|dr hab. Miros\u0142awa Wielopolska-Szymura|<\/p>\n
W 2011 r. UNESCO ustanowi\u0142o \u015awiatowy Dzie\u0144 Radia, kt\u00f3ry przypada co roku 13\u00a0lutego. Tegoroczne obchody odbywaj\u0105 si\u0119 pod has\u0142em \u201eNew World, New Radio\u201d (Nowy \u015awiat, Nowe Radio) i maj\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na trzy wa\u017cne aspekty funkcjonowania radia wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie:<\/p>\n
- \n
- ewolucja \u2013 \u015bwiat si\u0119 zmienia, radio ewoluuje wraz z nim,<\/li>\n
- innowacja \u2013 \u015bwiat si\u0119 zmienia, radio si\u0119 adaptuje i wprowadza innowacje,<\/li>\n
- \u0142\u0105czno\u015b\u0107 \u2013 \u015bwiat si\u0119 zmienia, radio \u0142\u0105czy[1]<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n
<\/p>\n
Wydaje si\u0119, \u017ce te trzy aspekty zosta\u0142y bardzo trafnie wyartyku\u0142owane. Zwracaj\u0105 uwag\u0119 na si\u0142\u0119 radia. Radio zosta\u0142o wynalezione 121 lat temu (licz\u0105c od pierwszej transmisji g\u0142osowej \u2013 111 lat min\u0119\u0142o od powstania pierwszej regularnie nadaj\u0105cej stacji \u2013 KDKA w Pitsburgu), ma bardzo d\u0142ug\u0105 histori\u0119 i ju\u017c kilkukrotnie wieszczono mu schy\u0142ek \u2013 gdy wynaleziono telewizj\u0119 i gdy nasta\u0142a jej \u201ez\u0142ota era\u201d w latach 50-tych, p\u00f3\u017aniej, gdy wynaleziono p\u0142yt\u0119 CD w\u00a0latach 80-tych, a nast\u0119pnie cyfrowy zapis d\u017awi\u0119ku w formacie MP3 na pocz\u0105tku lat 90-tych, i wreszcie \u2013 gdy upowszechni\u0142 si\u0119 Internet po 2000 roku. Wszystkie te no\u015bniki mia\u0142y zast\u0105pi\u0107 radio, jednak nic takiego nie nast\u0105pi\u0142o.<\/p>\n
Radio ewoluuje wraz ze zmian\u0105 technologiczn\u0105, to \u015bwiadczy o jego trwa\u0142o\u015bci i\u00a0zr\u00f3wnowa\u017conym rozwoju. Radio jako medium potrafi dostosowywa\u0107 si\u0119 do rewolucji technicznych i, co wi\u0119cej, niekiedy samo je wywo\u0142uje \u2013 wynalezienie p\u0142yty CD sprowokowa\u0142o sp\u00f3\u0142ki radiotechniczne, nadawc\u00f3w radiowych i politycznych decydent\u00f3w do poszukiwa\u0144 sposob\u00f3w na przekszta\u0142cenie analogowej transmisji radiowej w cyfrow\u0105 \u2013 tak nast\u0105pi\u0142a era cyfryzacji radiofonii. Paradoks polega na tym, \u017ce technologia wymy\u015blona na potrzeby radia zosta\u0142a szybciej wdro\u017cona w zakresie telewizji (w Polsce sygna\u0142 analogowy TV naziemnej wy\u0142\u0105czono ostatecznie w lipcu 2013 r.), natomiast rozg\u0142o\u015bnie naziemne w\u00a0wielu krajach pozostaj\u0105 analogowe lub nadaj\u0105 w obu systemach. Jedynym krajem europejskim, kt\u00f3ry ju\u017c wy\u0142\u0105czy\u0142 sygna\u0142 analogowy jest Norwegia. Mimo \u017ce nie wszystkie kraje digitalizuj\u0105 radiofoni\u0119 w tym samym tempie, to cyfryzacja radia jest jednym z\u00a0wa\u017cniejszych proces\u00f3w zmieniaj\u0105cych jego istot\u0119. Radio cyfrowe, opr\u00f3cz tradycyjnego nadawania audycji, mo\u017ce dostarcza\u0107 zawarto\u015b\u0107 tekstow\u0105 i multimedialn\u0105 odbieran\u0105 za pomoc\u0105 cyfrowych odbiornik\u00f3w, tak\u0105 jak: informacje o stacji nadaj\u0105cej program, w\u00a0tym o jej formacie; nazw\u0119 audycji i personalia prowadz\u0105cego; aktualn\u0105 dat\u0119 i godzin\u0119; ostrze\u017cenia o\u00a0zagro\u017ceniach (wypadkach, kataklizmach, wszelkich niebezpiecznych zdarzeniach losowych) w postaci tzw. Emergency Warning Systems (EWS), kt\u00f3ry mo\u017ce dociera\u0107 do odbiorc\u00f3w r\u00f3wnocze\u015bnie poprzez wszystkie zakresy cz\u0119stotliwo\u015bci; elektroniczny przewodnik po programach (EPG); rozbudowane informacje o emitowanym utworze (nie tylko nazw\u0119 wykonawcy i tytu\u0142 utworu, ale tak\u017ce np. kr\u00f3tkie newsy dotycz\u0105ce artysty czy jego zdj\u0119cia); prognoz\u0119 pogody w formie tekstowej i\u00a0graficznej, wiadomo\u015bci z kraju i ze \u015bwiata, tak\u017ce jako materia\u0142y video (w zale\u017cno\u015bci od cyfrowego formatu); reklamy nadawcy i innych podmiot\u00f3w; zdj\u0119cia w popularnych formatach jako pokaz slajd\u00f3w; informacje o korkach i zdarzeniach na drogach, tzw. Traffic and Travel Information (TTI); serwis tekstowy, tzw. Journaline \u2013 przypominaj\u0105cy teletext czy telegazet\u0119 oferowane przez telewizj\u0119. Ponadto mo\u017ce przesy\u0142a\u0107 zawarto\u015b\u0107 web-serwis\u00f3w nadawcy w systemie off-line \u2013 tzw. Broadcast Website, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017cna mie\u0107 dost\u0119p do wszystkich tre\u015bci serwisu internetowego nadawcy, bez konieczno\u015bci u\u017cywania sieci internetowej, jest on przesy\u0142any za pomoc\u0105 sygna\u0142u DAB i mo\u017ce on by\u0107 odczytany za pomoc\u0105 cyfrowego odbiornika z zainstalowan\u0105 specjaln\u0105 \u201eprzegl\u0105dark\u0105\u201d w postaci aplikacji, kt\u00f3ra pozwala na aktualizacj\u0119 tre\u015bci i od\u015bwie\u017canie stron.<\/p>\n
Najwa\u017cniejsz\u0105 jednak korzy\u015bci\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 z cyfryzacji radia jest wzrost liczby nadawc\u00f3w radiowych o zasi\u0119gu zar\u00f3wno og\u00f3lnokrajowym, jak i regionalnym czy lokalnym. Dzi\u0119ki cyfrowej emisji sygna\u0142u radiowego na jednej cz\u0119stotliwo\u015bci mo\u017ce nadawa\u0107 nawet kilkana\u015bcie radiostacji \u2013 w systemie analogowym jedna. To bardzo zmienia rynek radia z korzy\u015bci\u0105 dla s\u0142uchaczy, kt\u00f3rzy zyskuj\u0105 wi\u0119kszy wyb\u00f3r oferty programowej. Bardzo wyra\u017anym przyk\u0142adem s\u0105 kana\u0142y og\u00f3lnokrajowe brytyjskiego radia publicznego BBC \u2013 a\u017c osiem z nich powsta\u0142o dzi\u0119ki cyfryzacji, czyli BBC Radio 6 Music, BBC Music Jazz, BBC Radio 1Xtra, BBC Radio 2 Country, BBC Radio 2 50s, BBC Radio 2 Eurovision, BBC Radio 4 Extra, BBC Radio 5\u00a0Live Sports Extra. Cyfryzacja umo\u017cliwia tworzenie rozg\u0142o\u015bni niszowych, w\u0105sko sformatowanych, dla specyficznych grup odbiorc\u00f3w.<\/p>\n
Podobne mo\u017cliwo\u015bci daje radio internetowe \u2013 web-radio \u2013 kolejna forma adaptacji radia do nowych medi\u00f3w. Web-radio, czyli radio internetowe (radio in the Internet<\/em>), to radio kt\u00f3rego jedynym sposobem dotarcia do s\u0142uchaczy jest streaming internetowy. Tego typu rozg\u0142o\u015bnie obecne s\u0105 w sieci od 1993 r. na \u015bwiecie, a od 1998 r. w Polsce. Jednak ze wzgl\u0119du na problemy z dost\u0119pem do Internetu nie cieszy\u0142y si\u0119 wielk\u0105 popularno\u015bci\u0105. Od tamtej pory wiele si\u0119 zmieni\u0142o i globalnie funkcjonuje wiele milion\u00f3w radiostacji internetowych, kt\u00f3re przyjmuj\u0105 r\u00f3\u017cne formaty i modele nadawania. Jedne przypominaj\u0105 raczej sprofilowane kana\u0142y muzyczne, bez zawarto\u015bci s\u0142ownej, te zreszt\u0105 trudno do ko\u0144ca nazwa\u0107 radiem, to raczej playlisty; inne rozwin\u0119\u0142y rozbudowan\u0105 ram\u00f3wk\u0119 z r\u00f3\u017cnorodnymi audycjami. Takie rozg\u0142o\u015bnie albo nadaj\u0105 program na \u017cywo, jak klasyczne radiostacje, albo oferuj\u0105 gotowe podcasty do ods\u0142uchiwania przez odbiorc\u00f3w i dowolnego ich zestawiania, co umo\u017cliwia samodzielne uk\u0142adanie ram\u00f3wki; jeszcze inne oferuj\u0105 obie formy. W ostatnich latach w Polsce powsta\u0142o sporo takich internetowych radiostacji, niedawno zrobi\u0142o si\u0119 g\u0142o\u015bno o nowopowsta\u0142ych rozg\u0142o\u015bniach Radiu Nowy \u015awiat i Radiu 357. Ale warto r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o Halo.Radio, RadioSpacji, radiu Newonce czy powsta\u0142ym przed tygodniem Radiu JazzKultura. R\u00f3wnie\u017c wszystkie tradycyjnie nadaj\u0105ce rozg\u0142o\u015bnie radiowe funkcjonuj\u0105 online. Wyb\u00f3r jest ogromny i\u00a0co warto podkre\u015bli\u0107, wykracza poza ofert\u0119 krajow\u0105. Mo\u017cemy s\u0142ucha\u0107 dowolnej radiostacji z\u00a0najdalszego zak\u0105tka \u015bwiata. Pomagaj\u0105 w\u00a0tym aplikacje i programy na r\u00f3\u017cne urz\u0105dzenia, czy platformy internetowe (np. Radio Garden). Dzi\u0119ki nadawaniu w sieci, na ca\u0142ym \u015bwiecie mog\u0142y powsta\u0107 radiostacje, kt\u00f3re inaczej nie mog\u0142yby istnie\u0107. S\u0105 to zar\u00f3wno stacje komercyjne, jak i tzw. radio spo\u0142eczne (community radio<\/em>), oferuj\u0105ce audycje dla mniejszo\u015bci r\u00f3\u017cnego typu.<\/p>\n
I tu ujawnia si\u0119 trzeci wymiar obchod\u00f3w \u015awiatowego Dnia Radia \u2013 mianowicie radio \u0142\u0105czy ludzi. W\u0142a\u015bnie radio spo\u0142eczne jest tego najlepszym przyk\u0142adem: w krajach, w kt\u00f3rych spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105 mocno zr\u00f3\u017cnicowane kulturowo, ale te\u017c w krajach, w kt\u00f3rych dost\u0119p do tradycyjnych medi\u00f3w g\u0142\u00f3wnego nurtu jest ograniczony \u2013 bardzo pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105 si\u0119 rozg\u0142o\u015bnie zak\u0142adane i prowadzone przez wolontariuszy, reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne grupy spo\u0142eczne oraz ma\u0142e, lokalne spo\u0142eczno\u015bci. Mog\u0105 nadawa\u0107 w spos\u00f3b tradycyjny i w sieci. Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0119sto jest wspierana ze specjalnych funduszy publicznych, jak w Kanadzie, Australii, Nowej Zelandii, czy USA, ale te\u017c z prywatnych darowizn. W\u0142a\u015bciwie nie ma ogranicze\u0144 co do tematyki i format\u00f3w audycji \u2013 cz\u0119sto s\u0105 one niszowe. Najwa\u017cniejszym efektem istnienia radia spo\u0142ecznego jest demokratyzacja, upodmiotowienie i integracja mniejszo\u015bci oraz lokalnych spo\u0142eczno\u015bci, zgodnie z ide\u0105 \u201ePrawa do komunikowania si\u0119 (Right to communicate<\/em>) ONZ.<\/p>\n
Ten wymiar jest szczeg\u00f3lnie istotny w sytuacji, kiedy r\u00f3\u017cne grupy obywateli nie maj\u0105 dost\u0119pu do medi\u00f3w, nie s\u0105 w stanie zabiera\u0107 g\u0142osu w najwa\u017cniejszych dla nich sprawach, s\u0105 przedmiotem dyskryminacji, albo kiedy media w danym kraju nie s\u0105 wolne i niezale\u017cne. Radio nadal pozostaje medium, kt\u00f3re bardziej ni\u017c inne umo\u017cliwia komunikacj\u0119 na \u017cywo, r\u00f3wnie\u017c na zasadzie interakcji, albo staje si\u0119 jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em rzetelnych informacji. Cenne s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci jakie daje Internet, ale s\u0105 obszary na \u015bwiecie nieobj\u0119te jego zasi\u0119giem, a ludzie pozbawieni dost\u0119pu do niego. W niekt\u00f3rych pa\u0144stwach jego tre\u015bci s\u0105 cenzurowane. Wtedy jedynie radio, przez swoj\u0105 zdolno\u015b\u0107 przekraczania granic za pomoc\u0105 fal radiowych mo\u017ce prze\u0142ama\u0107 bariery komunikacyjne. Nie bez znaczenia jest te\u017c \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 mo\u017cna skonstruowa\u0107 odbiornik fal AM\/FM i jego niska cena \u2013 zbudowanie prostego radia zajmuje oko\u0142o 10 minut. To daje szans\u0119 na dost\u0119p do informacji spo\u0142eczno\u015bciom pozbawionym \u0142\u0105czno\u015bci ze \u015bwiatem. Bardzo wa\u017cna staje si\u0119 wtedy dzia\u0142alno\u015b\u0107 innego typu radiostacji \u2013 rozg\u0142o\u015bni mi\u0119dzynarodowych. Ten typ radia interesuje mnie szczeg\u00f3lnie, po\u015bwi\u0119ci\u0142am mu swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. Rozg\u0142o\u015bnie BBC World Service, Radio France Internationale i Voice of America w komunikowaniu mi\u0119dzynarodowym. Od propagandy do dyplomacji publicznej<\/em>. Podstawow\u0105 funkcj\u0105 i celem ich nadawania jest docieranie z przekazami poza granice kraju nadawania. Nie tylko po to, by promowa\u0107 w\u0142asny kraj i kultur\u0119, ale tak\u017ce dlatego, by dostarcza\u0107 obiektywnych informacji o polityce \u015bwiatowej, ale te\u017c wewn\u0119trznej danego kraju. Audycje i serwisy zawsze s\u0105 prowadzone w j\u0119zyku kraju, do kt\u00f3rego nadawany jest program. Znamy ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 z\u00a0naszej w\u0142asnej historii \u2013 m.in. Radio Wolna Europa (Radio Free Europe), G\u0142os Ameryki (Voice of America), Sekcja Polska Radia BBC czy Deutsche Welle \u2013 bez tych rozg\u0142o\u015bni Polacy i\u00a0obywatele innych kraj\u00f3w socjalistycznych nie mieliby dost\u0119pu do nieocenzurowanych informacji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 tych rozg\u0142o\u015bni nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz z\u00a0upadkiem muru berli\u0144skiego i \u017celaznej kurtyny. Wycofuj\u0105 si\u0119 one z kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych zapanowa\u0142a demokracja i pluralizm medi\u00f3w. Obecnie na \u015bwiecie istnieje prawie sto rozg\u0142o\u015bni mi\u0119dzynarodowych, i chocia\u017c niekt\u00f3re z nich maj\u0105 propagandowy charakter i nie nadaj\u0105 tre\u015bci niezale\u017cnych od finansuj\u0105cych je rz\u0105d\u00f3w, to du\u017ca ich cz\u0119\u015b\u0107 ma spore zas\u0142ugi w propagowaniu idei demokratycznych, rozpowszechnianiu wiadomo\u015bci niedost\u0119pnych w danym kraju czy w\u00a0realizacji programu ONZ i UNESCO \u201eEdukacja dla rozwoju\u201d (Education for development<\/em>). Rozg\u0142o\u015bnie mi\u0119dzynarodowe pomagaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c w zak\u0142adaniu rozg\u0142o\u015bni spo\u0142ecznych i\u00a0lokalnych na obszarach, gdzie brakuje infrastruktury technicznej, \u015brodk\u00f3w finansowych czy umiej\u0119tno\u015bci do prowadzenia radia. O sile rozg\u0142o\u015bni mi\u0119dzynarodowych \u015bwiadczy chocia\u017cby fakt, \u017ce ich sygna\u0142 radiowy jest stale zak\u0142\u00f3cany przez kraje niedemokratyczne, na przyk\u0142ad Kore\u0119 P\u00f3\u0142nocn\u0105, Chiny czy Iran, a s\u0142uchanie ich audycji przez obywateli danego kraju jest karane. Mo\u017cna te\u017c zdecydowanie stwierdzi\u0107, \u017ce ich nadawczo\u015b\u0107 jest pewnym wska\u017anikiem demokracji \u2013 s\u0105 s\u0142yszalne tam, gdzie demokracja jest zagro\u017cona i nie dzia\u0142aj\u0105 wolne media \u2013 Radio Wolna Europa we wrze\u015bniu 2020 r. wznowi\u0142a nadawanie programu na teren W\u0119gier.<\/p>\n
Te wszystkie wymiary radia pokazuj\u0105, \u017ce jeszcze w d\u0142ugiej perspektywie b\u0119dzie medium znacz\u0105cym w procesie komunikacji spo\u0142ecznej. \u015awiadcz\u0105 te\u017c o tym dane o\u00a0s\u0142uchalno\u015bci radia\u2013 wed\u0142ug Europejskiej Unii Nadawc\u00f3w w 2019 r. 85% doros\u0142ych Europejczyk\u00f3w s\u0142ucha\u0142o radia przynajmniej raz w tygodniu, co wa\u017cne 80% m\u0142odych w wieku 15-24 lata r\u00f3wnie\u017c mia\u0142o kontakt z radiem. W USA te dane s\u0105 jeszcze wy\u017csze i wynosz\u0105 92% w\u015br\u00f3d doros\u0142ych i 90% w\u015br\u00f3d m\u0142odych (18-34 lata). Wed\u0142ug ostatnich danych cz\u0105stkowych wzros\u0142a s\u0142uchalno\u015b\u0107 radia na \u015bwiecie w czasie pandemii Covid-19 (na pe\u0142ne dane trzeba jeszcze poczeka\u0107). Radio obchodzi swoje \u015bwi\u0119to w bardzo dobrej kondycji.<\/p>\n
<\/p>\n
[1]<\/a> https:\/\/en.unesco.org\/commemorations\/worldradioday<\/a><\/p>\n
<\/p>\n
\nSerdecznie zach\u0119camy r\u00f3wnie\u017c do zapoznania si\u0119 z ksi\u0105\u017ck\u0105 dr hab. Miros\u0142awy Wielopolskiej-Szymury pt.:<\/em> „Rozg\u0142o\u015bnie BBC World Service, Radio France Internationale i Voice of America w komunikowaniu mi\u0119dzynarodowym. Od propagandy do dyplomacji publicznej”<\/a><\/p>\n
<\/p>\n
<\/div>\r\n <\/div>\r\n \r\n \r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n\r\n\r\n \r\n![\"Miros\u0142awa](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/2021\/02\/IMG_9866_Malgorzata-Kloskowicz-3-249x300.jpg\")
<\/p>\ndr hab. Miros\u0142awa Wielopolska-Szymura| fot. Ma\u0142gorzata K\u0142oskowicz<\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[vc_row][vc_column][\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n