<\/h3>\r\n pl30cern.us.edu.pl<\/a><\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column_inner][vc_column_inner width=”1\/2″][\/vc_column_inner][\/vc_row_inner]\r\n \r\n \r\n \r\n <\/p>\nSPOJRZENIE W PRZESZ\u0141O\u015a\u0106<\/strong>
\n<\/span><\/small><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>
<\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/4″][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n \r\n \r\n \r\n Oficjalna wsp\u00f3\u0142praca grupy fizyk\u00f3w j\u0105drowych z Instytutu Fizyki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w chwili przyst\u0105pienia do neutrinowego eksperymentu ICARUS w 2001 roku i eksperymentu zajmuj\u0105cego si\u0119 pomiarem zderze\u0144 ci\u0119\u017ckich jon\u00f3w NA61\/SHINE w 2010 roku.<\/p>\n
ICARUS<\/strong> – to najwi\u0119kszy, jaki kiedykolwiek zbudowano, jednofazowy, modu\u0142owy detektor ciek\u0142oargonowy z komor\u0105 projekcji czasu z kriostatem zawieraj\u0105cym 760 ton LAr (ICARUS T600), gdzie jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 neutrin by\u0142a wi\u0105zka produkowana w CERN-ie (projekt CNGS – C<\/strong>ERN N<\/strong>eutrinos to G<\/strong>ran S<\/strong>asso). Dzia\u0142anie ciek\u0142oargonowych kom\u00f3r projekcji czasu polega na pomiarze \u015blad\u00f3w na\u0142adowanych cz\u0105stek oddzia\u0142uj\u0105cych w ciek\u0142ym argonie, pomiarze strat energii w wyniku jonizacji o\u015brodka (dE\/dx) oraz identyfikacji oddzia\u0142uj\u0105cych i powsta\u0142ych cz\u0105stek. Dzi\u0119ki wykorzystaniu techniki ciek\u0142oargonowej i odpowiednich kom\u00f3r mo\u017cliwe jest badanie rzadkich zdarze\u0144 (np. oddzia\u0142ywania neutrin czy poszukiwania tzw. WIMP-\u00f3w, czyli masywnych cz\u0105stek s\u0142abo oddzia\u0142uj\u0105cych \u2013 Weakly Interacting Massive Particles).<\/p>\nFizycy z IF U\u015a brali udzia\u0142 w testach detektora w Pawii oraz w pomiarach w podziemnym laboratorium w Gran Sasso (W\u0142ochy), gdzie zosta\u0142 zainstalowany detektor ICARUS T600. Analizy przez nich wykonywane koncentrowa\u0142y si\u0119 m.in. na rekonstrukcji przypadk\u00f3w oddzia\u0142ywa\u0144 pion\u00f3w neutralnych oraz oddzia\u0142ywa\u0144 neutrin z wi\u0105zki CNGS.<\/p>\n
Detektor ICARUS T600 pracowa\u0142 w latach 2010\u20132013. Podczas jego eksploatacji zebrano dane b\u0119d\u0105ce wynikiem oddzia\u0142ywania, w ciek\u0142ym argonie, neutrin wyprodukowanych w o\u015brodku CERN i przes\u0142anych do Gran Sasso. Przeprowadzono tak\u017ce badania oddzia\u0142ywa\u0144 neutrin atmosferycznych. Doskona\u0142a rozdzielczo\u015b\u0107 kalorymetryczna i rekonstrukcyjna detektora pozwoli\u0142a na szeroki program badawczy, od rozpadu nukleonu do badania oscylacji neutrin z wi\u0105zki CNGS. W\u015br\u00f3d bada\u0144 przeprowadzonych z wykorzystaniem wi\u0105zki neutrin mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy g\u0142\u00f3wne: (1) weryfikacja zjawiska nad\u015bwietlno\u015bci neutrin sugerowanej przez eksperyment OPERA, (2) precyzyjne badanie znikania neutrin mionowych oraz (3) anomalne pojawianie si\u0119 neutrin elektronowych. Celem tego ostatniego by\u0142a eksperymentalna weryfikacja lub wykluczenie nieprawid\u0142owo\u015bci w liczbie obserwowanych neutrin elektronowych, sugerowana przez eksperyment LSND, a tym samym potwierdzenie lub wykluczenie istnienia tzw. neutrina sterylnego.<\/p>\n
W eksperymencie ICARUS na przestrzeni lat jego projektowania, planowania i dzia\u0142ania bra\u0142o udzia\u0142 kilkana\u015bcie os\u00f3b z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Obecnie z tej grupy nadal pozostaj\u0105 na U\u015a i s\u0105 zaanga\u017cowani w inne eksperymenty neutrinowe zwi\u0105zane z CERN: prof. dr hab. Jan Kisiel, dr hab. Arkadiusz Bubak, prof. U\u015a oraz doktoranci mgr Jacek Holeczek i mgr Kamil Porwit.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n <\/p>\n![\"Grafika](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Nieprzypisane\/NeutrinoBeam.jpg\")
\n<\/a>\u015acie\u017cka neutrin podr\u00f3\u017cuj\u0105cych
\nprzez skorup\u0119 ziemsk\u0105 z CERN do laboratorium Gran Sasso
\n(\u017ar\u00f3d\u0142o: CERN,\u00a0CERN-DI-0108004-01<\/a>)<\/span><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>
<\/div><\/div>\r\n \r\n \r\n \r\n Drugi eksperyment, w kt\u00f3rym prac\u0119 rozpocz\u0119li w 2010 roku naukowcy U\u015a, to eksperyment NA61\/SHINE<\/strong>. W ramach eksperymentu zarejestrowane zosta\u0142y zdarzenia j\u0105der o r\u00f3\u017cnych rozmiarach (p+p, Be+Be, Ar+S.C., Xe+La, Pb+Pb) i energiach (od 13 do 150 GeV na nukleon). Celem eksperymentu by\u0142o poszukiwanie punktu krytycznego silnie oddzia\u0142uj\u0105cej materii i badanie w\u0142asno\u015bci przej\u015bcia fazowego pomi\u0119dzy gazem hadronowym a plazm\u0105 kwarkowo gluonow\u0105. Pomiary zwi\u0105zane z t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 programu fizycznego eksperymentu NA61\/SHINE zako\u0144czy\u0142y si\u0119 w 2018 roku. Fizycy z U\u015a w tym czasie zajmowali si\u0119 obs\u0142ug\u0105 detektor\u00f3w wi\u0105zki i systemem prowadzenia wi\u0105zki w eksperymencie oraz analiz\u0105 danych. Grupa z U\u015a bra\u0142a czynny udzia\u0142 w opracowywaniu technik analizy i identyfikacji produkowanych cz\u0105stek. Ponadto naukowcy z U\u015a zajmowali si\u0119 budowaniem detektor\u00f3w dla tego eksperymentu. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki zbudowanym przez \u015bl\u0105skich fizyk\u00f3w detektorowi Czerenkowa mo\u017cliwy by\u0142 pomiar sk\u0142adu izotopowego tzw. wt\u00f3rnej wi\u0105zki.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \r\n \r\n \r\n <\/p>\n![\"Fotografia](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Nieprzypisane\/DetektorCzerenkowa1-1024x732.jpg\")
<\/a>
\nFotografia komory projekcji czasowej wewn\u0105trz magnesu nadprzewodz\u0105cego.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Inside the NA61 Detector [online], CERN Document Server, https:\/\/cds.cern.ch\/record\/2313991?ln=en<\/a>, dost\u0119p: czerwiec 2021 <\/span><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n <\/p>\n![\"Fotografia](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Nieprzypisane\/DetektorCzerenkowa2.png\")
<\/a>
\nSP: Schemat uk\u0142adu detekcyjnego eksperymentu NA61\/SHINE w CERN.
\nPracuj\u0105cego z akceleratorem SPS (Super Proton Synchrotron)
\nSchemat zawiera jest 8 kom\u00f3r projekcji czasowych (TPC),
\ndetektory czasu przelotu (TOF), kalorymetr (PSD) oraz detektory wi\u0105zki.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Oficjalna strona eksperymentu NA61\/SHINE [online], https:\/\/shine.web.cern.ch\/node\/16<\/a>, dost\u0119p: czerwiec 2021<\/span><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Eksperyment NA61\/SHINE poza pomiarami zwi\u0105zanymi z diagramem fazowym silnie oddzia\u0142ywuj\u0105cej materii zajmuje si\u0119 tak\u017ce pomiarami referencyjnymi dla eksperyment\u00f3w neutrinowych i eksperyment\u00f3w promieniowania kosmicznego. Fizycy z U\u015a brali czynny udzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tej cz\u0119\u015bci eksperymentu, przygotowuj\u0105c detektor do pomiar\u00f3w przekroju czynnego w procesie fragmentacji j\u0105der pocisku, a p\u00f3\u017aniej analizuj\u0105c zebrane dane.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n <\/p>\n![\"Diagram](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Nieprzypisane\/quark-gluon-plasma.png\")
<\/a>
\nSP: Diagram fazowy silnie oddzia\u0142uj\u0105cej materii z zaznaczonym obszarem energii SPS (NA61\/SHINE)
\n(\u017ar\u00f3d\u0142o: NA61\/SHINE kolaboracja) <\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \r\n \r\n \r\n W eksperymencie NA61\/SHINE udzia\u0142 bior\u0105 obecnie: dr hab. Seweryn Kowalski, prof. U\u015a, dr Szymon Pu\u0142awski, prof. U\u015a, dr Katarzyna Schmidt, prof. U\u015a, mgr in\u017c. Kamil W\u00f3jcik oraz doktoranci: mgr in\u017c. Marta Urbaniak, mgr Yuliia Balkova oraz mgr in\u017c. Bartosz \u0141ysakowski. Wsp\u00f3\u0142praca w\u0142a\u015bciwie od pocz\u0105tku jest finansowana przez projekty Narodowego Centrum Nauki. Obecnie realizowane s\u0105 w grupie dwa granty NCN (Beethoven i Grieg).<\/p>\n
W ci\u0105gu ostatnich 30 lat na Uniwersytecie \u015al\u0105skim by\u0142y prowadzone r\u00f3wnie\u017c prace teoretyczne zwi\u0105zane z dzia\u0142aniem akceleratora LEP (ang. the Large Electron-Positron collider, home.cern<\/a>) i precyzyjnymi obliczeniami w ramach Modelu Standardowego oraz jego rozszerzeniami (prof. Marek Zra\u0142ek, prof. Karol Ko\u0142odziej). Prof. Henryk Czy\u017c bra\u0142 udzia\u0142 w pracach grup roboczych LEP-u dotycz\u0105cych procesu Bhabha i generator\u00f3w Monte Carlo.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/2″]\r\n \r\n \r\n \r\n <\/p>\nAKTUALNE DZIA\u0141ANIA<\/strong>
\n<\/span><\/small><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>
<\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/4″][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n \r\n \r\n \r\n W latach 2019\u20132021 eksperyment NA61\/SHINE przechodzi gruntown\u0105 modernizacj\u0119 niezb\u0119dn\u0105 do realizacji dalszego planu pomiarowego. W ramach tego planu, przewidzianego na lata 2021\u20132024, dzia\u0142ania eksperymentu skupi\u0105 si\u0119 na pomiarze produkcji otwartego powabu w zderzeniach Pb+Pb. Informacja p\u0142yn\u0105ca z tych pomiar\u00f3w pozwoli uzupe\u0142ni\u0107 informacje zwi\u0105zane z warunkami tworzenia si\u0119 kolejnego stanu materii, jakim jest plazma kwarkowo-gluonowa. Oczywi\u015bcie kontynuowane b\u0119d\u0105 tak\u017ce referencyjne pomiary przekroj\u00f3w czynnych dla eksperyment\u00f3w neutrinowch, jak i pomiary przekroj\u00f3w czynnych na procesy fragmentacji. Funkcja koordynatora modernizacji detektora zosta\u0142a powierzona w\u0142a\u015bnie Uniwersytetowi \u015al\u0105skiemu. W ramach tego zadania fizycy z U\u015a zajmuj\u0105 si\u0119 modernizacj\u0105 wszystkich element\u00f3w detekcyjnych oraz budow\u0105 nowych detektor\u00f3w. Kontynuowana jest r\u00f3wnie\u017c analiza danych zebranych w ramach poprzedniego etapu eksperymentu.<\/p>\n
Fizycy z U\u015a bior\u0105 udzia\u0142 nie tylko w realizowanych obecnie w CERN-ie eksperymentach, ale tak\u017ce przygotowuj\u0105 nowe. Test Beam Experiment for Hyper-Kamiokande and Future Large-scale Water-based Detectorspp (WCTE) to eksperyment z u\u017cyciem CERN-owskich wi\u0105zek cz\u0105stek na\u0142adowanych. Jego wyniki zostan\u0105 wykorzystane przez mi\u0119dzynarodow\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 fizyk\u00f3w Hyper-Kamiokande, w kt\u00f3rej pracuj\u0105 tak\u017ce naukowcy z U\u015a. Hyper-Kamiokande b\u0119dzie najwi\u0119kszym wodnym detektorem promieniowania Czerenkowa. Program naukowy eksperymentu WCTE obejmuje m.in. okre\u015blenie wydajno\u015bci nowej technologii fotopowielaczy (multi-PMT), opracowanie metod kalibracji detektor\u00f3w Czerenkowa o masie wody rz\u0119du paru tysi\u0119cy ton oraz pomiar s\u0142abo zbadanych proces\u00f3w fizycznych, takich jak produkcja \u015bwiat\u0142a Czerenkowa pod du\u017cymi k\u0105tami wzgl\u0119dem toru cz\u0105stki na\u0142adowanej czy rozpraszanie i absorpcja jon\u00f3w. Detektor WCTE, kt\u00f3ry jest budowany w CERN East Area, b\u0119dzie bada\u0142 w\u0142asno\u015bci takich cz\u0105stek na\u0142adowanych, jak protony, kaony, piony, miony i elektrony o p\u0119dach od 200 MeV\/c do 1200 MeV\/c. Cz\u0105stki te b\u0119d\u0105 oddzia\u0142ywa\u0142y z wod\u0105 wype\u0142niaj\u0105c\u0105 walec o \u015brednicy 4.1 m i wysoko\u015bci 4 m, a powsta\u0142e w wyniku tego oddzia\u0142ywania promieniowanie Czerenkowa b\u0119dzie rejestrowane przez 128 modu\u0142\u00f3w multi-PMT. W drugiej fazie eksperymentu do wody zostanie dodany siarczan gadolinu, co pozwoli na rejestracj\u0119 neutron\u00f3w. Obecnie trwa budowa cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych uk\u0142adu detekcyjnego, a zbieranie danych planowane jest w po\u0142owie 2022 roku. Kilkuosobowa grupa fizyk\u00f3w z zespo\u0142u badawczego \u201eFizyka j\u0105drowa w badaniu oddzia\u0142ywa\u0144 i jej zastosowania\u201d Instytutu Fizyki U\u015a w sk\u0142adzie: prof. dr hab. Jan Kisiel, dr hab. Seweryn Kowalski, prof. U\u015a, dr hab. Arkadiusz Bubak, prof. U\u015a, dr Szymon Pu\u0142awski, prof. U\u015a, dr Katarzyna Schmidt, prof. U\u015a oraz mgr Jacek Holeczek uczestniczy w przygotowywaniu WCTE, wykonuj\u0105c obecnie symulacje komputerowe eksperymentu. Planowany jest nasz udzia\u0142 w kolejnych etapach: sk\u0142adanie detektora w CERN-ie, dozorowanie zbierania danych oraz ich analiza.<\/p>\n
Intensywn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z CERN-em realizuje teoretyczny zesp\u00f3\u0142 badawczy Instytutu Fizyki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego \u201eTeoria i fenomenologia fizyki cz\u0105stek\u201d pod kierunkiem prof. dr hab. Janusza Gluzy. Jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w bada\u0144 zespo\u0142u jest fenomenologia rozszerze\u0144 Modelu Standardowego cz\u0105stek elementarnych. Badanie w\u0142asno\u015bci neutrin, niestandardowych bozon\u00f3w cechowania czy te\u017c poszukiwanie dodatkowych neutralnych i na\u0142adowanych cz\u0105stek Higgsa jest cz\u0119\u015bci\u0105 prowadzonego w CERN-ie eksperymentu Wielkiego Zderzacza Hadron\u00f3w LHC (ang. Large Hadron Collider, home.cern<\/a>) oraz jego nast\u0119pcy \u2013 HL-LHC (Wielki Zderzacz Hadron\u00f3w o Du\u017cej \u015awietlno\u015bci, ang. high luminosity, home.cern<\/a>), kt\u00f3ry rozpocznie dzia\u0142anie w 2028 roku i b\u0119dzie dzia\u0142a\u0142 przez nast\u0119pne kilkana\u015bcie lat. Przewidywania sygna\u0142\u00f3w nowej fizyki maj\u0105 tak\u017ce pierwszorz\u0119dne znaczenie dla kierunku bada\u0144, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 podj\u0119te w akceleratorze Future Circular Collider (FCC, fcc.web.cern.ch<\/a>), kt\u00f3ry ma powsta\u0107 w CERN-ie po zako\u0144czeniu pracy akceleratora HL-LHC. Badania te w grupie prof. Gluzy prowadz\u0105: pracownik dr Bartosz Dziewit oraz doktoranci mgr Magdalena Kordiaczy\u0144ska i mgr Wojciech Flieger. Opr\u00f3cz szukania sygna\u0142\u00f3w nowej fizyki w grupie trwaj\u0105 prace nad precyzyjnymi obliczeniami w ramach Modelu Standardowego; uczestnicz\u0105 w nich pracownik dr Ievgen Dubovyk, doktorant mgr Krzysztof Grzanka oraz wsp\u00f3\u0142pracownicy zagraniczni: prof. Ayres Freitas (University of\u00a0 Pittsburgh, USA), Dr. Johann Usovitsch (Uniwersytet w Moguncji, Niemcy) oraz dr Martijn Hidding (Uniwersytet w Uppsali, Finlandia). Prowadzone obliczenia b\u0119d\u0105 podstaw\u0105 dzia\u0142ania FCC. Wi\u0119cej na temat precyzyjnych oblicze\u0144 wykonywanych przez naukowc\u00f3w z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronie: us.edu.pl<\/a>.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/2″]\r\n \r\n \r\n \r\n <\/p>\nPRZYSZ\u0141O\u015a\u0106<\/strong>
\n<\/span><\/small><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>
<\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/4″][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n \r\n \r\n \r\n Obecnie trwa dyskusja nad kontynuacj\u0105 eksperymentu NA61\/SHINE w CERN po 2025 roku. Cz\u0119\u015b\u0107 rozwa\u017ca\u0144 zwi\u0105zanych z przysz\u0142o\u015bci\u0105 eksperymentu jest autorstwa fizyk\u00f3w z U\u015a. Brane pod uwag\u0119 s\u0105 mi\u0119dzy innymi pomiary rzadkich rezonans\u00f3w produkowanych w zderzeniach p+p i p+A oraz pomiary zwi\u0105zane z okre\u015bleniem parametr\u00f3w r\u00f3wnania stanu materii j\u0105drowej.<\/p>\n
Pomimo gwa\u0142townego rozwoju technologii i nauki, w fizyce pozostaje wiele fundamentalnych pyta\u0144 o natur\u0119 wszech\u015bwiata, na kt\u00f3re nie znamy odpowiedzi, na przyk\u0142ad: czym jest tzw. ciemna materia, czym spowodowana jest asymetria mi\u0119dzy materi\u0105 a antymateri\u0105? Odpowiedzi na te i wiele innych pyta\u0144 zajmuj\u0105cych umys\u0142y fizyk\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie udzieli\u0107 mo\u017ce planowany nast\u0119pca LHC, akcelerator FCC, zderzacz ko\u0142owy o obwodzie 100 km, kt\u00f3ry dzi\u0119ki wykorzystaniu najnowszych dost\u0119pnych technologii pozwoli na uzyskanie nawet 100 razy bardziej precyzyjnych pomiar\u00f3w od dost\u0119pnych obecnie. Jednak\u017ce sama konstrukcja eksperymentu i dokonanie pomiar\u00f3w to za ma\u0142o, we wsp\u00f3\u0142czesnej fizyce do dokonania odkry\u0107 potrzebna jest wsp\u00f3\u0142praca teorii z eksperymentem. Bez przewidywa\u0144 teoretycznych nie byliby\u015bmy w stanie dobrze zinterpretowa\u0107 wynik\u00f3w eksperymentu, a co za tym idzie ca\u0142y projekt o \u0142\u0105cznym koszcie kilku\u2013kilkunastu miliard\u00f3w euro by\u0142by po prostu bezu\u017cyteczny. Ciekawe szczeg\u00f3\u0142y o motywacji budowy nast\u0119pnego akceleratora i jego roli znajduj\u0105 si\u0119 w opracowaniu \u201eFCC-ee: Your Questions Answered\u201d<\/a>. Poni\u017cej ilustracja planowanego zderzacza FCC z zaznaczeniem obecnie funkcjonuj\u0105cego akceleratora LHC o \u015brednicy 27 km.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \r\n \r\n \r\n <\/p>\n![\"Pier\u015bcie\u0144](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/Nieprzypisane\/FCC-1024x491.jpg\")
<\/a>
\nPier\u015bcie\u0144 LHC (27 km) wraz z proponowanym nowym 100-kilometrowym tunelem,
\nw kt\u00f3rym mog\u0142yby si\u0119 znale\u017a\u0107 r\u00f3\u017cne warianty zderzacza (FCC-ee, FCC-hh, FCC-he).
\n(\u017ar\u00f3d\u0142o: CERN, Future Circular Collider – wyb\u00f3r obraz\u00f3w<\/a>) <\/span><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n \r\n \r\n Na podstawie umowy pomi\u0119dzy U\u015a i CERN w latach 2017\u20132023 teoretycy z U\u015a maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji wyjazd\u00f3w naukowych do CERN-u i pracy nad projektem FCC. Dzia\u0142ania naukowe zespo\u0142u s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wspierane finansowo przez Narodowe Centrum Nauki w ramach uzyskanych grant\u00f3w. Kr\u00f3tki opis jednego z nich, realizowanego w latach 2017\u20132021, znajduje si\u0119 na stronie: www.ncn.gov.pl<\/a>.<\/p>\nW ostatnich 30 latach naukowcy z U\u015a brali aktywny udzia\u0142 w eksperymentach zg\u0142\u0119biaj\u0105cych natur\u0119 wszech\u015bwiata, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozwoju fizyki wysokich energii realizowanej w CERN-ie. Na U\u015a stworzyli\u015bmy zespo\u0142y z\u0142o\u017cone z dociekliwych i pe\u0142nych pasji naukowc\u00f3w, kt\u00f3re dalej rozwijamy. Przed nami kolejne lata intensywnej, ale i ekscytuj\u0105cej pracy naukowej. Liczymy na nowe teorie, prze\u0142omowe odkrycia i kolejne naukowe wyzwania.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/2″]\r\n
\r\n \r\n \r\n <\/p>\nWSP\u00d3\u0141PRACA<\/strong>
\n<\/span><\/small><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>
<\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/2″][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/4″][\/vc_column][vc_column width=”3\/4″]\r\n \r\n \r\n \r\n Nale\u017cy nie zapomnie\u0107 o jednej wa\u017cnej (a mo\u017ce i najwa\u017cniejszej) funkcji CERN \u2013 jest ni\u0105 rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej naukowc\u00f3w. CERN to w\u0142a\u015bnie miejsce, gdzie przenikaj\u0105 si\u0119 kultury i obyczaje praktycznie z ca\u0142ego \u015bwiata. To tutaj pracuj\u0105cy naukowcy kreuj\u0105 wspania\u0142\u0105 atmosfer\u0119 kooperacji. Przestaje mie\u0107 znacznie, z jakiego kraju si\u0119 pochodzi i jakim j\u0119zykiem w\u0142ada \u2013 tutaj obowi\u0105zuje jedyny tzw. angielski CERN-owski, czyli taki z r\u00f3\u017cnymi akcentami i cz\u0119sto b\u0142\u0119dami gramatycznymi. Najwa\u017cniejsze jednak jest to, aby m\u00f3c si\u0119 porozumie\u0107 i spojrze\u0107 w g\u0142\u0105b materii \u2013 zda\u0107 nowe pytanie i poszuka\u0107 rozwi\u0105za\u0144. Udzia\u0142 fizyk\u00f3w z U\u015a w projektach CERN wskazuje, \u017ce badania realizujemy na \u015bwiatowym poziomie \u2013 robimy dok\u0142adnie to samo, co inni naukowcy w europejskim o\u015brodku. CERN mo\u017cna nazwa\u0107 ku\u017ani\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy naukowych \u2013 raz zawi\u0105zane istniej\u0105 lata, a naukowcy realizuj\u0105cy badania staj\u0105 si\u0119 obywatelami \u015bwiata. ICARUS, NA61\/SHINE, FCC to wsp\u00f3\u0142praca nie tylko mi\u0119dzy naukowcami, ale tak\u017ce mi\u0119dzy instytucjami, to d\u0105\u017cenie wielu ludzi reprezentuj\u0105cych wiele instytucji do jednego celu. Dla przyk\u0142adu NA61\/SHINE tworzy 28 instytucji z a\u017c 14 kraj\u00f3w, w tym 9 instytucji z Polski.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
SPOJRZENIE W PRZESZ\u0141O\u015a\u0106<\/strong> \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Oficjalna wsp\u00f3\u0142praca grupy fizyk\u00f3w j\u0105drowych z Instytutu Fizyki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w chwili przyst\u0105pienia do neutrinowego eksperymentu ICARUS w 2001 roku i eksperymentu zajmuj\u0105cego si\u0119 pomiarem zderze\u0144 ci\u0119\u017ckich jon\u00f3w NA61\/SHINE w 2010 roku.<\/p>\n ICARUS<\/strong> – to najwi\u0119kszy, jaki kiedykolwiek zbudowano, jednofazowy, modu\u0142owy detektor ciek\u0142oargonowy z komor\u0105 projekcji czasu z kriostatem zawieraj\u0105cym 760 ton LAr (ICARUS T600), gdzie jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 neutrin by\u0142a wi\u0105zka produkowana w CERN-ie (projekt CNGS – C<\/strong>ERN N<\/strong>eutrinos to G<\/strong>ran S<\/strong>asso). Dzia\u0142anie ciek\u0142oargonowych kom\u00f3r projekcji czasu polega na pomiarze \u015blad\u00f3w na\u0142adowanych cz\u0105stek oddzia\u0142uj\u0105cych w ciek\u0142ym argonie, pomiarze strat energii w wyniku jonizacji o\u015brodka (dE\/dx) oraz identyfikacji oddzia\u0142uj\u0105cych i powsta\u0142ych cz\u0105stek. Dzi\u0119ki wykorzystaniu techniki ciek\u0142oargonowej i odpowiednich kom\u00f3r mo\u017cliwe jest badanie rzadkich zdarze\u0144 (np. oddzia\u0142ywania neutrin czy poszukiwania tzw. WIMP-\u00f3w, czyli masywnych cz\u0105stek s\u0142abo oddzia\u0142uj\u0105cych \u2013 Weakly Interacting Massive Particles).<\/p>\n Fizycy z IF U\u015a brali udzia\u0142 w testach detektora w Pawii oraz w pomiarach w podziemnym laboratorium w Gran Sasso (W\u0142ochy), gdzie zosta\u0142 zainstalowany detektor ICARUS T600. Analizy przez nich wykonywane koncentrowa\u0142y si\u0119 m.in. na rekonstrukcji przypadk\u00f3w oddzia\u0142ywa\u0144 pion\u00f3w neutralnych oraz oddzia\u0142ywa\u0144 neutrin z wi\u0105zki CNGS.<\/p>\n Detektor ICARUS T600 pracowa\u0142 w latach 2010\u20132013. Podczas jego eksploatacji zebrano dane b\u0119d\u0105ce wynikiem oddzia\u0142ywania, w ciek\u0142ym argonie, neutrin wyprodukowanych w o\u015brodku CERN i przes\u0142anych do Gran Sasso. Przeprowadzono tak\u017ce badania oddzia\u0142ywa\u0144 neutrin atmosferycznych. Doskona\u0142a rozdzielczo\u015b\u0107 kalorymetryczna i rekonstrukcyjna detektora pozwoli\u0142a na szeroki program badawczy, od rozpadu nukleonu do badania oscylacji neutrin z wi\u0105zki CNGS. W\u015br\u00f3d bada\u0144 przeprowadzonych z wykorzystaniem wi\u0105zki neutrin mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy g\u0142\u00f3wne: (1) weryfikacja zjawiska nad\u015bwietlno\u015bci neutrin sugerowanej przez eksperyment OPERA, (2) precyzyjne badanie znikania neutrin mionowych oraz (3) anomalne pojawianie si\u0119 neutrin elektronowych. Celem tego ostatniego by\u0142a eksperymentalna weryfikacja lub wykluczenie nieprawid\u0142owo\u015bci w liczbie obserwowanych neutrin elektronowych, sugerowana przez eksperyment LSND, a tym samym potwierdzenie lub wykluczenie istnienia tzw. neutrina sterylnego.<\/p>\n W eksperymencie ICARUS na przestrzeni lat jego projektowania, planowania i dzia\u0142ania bra\u0142o udzia\u0142 kilkana\u015bcie os\u00f3b z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Obecnie z tej grupy nadal pozostaj\u0105 na U\u015a i s\u0105 zaanga\u017cowani w inne eksperymenty neutrinowe zwi\u0105zane z CERN: prof. dr hab. Jan Kisiel, dr hab. Arkadiusz Bubak, prof. U\u015a oraz doktoranci mgr Jacek Holeczek i mgr Kamil Porwit.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Drugi eksperyment, w kt\u00f3rym prac\u0119 rozpocz\u0119li w 2010 roku naukowcy U\u015a, to eksperyment NA61\/SHINE<\/strong>. W ramach eksperymentu zarejestrowane zosta\u0142y zdarzenia j\u0105der o r\u00f3\u017cnych rozmiarach (p+p, Be+Be, Ar+S.C., Xe+La, Pb+Pb) i energiach (od 13 do 150 GeV na nukleon). Celem eksperymentu by\u0142o poszukiwanie punktu krytycznego silnie oddzia\u0142uj\u0105cej materii i badanie w\u0142asno\u015bci przej\u015bcia fazowego pomi\u0119dzy gazem hadronowym a plazm\u0105 kwarkowo gluonow\u0105. Pomiary zwi\u0105zane z t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 programu fizycznego eksperymentu NA61\/SHINE zako\u0144czy\u0142y si\u0119 w 2018 roku. Fizycy z U\u015a w tym czasie zajmowali si\u0119 obs\u0142ug\u0105 detektor\u00f3w wi\u0105zki i systemem prowadzenia wi\u0105zki w eksperymencie oraz analiz\u0105 danych. Grupa z U\u015a bra\u0142a czynny udzia\u0142 w opracowywaniu technik analizy i identyfikacji produkowanych cz\u0105stek. Ponadto naukowcy z U\u015a zajmowali si\u0119 budowaniem detektor\u00f3w dla tego eksperymentu. To w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki zbudowanym przez \u015bl\u0105skich fizyk\u00f3w detektorowi Czerenkowa mo\u017cliwy by\u0142 pomiar sk\u0142adu izotopowego tzw. wt\u00f3rnej wi\u0105zki.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Eksperyment NA61\/SHINE poza pomiarami zwi\u0105zanymi z diagramem fazowym silnie oddzia\u0142ywuj\u0105cej materii zajmuje si\u0119 tak\u017ce pomiarami referencyjnymi dla eksperyment\u00f3w neutrinowych i eksperyment\u00f3w promieniowania kosmicznego. Fizycy z U\u015a brali czynny udzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tej cz\u0119\u015bci eksperymentu, przygotowuj\u0105c detektor do pomiar\u00f3w przekroju czynnego w procesie fragmentacji j\u0105der pocisku, a p\u00f3\u017aniej analizuj\u0105c zebrane dane.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n W eksperymencie NA61\/SHINE udzia\u0142 bior\u0105 obecnie: dr hab. Seweryn Kowalski, prof. U\u015a, dr Szymon Pu\u0142awski, prof. U\u015a, dr Katarzyna Schmidt, prof. U\u015a, mgr in\u017c. Kamil W\u00f3jcik oraz doktoranci: mgr in\u017c. Marta Urbaniak, mgr Yuliia Balkova oraz mgr in\u017c. Bartosz \u0141ysakowski. Wsp\u00f3\u0142praca w\u0142a\u015bciwie od pocz\u0105tku jest finansowana przez projekty Narodowego Centrum Nauki. Obecnie realizowane s\u0105 w grupie dwa granty NCN (Beethoven i Grieg).<\/p>\n W ci\u0105gu ostatnich 30 lat na Uniwersytecie \u015al\u0105skim by\u0142y prowadzone r\u00f3wnie\u017c prace teoretyczne zwi\u0105zane z dzia\u0142aniem akceleratora LEP (ang. the Large Electron-Positron collider, home.cern<\/a>) i precyzyjnymi obliczeniami w ramach Modelu Standardowego oraz jego rozszerzeniami (prof. Marek Zra\u0142ek, prof. Karol Ko\u0142odziej). Prof. Henryk Czy\u017c bra\u0142 udzia\u0142 w pracach grup roboczych LEP-u dotycz\u0105cych procesu Bhabha i generator\u00f3w Monte Carlo.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/2″]\r\n AKTUALNE DZIA\u0141ANIA<\/strong> \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> W latach 2019\u20132021 eksperyment NA61\/SHINE przechodzi gruntown\u0105 modernizacj\u0119 niezb\u0119dn\u0105 do realizacji dalszego planu pomiarowego. W ramach tego planu, przewidzianego na lata 2021\u20132024, dzia\u0142ania eksperymentu skupi\u0105 si\u0119 na pomiarze produkcji otwartego powabu w zderzeniach Pb+Pb. Informacja p\u0142yn\u0105ca z tych pomiar\u00f3w pozwoli uzupe\u0142ni\u0107 informacje zwi\u0105zane z warunkami tworzenia si\u0119 kolejnego stanu materii, jakim jest plazma kwarkowo-gluonowa. Oczywi\u015bcie kontynuowane b\u0119d\u0105 tak\u017ce referencyjne pomiary przekroj\u00f3w czynnych dla eksperyment\u00f3w neutrinowch, jak i pomiary przekroj\u00f3w czynnych na procesy fragmentacji. Funkcja koordynatora modernizacji detektora zosta\u0142a powierzona w\u0142a\u015bnie Uniwersytetowi \u015al\u0105skiemu. W ramach tego zadania fizycy z U\u015a zajmuj\u0105 si\u0119 modernizacj\u0105 wszystkich element\u00f3w detekcyjnych oraz budow\u0105 nowych detektor\u00f3w. Kontynuowana jest r\u00f3wnie\u017c analiza danych zebranych w ramach poprzedniego etapu eksperymentu.<\/p>\n Fizycy z U\u015a bior\u0105 udzia\u0142 nie tylko w realizowanych obecnie w CERN-ie eksperymentach, ale tak\u017ce przygotowuj\u0105 nowe. Test Beam Experiment for Hyper-Kamiokande and Future Large-scale Water-based Detectorspp (WCTE) to eksperyment z u\u017cyciem CERN-owskich wi\u0105zek cz\u0105stek na\u0142adowanych. Jego wyniki zostan\u0105 wykorzystane przez mi\u0119dzynarodow\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 fizyk\u00f3w Hyper-Kamiokande, w kt\u00f3rej pracuj\u0105 tak\u017ce naukowcy z U\u015a. Hyper-Kamiokande b\u0119dzie najwi\u0119kszym wodnym detektorem promieniowania Czerenkowa. Program naukowy eksperymentu WCTE obejmuje m.in. okre\u015blenie wydajno\u015bci nowej technologii fotopowielaczy (multi-PMT), opracowanie metod kalibracji detektor\u00f3w Czerenkowa o masie wody rz\u0119du paru tysi\u0119cy ton oraz pomiar s\u0142abo zbadanych proces\u00f3w fizycznych, takich jak produkcja \u015bwiat\u0142a Czerenkowa pod du\u017cymi k\u0105tami wzgl\u0119dem toru cz\u0105stki na\u0142adowanej czy rozpraszanie i absorpcja jon\u00f3w. Detektor WCTE, kt\u00f3ry jest budowany w CERN East Area, b\u0119dzie bada\u0142 w\u0142asno\u015bci takich cz\u0105stek na\u0142adowanych, jak protony, kaony, piony, miony i elektrony o p\u0119dach od 200 MeV\/c do 1200 MeV\/c. Cz\u0105stki te b\u0119d\u0105 oddzia\u0142ywa\u0142y z wod\u0105 wype\u0142niaj\u0105c\u0105 walec o \u015brednicy 4.1 m i wysoko\u015bci 4 m, a powsta\u0142e w wyniku tego oddzia\u0142ywania promieniowanie Czerenkowa b\u0119dzie rejestrowane przez 128 modu\u0142\u00f3w multi-PMT. W drugiej fazie eksperymentu do wody zostanie dodany siarczan gadolinu, co pozwoli na rejestracj\u0119 neutron\u00f3w. Obecnie trwa budowa cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych uk\u0142adu detekcyjnego, a zbieranie danych planowane jest w po\u0142owie 2022 roku. Kilkuosobowa grupa fizyk\u00f3w z zespo\u0142u badawczego \u201eFizyka j\u0105drowa w badaniu oddzia\u0142ywa\u0144 i jej zastosowania\u201d Instytutu Fizyki U\u015a w sk\u0142adzie: prof. dr hab. Jan Kisiel, dr hab. Seweryn Kowalski, prof. U\u015a, dr hab. Arkadiusz Bubak, prof. U\u015a, dr Szymon Pu\u0142awski, prof. U\u015a, dr Katarzyna Schmidt, prof. U\u015a oraz mgr Jacek Holeczek uczestniczy w przygotowywaniu WCTE, wykonuj\u0105c obecnie symulacje komputerowe eksperymentu. Planowany jest nasz udzia\u0142 w kolejnych etapach: sk\u0142adanie detektora w CERN-ie, dozorowanie zbierania danych oraz ich analiza.<\/p>\n Intensywn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z CERN-em realizuje teoretyczny zesp\u00f3\u0142 badawczy Instytutu Fizyki Uniwersytetu \u015al\u0105skiego \u201eTeoria i fenomenologia fizyki cz\u0105stek\u201d pod kierunkiem prof. dr hab. Janusza Gluzy. Jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w bada\u0144 zespo\u0142u jest fenomenologia rozszerze\u0144 Modelu Standardowego cz\u0105stek elementarnych. Badanie w\u0142asno\u015bci neutrin, niestandardowych bozon\u00f3w cechowania czy te\u017c poszukiwanie dodatkowych neutralnych i na\u0142adowanych cz\u0105stek Higgsa jest cz\u0119\u015bci\u0105 prowadzonego w CERN-ie eksperymentu Wielkiego Zderzacza Hadron\u00f3w LHC (ang. Large Hadron Collider, home.cern<\/a>) oraz jego nast\u0119pcy \u2013 HL-LHC (Wielki Zderzacz Hadron\u00f3w o Du\u017cej \u015awietlno\u015bci, ang. high luminosity, home.cern<\/a>), kt\u00f3ry rozpocznie dzia\u0142anie w 2028 roku i b\u0119dzie dzia\u0142a\u0142 przez nast\u0119pne kilkana\u015bcie lat. Przewidywania sygna\u0142\u00f3w nowej fizyki maj\u0105 tak\u017ce pierwszorz\u0119dne znaczenie dla kierunku bada\u0144, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 podj\u0119te w akceleratorze Future Circular Collider (FCC, fcc.web.cern.ch<\/a>), kt\u00f3ry ma powsta\u0107 w CERN-ie po zako\u0144czeniu pracy akceleratora HL-LHC. Badania te w grupie prof. Gluzy prowadz\u0105: pracownik dr Bartosz Dziewit oraz doktoranci mgr Magdalena Kordiaczy\u0144ska i mgr Wojciech Flieger. Opr\u00f3cz szukania sygna\u0142\u00f3w nowej fizyki w grupie trwaj\u0105 prace nad precyzyjnymi obliczeniami w ramach Modelu Standardowego; uczestnicz\u0105 w nich pracownik dr Ievgen Dubovyk, doktorant mgr Krzysztof Grzanka oraz wsp\u00f3\u0142pracownicy zagraniczni: prof. Ayres Freitas (University of\u00a0 Pittsburgh, USA), Dr. Johann Usovitsch (Uniwersytet w Moguncji, Niemcy) oraz dr Martijn Hidding (Uniwersytet w Uppsali, Finlandia). Prowadzone obliczenia b\u0119d\u0105 podstaw\u0105 dzia\u0142ania FCC. Wi\u0119cej na temat precyzyjnych oblicze\u0144 wykonywanych przez naukowc\u00f3w z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronie: us.edu.pl<\/a>.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/2″]\r\n PRZYSZ\u0141O\u015a\u0106<\/strong> \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Obecnie trwa dyskusja nad kontynuacj\u0105 eksperymentu NA61\/SHINE w CERN po 2025 roku. Cz\u0119\u015b\u0107 rozwa\u017ca\u0144 zwi\u0105zanych z przysz\u0142o\u015bci\u0105 eksperymentu jest autorstwa fizyk\u00f3w z U\u015a. Brane pod uwag\u0119 s\u0105 mi\u0119dzy innymi pomiary rzadkich rezonans\u00f3w produkowanych w zderzeniach p+p i p+A oraz pomiary zwi\u0105zane z okre\u015bleniem parametr\u00f3w r\u00f3wnania stanu materii j\u0105drowej.<\/p>\n Pomimo gwa\u0142townego rozwoju technologii i nauki, w fizyce pozostaje wiele fundamentalnych pyta\u0144 o natur\u0119 wszech\u015bwiata, na kt\u00f3re nie znamy odpowiedzi, na przyk\u0142ad: czym jest tzw. ciemna materia, czym spowodowana jest asymetria mi\u0119dzy materi\u0105 a antymateri\u0105? Odpowiedzi na te i wiele innych pyta\u0144 zajmuj\u0105cych umys\u0142y fizyk\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie udzieli\u0107 mo\u017ce planowany nast\u0119pca LHC, akcelerator FCC, zderzacz ko\u0142owy o obwodzie 100 km, kt\u00f3ry dzi\u0119ki wykorzystaniu najnowszych dost\u0119pnych technologii pozwoli na uzyskanie nawet 100 razy bardziej precyzyjnych pomiar\u00f3w od dost\u0119pnych obecnie. Jednak\u017ce sama konstrukcja eksperymentu i dokonanie pomiar\u00f3w to za ma\u0142o, we wsp\u00f3\u0142czesnej fizyce do dokonania odkry\u0107 potrzebna jest wsp\u00f3\u0142praca teorii z eksperymentem. Bez przewidywa\u0144 teoretycznych nie byliby\u015bmy w stanie dobrze zinterpretowa\u0107 wynik\u00f3w eksperymentu, a co za tym idzie ca\u0142y projekt o \u0142\u0105cznym koszcie kilku\u2013kilkunastu miliard\u00f3w euro by\u0142by po prostu bezu\u017cyteczny. Ciekawe szczeg\u00f3\u0142y o motywacji budowy nast\u0119pnego akceleratora i jego roli znajduj\u0105 si\u0119 w opracowaniu \u201eFCC-ee: Your Questions Answered\u201d<\/a>. Poni\u017cej ilustracja planowanego zderzacza FCC z zaznaczeniem obecnie funkcjonuj\u0105cego akceleratora LHC o \u015brednicy 27 km.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n Na podstawie umowy pomi\u0119dzy U\u015a i CERN w latach 2017\u20132023 teoretycy z U\u015a maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji wyjazd\u00f3w naukowych do CERN-u i pracy nad projektem FCC. Dzia\u0142ania naukowe zespo\u0142u s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wspierane finansowo przez Narodowe Centrum Nauki w ramach uzyskanych grant\u00f3w. Kr\u00f3tki opis jednego z nich, realizowanego w latach 2017\u20132021, znajduje si\u0119 na stronie: www.ncn.gov.pl<\/a>.<\/p>\n W ostatnich 30 latach naukowcy z U\u015a brali aktywny udzia\u0142 w eksperymentach zg\u0142\u0119biaj\u0105cych natur\u0119 wszech\u015bwiata, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozwoju fizyki wysokich energii realizowanej w CERN-ie. Na U\u015a stworzyli\u015bmy zespo\u0142y z\u0142o\u017cone z dociekliwych i pe\u0142nych pasji naukowc\u00f3w, kt\u00f3re dalej rozwijamy. Przed nami kolejne lata intensywnej, ale i ekscytuj\u0105cej pracy naukowej. Liczymy na nowe teorie, prze\u0142omowe odkrycia i kolejne naukowe wyzwania.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=”container”][vc_column width=”1\/2″]\r\n WSP\u00d3\u0141PRACA<\/strong> \n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div> Nale\u017cy nie zapomnie\u0107 o jednej wa\u017cnej (a mo\u017ce i najwa\u017cniejszej) funkcji CERN \u2013 jest ni\u0105 rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej naukowc\u00f3w. CERN to w\u0142a\u015bnie miejsce, gdzie przenikaj\u0105 si\u0119 kultury i obyczaje praktycznie z ca\u0142ego \u015bwiata. To tutaj pracuj\u0105cy naukowcy kreuj\u0105 wspania\u0142\u0105 atmosfer\u0119 kooperacji. Przestaje mie\u0107 znacznie, z jakiego kraju si\u0119 pochodzi i jakim j\u0119zykiem w\u0142ada \u2013 tutaj obowi\u0105zuje jedyny tzw. angielski CERN-owski, czyli taki z r\u00f3\u017cnymi akcentami i cz\u0119sto b\u0142\u0119dami gramatycznymi. Najwa\u017cniejsze jednak jest to, aby m\u00f3c si\u0119 porozumie\u0107 i spojrze\u0107 w g\u0142\u0105b materii \u2013 zda\u0107 nowe pytanie i poszuka\u0107 rozwi\u0105za\u0144. Udzia\u0142 fizyk\u00f3w z U\u015a w projektach CERN wskazuje, \u017ce badania realizujemy na \u015bwiatowym poziomie \u2013 robimy dok\u0142adnie to samo, co inni naukowcy w europejskim o\u015brodku. CERN mo\u017cna nazwa\u0107 ku\u017ani\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy naukowych \u2013 raz zawi\u0105zane istniej\u0105 lata, a naukowcy realizuj\u0105cy badania staj\u0105 si\u0119 obywatelami \u015bwiata. ICARUS, NA61\/SHINE, FCC to wsp\u00f3\u0142praca nie tylko mi\u0119dzy naukowcami, ale tak\u017ce mi\u0119dzy instytucjami, to d\u0105\u017cenie wielu ludzi reprezentuj\u0105cych wiele instytucji do jednego celu. Dla przyk\u0142adu NA61\/SHINE tworzy 28 instytucji z a\u017c 14 kraj\u00f3w, w tym 9 instytucji z Polski.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\n<\/span><\/small><\/p>\n
\n<\/a>\u015acie\u017cka neutrin podr\u00f3\u017cuj\u0105cych
\nprzez skorup\u0119 ziemsk\u0105 z CERN do laboratorium Gran Sasso
\n(\u017ar\u00f3d\u0142o: CERN,\u00a0CERN-DI-0108004-01<\/a>)<\/span><\/p>\n<\/a>
\nFotografia komory projekcji czasowej wewn\u0105trz magnesu nadprzewodz\u0105cego.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Inside the NA61 Detector [online], CERN Document Server, https:\/\/cds.cern.ch\/record\/2313991?ln=en<\/a>, dost\u0119p: czerwiec 2021 <\/span><\/p>\n<\/a>
\nSP: Schemat uk\u0142adu detekcyjnego eksperymentu NA61\/SHINE w CERN.
\nPracuj\u0105cego z akceleratorem SPS (Super Proton Synchrotron)
\nSchemat zawiera jest 8 kom\u00f3r projekcji czasowych (TPC),
\ndetektory czasu przelotu (TOF), kalorymetr (PSD) oraz detektory wi\u0105zki.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Oficjalna strona eksperymentu NA61\/SHINE [online], https:\/\/shine.web.cern.ch\/node\/16<\/a>, dost\u0119p: czerwiec 2021<\/span><\/p>\n<\/a>
\nSP: Diagram fazowy silnie oddzia\u0142uj\u0105cej materii z zaznaczonym obszarem energii SPS (NA61\/SHINE)
\n(\u017ar\u00f3d\u0142o: NA61\/SHINE kolaboracja) <\/span><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\n<\/span><\/small><\/p>\n
\n<\/span><\/small><\/p>\n<\/a>
\nPier\u015bcie\u0144 LHC (27 km) wraz z proponowanym nowym 100-kilometrowym tunelem,
\nw kt\u00f3rym mog\u0142yby si\u0119 znale\u017a\u0107 r\u00f3\u017cne warianty zderzacza (FCC-ee, FCC-hh, FCC-he).
\n(\u017ar\u00f3d\u0142o: CERN, Future Circular Collider – wyb\u00f3r obraz\u00f3w<\/a>) <\/span><\/p>\n
\n<\/span><\/small><\/p>\n
![\"Pier\u015bcie\u0144](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/zdjecia-wydarzenia\/cern\/Ostatni-obrazek-do-tekstu-5000-znakow.jpg\")
<\/a>