<\/p>\n
| Opracowanie: dr Jerzy Jarosz, prof. U\u015a, dr Katarzyna Balin, Weronika Cygan |<\/span><\/p>\n\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>\r\n
\r\n
\r\n \r\n
Dr Jerzy Jarosz, prof. U\u015a od wielu lat zajmuje si\u0119 popularyzacj\u0105 fizyki i nauki. Jest pracownikiem Instytutu Fizyki im. A. Che\u0142kowskiego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, koordynatorem Uniwersytetu \u015al\u0105skiego Dzieci w Uniwersytecie Otwartym oraz przewodnicz\u0105cym Og\u00f3lnopolskiego Klubu Demonstrator\u00f3w Fizyki. Przez wiele lat kierowa\u0142 Pracowni\u0105 Dydaktyki Fizyki U\u015a. Wytrwale tworzy i koordynuje wiele dzia\u0142a\u0144 na polu popularyzacji nie tylko fizyki, ale og\u00f3lnie nauki. Cz\u0119stokro\u0107 nagradzany za t\u0119 aktywno\u015b\u0107 ostatnio otrzyma\u0142 nagrod\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 w konkursie \u201ePopularyzator Nauki\u201d w roku 2020. Spektrum aktywno\u015bci prof. J. Jarosza jest imponuj\u0105ce, jednak poni\u017cszy wywiad skupi\u0142 si\u0119 tylko na jednej z nich \u2013 tej dotycz\u0105cej zwi\u0105zk\u00f3w profesora z CERN-em.<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>
<\/div><\/div>\r\n
\r\n
\r\n \r\n
Dr Katarzyna Balin: Pierwszego lipca mija 30 lat od do\u0142\u0105czenia Polski jako kraju cz\u0142onkowskiego do Europejskiej Organizacji Bada\u0144 J\u0105drowych \u2013 CERN. Organizacja prowadzi badania nad podstawowymi sk\u0142adnikami materii, z kt\u00f3rej sk\u0142ada si\u0119 Wszech\u015bwiat, oraz ich w\u0142asno\u015bciami. Naukowcy wykorzystuj\u0105 do tego akceleratory, zderzacze i specjalnie zaprojektowane systemy pomiarowe. Pan Profesor ma du\u017ce do\u015bwiadczenie zwi\u0105zane z popularyzacj\u0105 osi\u0105gni\u0119\u0107 CERN-u. Jak zacz\u0119\u0142a si\u0119 ta przygoda?<\/strong><\/p>\nProf. Jerzy Jarosz: CERN to wyj\u0105tkowe miejsce, wa\u017cne dla ka\u017cdego fizyka, niezale\u017cnie od uprawianej dziedziny. Mo\u017cna by nieomal zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce ka\u017cdy fizyk powinien przynajmniej raz w \u017cyciu odwiedzi\u0107 CERN. Dla naukowc\u00f3w zg\u0142\u0119biaj\u0105cych podstawy wiedzy o budowie Wszech\u015bwiata to prawie Mekka.<\/p>\n
W moim przypadku pierwszy kontakt z o\u015brodkiem mia\u0142 jednak zupe\u0142nie inny charakter. Wi\u0105za\u0142 si\u0119 nie tyle z sam\u0105 nauk\u0105, ile z dzia\u0142aniami promuj\u0105cymi nauk\u0119. W 2000 roku CERN wraz z Europejsk\u0105 Agencj\u0105 Kosmiczn\u0105 (ESA) i Europejskim Obserwatorium Po\u0142udniowym (ESO) zorganizowa\u0142 og\u00f3lnoeuropejski festiwal nauki Physics on Stage. Wzi\u0119\u0142o w nim udzia\u0142 oko\u0142o 450 delegat\u00f3w z 22 kraj\u00f3w europejskich. Polsk\u0119 reprezentowa\u0142y dwa projekty \u2013 Physics of ping-pong<\/em> prof. Krzysztofa Ernsta i We live on Earth, the noninertial system<\/em>, kt\u00f3ry przygotowali\u015bmy w Pracowni Dydaktyki Fizyki. Oba projekty odnios\u0142y du\u017cy sukces, trafili\u015bmy w dziesi\u0105tk\u0119 i zapracowali\u015bmy nawet na owacje audytorium na stoj\u0105co.<\/p>\nWeronika Cygan: Zatem pierwsza wizyta w CERN-ie i od razu popularyzatorski sukces! Czy co\u015b jeszcze zapad\u0142o Panu Profesorowi w pami\u0119\u0107 podczas tego pobytu?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Trzeba tutaj przypomnie\u0107, \u017ce rok 2000 by\u0142 bardzo znacz\u0105cy dla CERN-u. Ko\u0144czy\u0142 wtedy prac\u0119 Wielki Zderzacz Elektronowo-Pozytonowy (LEP) pracuj\u0105cy w podziemnym tunelu o obwodzie 27 km, wydr\u0105\u017conym na g\u0142\u0119boko\u015bci \u015brednio 100 m pod Genew\u0105. Tunel demontowanego akceleratora by\u0142 w\u00f3wczas dost\u0119pny i mo\u017cna by\u0142o go zwiedza\u0107, a nawet wej\u015b\u0107 do detektora eksperymentu DELPHI. Robi\u0142o to ogromne wra\u017cenie i wszyscy byli\u015bmy po prostu zafascynowani nie tylko rozmiarami zderzacza i pracuj\u0105cych urz\u0105dze\u0144, ale przede wszystkim sam\u0105 tematyk\u0105 prowadzonych bada\u0144, dla wielu z nas niezbyt dobrze znan\u0105.<\/p>\n
To pierwsze spotkanie z CERN zaowocowa\u0142o p\u00f3\u017aniej wieloletnimi wsp\u00f3lnymi dzia\u0142aniami CERN-u, Pracowni Dydaktyki Fizyki i Instytutu Fizyki U\u015a w dziedzinie edukacji i popularyzacji nauki.<\/p>\n
K.B.: Jak wiemy, wsp\u00f3\u0142praca Pana Profesora z CERN-em by\u0142a p\u00f3\u017aniej kontynuowana. Prosz\u0119 jednak powiedzie\u0107 co\u015b wi\u0119cej o festiwalu Physics on Stage. Czy Polacy nadal aktywnie w nim uczestniczyli?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Projekt Physics on Stage by\u0142 pierwszym du\u017cym programem zapocz\u0105tkowanym w CERN-ie, zwi\u0105zanym z edukacj\u0105 i promocj\u0105 nauki, skierowanym do \u015brodowisk szkolnych i uniwersyteckich. Kolejne edycje festiwalu Physics on Stage odby\u0142y si\u0119 w siedzibie Europejskiej Agencji Kosmicznej w Noordwijk w Holandii, aby ponownie wr\u00f3ci\u0107 do CERN-u w 2004 roku w rozszerzonej formule jako Science on Stage.<\/p>\n
By\u0142 to ju\u017c wsp\u00f3lny projekt siedmiu organizacji badawczych tworz\u0105cych grup\u0119 EIROFORUM (European Intergovernmental Research Organisations Forum), zwi\u0105zan\u0105 z r\u00f3\u017cnymi dziedzinami nauki, kt\u00f3r\u0105 tworzy\u0142y: CERN \u2013 fizyka cz\u0105stek elementarnych, ESA \u2013 badanie przestrzeni kosmicznej, ESO \u2013 astronomia i astrofizyka, EMBL (Europejskie Laboratorium Biologii Molekularnej) \u2013 biologia molekularna, ESRF (Europejski O\u015brodek Promieniowania Synchrotronowego) \u2013 promieniowanie synchrotronowe, EFDA (European Fusion Development Agreement) \u2013 fuzja j\u0105drowa i ILL (Instytut Laue-Langevin) \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o neutronowe.<\/p>\n
W czasie pierwszej edycji Science on Stage w 2004 roku w CERN-ie trwa\u0142a ju\u017c budowa Wielkiego Zderzacza Hadron\u00f3w (LHC), kt\u00f3ry zyska\u0142 miano najwi\u0119kszej i najbardziej z\u0142o\u017conej maszyny \u015bwiata. By\u0142 to wst\u0119pny etap budowy i zwiedzanie tunelu zderzacza by\u0142o jeszcze wtedy niemo\u017cliwe, ale mo\u017cna by\u0142o zajrze\u0107 w g\u0142\u0105b transportowych szyb\u00f3w technicznych i zobaczy\u0107 powstaj\u0105ce pierwsze konstrukcje. W kontek\u015bcie przewidywanych energii zderze\u0144 rz\u0119du 14 TeV oczekiwanie na zako\u0144czenie budowy, uruchomienie i pierwsze wyniki pobudza\u0142o wyobra\u017ani\u0119.<\/p>\n
Trzeba doda\u0107, \u017ce polska delegacja bior\u0105ca udzia\u0142 w festiwalach europejskich nale\u017ca\u0142a zawsze do bardzo aktywnych i odnosi\u0142a znacz\u0105ce sukcesy. Zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 w te dzia\u0142ania wielu nauczycieli fizyki i chemii. Zdobyli\u015bmy liczne nagrody i wyr\u00f3\u017cnienia we wszystkich nieomal edycjach festiwalu. W p\u00f3\u017aniejszych edycjach, b\u0119d\u0105c ju\u017c cz\u0142onkiem komitetu organizacyjnego i przewodnicz\u0105cym jury polskiego festiwalu Nauki Przyrodnicze na Scenie, organizowanego przez Uniwersytet Adama Mickiewicza, a p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkiem Europejskiego Komitetu Organizacyjnego Science on Stage Europe, by\u0142em ju\u017c bardziej organizatorem ni\u017c uczestnikiem kolejnych edycji festiwali.<\/em> Zwi\u0105zek z CERN-em pozosta\u0142 jednak na sta\u0142e.<\/p>\nW.C.: Festiwale naukowe to jedna z wielu form popularyzowania nauki i przybli\u017cania jej szerszej publiczno\u015bci. Wiadomo jednak, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca Polak\u00f3w z CERN-em przejawia\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w innych dzia\u0142aniach. W jakie jeszcze aktywno\u015bci tego typu Pan Profesor si\u0119 anga\u017cowa\u0142?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Kilka lat p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 zapocz\u0105tkowany europejski program szkole\u0144 nauczycieli fizyki w CERN, Instytut Fizyki skupia\u0142 ju\u017c wtedy du\u017c\u0105 grup\u0119 bardzo aktywnie dzia\u0142aj\u0105cych nauczycieli \u2013 r\u00f3wnanie samo si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0142o\u2026<\/p>\n
Dzia\u0142aj\u0105c z ramienia CERN-u i Instytutu Fizyki U\u015a, przy wsparciu \u015al\u0105skiego Kuratorium O\u015bwiaty zorganizowali\u015bmy pierwsz\u0105 grup\u0119 44 polskich nauczycieli fizyki, kt\u00f3ra wyjecha\u0142a na szkolenie do CERN-u w kwietniu 2007 roku. Od tej pory grupy wyje\u017cd\u017ca\u0142y regularnie pod opiek\u0105 pracownik\u00f3w Pracowni Dydaktyki Fizyki. Wyk\u0142ady w CERN-ie prowadzone by\u0142y w j\u0119zyku macierzystym szkolonej grupy. Prowadzili je naukowcy pracuj\u0105cy w CERN i zapraszani specjalnie w tym celu naukowcy z Polski. Za program szkolenia i organizacj\u0119 wyk\u0142ad\u00f3w odpowiadali zawsze dr Mick Storr i dr Andrzej Siemko, kt\u00f3rzy prowadzili r\u00f3wnie\u017c wieczorne dyskusje, wprowadzali tematyk\u0119 zaj\u0119\u0107 przewidzianych w nast\u0119pnym dniu i odpowiadali na niezliczon\u0105 liczb\u0119 pyta\u0144.<\/p>\n
LHC by\u0142 ju\u017c wtedy w ko\u0144cowym etapie budowy i mia\u0142 rozpocz\u0105\u0107 prac\u0119 w 2008 roku. Wci\u0105\u017c mo\u017cna by\u0142o jeszcze zjecha\u0107 do tunelu i zobaczy\u0107 instalacje zderzacza, a tak\u017ce komory eksperyment\u00f3w ATLAS, CMS i ich ogromne detektory.<\/p>\n
Wykorzystali\u015bmy ten moment bardzo dobrze \u2013 w tym czasie prowadzili\u015bmy we wsp\u00f3\u0142pracy z TVP3 program popularnonaukowy COGITO<\/em>, realizowany w zaimprowizowanym studio w Pracowni Dydaktyki Fizyki. Kolejne dwa odcinki programu powsta\u0142y wi\u0119c w CERN-ie. W kooperacji z TVP3 wyprodukowali\u015bmy te\u017c film Wielki Wybuch<\/em>, po\u015bwi\u0119cony prowadzonym tam badaniom, kt\u00f3ry odni\u00f3s\u0142 znacz\u0105cy sukces na festiwalu film\u00f3w popularnonaukowych w Sopocie, zdobywaj\u0105c III nagrod\u0119. W kolejnych wyjazdach do o\u015brodka towarzyszy\u0142a nam reporterka Radia Katowice, kt\u00f3re na bie\u017c\u0105co nadawa\u0142o relacje i reporta\u017ce z codziennych zaj\u0119\u0107 nauczycieli i zwiedzanych obiekt\u00f3w.<\/p>\nW.C.: Wszystko to by\u0142y dzia\u0142ania oswajaj\u0105ce przeci\u0119tnego Kowalskiego z badaniami prowadzonymi w CERN-ie. A czy mo\u017cna wskaza\u0107 inicjatywy skierowane bezpo\u015brednio do m\u0142odzie\u017cy, zach\u0119caj\u0105ce do zainteresowania si\u0119 akurat t\u0105 dziedzin\u0105 nauki?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Dzia\u0142ania propaguj\u0105ce badania prowadzone w CERN nastawione by\u0142y g\u0142\u00f3wnie na nauczycieli, kt\u00f3rzy z kolei przenosili je do klas i szk\u00f3\u0142, w kt\u00f3rych uczyli. Zawsze mo\u017cliwe by\u0142y jednak jednodniowe wizyty grup szkolnych w CERN, kt\u00f3re mog\u0142y zwiedza\u0107 interaktywn\u0105 wystaw\u0119 Microcosm, a p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c wystaw\u0119 Universe of Particles zorganizowan\u0105 w unikatowej hali wystawienniczej Globe of Science and Innovation.<\/p>\n
Program szkole\u0144 i wyk\u0142ad\u00f3w skierowany bezpo\u015brednio do m\u0142odzie\u017cy pojawi\u0142 si\u0119 dopiero w 2017 roku. CERN rozpocz\u0105\u0142 w\u00f3wczas pilota\u017cowe edycje kolejnego programu europejskiego, tym razem dla najzdolniejszych uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u2013 High School Students Internship Programme (HSSIP). W 2018 roku w dwutygodniowych zaj\u0119ciach polskiej edycji programu wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 23 uczni\u00f3w wybranych z nieomal 2500 uczestnik\u00f3w olimpiad fizycznych i konkurs\u00f3w naukowych. Koordynowa\u0142em ten program w Polsce razem z przedstawicielk\u0105 Rady Nauczycieli w CERN-ie, ale nasza rola sprowadza\u0142a si\u0119 w zasadzie tylko do wy\u0142onienia kandydat\u00f3w, co zreszt\u0105 wcale nie by\u0142o takie proste, i zorganizowania opieki nad wyje\u017cd\u017caj\u0105c\u0105 grup\u0105.<\/p>\n
Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w programie wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 dw\u00f3jka laureat\u00f3w konkurs\u00f3w organizowanych przez Instytut Fizyki i Instytut Chemii U\u015a \u2013 Og\u00f3lnopolskiego Konkursu Wzrostu Kryszta\u0142\u00f3w oraz Og\u00f3lnopolskiego Konkursu Chemicznego.<\/p>\n
Nale\u017cy te\u017c pami\u0119ta\u0107 o udziale Instytutu Fizyki we wcze\u015bniejszym programie dydaktycznym skierowanym do uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u2013 International Masterclasses, w kt\u00f3rym realizowane by\u0142y w naszym Instytucie wyk\u0142ady z fizyki cz\u0105stek elementarnych, a p\u00f3\u017aniej udost\u0119pniane uczniom do samodzielnej analizy prawdziwe dane pomiarowe z CERN-u. Dzie\u0144 zaj\u0119\u0107 w Instytucie ko\u0144czy\u0142 si\u0119 wideokonferencj\u0105 na \u017cywo z naukowcami w CERN-ie, w czasie kt\u00f3rej dyskutowano i omawiano osi\u0105gni\u0119te wyniki.<\/p>\n
W.C.: Obcowanie z \u017cyw\u0105 nauk\u0105 musia\u0142o by\u0107 z pewno\u015bci\u0105 bardzo inspiruj\u0105ce dla m\u0142odych umys\u0142\u00f3w, a skoro pojawi\u0142a si\u0119 oferta dla uczni\u00f3w, to chyba nie zaniedbano r\u00f3wnie\u017c nauczycieli? <\/strong><\/p>\nJ.J.: W ramach programu szkole\u0144 polskich nauczycieli fizyki CERN wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 niezale\u017cnie z dwoma partnerami w Polsce \u2013 z Instytutem Fizyki U\u015a, kt\u00f3ry reprezentowany by\u0142 przez Pracowni\u0119 Dydaktyki Fizyki, oraz z Centralnym O\u015brodkiem Doskonalenia Nauczycieli (CODN) w Warszawie.<\/p>\n
Pierwsz\u0105 grup\u0119 nauczycieli, kt\u00f3ra wyjecha\u0142a do CERN-u, zorganizowa\u0142a Pracownia Dydaktyki. W jej sk\u0142ad wchodzili nauczyciele ze \u015al\u0105ska, Warszawy, Wielkopolski i Szczecina. W tym samym roku CERN odwiedzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c grupa zorganizowana przez CODN. Wyjazdy odbywa\u0142y si\u0119 co roku, poczynaj\u0105c od 2007. Niestety mimo zabieg\u00f3w ze strony CERN-u, nie osi\u0105gni\u0119to porozumienia i nie zosta\u0142y wypracowane \u017cadne rozwi\u0105zania systemowe na poziomie ministerstwa. W rezultacie CODN wycofa\u0142 si\u0119 z organizowania szkole\u0144 w 2010 roku.<\/p>\n
W.C.: Co ostatecznie stan\u0119\u0142o na przeszkodzie finalizacji tak ciekawego i \u015bwietnie zapowiadaj\u0105cego si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119cia?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Przyczyna by\u0142a bardzo prozaiczna. Po stronie CERN-u le\u017ca\u0142o finansowanie koszt\u00f3w pobytu zapraszanych wyk\u0142adowc\u00f3w i organizacja programu szkolenia. Grupy przyje\u017cd\u017caj\u0105ce na kurs musia\u0142y sfinansowa\u0107 koszty podr\u00f3\u017cy, pobytu w hotelach CERN-u i pe\u0142nego wy\u017cywienia (w s\u0142ynnej CERN-owskiej sto\u0142\u00f3wce). CODN finansowa\u0142 wyjazdy z centralnych \u015brodk\u00f3w przeznaczonych na szkolenia nauczycieli w ramach doskonalenia zawodowego, Uniwersytet \u015al\u0105ski niestety nie dysponowa\u0142 takimi \u015brodkami. Funduszy trzeba by\u0142o wi\u0119c szuka\u0107 gdzie indziej. Nauczyciele mogli uzyska\u0107 wsparcie z funduszy szko\u0142y, mogli stara\u0107 si\u0119 o dofinansowanie z urz\u0119du miasta, gminy lub kuratorium o\u015bwiaty, a w ostateczno\u015bci zaanga\u017cowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w\u0142asne \u015brodki. Cz\u0119sto te\u017c tak si\u0119 dzia\u0142o. Te dodatkowe trudno\u015bci powodowa\u0142y, \u017ce wyje\u017cd\u017cali wy\u0142\u0105cznie nauczyciele, kt\u00f3rzy byli najbardziej zmotywowani. Skutkowa\u0142o to p\u00f3\u017aniej znakomit\u0105 prac\u0105 grup i zawsze doskona\u0142ym klimatem zaj\u0119\u0107.<\/p>\n
Instytut Fizyki organizowa\u0142 i wysy\u0142a\u0142 do CERN-u grupy a\u017c do 2014 roku. Nauczycieli, kt\u00f3rzy chcieli wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w kolejnych szkoleniach, nie brakowa\u0142o, ale gwa\u0142towny skok kursu franka szwajcarskiego w styczniu 2015 roku uniemo\u017cliwi\u0142 dalsze wyjazdy i praktycznie zako\u0144czy\u0142 udzia\u0142 polskich nauczycieli w tym programie.<\/p>\n
\u0141\u0105cznie z ca\u0142ego programu skorzysta\u0142o w Polsce ponad 600 nauczycieli fizyki.<\/p>\n
W.C.: W jaki spos\u00f3b to do\u015bwiadczenie z CERN-em wp\u0142yn\u0119\u0142o na kompetencje nauczycieli i czy rzeczywi\u015bcie w praktyce wzbogaci\u0142o tre\u015bci przekazywane przez nich uczniom?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Korzy\u015bci nauczycieli wynikaj\u0105ce z udzia\u0142u w takich szkoleniach wydaj\u0105 si\u0119 na pierwszy rzut oka nieoczywiste. Przecie\u017c tematyka cz\u0105stek elementarnych nie stanowi istotnej cz\u0119\u015bci podstawy programowej, kt\u00f3r\u0105 trzeba w szkole zrealizowa\u0107. Nie wymaga te\u017c tak szerokiej i uporz\u0105dkowanej wiedzy, jak\u0105 mo\u017cna uzyska\u0107 w czasie szkolenia, ani tym bardziej dok\u0142adnej znajomo\u015bci aparatury stosowanej w tego typu badaniach. Nie otwiera te\u017c drogi do dalszej kariery naukowej, kt\u00f3ra dla wi\u0119kszo\u015bci nauczycieli jest praktycznie zamkni\u0119ta.<\/p>\n
Jest jednak wiele innych profit\u00f3w. W czasie szkolenia pozyskuje si\u0119 wiedz\u0119, kt\u00f3ra doskonale porz\u0105dkuje i uzupe\u0142nia t\u0119 wyniesion\u0105 ze studi\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej fragmentaryczn\u0105 i pozyskan\u0105 z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. To zdecydowanie zmienia jasno\u015b\u0107 obrazu i porz\u0105dkuje struktur\u0119 posiadanych informacji. M\u00f3wi\u0105c wprost, zmienia nasz\u0105 perspektyw\u0119 poznawania i rozumienia zagadnie\u0144 fizyki cz\u0105stek elementarnych i ca\u0142o\u015bci nauki, a zw\u0142aszcza podstaw budowy i rozwoju Wszech\u015bwiata. Wspomniany ju\u017c wcze\u015bniej dr Storr u\u017cywa\u0142 dobrego por\u00f3wnania obrazuj\u0105cego t\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119: mo\u017cemy sta\u0107 bezradnie pod pionow\u0105 skaln\u0105 \u015bcian\u0105 Matterhornu, przyt\u0142oczeni jej niebezpiecznym ogromem, w poczuciu absolutnej niemo\u017cno\u015bci wspi\u0119cia si\u0119 na szczyt (musieliby\u015bmy mie\u0107 przecie\u017c odpowiednie wyposa\u017cenie, by\u0107 uzbrojeni w formalizmy i g\u0142\u0119bok\u0105, szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 znajomo\u015b\u0107 wielu teorii, czego oczywi\u015bcie nie mamy\u2026), albo te\u017c kto\u015b mo\u017ce nas zaprosi\u0107 do helikoptera i pokaza\u0107 z g\u00f3ry pi\u0119kno ca\u0142ej panoramy Alp, bez mozolnej konieczno\u015bci wspinania si\u0119 i analizy wszystkich trud\u00f3w i niebezpiecze\u0144stw wspinaczki. To oczywi\u015bcie nie uczyni z nas naukowc\u00f3w czynnie i sprawnie wspinaj\u0105cych si\u0119 coraz wy\u017cej, ale na pewno pozwoli zrozumie\u0107 widziany obraz ca\u0142o\u015bciowo i zafascynuje pi\u0119knem pejza\u017cu. Szkolenia w CERN-ie by\u0142y w\u0142a\u015bnie takim helikopterem.<\/p>\n
Ch\u0119tnie z niego korzystali nie tylko nauczyciele fizyki, ale r\u00f3wnie\u017c nauczyciele akademiccy, naukowcy i fizycy niezajmuj\u0105cy si\u0119 na co dzie\u0144 cz\u0105stkami elementarnymi ani Modelem Standardowym. To, w pewnym sensie, by\u0142o naszym odkryciem i modyfikacj\u0105 programu CERN-u. Do udzia\u0142u w kolejnych szkoleniach i wizytach w o\u015brodku zapraszali\u015bmy opr\u00f3cz nauczycieli szkolnych r\u00f3wnie\u017c naukowc\u00f3w \u2013 fizyk\u00f3w, filozof\u00f3w i przyrodnik\u00f3w pracuj\u0105cych w uniwersytetach i instytutach PAN.<\/p>\n
W.C.: Jak sprawdza\u0142y si\u0119 takie interdyscyplinarne spotkania?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Takie mieszane grupy funkcjonowa\u0142y wr\u0119cz doskonale. Wieczorne dyskusje po wyk\u0142adach nigdy nie mog\u0142y si\u0119 zako\u0144czy\u0107, a wizyty w kolejnych miejscach i kolejne wyk\u0142ady by\u0142y wyczekiwane i natychmiast wsp\u00f3lnie omawiane i komentowane. W rezultacie nasze grupy by\u0142y stawiane za wz\u00f3r i bardzo chwalone przez organizator\u00f3w szkole\u0144 ze strony CERN-u.<\/p>\n
Entuzjazm i fascynacja nauk\u0105, kt\u00f3rymi wszyscy przesi\u0105kali w czasie wsp\u00f3lnego pobytu w CERN, utrwala\u0142y si\u0119 na znacznie d\u0142u\u017cej i by\u0142y dzielone z uczniami oraz studentami po powrocie do codziennych zaj\u0119\u0107.<\/p>\n
K.B.: Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa jest bardzo zainteresowana rozwojem nauki i wynikami bada\u0144, kt\u00f3re stanowi\u0105 podstaw\u0119 naszego obecnego i przysz\u0142ego dobrobytu. To oczywiste, \u017ce sukces naukowca zale\u017cy w du\u017cej mierze od tego, jak skutecznie przedstawia on swoj\u0105 prac\u0119 spo\u0142eczno\u015bci naukowej, ale prezentowanie swoich bada\u0144 osobom spoza tej wsp\u00f3lnoty jest nie mniej wa\u017cne. Czy dostrzega Pan Profesor rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy praktyk\u0105 naukow\u0105 a tym, jak spo\u0142ecze\u0144stwo postrzega nauk\u0119? Czy uwa\u017ca Pan, \u017ce to sami badacze powinni przekazywa\u0107 swoje odkrycia szerszej publiczno\u015bci? Popularyzacja nauki wydaje si\u0119 niezb\u0119dnym dope\u0142nieniem edukacji.<\/strong><\/p>\nJ.J.: To prawda, \u017ce w\u0142a\u015bciwe informowanie opinii publicznej o prowadzonych badaniach i u\u015bwiadamianie ich wagi w kontek\u015bcie wsp\u00f3lnego dobra spo\u0142ecznego jest niezwykle istotne. M\u00f3wi\u0105c \u201ew\u0142a\u015bciwe\u201d nie mam oczywi\u015bcie na my\u015bli manipulowania informacj\u0105, ani te\u017c przedstawiania jej znaczenia w okre\u015blonych, niepe\u0142nych kontekstach, zapewniaj\u0105cych spo\u0142eczn\u0105 przychylno\u015b\u0107 i dalsze finansowanie prowadzonych przez nas bada\u0144. Przekazywana informacja powinna by\u0107 w\u0142a\u015bciwa w sensie obiektywno\u015bci i pe\u0142ni ukazywanego obrazu, ale tak\u017ce w sensie przyjaznej og\u00f3lno\u015bci, wystarczaj\u0105cej na jej zrozumienie bez konieczno\u015bci posiadania g\u0142\u0119bokiej wiedzy w tej konkretnej dziedzinie. Bez w\u0105tpienia nawet najbardziej znacz\u0105ce, najnowsze osi\u0105gni\u0119cia nauki nie zainteresuj\u0105 nikogo opr\u00f3cz w\u0105skiej grupy specjalist\u00f3w, o ile nie odnosz\u0105 si\u0119 do jakiego\u015b bardziej og\u00f3lnego kontekstu spo\u0142ecznego.<\/p>\n
Naukowcy na og\u00f3\u0142 nie s\u0105 najlepszymi specjalistami w przetwarzaniu informacji naukowej na informacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 o osi\u0105gni\u0119ciach nauki, cho\u0107 zdarzaj\u0105 si\u0119 znakomite wyj\u0105tki od tej regu\u0142y. Kochaj\u0105c swoj\u0105 dziedzin\u0119, badacze cz\u0119sto te\u017c nie s\u0105 bezstronni i niekoniecznie w\u0142a\u015bciwie oceniaj\u0105 znaczenie w\u0142asnych prac dla spo\u0142ecznego og\u00f3\u0142u.<\/p>\n
Dzisiaj w zasadzie wszelkie dziedziny aktywno\u015bci naukowej s\u0105 mocno rozwini\u0119te i wymagaj\u0105 co najmniej przygotowania, a cz\u0119sto nawet specjalizacji pozwalaj\u0105cej na skuteczne osi\u0105ganie cel\u00f3w i efektywne informowanie o nich opinii publicznej. Informowaniem o znaczeniu i osi\u0105gni\u0119ciach nauki powinni zajmowa\u0107 si\u0119 specjali\u015bci. W tym kontek\u015bcie my\u015blimy natychmiast o mediach i dziennikarzach, ale obecnie to r\u00f3wnie\u017c okazuje si\u0119 niezbyt dobr\u0105 opcj\u0105. Problemem jest nadmiar \u0142atwo dost\u0119pnej, nieweryfikowalnej informacji oraz coraz powszechniejszy stan spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci, w kt\u00f3rej fakty i obiektywna informacja podlegaj\u0105 zaprzeczeniu, cho\u0107 nie da si\u0119 podwa\u017cy\u0107 ich prawdziwo\u015bci. To bardzo z\u0142o\u017cony problem.<\/p>\n
K.B.: Jak zatem najskuteczniej mo\u017cna by dotrze\u0107 do publiczno\u015bci z jasnym, prostym, ale merytorycznym przekazem?<\/strong><\/p>\nJ.J.: Pewnym, instytucjonalnym rozwi\u0105zaniem jest zatrudnianie do tych cel\u00f3w w\u0142asnych specjalist\u00f3w i rzecznik\u00f3w. Jako przyk\u0142ad takiego dzia\u0142ania mo\u017cna tu przytoczy\u0107 polityk\u0119 informacyjn\u0105 i promocyjn\u0105 CERN-u. Zajmuj\u0105 si\u0119 ni\u0105 osoby zatrudnione w\u0142a\u015bnie w tym celu. S\u0105 to osoby doskonale znaj\u0105ce tematyk\u0119 prowadzonych bada\u0144 naukowych i niuanse kontekst\u00f3w spo\u0142ecznych, ale same nieb\u0119d\u0105ce czynnymi naukowcami ani niezwi\u0105zane zawodowo z mass mediami.<\/p>\n
W rezultacie umiej\u0119tnej polityki informacyjnej media i publikatory na \u015bwiecie wci\u0105\u017c informuj\u0105 o wa\u017cnych wydarzeniach i utrzymuj\u0105 spo\u0142eczne zainteresowanie CERN-em i prowadzonymi tam badaniami. Znaczenie tych bada\u0144 i ich wynik\u00f3w, jak na przyk\u0142ad odkrycie bozonu Higgsa niewiele wa\u017cy dla os\u00f3b niezainteresowanym nauk\u0105, ale wykorzystywane do bada\u0144 technologie i ich \u201eefekty uboczne\u201d, takie jak cho\u0107by zastosowanie akcelerator\u00f3w do kontroli przewo\u017conych towar\u00f3w i prze\u015bwietlania ci\u0119\u017car\u00f3wek, zwalczania terroryzmu, utrwalania \u017cywno\u015bci czy te\u017c wynalezienie w CERN-ie Internetu, s\u0105 ju\u017c informacj\u0105 wystarczaj\u0105co uzasadniaj\u0105c\u0105 w opinii spo\u0142ecznej wydatki ponoszone na rozw\u00f3j o\u015brodka i prowadzenie dalszych bada\u0144.<\/p>\n
K.B.: Jaka w opinii Pana Profesora jest przysz\u0142o\u015b\u0107 komunikacji naukowej? Sytuacja pandemiczna zmieni\u0142a do\u015b\u0107 mocno spos\u00f3b nauczania czy popularyzacji nauki. Jak Pan s\u0105dzi, jak\u0105 rol\u0119 b\u0119d\u0105 odgrywa\u0107 alternatywne, czyli zdalne, sposoby komunikowania o nauce? <\/strong><\/p>\nJ.J.: Pandemia i konieczno\u015b\u0107 izolacji rzeczywi\u015bcie zmieni\u0142a bardzo du\u017co w sposobach komunikowania. Na og\u00f3\u0142 narzekamy na konieczno\u015b\u0107 prowadzenia zaj\u0119\u0107 online ze studentami i doktorantami, jeste\u015bmy zm\u0119czeni konferencjami odbywaj\u0105cymi si\u0119 zdalnie i konieczno\u015bci\u0105 ci\u0105g\u0142ego siedzenia przed monitorami. S\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce pandemia nie tyle wprowadzi\u0142a t\u0119 opcj\u0119, ile tylko jej wprowadzenie radykalnie przyspieszy\u0142a.<\/p>\n
To prawda, \u017ce zamkn\u0119\u0142y si\u0119 pewne kana\u0142y komunikacji niewerbalnej, powoduj\u0105c, \u017ce komunikacja nie jest ju\u017c tak dobrze pog\u0142\u0119biona przez bogactwo komunikat\u00f3w zwrotnych, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie przebi\u0107 si\u0119 przez kafelki (cz\u0119sto czarne) na naszych monitorach. Platformy komunikacyjne wci\u0105\u017c si\u0119 jednak doskonal\u0105, a ich s\u0142abo\u015b\u0107 (nie umo\u017cliwiaj\u0105 spotkania we wsp\u00f3lnym punkcie czasoprzestrzeni) jest te\u017c paradoksalnie ich si\u0142\u0105 \u2013 spotykanie si\u0119 jedynie we wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych czasowych eliminuje odwieczn\u0105 konieczno\u015b\u0107 fizycznego przemieszczania si\u0119, kosztuj\u0105c\u0105 ogromne ilo\u015bci energii i czasu. Co najwa\u017cniejsze, w zasadzie mo\u017cemy si\u0119 komunikowa\u0107 w dowolnym momencie z dowolnym gremium na kuli ziemskiej, a nawet poza ni\u0105. Kszta\u0142tuj\u0105 si\u0119 te\u017c powoli nowe zwyczaje, buduj\u0105c now\u0105 kultur\u0119 komunikowania si\u0119 wpisan\u0105 szerzej w ewolucj\u0119 kulturow\u0105 i staj\u0105c si\u0119 szybko zwyk\u0142ym elementem codziennego \u017cycia.<\/p>\n
Zmiany zawsze s\u0105 potrzebne i nieuniknione. Nawet je\u015bli nie wydaj\u0105 si\u0119 prowadzi\u0107 w dobrym kierunku, naruszaj\u0105 wygodne status quo<\/em> i trudno je zaakceptowa\u0107. Na pocieszenie mo\u017cna tylko powiedzie\u0107, \u017ce nie jeste\u015bmy jeszcze gotowi do przeniesienia si\u0119 ca\u0142kowicie do \u015bwiata wirtualnego. Pewne aktywno\u015bci, takie jak eksperymenty fizyczne, musz\u0105 si\u0119 na szcz\u0119\u015bcie wci\u0105\u017c jeszcze odbywa\u0107 w przestrzeni rzeczywistej.<\/p>\nK.B., W.C.: Dzi\u0119kujemy za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][vc_column width=”1\/3″]\r\n \r\n
\r\n \r\n
![\"Grupa](\"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-content\/uploads\/sites\/18\/zdjecia-wydarzenia\/cern\/Warsztaty-w-CERN-3.jpg\")
\nDr Jerzy Jarosz, prof. U\u015a z uczestnikami warsztat\u00f3w w CERN-ie | fot. archiwum J. Jarosza<\/p>\n<\/div>\r\n <\/div>\r\n <\/div>[\/vc_column][\/vc_row]<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
[vc_row][vc_column width=”2\/3″][\/vc_column][vc_column width=”1\/3″][\/vc_column][\/vc_row] […]<\/p>\n
Read More…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":139,"featured_media":15454,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_expiration-date-status":"saved","_expiration-date":0,"_expiration-date-type":"","_expiration-date-categories":[],"_expiration-date-options":[]},"categories":[495],"tags":[145,503],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15451"}],"collection":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/users\/139"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15451"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15451\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15799,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15451\/revisions\/15799"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15454"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15451"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15451"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/us.edu.pl\/wydzial\/wnst\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}