u0142\u0119\/uczelni\u0119. Bardzo wa\u017cne s\u0105 dla mnie wsp\u00f3lnoty ucz\u0105ce si\u0119, konsultacje specjalistyczne, superwizja, wymiana do\u015bwiadcze\u0144 i mo\u017cliwo\u015b\u0107 powiedzenia przez nauczyciela: \u201enie wiem\u201d, \u201epotrzebuj\u0119 pomocy\u201d, \u201eta sytuacja mnie przerasta\u201d \u2013 bez l\u0119ku przed ocen\u0105. W edukacji nie chodzi przecie\u017c o to, \u017ceby wszyscy robili to samo w tym samym czasie i w taki sam spos\u00f3b. Chodzi o stworzenie warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych r\u00f3\u017cni ludzie mog\u0105 uczestniczy\u0107, uczy\u0107 si\u0119 i rozwija\u0107 \u2013 r\u00f3wnie\u017c nauczyciel.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Czy praktyki uwa\u017cno\u015bci (mindfulness) proponowane dzieciom i m\u0142odzie\u017cy przynosz\u0105 realn\u0105 zmian\u0119 w radzeniu sobie ze stresem w szko\u0142ach?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: Mog\u0105 pomaga\u0107, ale nie traktowa\u0142abym mindfulness jako uniwersalnego lekarstwa na problemy wsp\u00f3\u0142czesnej szko\u0142y. Techniki uwa\u017cno\u015bci mog\u0105 wspiera\u0107 regulacj\u0119 emocji, koncentracj\u0119, rozpoznawanie sygna\u0142\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z cia\u0142a czy radzenie sobie z napi\u0119ciem. Ich efekty zale\u017c\u0105 jednak od programu, sposobu prowadzenia, wieku uczestnik\u00f3w i kontekstu. Nie ka\u017cda praktyka b\u0119dzie te\u017c odpowiednia dla ka\u017cdego dziecka\/ucznia. Mam natomiast trudno\u015b\u0107 z sytuacj\u0105, kiedy uczymy dziecko\/ucznia\/studenta oddychania i relaksacji, a nast\u0119pnie odsy\u0142amy je dok\u0142adnie do tego samego \u015brodowiska, kt\u00f3re generuje chroniczny stres. Nie mo\u017cemy wy\u0142\u0105cznie uczy\u0107 cz\u0142owieka radzenia sobie ze stresem. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pyta\u0107, dlaczego tego stresu jest tak du\u017co. Zastanowi\u0107 si\u0119 jednocze\u015bnie (je\u015bli jest to mo\u017cliwe) nad zmian\u0105 jakiego\u015b elementu w \u015brodowisku, w kt\u00f3rym dana osoba najcz\u0119\u015bciej przebywa. Dlatego mindfulness mo\u017ce by\u0107 jednym z element\u00f3w profilaktyki i wspierania dobrostanu, powinno mu towarzyszy\u0107 budowanie bezpiecznych relacji, poczucia przynale\u017cno\u015bci, przewidywalno\u015bci oraz kultury szko\u0142y, w kt\u00f3rej mo\u017cna poprosi\u0107 o pomoc.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Co ka\u017cdy z nas mo\u017ce zrobi\u0107 \u201eod zaraz\u201d, by zbudowa\u0107 w\u0142asn\u0105 apteczk\u0119 pierwszej pomocy emocjonalnej na trudniejsze dni?<\/strong><\/p>\n Dr Dorota Prysak: Zaproponowa\u0142abym bardzo prost\u0105 \u201eapteczk\u0119 z zasobami\u201d.<\/p>\n Po pierwsze: cz\u0142owiek. Warto wiedzie\u0107, do kogo mog\u0119 zadzwoni\u0107 i przy kim nie musz\u0119 udawa\u0107, \u017ce wszystko jest dobrze.<\/p>\n Po drugie: cia\u0142o. Sen, jedzenie, ruch, odpoczynek i oddech brzmi\u0105 banalnie, dop\u00f3ki ich nie zabraknie. Psychika nie funkcjonuje niezale\u017cnie od cia\u0142a.<\/p>\n Po trzecie: co\u015b, co mnie reguluje. Dla jednego b\u0119dzie to spacer, dla innego muzyka, kontakt z natur\u0105, ksi\u0105\u017cka, pies, cisza, modlitwa, aktywno\u015b\u0107 fizyczna czy rozmowa.<\/p>\n Po czwarte: granice. Umiej\u0119tno\u015b\u0107 powiedzenia: \u201edzisiaj nie dam rady\u201d, \u201epotrzebuj\u0119 odpocz\u0105\u0107\u201d, \u201epotrzebuj\u0119 pomocy\u201d.<\/p>\n Dobrze wiedzie\u0107 wcze\u015bniej, gdzie i do kogo zwr\u00f3c\u0119 si\u0119 po profesjonalne wsparcie, je\u017celi moje w\u0142asne zasoby przestan\u0105 wystarcza\u0107. Doda\u0142abym jeszcze jedn\u0105 rzecz: nie czekajmy z korzystaniem z tej apteczki do momentu, kiedy b\u0119dzie naprawd\u0119 \u017ale. Tak jak dbamy o zdrowie fizyczne zanim pojawi si\u0119 choroba, mo\u017cemy uczy\u0107 si\u0119 codziennego dbania o kondycj\u0119 psychiczn\u0105. Dobrostan nie oznacza, \u017ce ka\u017cdego dnia musz\u0119 czu\u0107 si\u0119 dobrze. Dobrostan oznacza r\u00f3wnie\u017c, \u017ce potrafi\u0119 zauwa\u017cy\u0107, kiedy nie jest dobrze \u2013 i wiem, co wtedy mog\u0119 zrobi\u0107. M\u00f3j dobrostan to \u015bwiadome oddychanie.<\/p>\n <\/p>\n Violetta Kulik: Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n dr Dorota Prysak<\/p>\n Zdj\u0119cie: Antonina Prysak<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n![\"Dorota](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Bez-kategorii\/DOROTA-P-683x1024.jpeg\")
<\/p>\n