Dzie\u0144 Walki z Dyskryminacj\u0105 Os\u00f3b Niepe\u0142nosprawnych przypada na dzie\u0144 5 maja. \u015awi\u0119to to, zapocz\u0105tkowane przez Francuz\u00f3w na pocz\u0105tku lat 90. XX wieku, jest sprzeciwem wobec dyskryminacji os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych zar\u00f3wno w \u017cyciu codziennym, jak i w pracy czy w urz\u0119dzie. O \u017cyciu i dost\u0119pie do edukacji os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami rozmawiamy z dr Magdalen\u0105 Be\u0142z\u0105-Gajdzic\u0105, kt\u00f3rej zainteresowania badawcze to m.in. funkcjonowanie os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami w przestrzeni akademickiej, inkluzja spo\u0142eczna i edukacyjna os\u00f3b z grup defaworyzowanych, a tak\u017ce zjawiska infrahumanizacji i ableismu.<\/p>\n
Violetta Kulik: Pani Doktor, w jakich obszarach najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 przejawy dyskryminacji os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych?<\/strong><\/p>\n Dr Magdalena Be\u0142za-Gajdzica: Aby m\u00f3c rozwa\u017ca\u0107 na temat obszar\u00f3w, w jakich wyst\u0119puj\u0105 przejawy dyskryminacji os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, nale\u017ca\u0142oby najpierw zdefiniowa\u0107 poj\u0119cie dyskryminacji oraz okre\u015bli\u0107 o jakiej jej formie m\u00f3wimy. Dyskryminacja to, najpro\u015bciej m\u00f3wi\u0105c, nier\u00f3wne traktowanie os\u00f3b lub grupy. Mo\u017ce przybiera\u0107 form\u0119 jawn\u0105 lub ukryt\u0105, co niesie ze sob\u0105 okre\u015blone dzia\u0142ania spo\u0142eczne. Dyskryminuj\u0105ce jest ju\u017c bardzo cz\u0119sto samo \u015brodowisko, w kt\u00f3rym \u017cyje dana osoba (dyskryminacja ukryta \u2013 mo\u017cna nazwa\u0107 niebezpo\u015brednia). Przez to, \u017ce przez d\u0142ugi czas osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bciami \u017cy\u0142y w cieniu, cz\u0119sto zamkni\u0119te w domach oraz, \u017ce nie dawano im doj\u015b\u0107 do g\u0142osu i tylko nielicznym udawa\u0142o si\u0119 z tego cienia wyj\u015b\u0107, to \u015bwiat konstruowany by\u0142 g\u0142\u00f3wnie przez osoby pe\u0142nosprawne, tak \u017ceby to im by\u0142o wygodnie i komfortowo. Nie zwracano uwagi na bariery stawiane osobom z niepe\u0142nosprawno\u015bciami. A ka\u017cda najmniejsza bariera jest przejawem dyskryminacji prowadz\u0105cym do wykluczenia z jakiego\u015b obszaru \u017cycia, funkcjonowania os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami. To, co jest projektowane, najcz\u0119\u015bciej projektowane jest w\u0142a\u015bnie z my\u015bl\u0105 o pe\u0142nosprawnych: samochody, meble, kontakty, w\u0142\u0105czniki, drzwi balkonowe. To wszystko to s\u0105 przejawy dyskryminacji. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce idea projektowania uniwersalnego coraz cz\u0119\u015bciej jest rozpatrywana jako ta w\u0142a\u015bciwa. Od pocz\u0105tku swojej pracy dydaktycznej ze studentami zawsze powtarzam, \u017ce nale\u017cy spo\u0142ecze\u0144stwo konstruowa\u0107 w taki spos\u00f3b, aby ka\u017cdemu \u017cy\u0142o si\u0119 w nim dobrze. Je\u015bli stworzymy co\u015b, co u\u0142atwi \u017cycie osobie o s\u0142abszym wzroku, s\u0142uchu, mobilno\u015bci, to zrobimy co\u015b dla siebie na przysz\u0142o\u015b\u0107. Nikt nie rozpatruje siebie (oczywi\u015bcie b\u0119d\u0105c pe\u0142nosprawnym) w kategoriach niepe\u0142nosprawno\u015bci, ale te\u017c rzadko kto my\u015bli o staro\u015bci, a ona cz\u0119sto ma wpisan\u0105 w siebie w\u0142a\u015bnie niepe\u0142nosprawno\u015b\u0107. V.K.: Niepe\u0142nosprawni dalej s\u0105 postrzegani stereotypowo przez pryzmat swych ogranicze\u0144. Te stereotypy maj\u0105 na og\u00f3\u0142 negatywny charakter. Z jakimi reakcjami spotykamy si\u0119 najcz\u0119\u015bciej?<\/strong><\/p>\n Dr M.B-G.: Tak, to prawda, nadal osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bciami s\u0105 postrzegane przez pryzmat swoich ogranicze\u0144. Wci\u0105\u017c pokutuje postrzeganie przez model medyczny, w kt\u00f3rym g\u0142\u00f3wnie skupiamy si\u0119 na deficytach i konieczno\u015bci ich korygowania, naprawiania, leczenia. Podtrzymuje to niestety i przed\u0142u\u017ca \u017cycie stereotypowemu patrzeniu na osob\u0119 z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 jako osob\u0119 s\u0142ab\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 wsparcia, nieprzydatn\u0105 spo\u0142ecznie, niezdoln\u0105 do bycia spo\u0142ecznie u\u017cytecznym, z\u0142\u0105, z\u0142o\u015bliw\u0105, niegodn\u0105 szacunku, obci\u0105\u017con\u0105 win\u0105, nieszcz\u0119sn\u0105, zawsze nieszcz\u0119\u015bliw\u0105, godn\u0105 lito\u015bci. Jak wida\u0107, rzeczywi\u015bcie maj\u0105 one charakter negatywny. Nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce rozw\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa przyni\u00f3s\u0142 pozytywne zmiany i od staro\u017cytno\u015bci, kt\u00f3ry by\u0142 czasem wrogo\u015bci wobec os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, poprzez okres strachu i lito\u015bci nad osobami niepe\u0142nosprawnymi, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywna (pierwsze wieki naszej ery), a\u017c po dzie\u0144 dzisiejszy zwi\u0105zany z rozwojem bada\u0144, emancypacj\u0105 os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych oraz inkluzj\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Mimo wielu pozytywnych zmian stereotypowe my\u015blenie o osobie niepe\u0142nosprawnej w kategoriach kogo\u015b \u201einnego\u201d, kogo\u015b wymagaj\u0105cego opieki i wsparcia nadal jest dostrzegane w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie. Takie postrzeganie sprzyja okre\u015blonym postawom, kt\u00f3re, jak pokazuj\u0105 badania, od lat 60. (od bada\u0144 Larkowej) nie uleg\u0142y wielkiej poprawie. Nadal mo\u017cna je uzna\u0107 za ambiwalentne cz\u0119\u015bciej ni\u017c pozytywne. Oczywi\u015bcie zdecydowanie \u0142atwiej nam o pozytywne postawy deklaratywne, ani\u017celi te zwi\u0105zane z konkretnymi pozytywnymi dzia\u0142aniami (np. zgoda na wybudowanie specjalnego o\u015brodka obok naszego domu, zgoda na szefa niepe\u0142nosprawnego czy partnera niepe\u0142nosprawnego dla naszego dziecka). Powoduje to, \u017ce mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 r\u00f3\u017cne, niekoniecznie pozytywne reakcje wobec os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, np. niedocenianie osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105, patrzenie na ni\u0105 jako na obiekt ciekawo\u015bci, przypisywanie r\u00f3l o ni\u017cszej kategorii spo\u0142ecznej, odrzucenie, niew\u0142a\u015bciwe zajmowanie si\u0119 wygl\u0105dem osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105, sprzeciwianie si\u0119 ich udzia\u0142owi w r\u00f3\u017cnych obszarach \u017cycia spo\u0142ecznego, brak zgody na zatrudnienie na wysokim stanowisku, niech\u0119\u0107 do zaanga\u017cowania w te same projekty\/aktywno\u015bci z obawy, \u017ce nie b\u0119dzie mo\u017cna liczy\u0107 na t\u0119 osob\u0119. Stereotypy m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bciami maj\u0105 tylko ograniczenia, s\u0105 bardzo krzywdz\u0105ce i powoduj\u0105, \u017ce przys\u0142oni\u0119te s\u0105 cz\u0119sto ich mo\u017cliwo\u015bci, potencja\u0142 i talent, kt\u00f3ry w wielu sytuacjach musz\u0105 udowadnia\u0107, \u017ce posiadaj\u0105. Stereotypy i mity s\u0105 najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 przejaw\u00f3w dyskryminacji wobec os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami i przys\u0142aniaj\u0105 nam prawdziwy obraz osoby.<\/p>\n V.K.: Jak okre\u015bla Pani dost\u0119p os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami do edukacji? Na jakie wsparcie mog\u0105 liczy\u0107 na naszej uczelni?<\/strong><\/p>\n Dr M.B-G.: \u017byjemy w dobie inkluzji edukacyjnej. My\u015bl\u0119, \u017ce edukacja jest to obszar, w kt\u00f3rym dokona\u0142o si\u0119 najwi\u0119cej zmian powoduj\u0105cych wi\u0119ksz\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami. Si\u0119gaj\u0105c wstecz, mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce historia nie by\u0142a dla nich \u0142askawa. D\u0142ugo pokutowa\u0142 model medyczny w postrzeganiu os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, co skutkowa\u0142o otaczaniem ich g\u0142\u00f3wnie czynno\u015bciami piel\u0119gnacyjnymi, czasem wychowawczymi, dopiero tak naprawd\u0119 XIX wiek przyni\u00f3s\u0142 dostrze\u017cenie potencja\u0142u i mo\u017cliwo\u015bci edukacyjnych os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami. Tylko nielicznym by\u0142o dane pobieranie nauki prywatnej (najcz\u0119\u015bciej dotyczy\u0142o to dzieci z bogatych rodzin, kt\u00f3re sta\u0107 by\u0142o na guwernantki czy prywatnych nauczycieli). Oczywi\u015bcie nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cnie to wygl\u0105da\u0142o w zale\u017cno\u015bci od rodzaju niepe\u0142nosprawno\u015bci. W Polsce osobami, kt\u00f3re najp\u00f3\u017aniej zosta\u0142y obj\u0119te obowi\u0105zkiem szkolnym, s\u0105 osoby z g\u0142\u0119bok\u0105 niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 intelektualn\u0105. Zgodnie z reform\u0105 edukacji z 1999 roku osoby te zosta\u0142y obj\u0119te obowi\u0105zkiem edukacyjnym w ramach zaj\u0119\u0107 rewalidacyjno-wychowawczych. Na dzie\u0144 dzisiejszy zgodnie z art. 70 Konstytucji Rzeczpospolitej ka\u017cde dziecko ma prawo do edukacji. Edukacja uczni\u00f3w z niepe\u0142nosprawno\u015bciami w Polsce mo\u017ce by\u0107 realizowana w trzech formach: segregacyjnej (szko\u0142y specjalne), integracyjnej (szko\u0142y integracyjne lub z oddzia\u0142ami integracyjnymi), niesegregacyjnej (szko\u0142y og\u00f3lnodost\u0119pne), a tak\u017ce w ramach indywidualnego nauczania. Szko\u0142y og\u00f3lnodost\u0119pne zgodnie z za\u0142o\u017ceniami modelu edukacji w\u0142\u0105czaj\u0105cej maj\u0105 sta\u0107 si\u0119 bardziej dostosowane do potrzeb uczni\u00f3w nie tylko z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, ale tak\u017ce do innych potrzeb (np. odmienno\u015b\u0107 narodowa, religijna, p\u0142ciowa itd.). Ministerstwo Edukacji i Nauki promuje model edukacji wysokiej jako\u015bci dla wszystkich uczni\u00f3w i mimo \u017ce polskie szko\u0142y og\u00f3lnodost\u0119pne w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci nie s\u0105 jeszcze na to gotowe z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, to jest to krok w dobr\u0105 stron\u0119 \u2013 przeciwko dyskryminacji. Ka\u017cda osoba posiadaj\u0105ca szczeg\u00f3lne potrzeby edukacyjne jest traktowana indywidualnie, ale uczelnia stara si\u0119 tak\u017ce wprowadza\u0107 zmiany systemowo tak, aby jeszcze bardziej przeciwdzia\u0142a\u0107 wszelakim formom dyskryminacji. Projekt DUO, kt\u00f3ry obejmuje zasi\u0119giem chyba ka\u017cd\u0105 ze sfer funkcjonowania os\u00f3b z przestrzeni akademickiej, ma na celu przyczynienie si\u0119, aby nasza uczelnia by\u0142a jeszcze bardziej dost\u0119pna, uniwersalna i otwarta.<\/p>\n V.K.: Czy kiedykolwiek studenci odwo\u0142ywali si\u0119 do og\u00f3lnych zasad r\u00f3wnego traktowania?<\/strong><\/p>\n Dr M.B-G.: W mojej praktyce koordynatora \u2013 nigdy wprost. Osoba studiuj\u0105ca z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 chce by\u0107 po prostu studentem, studentk\u0105, tak jak ka\u017cdy inny cz\u0142onek wsp\u00f3lnoty akademickiej. Chc\u0105 tak samo mie\u0107 szans\u0119 na zdobywanie wiedzy, umiej\u0119tno\u015bci, kompetencji niezb\u0119dnych do wykonywania zawodu. Nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 niczym opr\u00f3cz tego, \u017ce czasami maj\u0105, kolokwialnie m\u00f3wi\u0105c, \u201epod g\u00f3rk\u0119\u201d. Zdarzaj\u0105 si\u0119 natomiast takie sytuacje, kiedy osoba z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 nie zwraca si\u0119 o wsparcie. Nie ka\u017cdy tego potrzebuje i je\u015bli jest w stanie radzi\u0107 sobie samodzielnie, to ma do tego takie samo prawo, jak ka\u017cdy inny studiuj\u0105cy. Czasami widuj\u0119 na korytarzach osoby z widocznymi niepe\u0142nosprawno\u015bciami, kt\u00f3rych nie znam \u2013 to znaczy, \u017ce nie si\u0119gaj\u0105 po dodatkowe wsparcie. To jest w\u0142a\u015bnie r\u00f3wne traktowanie. Miewam sytuacje, gdzie wyk\u0142adowcy chc\u0105, abym komu\u015b udzieli\u0142a wsparcia, bo widz\u0105, \u017ce jest osob\u0105 z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105. Ale r\u00f3wne traktowanie polega na tym, \u017ce wszystkich traktujmy tak samo. Czy do pe\u0142nosprawnych os\u00f3b studiuj\u0105cych podchodz\u0119, \u017ceby oferowa\u0107 im wsparcie?<\/p>\n V.K.: Pani Doktor, serdecznie dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n Dr M.B-G.: Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo. Chcia\u0142abym doda\u0107 ostatnie kilka s\u0142\u00f3w do czytaj\u0105cych. Osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 przepraszam za ka\u017cdy przejaw dyskryminacji ze strony os\u00f3b pe\u0142nosprawnych. Je\u015bli taki by\u0142 z mojej strony, to na pewno by\u0142 nie\u015bwiadomy. Osobo pe\u0142nosprawna, pami\u0119taj, Ty r\u00f3wnie\u017c mo\u017cesz w ka\u017cdej chwili by\u0107 w grupie, kt\u00f3r\u0105 dyskryminujesz. B\u0105d\u017amy uwa\u017cni na siebie nawzajem!<\/p>\n <\/p>\n Wi\u0119cej na ten temat:<\/p>\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n Dr Magdalena Be\u0142za – Gajdzica<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n
\nWracaj\u0105c jeszcze do obszar\u00f3w, w kt\u00f3rych widzimy przejawy dyskryminacji, to niew\u0105tpliwie najcz\u0119\u015bciej wymienianym obszarem jest praca zawodowa. Wsp\u00f3\u0142czynniki aktywno\u015bci zawodowej oraz wska\u017aniki zatrudnienia (stopa zatrudnienia) os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami s\u0105 prawie czterokrotnie mniejsze ni\u017c odpowiednie wska\u017aniki dla og\u00f3\u0142u ludno\u015bci. Natomiast stopa bezrobocia w\u015br\u00f3d os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych przewy\u017csza stop\u0119 bezrobocia dla ludno\u015bci og\u00f3\u0142em. Dyskryminacja w tym obszarze dotyczy nie tylko dost\u0119pu do pracy, ale tak\u017ce traktowania w pracy. Kolejnym obszarem dyskryminacji jest obszar kultury. W niekt\u00f3rych jego zak\u0105tkach ju\u017c zaczyna si\u0119 dostrzega\u0107 szczeg\u00f3lne potrzeby os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, ale to s\u0105 wyj\u0105tki, gdzie osoby niewidome znajd\u0105 zdigitalizowane (z tekstem alternatywnym) zbiory muzealne czy G\u0142uchy obejrzy spektakl, kt\u00f3ry b\u0119dzie t\u0142umaczony na Polski J\u0119zyk Migowy lub z napisami na \u017cywo. Wa\u017cnym obszarem, w kt\u00f3rym osoby z niepe\u0142nosprawno\u015bciami do\u015bwiadczaj\u0105 przejaw\u00f3w dyskryminacji, jest prawo do mi\u0142o\u015bci (r\u00f3wnie\u017c seksualno\u015bci), ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodzicielstwa. Nie wyobra\u017camy sobie ojca czy matki z zespo\u0142em Downa, bo i po co rodzi\u0107 kolejne pokolenie niepe\u0142nosprawnych \u2013 budzi to w wielu niech\u0119\u0107 i odraz\u0119. Niew\u0105tpliwe warto pokre\u015bli\u0107 fakt, \u017ce zmiana paradygmatu z medycznego na spo\u0142eczny, a nawet przyj\u0119cie bio-psycho-spo\u0142eczno-kulturowego ujmowania niepe\u0142nosprawno\u015bci, emancypacja os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, ich selfadwokatura przyczyniaj\u0105 si\u0119 do szeregu zmian. Konwencja ONZ o prawach os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych, ustawa o j\u0119zyku migowym (2011) czy ustawa o zapewnianiu dost\u0119pno\u015bci (2019) dowodz\u0105 temu, \u017ce co\u015b si\u0119 dzieje na rzecz przeciwdzia\u0142ania dyskryminacji os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami. Czy to wystarczy? Na pewno nie, ale to ju\u017c co\u015b. Najwa\u017cniejsza jest zmiana mentalno\u015bci ludzi i bycie uwa\u017cnym na potrzeby drugiego cz\u0142owieka.<\/p>\n
\nZupe\u0142nie inna sytuacja jest ze szkolnictwem wy\u017cszym. Ja zawsze m\u00f3wi\u0119, \u017ce ono jest inkluzyjne. Sam proces rekrutacji uwzgl\u0119dnia zasady r\u00f3wnego traktowania i przeciwdzia\u0142ania dyskryminacji. Widzimy w systemie dane i oceniamy wyniki, a nie to, czy kto\u015b jest czy nie osob\u0105 z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105. Oczywi\u015bcie je\u015bli kto\u015b zaznaczy, \u017ce jest osob\u0105 z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105, to mo\u017ce liczy\u0107 na wsparcie w dostosowaniu procesu rekrutacji \u2013 zaznaczam, \u017ce nie ma przewidzianych dodatkowych miejsc z tytu\u0142u posiadania niepe\u0142nosprawno\u015bci. Kiedy dana osoba staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 braci studenckiej mo\u017ce liczy\u0107 na wsparcie takie jak:<\/p>\n\n
\n
\n
![\"Dr](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wns\/wp-content\/uploads\/sites\/17\/Bez-kategorii\/Dr-Magdalena-Belza-Gajdzica.jpg\")
<\/p>\n