[vc_row el_class=”container” css=”.vc_custom_1579162486380{background-position: center !important;background-repeat: no-repeat !important;background-size: contain !important;}”][vc_column]\r\n
Urz\u0105dzenie, w kt\u00f3rym wi\u0105zki na\u0142adowanych cz\u0105stek s\u0105 przyspieszane do wysokich energii. Pola elektryczne s\u0105 wykorzystywane do przyspieszania cz\u0105stek, podczas gdy magnesy kieruj\u0105 nimi i skupiaj\u0105 je. Wi\u0105zki mog\u0105 by\u0107 zderzane z nieruchomym celem lub mi\u0119dzy sob\u0105. Ka\u017cdy rodzaj cz\u0105stki materii posiada odpowiadaj\u0105c\u0105 jej antycz\u0105stk\u0119. Na\u0142adowane antycz\u0105stki maj\u0105 przeciwny \u0142adunek elektryczny ni\u017c ich odpowiedniki w materii. Chocia\u017c antycz\u0105stki s\u0105 obecnie niezwykle rzadkie we Wszech\u015bwiecie, uwa\u017ca si\u0119, \u017ce materia i antymateria powsta\u0142y w r\u00f3wnych ilo\u015bciach podczas Wielkiego Wybuchu.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Bozon Higgsa” tab_id=”1625041486250-f5a32765-e206″]\r\n Bezspinowa cz\u0105stka przewidziana przez teori\u0119, powi\u0105zana z mechanizmem w kt\u00f3rym cz\u0105stki uzyskuj\u0105 mas\u0119.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Diagramy Feynmana” tab_id=”1625041792746-9e37647f-2a22″]\r\n Pozwalaj\u0105 na graficzne przedstawienie proces\u00f3w rozpadu i rozpraszania cz\u0105stek, odpowiadaj\u0105 im ca\u0142ki, kt\u00f3re po wyliczeniu daj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 znalezienia prawdopodobie\u0144stwa zaj\u015bcia danego procesu.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”CNGS (CERN Neutrinos to Gran Sasso)” tab_id=”1625041802312-d4cb4266-96a5″]\r\n Projekt, kt\u00f3rego celem by\u0142a pierwsza obserwacja neutrina taonowego poprzez wys\u0142anie wi\u0105zki neutrin mionowych z CERN do Laboratori Nazionali del Gran Sasso we W\u0142oszech.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Cz\u0105stka elementarna” tab_id=”1625041801740-73bd3e18-ae55″]\r\n Obiekt kt\u00f3ry wed\u0142ug obecnej wiedzy nie ma podstruktury (nie sk\u0142ada si\u0119 z innych cz\u0105stek).<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Cz\u0105stki elementarne” tab_id=”1625041801232-bd495790-b9f7″]\r\n Istniej\u0105 dwie grupy cz\u0105stek elementarnych, kwarki i leptony. Kwarki s\u0105 g\u00f3rne i dolne, powabne i dziwne, niskie i wysokie. Leptony to elektron i neutrino elektronowe, mion i neutrino mionowe, taon i neutrino taonowe. Istniej\u0105 cztery podstawowe si\u0142y, czyli oddzia\u0142ywania mi\u0119dzy cz\u0105stkami, kt\u00f3re s\u0105 przenoszone przez specjalne cz\u0105stki zwane bozonami. Elektromagnetyzm przenoszony jest przez foton, oddzia\u0142ywania s\u0142abe przez na\u0142adowany bozon W i neutralny bozon Z, oddzia\u0142ywanie silne przez gluon; grawitacja jest prawdopodobnie przenoszona przez grawiton, kt\u00f3ry nie zosta\u0142 jeszcze odkryty. Hadrony s\u0105 cz\u0105stkami, kt\u00f3re odczuwaj\u0105 oddzia\u0142ywania silne. Nale\u017c\u0105 do nich mezony, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0105stkami z\u0142o\u017conymi, sk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 z pary kwark-antykwark oraz bariony, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0105stkami zawieraj\u0105cymi trzy kwarki. Piony i kaony s\u0105 rodzajami mezon\u00f3w. Neutrony i protony (sk\u0142adniki zwyk\u0142ej materii) s\u0105 barionami; neutrony zawieraj\u0105 jeden kwark g\u00f3rny i dwa kwarki dolne; protony dwa kwarki g\u00f3rne i jeden dolny.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Detektor” tab_id=”1625041800511-6cdecdf4-a676″]\r\n Urz\u0105dzenie s\u0142u\u017c\u0105ce do pomiaru w\u0142a\u015bciwo\u015bci cz\u0105stek. Niekt\u00f3re detektory mierz\u0105 \u015blady pozostawione przez cz\u0105stki, inne mierz\u0105 energi\u0119. Termin „detektor” jest r\u00f3wnie\u017c u\u017cywany do opisania ogromnych urz\u0105dze\u0144 z\u0142o\u017conych z wielu mniejszych element\u00f3w detektor\u00f3w. W du\u017cych detektorach w LHC ka\u017cda warstwa ma bardzo konkretne zadanie.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Europejska Organizacja Bada\u0144 J\u0105drowych – CERN” tab_id=”1625042144308-455bab5f-c99e”]\r\n (z francuskiego „Conseil europ\u00e9en pour la Recherche Nucl\u00e9aire”), jest najwi\u0119kszym na \u015bwiecie laboratorium fizyki cz\u0105stek elementarnych, znajduj\u0105cym si\u0119 na p\u00f3\u0142nocno-zachodnich przedmie\u015bciach Genewy na granicy francusko-szwajcarskiej. Zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w 1954 roku.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”FCC (Future Circular Collider)” tab_id=”1625042142088-107b6174-9cb0″]\r\n Przysz\u0142y akcelerator ko\u0142owy kt\u00f3rego budowa planowana jest na terenie CERN-u. W ramach projektu Future Circular Collider (FCC) opracowywane s\u0105 projekty nowej infrastruktury badawczej, kt\u00f3ra pos\u0142u\u017cy do budowy nast\u0119pnej generacji wysokowydajnych zderzaczy cz\u0105stek elementarnych w celu rozszerzenia zakresu bada\u0144 prowadzonych obecnie w LHC. Nieposiadaj\u0105ca masy cz\u0105stka elementarna przenosz\u0105ca oddzia\u0142ywania silne, odpowiedzialne za \u0142\u0105czenie si\u0119 kwark\u00f3w w hadrony<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”ICARUS (Imaging Cosmic And Rare Underground Signals)” tab_id=”1625042200871-ae268bd5-2f36″]\r\n Eksperyment maj\u0105cy na celu badanie neutrin \u2013 cz\u0105stek elementarnych s\u0142abo oddzia\u0142uj\u0105cych z materi\u0105. Pierwotnie realizowany by\u0142 w Laboratori Nazionali del Gran Sasso (LNGS). Po zako\u0144czeniu pracy w tym miejscu, zosta\u0142 zmodernizowany w CERN i przetransportowany do Fermilab w USA, gdzie jest cz\u0119\u015bci\u0105 projektu SBN (Short Base Neutrino Program)<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][vc_tta_accordion style=”flat” shape=”square” color=”black” spacing=”5″ c_icon=”triangle” active_section=”” no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”LEP (Large Electron Positron Collider)” tab_id=”1623054509622-952a2b72-9c2b939d-6182″]\r\n Wielki Zderzacz Elektronowo-Pozytonowy, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 w CERN do 2000 roku.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Lepton” tab_id=”1625042443619-eb547965-01aa”]\r\n Klasa cz\u0105stek elementarnych, do kt\u00f3rej nale\u017cy elektron. Leptony s\u0105 cz\u0105stkami materii, kt\u00f3re nie czuj\u0105 silnego oddzia\u0142ywania.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”LHC (Large Hadron Collider)” tab_id=”1625042443435-38b73bd5-0356″]\r\n Wielki Zderzacz Hadron\u00f3w, najwi\u0119kszy akcelerator w CERN.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Model standardowy” tab_id=”1625042443259-7138bf5f-af68″]\r\n Zbi\u00f3r teorii, kt\u00f3ry obejmuje ca\u0142e nasze obecne zrozumienie zachowania cz\u0105stek fundamentalnych.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”NA61\/SHINE (SPS Heavy Ion and Neutrino Experiment)” tab_id=”1625042441728-5a068f9d-6b83″]\r\n Eksperyment skupiony na trzech obszarach: fizyce materii silnie oddzia\u0142uj\u0105cej (badania przej\u015b\u0107 fazowych do plazmy kwarkowo-gluonowej), wsparciu eksperyment\u00f3w neutrinowych w okre\u015bleniu parametr\u00f3w wi\u0105zki neutrin oraz badaniach zwi\u0105zanych z promieniowaniem kosmicznym. Te trzy cele \u0142\u0105czy aparatura- unikatowy na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105 akcelerator SPS (Super Proton Synchrotron) oraz uk\u0142ad detektor\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Neutrino” tab_id=”1625042441258-ad6315e1-37ae”]\r\n Neutralna cz\u0105stka, kt\u00f3ra prawie w og\u00f3le nie oddzia\u0142uje. Neutrina s\u0105 bardzo powszechne i mog\u0105 zawiera\u0107 odpowiedzi na wiele pyta\u0144 z dziedziny fizyki.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Otwarty powab” tab_id=”1625042440625-0f5b3c7b-c4e9″]\r\n Produkcja cz\u0105stek zawieraj\u0105cych kwark powabny jest z\u0142o\u017conym procesem. Cz\u0105stki takie mog\u0105 zawiera\u0107 jeden kwark powabny (albo jeden anty kwartk powabny) i wtedy nazywamy je w\u0142a\u015bnie otwartym powabem. Produkowane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0105stki kt\u00f3re w swojej budowie zawieraj\u0105 zar\u00f3wno kwark i antykwark powabny – tzw ukryty powab (albo charmononium). Przyk\u0142adami cz\u0105stek z otwartym powabem s\u0105 mezony D, a przyk\u0142adem charmonium jest mezon J\/psi.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Promieniowanie Czerenkowa” tab_id=”1625042624403-2a2d74ec-d257″]\r\n Promieniowanie Czerekowa (inaczej: Efekt Czerenkowa) jest to promieniowanie elektromagnetyczne emitowane, gdy na\u0142adowana cz\u0105stka (np. elektron) porusza si\u0119 w o\u015brodku materialnym z pr\u0119dko\u015bci\u0105 wi\u0119ksz\u0105 od pr\u0119dko\u015bci fazowej \u015bwiat\u0142a w tym o\u015brodku. Fala elektromagnetyczna jest emitowana w \u015bci\u015ble okre\u015blonym kierunku le\u017c\u0105cym pod k\u0105tem ostrym do kierunku ruchu cz\u0105stki. Nazwa tego typu promieniowania pochodzi od nazwiska rosyjskiego fizyka Paw\u0142a A. Czerenkowa, kt\u00f3ry opisa\u0142 to zjawisko fizyczne.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Plazma kwarkowo-gluonowa” tab_id=”1625042619738-87835da7-da68″]\r\n Stan materii j\u0105drowej wyst\u0119puj\u0105cy przy wysokich temperaturach i du\u017cej g\u0119sto\u015bci materii. Jest to mieszanina swobodnych kwark\u00f3w i gluon\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Zderzacz” tab_id=”1625042619594-52e5368d-4ceb”]\r\n Specjalny rodzaj akceleratora, w kt\u00f3rym przeciwbie\u017cnie obracaj\u0105ce si\u0119 wi\u0105zki s\u0105 przyspieszane i oddzia\u0142uj\u0105 w wyznaczonych punktach kolizji. Energia zderzenia jest dwukrotnie wi\u0119ksza od energii pojedynczej wi\u0105zki, co pozwala na osi\u0105gni\u0119cie wy\u017cszych energii ni\u017c w akceleratorach ze sta\u0142ym celem.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Zesp\u00f3\u0142 badawczy U\u015a” tab_id=”1625042618356-3316b8f8-1887″]\r\n Zesp\u00f3\u0142 powo\u0142ywany na Uniwersytecie \u015al\u0105skim do wsp\u00f3lnej realizacji konkretnych cel\u00f3w naukowych lub artystycznych. W Instytucie Fizyki im. Augusta Che\u0142kowskiego dwa zespo\u0142y realizuj\u0105 badania naukowe w ramach wsp\u00f3\u0142pracy z CERN. „CERN jest uznanym przyk\u0142adem pokojowej wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej opartej na przejrzysto\u015bci, otwarto\u015bci i w\u0142\u0105czeniu spo\u0142ecznym. CERN, jako o\u015brodek, udost\u0119pnia swoim u\u017cytkownikom du\u017ce narz\u0119dzia badawcze i infrastruktur\u0119 niezb\u0119dn\u0105 do przeprowadzania eksperyment\u00f3w z zakresu fizyki wysokich energii. U\u017cytkownicy ci pracuj\u0105 w swoich krajach ojczystych na uniwersytetach lub w laboratoriach badawczych (CERN zatrudnia tylko bardzo niewielk\u0105 liczb\u0119 naukowc\u00f3w, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich tylko na czas okre\u015blony). Badania s\u0105 inicjowane i realizowane przez tych u\u017cytkownik\u00f3w, po uprzednim sprawdzeniu i sklasyfikowaniu przez naukowe komitety partnerskie. U\u017cytkownicy organizuj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 indywidualnych eksperyment\u00f3w i kolaboracji, kt\u00f3re s\u0105 grupami naukowc\u00f3w o wielko\u015bci od poni\u017cej 10 do prawie 2000 os\u00f3b. Te kolaboracje proponuj\u0105, projektuj\u0105, buduj\u0105 i prowadz\u0105 swoje eksperymenty, a wszyscy cz\u0142onkowie kolaboracji maj\u0105 wolny i nieskr\u0119powany dost\u0119p do danych i wynik\u00f3w, kt\u00f3re ostatecznie s\u0105 upubliczniane w literaturze naukowej. Finansowanie zar\u00f3wno budowy, jak i prowadzenia eksperymentu jest zapewniane przez krajowe agencje finansuj\u0105ce, na og\u00f3\u0142 bezpo\u015brednio poszczeg\u00f3lnym grupom uczestnicz\u0105cym w projekcie.\u201d [t\u0142um. z \u201eCERN, a working example of global scientific collaboration\u201d Jurgen Schukraft, Invited talk at the international meeting \u2018South-South and North-South Collaboration in Science and Technology\u2019, Islamabad, Pakistan, 12-13 March 2004]”<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][\/vc_tta_accordion][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" [vc_row el_class=”container” css=”.vc_custom_1579162486380{background-position: center !important;background-repeat: no-repeat !important;background-size: contain !important;}”][vc_column][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/2″][vc_tta_accordion style=”flat” shape=”square” color=”black” spacing=”5″ c_icon=”triangle” active_section=”” no_fill=”true” collapsible_all=”true”][vc_tta_section title=”Akcelerator” tab_id=”1623052863221-1c3ce8ad-ba30939d-6182″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Antymateria” tab_id=”1624998300853-452f21b3-0b55″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Bozon Higgsa” tab_id=”1625041486250-f5a32765-e206″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Diagramy Feynmana” tab_id=”1625041792746-9e37647f-2a22″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”CNGS (CERN Neutrinos to Gran Sasso)” tab_id=”1625041802312-d4cb4266-96a5″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Cz\u0105stka elementarna” tab_id=”1625041801740-73bd3e18-ae55″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Cz\u0105stki elementarne” tab_id=”1625041801232-bd495790-b9f7″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Detektor” tab_id=”1625041800511-6cdecdf4-a676″][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Europejska Organizacja Bada\u0144 J\u0105drowych – CERN” tab_id=”1625042144308-455bab5f-c99e”][\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”FCC (Future Circular Collider)” […]<\/p>\n
\n\u2022 Akcelerator ko\u0142owy<\/strong> – wi\u0105zki poruszaj\u0105 si\u0119 w przeciwnych kierunkach, s\u0105 przyspieszane i zderzane w wyznaczonych punktach kolizji.
\n\u2022 Akcelerator liniowy – wi\u0105zki uderzaj\u0105 w nieruchom\u0105 tarcz\u0119, zazwyczaj u\u017cywany jako pierwszy stopie\u0144 w \u0142a\u0144cuchu akcelerator\u00f3w.
\n\u2022 Synchrotron<\/strong> jest akceleratorem, w kt\u00f3rym pole magnetyczne zakrzywiaj\u0105ce orbity cz\u0105stek ro\u015bnie wraz z energi\u0105 cz\u0105stek. Powoduje to, \u017ce cz\u0105stki poruszaj\u0105 si\u0119 po torze ko\u0142owym.”<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Antymateria” tab_id=”1624998300853-452f21b3-0b55″]\r\n
\nCelem FCC jest przesuni\u0119cie granicy energii i intensywno\u015bci zderze\u0144 cz\u0105stek, tak aby osi\u0105gn\u0105\u0107 energie zderze\u0144 rz\u0119du 100 TeV w poszukiwaniach nowej fizyki.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Gluon” tab_id=”1625042201369-8832f13f-4395″]\r\n
\nZesp\u00f3\u0142 \u201eTeoria i fenomenologia fizyki cz\u0105stek\u201d, kt\u00f3rego liderem jest prof. dr hab. Jerzy Gluza
\nOraz zesp\u00f3\u0142 \u201eFizyka j\u0105drowa w badaniach oddzia\u0142ywa\u0144 i jej zastosowania\u201d, kt\u00f3rego liderem jest prof. dr hab. Jan Kisiel. W ramach tego zespo\u0142u funkcjonuje r\u00f3wnie\u017c grupa badawcza \u201eZderzenia ci\u0119\u017ckich jon\u00f3w przy po\u015brednich i wysokich energiach\u201d koordynowana przez dr hab. Seweryna Kowalskiego, prof. U\u015a, Prodziekana ds. bada\u0144 naukowych i wsp\u00f3\u0142pracy z zagranic\u0105 Wydzia\u0142u Nauk \u015acis\u0142ych i Technicznych U\u015a w Katowicach.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_tta_section][vc_tta_section title=”Wsp\u00f3\u0142praca i organizacja pracy w CERN” tab_id=”1625042617798-9b2c1daf-792f”]\r\n